Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella – wersja 2 zrewidowana (CFT 20-R)
Culture Fair Intelligence Test – Scale 2, Revised (CFT 20-R)
inteligencja ogólna rozumiana jako inteligencja płynna; rozumowanie indukcyjne na materiale geometrycznym (pomiar neutralny kulturowo)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Raymond B. Cattell; rewizja: Rudolf H. Weiß we współpracy z Bernhardem Weißem
- Polska adaptacja
- Joanna Stańczak (2013)
- Grupa docelowa
- osoby od 8 r.ż.: uczniowie 8-19 lat oraz dorośli 20-59 lat
- Czas badania
- ok. 60 minut, czas ograniczony
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
CFT 20-R to test przeznaczony do pomiaru inteligencji ogólnej rozumianej jako inteligencja płynna, czyli zdolność do rozwiązywania nowych problemów i wykrywania zależności niezależnie od wcześniej zdobytej wiedzy. Podstawą teoretyczną jest koncepcja Raymonda Cattella, który wyróżnił inteligencję płynną (wrodzoną zdolność rozumowania, mało zależną od kultury i wykształcenia) oraz inteligencję skrystalizowaną (wiedzę i umiejętności nabyte w toku uczenia się). CFT 20-R celuje w ten pierwszy komponent, mierząc rozumowanie indukcyjne na materiale geometrycznym.
Kluczową cechą narzędzia jest dążenie do neutralności kulturowej. Zadania nie wymagają czytania, znajomości słów ani wiedzy szkolnej – opierają się wyłącznie na figurach i zależnościach między nimi. Dzięki temu test w mniejszym stopniu niż klasyczne skale słowne faworyzuje osoby lepiej wykształcone lub z określonego kręgu kulturowego, choć w literaturze podkreśla się, że trafniejsze jest określenie neutralny kulturowo w sensie ograniczenia wpływu kultury niż całkowite jej wyeliminowanie (znajomość formatu zadań i doświadczenie testowe wciąż mają znaczenie).
Test ma budowę dwuczęściową: dwie analogiczne, równoległe części, z których każda zawiera cztery rodzaje zadań mierzących różne aspekty rozumowania na materiale figuralnym. Wszystkie zadania są zamknięte, z jedną poprawną odpowiedzią wybieraną spośród pięciu możliwości. Wynik ogólny i wyniki obu części przelicza się na normy dla wieku. Narzędzie stosuje się od 8. roku życia u uczniów i dorosłych do 59 lat, w poradnictwie edukacyjnym, selekcji zawodowej i badaniach naukowych. Polską adaptację (Stańczak, 2013) wydała Pracownia Testów Psychologicznych PTP; test ma kategorię C.
Typowe zastosowanie
Test stosowany w poradnictwie edukacyjnym (ocena potencjału rozumowania niezależnie od wiedzy szkolnej), w selekcji i doradztwie zawodowym oraz w badaniach naukowych. Szczególnie użyteczny tam, gdzie chce się ograniczyć wpływ języka, kultury i wykształcenia na wynik: przy badaniu osób z innego kręgu kulturowego, z trudnościami językowymi lub o zróżnicowanym poziomie edukacji. W diagnozie klinicznej i neuropsychologicznej bywa elementem oceny inteligencji płynnej. Ze względu na kategorię C badanie i interpretację prowadzi psycholog; w pracach dyplomowych CFT 20-R wykorzystuje się jako miarę inteligencji płynnej, zawsze pod nadzorem promotora-psychologa uprawnionego do stosowania narzędzia.
Wymiary i podskale
Kontynuowanie serii (Serie)
Zadania wymagające wykrycia reguły rządzącej ciągiem figur i jej zastosowania do wskazania kolejnego elementu. Mierzą rozumowanie indukcyjne na materiale sekwencyjnym.
Klasyfikacje
Zadania polegające na rozpoznaniu, który element nie pasuje do pozostałych lub jak pogrupować figury według wspólnej cechy. Mierzą zdolność abstrahowania i tworzenia kategorii.
Matryce
Zadania typu macierzowego, w których trzeba uzupełnić brakujący element na podstawie relacji między figurami w wierszach i kolumnach. Klasyczny wskaźnik inteligencji płynnej.
Topologie
Zadania odwołujące się do relacji przestrzennych i topologicznych między elementami. Mierzą rozumienie położenia i przynależności elementów w przestrzeni.
Wynik ogólny (inteligencja płynna)
Suma poprawnych odpowiedzi z obu równoległych części, najbardziej rzetelny wskaźnik testu. Odzwierciedla ogólny poziom rozumowania na materiale figuralnym. Obie części są analogiczne, co pozwala traktować je jako wzajemne wersje równoległe.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Test tworzą dwie analogiczne części, a każda z nich zawiera cztery rodzaje zadań na materiale geometrycznym: kontynuowanie serii, klasyfikacje, matryce i zadania topologiczne. Wszystkie zadania są zamknięte – badany wybiera jedną poprawną odpowiedź spośród pięciu podanych figur. Zadania w obrębie każdego rodzaju są uporządkowane według rosnącej trudności, a całość rozwiązuje się pod presją czasu (każda część ma limity czasowe dla poszczególnych rodzajów zadań). Materiał jest wyłącznie figuralny, bez słów i liczb, co ma zapewnić neutralność kulturową. Konkretne figury, układy i klucz poprawnych odpowiedzi są chronione prawem autorskim wydawcy i nie są tutaj przytaczane – ich ujawnienie unieważnia wynik. Opis ogranicza się do typu zadania i mierzonej zdolności.
- Skala odpowiedzi
- To test wykonaniowy, a nie samoopis, więc nie ma skali typu Likerta. W każdym zadaniu badany wskazuje jedną z pięciu figur jako poprawne rozwiązanie, zaznaczając odpowiedź na arkuszu. Badanie jest ograniczone czasowo, co znaczy, że oprócz poprawności liczy się tempo pracy; łączny czas wynosi około 60 minut. Można badać indywidualnie lub grupowo. Punktacja polega na zliczeniu poprawnych odpowiedzi zgodnie z kluczem, osobno dla obu części i dla wyniku ogólnego.
- Normy i interpretacja
- Wynik ogólny oraz wyniki obu części przelicza się na normy ogólnopolskie właściwe dla wieku, opracowane w polskiej normalizacji z 2013 roku dla uczniów w wieku 8–19 lat i dorosłych 20–59 lat. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tutaj reprodukowane. Wynik interpretuje się jako pozycję względem grupy wiekowej, a nie jako bezwzględną miarę zdolności. Szczególnie istotny jest tu efekt Flynna: przyrosty wyników w czasie są największe właśnie na testach inteligencji płynnej i neutralnych kulturowo (na materiale figuralnym), gdzie w skali światowej sięgały nawet około 6–7 punktów IQ na dekadę, czyli więcej niż typowe 2–3 punkty na skalach Wechslera. Normy CFT 20-R z 2013 roku mają już ponad dekadę, dlatego przy interpretacji, zwłaszcza w pobliżu progów decyzyjnych, trzeba liczyć się z możliwym zawyżeniem wyniku i zachować ostrożność.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Neutralność kulturowa: materiał wyłącznie figuralny, bez słów i wiedzy szkolnej, ogranicza wpływ języka i wykształcenia na wynik
- •Dwie równoległe części pozwalają skrócić badanie lub wykorzystać je jako wzajemne wersje przy powtórnym pomiarze
- •Wysoka zgodność wewnętrzna wyniku ogólnego i obu części (rzetelność połówkowa powyżej 0,80 wg wydawcy)
- •Szeroki zakres wieku (od 8 do 59 lat) i możliwość badania grupowego ułatwiają zastosowanie w poradnictwie i w badaniach
Ograniczenia
- •Normy z 2013 roku mają ponad dekadę, a testy inteligencji płynnej są szczególnie wrażliwe na efekt Flynna (największe przyrosty), więc wynik może być zawyżony
- •Mierzy głównie inteligencję płynną, więc nie zastępuje pomiaru inteligencji skrystalizowanej ani pełnej, wielowymiarowej diagnozy
- •Ograniczenie czasowe sprawia, że wynik zależy także od tempa pracy, co może zaniżać rezultaty osób wolniejszych, lecz dokładnych
- •Kategoria C: badanie i interpretacja zastrzeżone dla psychologów; student może korzystać wyłącznie pod nadzorem promotora-psychologa
- •Neutralność kulturowa jest względna – znajomość formatu zadań i doświadczenie testowe nadal wpływają na wynik
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadania geometryczne z wyborem odpowiedzi spośród pięciu opcji
- Wersje
- CFT 20-R (dwie analogiczne części, każda z 4 podtestami)
Podskale
Część 1: cztery podtesty (Serie, Klasyfikacje, Matryce, Topologie)
Część 2: cztery analogiczne podtesty (wersja równoległa części 1)
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma poprawnych odpowiedzi; wynik ogólny oraz wyniki obu części przeliczane na normy
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Test wykonaniowy – brak pozycji odwróconych.
Jak policzyć wynik
Krok 1: punktacja surowa. Odpowiedzi ocenia się według klucza z podręcznika, zliczając poprawne rozwiązania w każdym rodzaju zadań. Ponieważ zadania są zamknięte (jedna z pięciu figur), punktacja jest zerojedynkowa. Trzeba ściśle respektować limity czasu, bo tempo współtworzy wynik. Klucz jest chroniony i dostępny wyłącznie w podręczniku.
Krok 2: wyniki części i wynik ogólny. Poprawne odpowiedzi sumuje się osobno dla części pierwszej i drugiej, a następnie łączy w wynik ogólny. Ze względu na równoległość obu części można stosować całość lub, w uzasadnionych sytuacjach, wersję skróconą według zasad z podręcznika.
Krok 3: przeliczenie na normy. Wynik surowy przelicza się na normy właściwe dla wieku badanego. Wszystkie tabele znajdują się w płatnym podręczniku – w opisie nie podajemy progów przeliczeń ani wartości norm.
Krok 4: interpretacja z poprawką na aktualność norm. Wynik czyta się jako pozycję względem grupy wiekowej, pamiętając o silnym efekcie Flynna na testach inteligencji płynnej i o wieku norm (2013). W pracy badawczej raportuje się zwykle wynik ogólny; przy powtórnym pomiarze warto wykorzystać dwie równoległe części, aby ograniczyć efekt uczenia się.
Normy
- Typ norm
- normy ogólnopolskie dla wyniku ogólnego i obu części testu
- Interpretacja
- wynik względem grupy wiekowej; zastosowanie w poradnictwie edukacyjnym, selekcji zawodowej i badaniach naukowych
- Próba normalizacyjna
- próby ogólnopolskie: uczniowie 8-19 lat i dorośli 20-59 lat (normalizacja polska 2013)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- wg PTP wysoka zgodność wewnętrzna (>0,80) oraz umiarkowana do wysokiej stabilność czasowa; szczegóły w podręczniku
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- cennik 1.07-31.12.2026: komplet 520,96 zł (podręcznik 297,11 zł, 5 zeszytów 135,60 zł, 25 arkuszy 88,25 zł)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Culture Fair Intelligence Test – Scale 2, Revised (CFT 20-R)
- Construct
- general intelligence understood as fluid intelligence; inductive reasoning on geometric material (culture-fair measurement)
- Target group
- individuals from age 8: students aged 8-19 and adults aged 20-59
- Response format
- geometric tasks with a choice among five response options
- Scoring
- sum of correct answers; the total score and the scores of both parts are converted to norms; performance test – no reverse-scored items
- Norms / interpretation
- nationwide Polish norms for the total score and both parts of the test; scores interpreted against the age group; used in educational counseling, personnel selection and research
- Normative sample
- nationwide samples: students aged 8-19 and adults aged 20-59 (Polish standardization 2013)
- Procedure
- performance-based; individual or group administration
- Administration time
- approx. 60 minutes, timed
- Notes
- Polish publisher: the Psychological Test Laboratory of the Polish Psychological Association, Warsaw 2013 – not Hogrefe (Hogrefe publishes the German original). Subtest names (Series, Classifications, Matrices, Topologies) come from secondary descriptions – confirm in the manual. [TO VERIFY]: exact number of tasks, exact alpha and test-retest coefficients, year of the original revision (Weiß).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://www.testzentrale.de/shop/grundintelligenztest-skala-2-revision-cft-20-r-mit-wortschatztest-und-zahlenfolgentest-revision-ws-zf-r.html
- Dostępność wersji EN
- komercyjny – Hogrefe/Testzentrale; oryginal niemiecki (Weiß, 1. wyd. 2006, obecnie wycofane na rzecz 2. wyd. zrewidowanego); brak oficjalnej publicznej wersji EN; publikacja zrodlowa to podrecznik testowy Hogrefe, nie artykul czasopismienny
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii pracy opisz narzędzie: pełna nazwa i skrót, autor oryginału (Weiß, rewizja) i polskiej adaptacji (Stańczak, 2013), mierzony konstrukt (inteligencja płynna, pomiar neutralny kulturowo), budowa (dwie równoległe części, cztery rodzaje zadań figuralnych), format odpowiedzi (jedna z pięciu), ograniczenie czasowe oraz rzetelność podana w podręczniku. Zaznacz, że jest to test kategorii C: badanie i interpretację prowadzi psycholog, a student wykonuje je wyłącznie pod nadzorem promotora-psychologa i nie ma prawa administrować testu samodzielnie.
W wynikach raportuj średnią i odchylenie standardowe wyniku ogólnego, a przy porównaniach grup podaj wielkość efektu obok testu istotności. Jeśli badasz zmianę w czasie, wykorzystaj równoległe części, aby zmniejszyć efekt uczenia się, i opisz tę procedurę. Nie przepisuj rzetelności z podręcznika jako własnego wyniku – powołaj się na dane wydawcy, podając źródło.
Szczególnie ważne jest krytyczne odniesienie do aktualności norm: uwzględnij efekt Flynna, który na testach inteligencji płynnej jest silniejszy niż na skalach werbalnych, i podaj datę normalizacji. Pamiętaj o prawie autorskim – nie reprodukuj figur, układów zadań ani klucza odpowiedzi.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badanie ma prowadzić osoba bez uprawnień: to test kategorii C, więc student może go stosować wyłącznie pod nadzorem promotora-psychologa, nigdy samodzielnie
- •Gdy potrzebujesz pomiaru inteligencji skrystalizowanej lub pełnej diagnozy poznawczej – CFT 20-R mierzy głównie inteligencję płynną
- •Gdy zależy Ci na bezwzględnym poziomie IQ blisko progu decyzyjnego – wiek norm (2013) i silny efekt Flynna na testach płynnych czynią pomiar ryzykownym bez korekty
- •Gdy badasz osoby, które nie poradzą sobie z presją czasu z powodów zdrowotnych lub rozwojowych – ograniczenie czasowe może zaniżyć wynik
- •Gdy badasz dzieci poniżej 8. roku życia lub osoby powyżej zakresu norm – dla najmłodszych właściwe są inne wersje testu Cattella (na przykład dla dzieci)
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Inteligencja płynna mierzona CFT 20-R a osiągnięcia szkolne lub akademickie
- Porównanie inteligencji płynnej (CFT 20-R) i skrystalizowanej (bateria APIS) w tej samej grupie
- Neutralność kulturowa w praktyce: wyniki CFT 20-R a poziom wykształcenia i status społeczno-ekonomiczny
- Efekt Flynna na testach inteligencji płynnej: analiza w świetle norm CFT 20-R z 2013 roku
- Inteligencja płynna a funkcje wykonawcze u młodzieży lub dorosłych
- Stabilność wyników przy powtórnym badaniu z użyciem dwóch równoległych części testu
- Rozumowanie na materiale figuralnym a szybkość przetwarzania informacji
- Inteligencja płynna jako predyktor uczenia się nowych umiejętności zawodowych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa i rzetelność polskiej wersji
CFT 20-R składa się z dwóch analogicznych części, każda z czterema rodzajami zadań figuralnych; wszystkie zadania są zamknięte (jedna poprawna odpowiedź z pięciu). Według wydawcy test ma wysoką zgodność wewnętrzną wyniku ogólnego i obu części (rzetelność połówkowa powyżej 0,80), co wspiera stosowanie skróconej lub pełnej wersji.
źródłoPodstawa teoretyczna i neutralność kulturowa
Test opiera się na dwuczynnikowej teorii inteligencji Cattella i mierzy inteligencję płynną – zdolność wykrywania zależności między figurami niezależnie od wiedzy nabytej. Materiał wyłącznie figuralny ma ograniczać wpływ języka i kultury, choć w literaturze podkreśla się, że neutralność jest względna (culture-reduced, a nie culture-free).
źródłoEfekt Flynna na testach inteligencji płynnej
Przyrosty wyników w czasie (efekt Flynna) są największe na testach inteligencji płynnej i neutralnych kulturowo: na zadaniach typu matryce sięgały mediany ok. 6,7 punktu IQ na dekadę, ponad dwukrotnie więcej niż ok. 3 punkty na skalach Wechslera i Bineta. Dla CFT 20-R oznacza to szczególną wrażliwość norm na dezaktualizację i konieczność ostrożnej interpretacji.
źródłoEfekt Flynna jako zjawisko ogólne
Metaanaliza efektu Flynna potwierdza systematyczny wzrost surowych wyników testów inteligencji w czasie (rzędu ok. 2–3 punktów standardowych na dekadę dla ogółu testów), prowadzący do dezaktualizacji norm. Uzasadnia to regularną renormalizację i ostrożność wobec starszych zestawów norm.
źródłoPodobne narzędzia
CFT 1-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 1)
Wersja tej samej rodziny testów Cattella przeznaczona dla młodszych dzieci. CFT 20-R obejmuje uczniów od 8 lat i dorosłych do 59 lat.
CFT 3 (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, skala 3)
Inna, trudniejsza skala z rodziny testów Cattella, przeznaczona dla osób o wyższym poziomie zdolności. Ten sam typ pomiaru inteligencji płynnej.
Mierzy inteligencję skrystalizowaną przez cztery typy zdolności (w tym społeczne), silnie związaną z wiedzą i językiem. CFT 20-R mierzy inteligencję płynną niezależnie od kultury.
WAIS-R(PL) (Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych)
Indywidualna, pełna diagnoza inteligencji dorosłych z profilem słownym i bezsłownym. CFT 20-R jest krótszy, można go badać grupowo, lecz mierzy wąsko inteligencję płynną.
Bibliografia
- Weiß, R.H. (2013). CFT 20-R. Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella – wersja 2 zrewidowana. Polska adaptacja: J. Stańczak. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CFT20-R
- repozytoriumhttps://search.worldcat.org/title/863090038
- innehttps://www.cogn-iq.org/learn/theory/flynn-effect/
- innehttp://iapsych.com/articles/trahan2014.pdf
Uwagi
Wydawca polski: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (practest.com.pl), Warszawa 2013 – nie Hogrefe (Hogrefe jest wydawcą oryginału niemieckiego). Nazwy podtestów (Serie, Klasyfikacje, Matryce, Topologie) pochodzą z opisów wtórnych – potwierdzić w podręczniku. DO WERYFIKACJI: dokładna liczba zadań, dokładne współczynniki alfa i test-retest, rok rewizji oryginału (Weiß).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.