Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych
Coping Inventory for Stressful Situations
Style radzenia sobie w sytuacjach stresowych
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Norman Stanley Endler, James David Andrew Parker (1990)
- Polska adaptacja
- Piotr Szczepaniak, Jan Feliks Strelau, Kazimierz Wrześniewski (2005)
- Grupa docelowa
- młodzież i dorośli (16-79 lat)
- Czas badania
- przeciętnie 10-15 min (bez ograniczenia czasu)
- Procedura
- samoopis, indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
CISS mierzy style radzenia sobie ze stresem, czyli względnie trwałe, charakterystyczne dla danej osoby sposoby reagowania na sytuacje trudne. Rozróżnienie stylu i strategii jest tu kluczowe: strategia to konkretne zachowanie podjęte w danej sytuacji, a styl to dyspozycja, indywidualna tendencja do sięgania po pewien typ zachowań niezależnie od okoliczności. CISS mierzy właśnie ten drugi poziom, dlatego instrukcja odnosi się do tego, jak badany zwykle zachowuje się w sytuacjach trudnych i stresujących, a nie do jednego zdarzenia.
Podstawą teoretyczną jest interakcyjny model radzenia sobie Endlera i Parkera, wywodzący się z transakcyjnej koncepcji stresu Lazarusa i Folkman. W ujęciu interakcyjnym zachowanie w sytuacji stresowej jest wypadkową cech osoby i cech sytuacji, a styl radzenia sobie stanowi ten komponent osobowy, który daje się mierzyć kwestionariuszowo. Endler i Parker opracowali pozycje kwestionariusza, a następnie na podstawie eksploracyjnej analizy czynnikowej wyodrębnili trzy główne wymiary stylów radzenia sobie, które później wielokrotnie potwierdzano w innych krajach.
Narzędzie jest zatem trójwymiarowe, przy czym trzeci wymiar ma wewnętrzną strukturę. Styl skoncentrowany na zadaniu to podejmowanie działań zmierzających do rozwiązania problemu, w tym poznawcze przekształcanie sytuacji. Styl skoncentrowany na emocjach to koncentracja na własnych przykrych przeżyciach: napięciu, poczuciu winy, przygnębieniu i złości. Styl skoncentrowany na unikaniu to unikanie konfrontowania się z problemem poprzez odwracanie uwagi od sytuacji stresowej; może przybrać formę angażowania się w czynności zastępcze albo poszukiwania kontaktów towarzyskich.
Trzy skale są odrębne (relatywnie niezależne – w praktyce mogą umiarkowanie ze sobą korelować) i interpretuje się je osobno – nie ma tu wyniku ogólnego ani sumy wskazującej na skuteczność radzenia sobie. Wysoki wynik w danej skali oznacza tylko, że badany typowo sięga po ten sposób reagowania. Ocena adaptacyjności zależy od kontekstu: styl zadaniowy zwykle sprzyja rozwiązywaniu problemów podlegających kontroli, ale wobec sytuacji nieodwracalnych bywa nieskuteczny, a styl unikowy, uważany za mniej korzystny, może chronić przed przeciążeniem w pierwszej fazie zmagania się z trudnością.
Typowe zastosowanie
Najczęściej stosowane w Polsce narzędzie do diagnozy sposobów radzenia sobie ze stresem. Typowe zastosowania to badania nad stresem zawodowym i wypaleniem, psychologia zdrowia (radzenie sobie z chorobą przewlekłą, rehabilitacja, kardiologia), psychologia sportu, badania nad funkcjonowaniem w sytuacjach kryzysowych oraz diagnoza indywidualna w poradnictwie i psychoterapii, gdzie profil stylów pomaga zaplanować kierunek pracy. W badaniach naukowych CISS bywa zestawiany z miarami osobowości, temperamentu, lęku i poczucia własnej skuteczności. W pracach magisterskich jest wyborem częstym, ale wymagającym dostępu przez psychologa – narzędzie ma kategorię C.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- komplet 363,32 zł; podręcznik 297,11 zł; arkusze 37,75 zł (25 szt.); klucz 28,46 zł; e-CISS: jednostka badawcza 33,97 zł, wpis wyników 9,05 zł – cennik 1.07-31.12.2026
- Arkusz polski
- Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Czterdzieści osiem stwierdzeń opisujących emocje, myśli i zachowania pojawiające się w reakcji na sytuacje trudne i stresujące. Każda z trzech skal głównych liczy szesnaście pozycji; podskale stylu unikowego liczą osiem pozycji (ACZ) i pięć pozycji (PKT), przy czym nie wyczerpują one wszystkich szesnastu pozycji skali SSU. Stwierdzenia opisują konkretne, obserwowalne reakcje, a nie oceny czy przekonania, i sformułowane są jednokierunkowo: opisują obecność danego sposobu reagowania, a nie jego brak. Dzięki temu w polskiej wersji CISS nie stosuje się pozycji odwróconych wymagających rekodowania przed obliczeniem wyników – wyższa częstość zawsze oznacza silniejszą tendencję do danego stylu. Pełny klucz z przypisaniem numerów pozycji do skal jest materiałem wydawcy (narzędzie kategorii C) i nie jest publikowany w otwartych źródłach.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala częstości, na której 1 oznacza „nigdy", a 5 „bardzo często". Badany określa przy każdym stwierdzeniu, jak często podejmuje dane działanie lub odczuwa dany stan w sytuacjach trudnych i stresujących. Instrukcja ma charakter dyspozycyjny: pyta o typowy sposób reagowania, a nie o konkretne zdarzenie ani określony okres. Wynik każdej skali to suma jej pozycji, czyli od 16 do 80 punktów dla skal głównych, od 8 do 40 dla ACZ i od 5 do 25 dla PKT. Badanie trwa przeciętnie 10-15 minut, nie ma ograniczenia czasu i może być prowadzone indywidualnie lub grupowo, także w wersji elektronicznej e-CISS na platformie Epsilon.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe przelicza się na steny, osobno dla każdej skali i podskali. Obowiązuje ogólna reguła interpretacji skali stenowej: steny 1-4 to wyniki niskie, 5-6 przeciętne, 7-10 wysokie. Podręcznik zawiera normy dla trzech grup wieku (16-24, 25-54 i 55-79 lat) oraz odrębne normy dla poborowych; czwarte wydanie z 2020 roku przyniosło aktualizację norm dla grup 25-54 i 55-79 lat. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Interpretacja ma charakter profilowy: porównuje się wzajemne nasilenie trzech stylów u tej samej osoby, a nie szuka jednego wyniku diagnostycznego. Każdy styl interpretuje się przy tym przede wszystkim względem odpowiednich norm stenowych. Polska wersja nie różnicuje norm ze względu na płeć.
Budowa
- Liczba pozycji
- 48
- Format odpowiedzi
- skala 5-stopniowa (częstość podejmowania danego zachowania w sytuacjach stresowych)
- Wersje
- papierowa
- e-CISS (platforma Epsilon: badanie i wpis wyników)
Podskale
Styl skoncentrowany na zadaniu (SSZ)
Styl skoncentrowany na emocjach (SSE)
Styl skoncentrowany na unikaniu (SSU) – z podskalami: angażowanie się w czynności zastępcze (ACZ) i poszukiwanie kontaktów towarzyskich (PKT)
Obliczanie wyników
Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Jak policzyć wynik
Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Normy
- Typ norm
- steny
- Interpretacja
- normy stenowe dla trzech grup wieku: 16-24, 25-54 i 55-79 lat oraz dla poborowych; wydanie IV podręcznika (2020) zawiera zaktualizowane normy dla grup 25-54 i 55-79 lat
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- 0,78-0,90 (wysoka zgodność wewnętrzna skal) – wg strony wydawcy
- Stabilność (test-retest)
- 0,73-0,80 – wg strony wydawcy
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz uprawnień do narzędzia kategorii C ani opieki psychologa uprawnionego do jego zakupu i stosowania
- •Gdy interesuje Cię reakcja na konkretne wydarzenie: CISS mierzy dyspozycję, a nie zachowanie w danej sytuacji (do pomiaru sytuacyjnego służy JSR)
- •Gdy potrzebujesz szczegółowego opisu repertuaru zachowań zaradczych – trzy szerokie style nie pokazują, czy unikanie polega na modlitwie, żartowaniu czy piciu alkoholu (do tego lepiej nadaje się Mini-COPE lub pełny COPE)
- •Gdy planujesz interpretować podskalę PKT jako główną zmienną pracy: pięć pozycji daje rzetelność, która w części polskich grup spadała poniżej 0,70
- •Gdy chcesz przypisać każdemu badanemu jeden dominujący styl – w populacjach klinicznych u połowy osób żaden styl nie dominuje w sposób istotny
- •Gdy badasz osoby poniżej 16 roku życia albo powyżej 79 lat: normy obejmują przedział 16-79 lat
Co pokazują badania
Rzetelność i stabilność polskiej wersji
Stabilność bezwzględną ustalono na grupie 98 uczniów liceum badanych dwukrotnie w odstępie 2-3 tygodni: SSZ r = 0,75, SSE r = 0,78, SSU r = 0,80, ACZ r = 0,79, PKT r = 0,73. Zgodność wewnętrzną oceniano w trzech grupach (316 studentów, 252 mężczyzn po zawale serca i 1006 uczniów szkół średnich i zawodowych): dla SSZ i SSE alfa wyniosła 0,82-0,88, dla SSU 0,74-0,78, a podskala PKT w dwóch grupach osiągnęła rzetelność poniżej 0,70, co tłumaczy się małą liczbą pozycji.
źródłoTrafność teoretyczna
W badaniu 141 studentów (76 kobiet, 65 mężczyzn, wiek 19-26 lat) potwierdziła się zdecydowana większość zakładanych związków: poczucie własnej skuteczności korelowało dodatnio ze stylem zadaniowym i ujemnie ze stylem emocjonalnym, a prokrastynacja ujemnie ze stylem zadaniowym i dodatnio z emocjonalnym oraz z podskalą angażowania się w czynności zastępcze. Autorka uznała, że dane przemawiają na rzecz trafności teoretycznej zarówno skali SSU, jak i całego kwestionariusza.
źródłoRóżnice międzypłciowe we wzorcach korelacji
W tej samej próbie związek poczucia własnej skuteczności ze stylem unikowym miał przeciwne kierunki u obu płci: u kobiet dodatni (im wyższe poczucie skuteczności, tym częstsze poszukiwanie kontaktów towarzyskich, r = 0,33), u mężczyzn ujemny (r = -0,32 dla SSU i -0,26 dla PKT). Prokrastynacja wiązała się u kobiet głównie ze stylem emocjonalnym, a u mężczyzn dodatkowo ze stylem unikowym i czynnościami zastępczymi. Autorka postuluje rozważenie wprowadzenia w polskiej wersji norm stenowych zróżnicowanych ze względu na płeć.
źródłoZastosowanie w kardiologii i problem stylu dominującego
W grupie 144 pacjentów leczonych angioplastyką z powodu ostrego zawału serca (średni wiek 57,3; SD = 7,1) uzyskano wyniki surowe: SSZ M = 57,97 (SD = 9,33), SSU M = 45,90 (SD = 8,67), SSE M = 41,20 (SD = 9,56), ACZ M = 18,43 (SD = 5,43), PKT M = 18,08 (SD = 3,96). Po zastosowaniu formalnego kryterium istotności różnicy stenów okazało się, że u ponad 40 procent chorych poniżej 55 lat i około 50 procent starszych żaden styl nie dominował. Wśród pozostałych młodszych przeważał styl zadaniowy, wśród starszych unikowy, a najrzadziej występował emocjonalny.
źródłoDane wydawcy i normy
Wydawca podaje zgodność wewnętrzną skal w przedziale 0,78-0,90 i stabilność 0,73-0,80. Podręcznik zawiera normy stenowe dla trzech grup wieku (16-24, 25-54 i 55-79 lat) oraz odrębne normy dla poborowych, a czwarte wydanie z 2020 roku przyniosło aktualizację norm dla grup 25-54 i 55-79 lat. Narzędzie ma kategorię C, więc dostęp jest ograniczony do psychologów.
źródłoPodobne narzędzia
Mierzy czternaście wąskich strategii zamiast trzech szerokich stylów, jest darmowy i nie wymaga uprawnień, ale nie ma norm stenowych.
COPE (Wielowymiarowy Inwentarz do Pomiaru Radzenia Sobie ze Stresem)
Dłuższy (60 pozycji) i bardziej szczegółowy opis strategii; podobnie jak Mini-COPE nie daje trzech syntetycznych wskaźników stylu.
Pomiar sytuacyjny odnoszony do konkretnego wydarzenia wskazanego przez badanego, a nie do trwałej dyspozycji.
KOS (Kwestionariusz Oceny Stresu)
Mierzy poznawczą ocenę sytuacji trudnej (jako zagrożenia, krzywdy czy wyzwania), czyli etap poprzedzający wybór sposobu radzenia sobie.
PSS-10 (Skala Odczuwanego Stresu)
Mierzy nasilenie odczuwanego stresu, a nie sposób radzenia sobie z nim; typowe uzupełnienie CISS w jednym badaniu.
BRCS (Krótka Skala Prężności w Radzeniu Sobie)
Cztery pozycje mierzące skłonność do zaradnego reagowania na trudności; narzędzie przesiewowe, nie profilowe.
Bibliografia
- CISS – Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych. Podręcznik, wyd. IV (2020). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.