Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella – wersja 1 zrewidowana (CFT 1-R)
Culture Fair Intelligence Test – Scale 1 Revised
inteligencja ogólna rozumiana jako inteligencja płynna (pomiar niewerbalny, neutralny kulturowo)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- R.B. Cattell; rewizja: R.H. Weiss, J. Osterland
- Polska adaptacja
- Marta Koć-Januchta
- Grupa docelowa
- dzieci 4-9 lat
- Czas badania
- ok. 35 min (indywidualnie), 45-50 min (grupowo)
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
CFT 1-R mierzy inteligencję ogólną rozumianą jako inteligencja płynna, czyli zdolność do rozwiązywania problemów w sytuacjach nowych, bez opierania się na wcześniej zdobytej wiedzy. Podstawą teoretyczną jest koncepcja Raymonda B. Cattella, która rozdziela inteligencję płynną (potencjał rozumowania, w dużym stopniu niezależny od nauki szkolnej) od inteligencji skrystalizowanej (wiedza i sprawności nabyte). Test celowo obejmuje tylko ten pierwszy komponent, dzięki czemu wynik jest w znacznym stopniu niezależny od kulturowo uwarunkowanych doświadczeń dziecka. Stąd określenie neutralny kulturowo: zadania mają charakter niewerbalny, nie wymagają czytania, pisania ani operowania liczbami.
Wersja 1 zrewidowana przeznaczona jest wyłącznie dla dzieci w wieku 4-9 lat i tym różni się od pozostałych narzędzi z tej rodziny. To rozróżnienie jest kluczowe: CFT 20-R obejmuje dzieci, młodzież i dorosłych, a CFT 3 osoby o ponadprzeciętnym poziomie inteligencji (maturzyści, studenci, dorośli z wyższym wykształceniem). Norm i wskaźników rzetelności nie wolno przenosić między tymi wersjami, bo dotyczą innych populacji i innej trudności zadań.
Budowa testu odzwierciedla dwa poziomy przetwarzania. Sześć podtestów zgrupowano w dwie części. Pierwsza (Podstawianie, Labirynty, Podobieństwa) mierzy zdolności percepcyjne, uwagę i koordynację wzrokowo-ruchową, a więc raczej sprawność spostrzegania i tempo pracy niż rozumowanie. Druga (Serie, Klasyfikacja, Matryce) mierzy właściwe rozumowanie: wykrywanie reguł rządzących relacjami między elementami i uzupełnianie struktur. Badanie daje trzy wyniki: osobny dla każdej z części oraz wynik łączny, więc możliwe jest porównanie sprawności percepcyjnej z rozumowaniem u tego samego dziecka. Rozbieżność między częściami bywa punktem wyjścia do dalszej diagnozy, na przykład trudności grafomotorycznych albo problemów z uwagą, i tego rodzaju analiza jakościowa jest w praktyce ważniejsza niż samo umiejscowienie dziecka na skali.
Typowe zastosowanie
Narzędzie stosowane głównie w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, przedszkolach i szkołach. Typowe zastosowania to ocena potencjału intelektualnego przy diagnozie gotowości szkolnej, poszukiwanie przyczyn trudności w nauce, wykrywanie zarówno dzieci o obniżonym poziomie umysłowym, jak i ponadprzeciętnie zdolnych oraz prognozowanie osiągnięć szkolnych. Ze względu na niewerbalny charakter zadań i brak materiału liczbowego test dobrze nadaje się do badania dzieci z dysleksją lub dyskalkulią. Wydawca wskazuje też na wartość diagnostyczną porównania wyniku CFT 1-R z wynikiem testu mierzącego inteligencję skrystalizowaną (na przykład testu słownikowego): wyraźna rozbieżność między nimi może naprowadzać na zaniedbania środowiskowe lub deficyty motywacyjne.
Wymiary i podskale
Część I (zdolności percepcyjne)
Trzy podtesty: Podstawianie, Labirynty i Podobieństwa. Zadania mierzą zdolności percepcyjne, uwagę i koordynację wzrokowo-ruchową, a więc sprawność spostrzegania i tempo pracy pod presją czasu, a nie rozumowanie. Wynik tej części jest osobno normalizowany.
Część II (zdolności rozumowania)
Trzy podtesty: Serie, Klasyfikacja i Matryce. Zadania wymagają wykrywania reguł określających relacje między elementami i uzupełniania struktur, czyli rozumowania indukcyjnego na materiale figuralnym. To ta część jest najbliższa klasycznemu rozumieniu inteligencji płynnej.
Wynik łączny
Suma obu części, główny wskaźnik poziomu inteligencji płynnej. Wyrażany na skali tenowej (teny, o średniej 50 i odchyleniu standardowym 10) albo w postaci ilorazu inteligencji; podręcznik zawiera też tabelę przeliczającą ilorazy inteligencji na centyle. Ma najwyższą rzetelność spośród trzech wskaźników.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Test nie ma pozycji kwestionariuszowych. Materiał stanowi zeszyt testowy z zadaniami niewerbalnymi, wypełniany przez dziecko ołówkiem. Zadania nie wymagają czytania, pisania ani operowania liczbami, a instrukcje przekazuje badający ustnie. Sześć podtestów jest zgrupowanych w dwie części po trzy podtesty. Wydawca nie podaje publicznie liczby zadań w poszczególnych podtestach, a materiał bodźcowy i klucze są chronione prawami Pracowni Testów Psychologicznych PTP i nie są tu odtwarzane. Uwaga: mimo określenia neutralny kulturowo instrukcje słowne są w tym teście rozbudowane, co bywa problemem u dzieci z ograniczeniami językowymi.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali odpowiedzi typu kwestionariuszowego. Dziecko zaznacza rozwiązania w zeszycie testowym, a poszczególne podtesty mają własne limity czasowe od 90 do 240 sekund. Z dziećmi młodszymi (4-6 lat) badanie prowadzi się indywidualnie i trwa przeciętnie około 35 minut, dzieci starsze (7-9 lat) mogą być badane grupowo i wtedy badanie trwa około 45-50 minut. W polskiej normalizacji dzieci starsze badano właśnie grupowo, co ma znaczenie przy planowaniu własnego badania: forma administracji powinna odpowiadać tej, dla której opracowano normy.
- Normy i interpretacja
- Polskie normy opracowano dla dziesięciu grup wieku na podstawie badania próby obejmującej łącznie 1402 dzieci (dane ze strony wydawcy i katalogu PTP). Wyniki wyraża się na skali tenowej albo w postaci ilorazu inteligencji, a podręcznik zawiera dodatkowo tabelę przeliczającą ilorazy inteligencji na centyle. Normalizuje się osobno wynik każdej z dwóch części oraz wynik łączny. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Normy niemieckiej wersji oryginalnej to zupełnie inny zbiór danych: opracowano je w 2010 roku na próbie 4641 dzieci w wieku od 5;4 do 9;11 lat, z normami wiekowymi w odstępach trzymiesięcznych do 7;11 i sześciomiesięcznych powyżej. Norm niemieckich nie wolno stosować do polskich wyników i odwrotnie. Test nie ma progu klinicznego: wynik lokuje dziecko względem grupy odniesienia, a nie rozstrzyga o rozpoznaniu.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Pomiar niewerbalny: brak czytania, pisania i liczb sprawia, że test nadaje się do badania dzieci z dysleksją, dyskalkulią i słabszym wykształceniem środowiska rodzinnego
- •Trzy wyniki (część percepcyjna, część rozumowaniowa, wynik łączny) pozwalają porównać sprawność spostrzegania z rozumowaniem u tego samego dziecka
- •Szeroka polska podstawa normalizacyjna: dziesięć grup wieku, próba łącznie 1402 dzieci
- •Możliwość badania grupowego dzieci 7-9-letnich, co jest wygodne w badaniach przesiewowych i naukowych
- •Dwa równoległe sposoby wyrażania wyniku (skala tenowa i iloraz inteligencji) plus przeliczenie na centyle ułatwiają komunikowanie wyniku rodzicom i nauczycielom
Ograniczenia
- •Kategoria C: stosowanie i interpretacja zastrzeżone wyłącznie dla psychologów z dyplomem magisterskim; komplet jest płatny, a materiał bodźcowy chroniony
- •Wydawca nie publikuje liczbowych wskaźników rzetelności polskiej wersji, opisuje je wyłącznie słownie (wysoka zgodność wewnętrzna wyniku łącznego, zadowalająca wyników obu części, umiarkowana lub wysoka stabilność po czterech tygodniach)
- •Mierzy tylko jeden komponent inteligencji (płynną, na materiale figuralnym), więc nie zastępuje pełnej skali inteligencji ani diagnozy niepełnosprawności intelektualnej
- •Instrukcje słowne są rozbudowane i nie przewidziano ich przekazania w sposób niewerbalny, co ogranicza użyteczność u dzieci z poważnymi trudnościami językowymi lub niesłyszących
- •Dokumentacja wersji niemieckiej wskazuje na efekt sufitowy u dzieci zdolnych (maksymalny iloraz inteligencji 145), więc do diagnozy zdolności test wymaga uzupełnienia innymi narzędziami
- •Część I obciążona jest tempem pracy i koordynacją wzrokowo-ruchową, więc niski wynik w tej części może wynikać z przyczyn pozaintelektualnych
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadania niewerbalne, wybór odpowiedzi
- Wersje
- papier
Podskale
Część I: Podstawianie, Labirynty, Podobieństwa (zdolności percepcyjne, uwaga, koordynacja wzrokowo-ruchowa)
Część II: Serie, Klasyfikacja, Matryce (rozumowanie: wykrywanie reguł i uzupełnianie struktur)
Obliczanie wyników
- Metoda
- Sześć podtestów z limitami czasowymi 90-240 s, punktowanych kluczem z podręcznika (materiał chroniony). Sumuje się wyniki podtestów w obrębie części I (Podstawianie, Labirynty, Podobieństwa) i części II (Serie, Klasyfikacja, Matryce), a następnie oblicza wynik łączny; trzy wskaźniki (część I, część II, łączny) przelicza się na teny lub iloraz inteligencji wg polskich tabel norm dla grup wieku.
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź badanie zgodnie ze standardem, pilnując limitów czasowych poszczególnych podtestów (od 90 do 240 sekund) oraz formy administracji właściwej dla wieku: indywidualnej u dzieci 4-6-letnich, grupowej lub indywidualnej u dzieci 7-9-letnich. Odstępstwo od limitów czasowych unieważnia normy.
Krok 2: oceń wykonanie kluczem z podręcznika, osobno dla każdego z sześciu podtestów. Klucze i zasady punktowania są materiałem chronionym i nie są tu opisywane.
Krok 3: zsumuj wyniki podtestów w obrębie każdej z dwóch części, a następnie oblicz wynik łączny. Zawsze zachowaj wszystkie trzy wskaźniki: wynik części I, wynik części II i wynik łączny. Sprowadzenie badania do jednej liczby traci najcenniejszą informację, czyli różnicę między sprawnością percepcyjną a rozumowaniem.
Krok 4: przelicz wyniki surowe na normy dla właściwej grupy wieku, korzystając z tabel z polskiego podręcznika. Wynik możesz wyrazić na skali tenowej albo w postaci ilorazu inteligencji, a przy komunikowaniu rodzicom pomocna jest tabela przeliczająca iloraz na centyle. Nigdy nie stosuj do polskich wyników norm niemieckich ani norm z innych wersji rodziny CFT.
Krok 5: w pracy badawczej podaj, którego wskaźnika używasz w analizach (najczęściej wyniku surowego łącznego albo ilorazu inteligencji) i zachowaj konsekwencję. Nie mieszaj w jednej analizie wyników surowych i przeliczonych.
Normy
- Typ norm
- teny lub iloraz inteligencji (podręcznik podaje tabelę zamiany IQ na centyle)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Stabilność (test-retest)
- umiarkowana do wysokiej stabilność po 4 tygodniach (wg wydawcy)
- Trafność
- wg wydawcy: podstawa prognozy osiągnięć szkolnych
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 451,31 zł (komplet: podręcznik + 10 zeszytów testowych; cennik do 31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Culture Fair Intelligence Test – Scale 1 Revised
- Construct
- general intelligence understood as fluid intelligence (nonverbal, culture-fair measurement)
- Target group
- children aged 4-9
- Response format
- nonverbal tasks, multiple-choice responses
- Procedure
- performance-based; individual or group administration
- Administration time
- approx. 35 min (individual), 45-50 min (group)
- Notes
- Publisher, price, category C, structure (6 subtests in 2 parts), age range and administration time per the publisher's product page. [TO VERIFY]: year of the original and the adaptation, number of items, alpha values (the publisher only states "high internal consistency" descriptively), norms (type, sample).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę i skrót, autorów rewizji (R.H. Weiß, J. Osterland) oraz autorkę polskiego podręcznika (Marta Koć-Januchta), wydawcę i kategorię C, przedział wieku 4-9 lat, liczbę podtestów (sześć) i ich podział na dwie części z podaniem, co każda mierzy, limity czasowe podtestów, formę administracji oraz to, które wskaźniki analizujesz. Wyraźnie zaznacz, że korzystasz z polskich norm (dziesięć grup wieku, próba 1402 dzieci) i nie mieszasz ich z danymi wersji niemieckiej.
W wynikach raportuj osobno wynik części I, części II i wynik łączny, każdy ze średnią i odchyleniem standardowym. Przy porównaniach grup podawaj wielkości efektu. Jeśli badasz dzieci 7-9-letnie grupowo, napisz o tym wprost, bo taka była forma badania normalizacyjnego; badanie indywidualne w tym wieku jest dopuszczalne, ale zmienia warunki pomiaru i warto to skomentować.
Rzetelność polskiej wersji jest opisana przez wydawcę wyłącznie słownie, bez liczb. Nie wolno w tym miejscu przepisywać współczynników z wersji niemieckiej ani z innych testów rodziny CFT. Jeżeli potrzebujesz wartości liczbowych, sięgnij po polski podręcznik i zacytuj go z podaniem strony. W badaniu wykonaniowym nie liczy się alfy Cronbacha na własnej próbie w sposób rutynowy, ale jeśli dysponujesz wynikami podtestów, możesz podać zgodność wewnętrzną wyniku łącznego.
Zadbaj o stronę formalną: test ma kategorię C, więc jego stosowanie wymaga uprawnień psychologa, a w pracy studenckiej opieki i zgody osoby uprawnionej. Zeszytów testowych, zadań ani kluczy nie wolno zamieszczać w aneksie pracy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz uprawnień psychologa; test ma kategorię C, zastrzeżoną dla osób z dyplomem magisterskim psychologii
- •Gdy badasz osoby spoza przedziału 4-9 lat; do starszych dzieci, młodzieży i dorosłych służy CFT 20-R, a do osób o ponadprzeciętnej inteligencji CFT 3
- •Gdy celem jest pełna diagnoza inteligencji lub orzeczenie o niepełnosprawności intelektualnej; potrzebna jest wtedy pełna skala (np. WISC-R/WISC-V, SB5, IDS-2)
- •Gdy chcesz zidentyfikować dzieci wybitnie zdolne wyłącznie na podstawie tego testu; dokumentacja wersji niemieckiej wskazuje na efekt sufitowy w górnym zakresie
- •Gdy dziecko ma poważne trudności językowe, niedosłuch lub nie zna języka badania w stopniu pozwalającym zrozumieć rozbudowane instrukcje słowne
- •Gdy interesuje Cię wiedza, słownictwo lub umiejętności szkolne; to domena inteligencji skrystalizowanej i innych narzędzi (np. TSD)
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Inteligencja płynna a gotowość szkolna dzieci sześcioletnich
- Rozbieżność między inteligencją płynną a zasobem słownikowym jako wskaźnik zaniedbania środowiskowego u dzieci w wieku przedszkolnym
- Poziom inteligencji płynnej a oceny postępów szkolnych w klasach 1-3 w opinii nauczycieli
- Profil wyników w części percepcyjnej i rozumowaniowej u dzieci z ryzykiem dysleksji
- Inteligencja płynna a status społeczno-ekonomiczny rodziny i wykształcenie rodziców
- Porównanie wyników testu niewerbalnego i skali inteligencji u dzieci z zaburzeniami rozwoju mowy
- Zależność między sprawnością uwagi i koordynacji wzrokowo-ruchowej a wynikiem w zadaniach rozumowania u dzieci w wieku 7-9 lat
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa i wskaźniki polskiej wersji
Test składa się z sześciu podtestów zgrupowanych w dwie części. Część pierwsza (Podstawianie, Labirynty, Podobieństwa) mierzy zdolności percepcyjne, uwagę i koordynację wzrokowo-ruchową, część druga (Serie, Klasyfikacja, Matryce) zdolności rozumowania: wykrywanie reguł i uzupełnianie struktur. Badanie daje osobne wyniki obu części oraz wynik łączny, wyrażany na skali tenowej lub jako iloraz inteligencji, z tabelą przeliczającą ilorazy na centyle. Podtesty mają limity czasowe od 90 do 240 sekund.
źródłoRzetelność i trafność polskiej wersji
Wydawca podaje opisowo: wskaźniki zgodności wewnętrznej wysokie dla wyniku łącznego i zadowalające dla wyników każdej z dwóch części, a stabilność po czterech tygodniach (badana u dzieci sześcio- i dziewięcioletnich) umiarkowaną lub wysoką. Za trafnością przemawiają wzrost wyników surowych z wiekiem, wysokie korelacje z Testem Matryc Ravena w wersji Kolorowej i ze Skalami Inteligencji i Rozwoju IDS, odpowiednio niższe korelacje z testem słownikowym oraz związek wyników z oceną postępów szkolnych dokonywaną przez nauczycieli w klasach 1-3. Wartości liczbowych wydawca nie publikuje.
źródłoPodstawa normalizacyjna
Polskie normy opracowano dla dziesięciu grup wieku na podstawie badania próby obejmującej łącznie 1402 dzieci. W normalizacji dzieci starsze (7-9 lat) badano grupowo, a młodsze (4-6 lat) indywidualnie.
źródłoWersja niemiecka: normy i rzetelność
Niemiecka rewizja (Weiß, Osterland, 2013, Hogrefe) została znormalizowana w 2010 roku na próbie 4641 dzieci w wieku 5;4-9;11 lat; normy wiekowe podano w odstępach trzymiesięcznych do 7;11 i sześciomiesięcznych powyżej, w postaci wartości T, ilorazów inteligencji i rang centylowych. Podawane współczynniki rzetelności wersji niemieckiej mieszczą się w przedziałach 0,70-0,86 dla podtestów, 0,88-0,94 dla części pierwszej, 0,94-0,95 dla części drugiej i 0,95-0,97 dla wyniku ogólnego [DO WERYFIKACJI: źródło niejednoznacznie opisuje, czy są to współczynniki zgodności wewnętrznej, czy stabilności po czterech tygodniach]. Dane te dotyczą wyłącznie wersji niemieckiej i nie odnoszą się do polskiej normalizacji.
źródłoOgraniczenia zakresu pomiaru
Dokumentacja wersji niemieckiej wskazuje na efekt sufitowy w górnym zakresie zdolności (maksymalny uzyskiwany iloraz inteligencji na poziomie 145) oraz na to, że test obejmuje wyłącznie inteligencję płynną na materiale figuralnym. Do diagnozy dzieci wybitnie zdolnych zaleca się stosowanie go tylko w połączeniu z wielowymiarowymi bateriami.
źródłoPodobne narzędzia
CFT 20-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 2 zrewidowana)
Ta sama rodzina i ta sama koncepcja inteligencji płynnej, ale dla dzieci od 8 lat, młodzieży i dorosłych do 59 lat. Inne zadania, inne normy, dłuższe badanie (około 60 minut). Nie wolno przenosić norm między CFT 1-R a CFT 20-R.
CFT 3 (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 3)
Najtrudniejsza wersja rodziny, przeznaczona dla osób o ponadprzeciętnym poziomie inteligencji: maturzystów, studentów i dorosłych z wyższym wykształceniem. Zupełnie inna grupa docelowa niż CFT 1-R.
Testy Matryc Ravena (m.in. wersja Kolorowa, TMK)
Również niewerbalny pomiar inteligencji płynnej, ale wyłącznie w formacie matryc, bez części percepcyjnej i bez podtestów o różnym typie zadania. Wersja Kolorowa jest naturalną alternatywą dla małych dzieci.
Skale Inteligencji i Rozwoju (IDS, IDS-P, IDS-2)
Bateria wielowymiarowa: obok inteligencji ocenia psychomotorykę, kompetencje społeczno-emocjonalne i osiągnięcia szkolne. Znacznie szersza diagnoza, ale też znacznie dłuższe badanie.
TSD (Test Słownikowy dla Dzieci)
Mierzy przeciwny biegun modelu Cattella, czyli inteligencję skrystalizowaną (zdolności werbalne). Naturalne uzupełnienie CFT 1-R: rozbieżność między wynikami obu testów jest sama w sobie informacją diagnostyczną.
WISC-R / WISC-V (Skala Inteligencji Wechslera dla Dzieci)
Pełna skala inteligencji z ilorazem ogólnym i wskaźnikami złożonymi, wymagana przy diagnozie niepełnosprawności intelektualnej. CFT 1-R jej nie zastępuje, może natomiast być szybkim, niewerbalnym uzupełnieniem.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CFT1-R
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_2022-2023.pdf
- innehttps://www.fachportal-hochbegabung.de/intelligenz-tests/cft-1-r-grundintelligenztest-skala-1-revision/
- repozytoriumhttps://sowa-opac.ans-elblag.pl/index.php?KatID=0&typ=record&001=El25000108
Uwagi
Dane o wydawcy, cenie, kategorii C, budowie (6 podtestów w 2 częściach), grupie wiekowej i czasie badania ze strony produktu practest.com.pl. DO WERYFIKACJI: rok oryginału i adaptacji, liczba pozycji, wartości alfa (wydawca podaje tylko opisowo "wysoka zgodność wewnętrzna"), normy (typ, próba).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.