Wielowymiarowy Inwentarz do Pomiaru Radzenia Sobie ze Stresem
The Coping Orientations to Problems Experienced (COPE Inventory)
Radzenie sobie ze stresem (wielowymiarowo)
Powiększ podglądPodgląd poglądowy z watermarkiem. Źródło: Carver, Scheier, Weintraub 1989; polska adaptacja: Juczyński, Ogińska-Bulik, Pracownia Testów Psychologicznych PTP (arkusz 2016) · licencja: arkusz bezpłatny PTP (do pobrania, druku i powielania na użytek badań)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Charles S. Carver, Michael F. Scheier, Jagdish K. Weintraub (1989)
- Polska adaptacja
- Zygfryd Juczyński, Nina Ogińska-Bulik (2009)
- Grupa docelowa
- dorośli
- Czas badania
- ok. 15 min (bez ograniczenia czasu)
- Procedura
- samoopis, indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
COPE mierzy dyspozycyjne sposoby radzenia sobie ze stresem, czyli to, po jakie strategie człowiek sięga zazwyczaj, gdy napotyka sytuację trudną. Nie mierzy poziomu stresu ani skuteczności radzenia sobie, tylko repertuar reakcji: co dana osoba typowo robi, myśli i czuje w konfrontacji z problemem. Wynikiem badania jest profil nasilenia piętnastu odrębnych strategii radzenia sobie, interpretowanych niezależnie od siebie. W przeciwieństwie do CISS, który opisuje względnie trwałe style radzenia sobie, COPE koncentruje się na bardziej szczegółowych strategiach wykorzystywanych przez badanego.
Podstawą teoretyczną jest transakcyjny model stresu Lazarusa i Folkman, w którym radzenie sobie to zmieniające się wysiłki poznawcze i behawioralne podejmowane wobec wymagań ocenianych jako obciążające. Carver i współpracownicy rozszerzyli klasyczny podział na radzenie skoncentrowane na problemie i skoncentrowane na emocjach poprzez wyodrębnienie wielu bardziej szczegółowych strategii radzenia sobie, obejmujących zarówno działania skoncentrowane na problemie i emocjach, jak i strategie unikowe. Do modelu włączono także elementy teorii samoregulacji, zgodnie z którą reakcja na przeszkodę zależy od oceny szans na osiągnięcie celu.
Kluczowe założenie narzędzia jest takie, że strategie nie dzielą się prosto na dobre i złe. Ta sama strategia bywa przystosowawcza lub nieprzystosowawcza zależnie od kontekstu: powstrzymywanie się od działania jest rozsądne, gdy sytuacja wymaga czekania na właściwy moment, a szkodliwe, gdy zwłoka pogłębia problem. Podobnie zaprzeczanie bywa doraźnie ochronne w pierwszych godzinach po katastrofalnej wiadomości, a destrukcyjne, gdy się utrwala. Dlatego interpretuje się profil strategii i jego dopasowanie do sytuacji, a nie pojedynczy wynik odczytany jako lepszy albo gorszy.
COPE bada dyspozycję, a nie reakcję na konkretne wydarzenie: instrukcja polskiego arkusza pyta o to, jak badany zazwyczaj postępuje, gdy znajdzie się w bardzo trudnej sytuacji. Wyniki opisują więc typowy repertuar reagowania, a nie zachowanie wobec jednego, wskazanego zdarzenia.
Typowe zastosowanie
COPE stosuje się w badaniach nad radzeniem sobie ze stresem wszędzie tam, gdzie potrzebny jest szczegółowy obraz repertuaru strategii, a nie tylko ogólna orientacja na problem czy emocje. Typowe konteksty to badania nad stresem zawodowym i wypaleniem, psychologia zdrowia i przystosowanie do choroby przewlekłej, psychoonkologia, badania nad żałobą i traumą oraz prace nad zasobami osobistymi, takimi jak prężność, optymizm i poczucie własnej skuteczności. W praktyce klinicznej i poradnianej narzędzie służy do identyfikacji strategii nieprzystosowawczych, które warto uczynić przedmiotem oddziaływania: zaprzestania działań, zaprzeczania, odwracania uwagi czy sięgania po substancje. Bywa też stosowane przed interwencją i po niej, aby ocenić, czy repertuar radzenia sobie się poszerzył. W polskich pracach dyplomowych COPE pojawia się rzadziej niż Mini-COPE, głównie ze względu na długość. Wersja pełna ma jednak przewagę tam, gdzie hipotezy dotyczą pojedynczych, wąskich strategii: Mini-COPE mierzy każdą strategię zaledwie dwiema pozycjami, co daje bardzo ograniczoną rzetelność pojedynczej skali, podczas gdy COPE opiera każdą na czterech. Arkusz COPE jest udostępniany bezpłatnie do celów badawczych, co dodatkowo obniża barierę wejścia; płatny jest podręcznik ze średnimi, odchyleniami i kluczem.
Dostępność
- Typ
- Arkusz bezpłatny, część materiałów płatna
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP – część zbioru „Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem"
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- arkusz bezpłatny (do pobrania, druku i powielania na użytek badań); podręcznik NPSR 297,11 zł – cennik 1.07-31.12.2026
- Arkusz polski
- pełny dokument u źródłaŹródło: Carver, Scheier, Weintraub 1989; polska adaptacja: Juczyński, Ogińska-Bulik, Pracownia Testów Psychologicznych PTP (arkusz 2016) · licencja: arkusz bezpłatny PTP (do pobrania, druku i powielania na użytek badań)
- Arkusz angielski
- zobacz arkusz ENOryginalna wersja EN udostępniana bezpłatnie do celów badawczych. Pełny arkusz (60 pozycji z instrukcją) jest dostępny w otwartym repozytorium University of the Witwatersrand; wersję referencyjną prowadzi też strona autora, C. S. Carvera (University of Miami), gdzie korzystanie w badaniach wymaga zgłoszenia zgodnie z warunkami autora.
- Artykuł źródłowy
- publikacja walidacyjna
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- 60 stwierdzeń opisujących konkretne sposoby postępowania, myślenia i reagowania w sytuacjach stresowych. Struktura jest ściśle zbilansowana: na każdą z 15 strategii przypadają dokładnie 4 pozycje. Stwierdzenia sformułowane są w pierwszej osobie i opisują zachowanie lub proces poznawczy w sposób jawny, bez odwołań do terminologii psychologicznej. Pozycje należące do jednej strategii są rozproszone po całym kwestionariuszu, a nie zgrupowane w bloki. Nie ma pozycji odwróconych i nie ma pozycji buforowych: wszystkie 60 stwierdzeń wchodzi do którejś ze skal i wszystkie punktowane są wprost. Wysoki wynik zawsze oznacza częstsze stosowanie danej strategii, niezależnie od tego, czy jest ona przystosowawcza. Instrukcja w wersji dyspozycyjnej pyta o to, jak badany zazwyczaj postępuje w sytuacjach trudnych, bez wskazywania konkretnego zdarzenia. Treść pozycji testowych nie jest tu przytaczana; arkusz udostępnia wydawca.
- Skala odpowiedzi
- Skala czterostopniowa opisująca częstość stosowania danego sposobu postępowania: 1 (prawie nigdy tak nie postępuję), 2 (rzadko tak postępuję), 3 (często tak postępuję), 4 (prawie zawsze tak postępuję). Badany wpisuje wybraną cyfrę do kratki przy każdym z 60 stwierdzeń, odpowiadając na pytanie: gdy jestem w bardzo trudnej sytuacji, to zazwyczaj. Ponieważ każda strategia liczy 4 pozycje, jej wynik surowy mieści się w przedziale od 4 do 16. Warto zwrócić uwagę na różnicę wobec wersji skróconej: Mini-COPE punktowany jest w zakresie od 0 do 3 (od prawie nigdy tak nie postępuję do prawie zawsze tak postępuję), a wynik strategii podaje się zwykle jako średnią z dwóch pozycji. Wyniki COPE i Mini-COPE nie są więc bezpośrednio porównywalne liczbowo i nie wolno ich zestawiać bez przeliczenia na wspólną metrykę. Badanie nie ma ograniczenia czasowego i trwa około 15 minut. Można je przeprowadzać indywidualnie i grupowo.
- Normy i interpretacja
- COPE nie ma norm stenowych ani tenowych. Funkcję norm pełnią średnie i odchylenia standardowe obliczone dla osób dorosłych w wieku 20-65 lat, podane w podręczniku. Wynik badanego interpretuje się przez porównanie z tymi wartościami: sprawdza się, które strategie stosuje on wyraźnie częściej, a które rzadziej niż przeciętnie. Konsekwencja jest istotna dla planowania badania. Skoro nie ma przeliczenia na skalę znormalizowaną, wyniki 15 strategii wyrażone są w tej samej metryce surowej (4-16) i można je bezpośrednio porównywać między sobą w obrębie jednej osoby; należy jednak pamiętać, że strategie mierzą odmienne konstrukty psychologiczne. Właśnie to porównanie wewnątrzosobowe, czyli kształt profilu, stanowi główną wartość diagnostyczną narzędzia. Nie ma progów klinicznych ani punktów odcięcia i nie należy ich konstruować samodzielnie. Nie istnieje też wynik ogólny: sumowanie wszystkich 60 pozycji w jedną liczbę jest błędem, bo strategie mierzą jakościowo odmienne sposoby reagowania, w tym wzajemnie przeciwstawne. Bywa natomiast uzasadnione grupowanie strategii w szersze kategorie (radzenie zorientowane na problem, na emocje oraz unikowe). Nie jest to oficjalny sposób interpretacji przewidziany przez autorów, lecz zabieg często stosowany w badaniach, przy czym w literaturze funkcjonuje kilka konkurencyjnych klasyfikacji – dlatego przyjęty podział trzeba w pracy jawnie zdefiniować i uzasadnić.
Budowa
- Liczba pozycji
- 60
- Format odpowiedzi
- 60 twierdzeń ocenianych na skali 4-stopniowej: 1 – prawie nigdy tak nie postępuję, 2 – rzadko tak postępuję, 3 – często tak postępuję, 4 – prawie zawsze tak postępuję
- Wersje
- Mini-COPE (28 pozycji, 14 strategii)
Podskale
Aktywne radzenie sobie
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Planowanie
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Poszukiwanie wsparcia instrumentalnego
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Poszukiwanie wsparcia emocjonalnego
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Unikanie konkurencyjnych działań
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Zwrot ku religii
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Pozytywne przewartościowanie i rozwój
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Powstrzymywanie się od działania
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Akceptacja
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Koncentracja na emocjach i ich wyładowanie
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Zaprzeczanie
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Odwracanie uwagi
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Zaprzestanie działań
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Zażywanie alkoholu lub innych środków psychoaktywnych
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Poczucie humoru
- Pozycje: tylko w ICD Diagnostica
- Zakres możliwych wyników: 1–4
Obliczanie wyników
Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Jak policzyć wynik
Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Normy
- Typ norm
- średnie i odchylenia standardowe (brak stenów)
- Interpretacja
- Funkcję norm pełnią średnie i odchylenia standardowe dla osób dorosłych w wieku 20-65 lat. Nie ma przeliczenia na skalę znormalizowaną ani progów klinicznych. Wynik interpretuje się dwutorowo: przez porównanie nasilenia każdej strategii ze średnią z grupy odniesienia oraz przez analizę kształtu profilu, czyli tego, które strategie u danej osoby wyraźnie dominują, a po które sięga ona rzadko, i jak szeroki jest jej repertuar radzenia sobie.
- Próba normalizacyjna
- osoby dorosłe w wieku 20-65 lat
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- 0,48-0,94 (skale; najsłabsze: Odwracanie uwagi, Aktywne radzenie sobie; najwyższa: Zwrot ku religii) – zakres potwierdzony na stronie wydawcy
- Stabilność (test-retest)
- 0,45-0,82 (stabilność po 6 tyg.) – potwierdzone na stronie wydawcy
- Trafność
- Trafność teoretyczna i trafność konstruktu opisane w podręczniku polskiej adaptacji; wyniki potwierdzają zgodność narzędzia z transakcyjnym modelem stresu Lazarusa i Folkman oraz teorią samoregulacji Carvera i Scheiera.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy chcesz zmierzyć poziom stresu: COPE mierzy sposoby reagowania, a nie nasilenie stresu (do tego służy np. PSS-10)
- •Gdy chcesz ocenić skuteczność radzenia sobie: narzędzie mierzy częstość stosowania strategii, a nie ich efekt
- •Gdy potrzebujesz jednego wskaźnika ogólnego: COPE go nie ma i nie wolno go tworzyć przez zsumowanie wszystkich pozycji
- •Gdy zamierzasz wnioskować o pojedynczej osobie na podstawie skal o niskiej rzetelności (zwłaszcza Odwracanie uwagi i Aktywne radzenie sobie)
- •Gdy czas badania jest mocno ograniczony lub kwestionariusz wchodzi w skład rozbudowanej baterii: wtedy właściwszy jest Mini-COPE
- •Gdy badasz dzieci lub młodzież: normy odnoszą się do osób dorosłych w wieku 20-65 lat
- •Gdy potrzebujesz porównać wyniki z badaniem prowadzonym Mini-COPE: metryki obu wersji są różne i nie są bezpośrednio porównywalne
Co pokazują badania
Polska adaptacja i jej parametry
Polską adaptację COPE opracowali Zygfryd Juczyński i Nina Ogińska-Bulik; narzędzie wchodzi w skład zbioru Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem (2009, PTP). Kwestionariusz liczy 60 stwierdzeń ocenianych na skali czterostopniowej i pozwala ocenić 15 strategii po 4 pozycje każda. Funkcję norm pełnią średnie i odchylenia standardowe dla osób dorosłych w wieku 20-65 lat. Rzetelność mierzona alfą Cronbacha mieści się w bardzo szerokim zakresie 0,48-0,94, a stabilność po sześciu tygodniach w zakresie 0,45-0,82. Badanie trwa około 15 minut, test ma kategorię A, a arkusz jest udostępniany bezpłatnie.
źródłoZróżnicowanie rzetelności między skalami
Rozpiętość współczynników alfa jest w tym narzędziu wyjątkowo duża i ma bezpośrednie konsekwencje praktyczne. Najwyższą zgodność wewnętrzną osiąga skala Zwrot ku religii, co wynika z jednorodności treściowej jej pozycji. Najniższą mają Odwracanie uwagi oraz, co szczególnie problematyczne z punktu widzenia teorii, Aktywne radzenie sobie, czyli skala centralna dla modelu. Oznacza to, że wyników pojedynczych skal o niskiej alfie nie należy interpretować na poziomie indywidualnym, a w analizach grupowych trzeba je opatrywać zastrzeżeniem.
źródłoRelacja do Mini-COPE
Mini-COPE to skrócona wersja tego samego narzędzia: 28 pozycji mierzących 14 strategii po 2 pozycje, punktowanych w zakresie 0-3, z wynikiem strategii podawanym zwykle jako średnia. Wersja skrócona ma inny zestaw strategii (14 zamiast 15) i inną metrykę, więc wyniki obu wersji nie są bezpośrednio porównywalne. Rzetelność poszczególnych strategii Mini-COPE podawana jest w zakresie 0,62-0,89. Mini-COPE jest w polskich pracach dyplomowych zdecydowanie popularniejszy ze względu na czas badania (około 10 minut), ale opiera każdą strategię tylko na dwóch pozycjach.
źródłoSposób obliczania i skala odpowiedzi
Każdą ze strategii ocenia się oddzielnie, sumując punkty z czterech wchodzących w jej skład stwierdzeń. Badany posługuje się skalą czterostopniową od 1 (prawie nigdy tak nie postępuję) do 4 (prawie zawsze tak postępuję), co daje zakres wyniku pojedynczej strategii od 4 do 16. Nie przewiduje się wyniku ogólnego. Etykiety skali, instrukcja i liczba pozycji potwierdzone na arkuszu PTP (wydanie polskie 2009, arkusz 2016).
źródłoPodobne narzędzia
Skrócona wersja tego samego narzędzia: 28 pozycji, 14 strategii po 2 pozycje, skala 0-3, około 10 minut. Wygodniejszy w bateriach i najpopularniejszy w pracach dyplomowych, ale rzetelność pojedynczej strategii jest przy dwóch pozycjach bardzo ograniczona. Metryki obu wersji nie są porównywalne.
CISS (Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych)
Mierzy trzy szerokie style radzenia sobie (skoncentrowany na zadaniu, na emocjach i na unikaniu) zamiast 15 wąskich strategii. Prostszy w interpretacji i lepiej znormalizowany (steny), ale nie pokazuje szczegółowego repertuaru zachowań.
PSS-10 (Skala Odczuwanego Stresu)
Mierzy nasilenie odczuwanego stresu, a nie sposoby radzenia sobie. Naturalne uzupełnienie COPE w jednym badaniu: PSS-10 odpowiada na pytanie ile stresu, COPE na pytanie co badany z nim robi.
SPP-25 (Skala Pomiaru Prężności)
Mierzy zasób osobisty warunkujący skuteczne radzenie sobie, a nie same strategie. Często używana razem z COPE jako zmienna wyjaśniająca wybór strategii.
Bibliografia
- Juczyński Z., Ogińska-Bulik N. (2009). Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Carver, C. S., Scheier, M. F., Weintraub, J. K. (1989). Assessing coping strategies: A theoretically based approach. Journal of Personality and Social Psychology, 56(2), 267-283.
Źródła
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.