Test Słownikowy dla Dzieci
Zdolności werbalne dzieci – język receptywny (rozumienie) i ekspresyjny (mówienie)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- zespół Pracowni Testów Psychologicznych PTP; podręcznik: Marta Koć-Januchta (2013)
- Grupa docelowa
- dzieci 4;0-7;11
- Czas badania
- ok. 20 minut, bez ograniczenia czasu
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie
Co bada ten test
Test Słownikowy dla Dzieci mierzy zdolności werbalne dziecka w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, i robi to w dwóch osobnych, celowo rozdzielonych aspektach: mowy biernej, czyli rozumienia, oraz mowy czynnej, czyli produkowania wypowiedzi. To rozróżnienie jest sednem narzędzia. Dziecko może dobrze rozumieć kierowane do niego słowa, a jednocześnie mieć wyraźne trudności z ich samodzielnym przywołaniem, i odwrotnie. Test, który podaje tylko jeden wynik ogólny, tej różnicy nie pokazuje, a to ona najczęściej decyduje o kierunku dalszej diagnozy i o rodzaju zalecanej pomocy.
Zasób słownikowy jest w psychologii tradycyjnie traktowany jako jeden z najlepszych pojedynczych wskaźników inteligencji skrystalizowanej, czyli tej części zdolności, która wyrasta z nauki, kontaktu z językiem i doświadczenia. W przypadku małego dziecka mówi to zarazem sporo o jego środowisku: o tym, ile się do niego mówi, ile mu się czyta, jakie ma wzorce językowe. Nieprzypadkowo w badaniach walidacyjnych stwierdzono związek wyników z miejscem zamieszkania dziecka i wykształceniem rodziców. Test może więc pełnić dwie role: wykrywać dzieci opóźnione w rozwoju językowym wskutek zaniedbań środowiskowych oraz wskazywać dzieci szczególnie uzdolnione werbalnie.
Narzędzie jest polskim opracowaniem zespołu Pracowni Testów Psychologicznych PTP, a podręcznik przygotowała Marta Koć-Januchta (2013). Składa się z 90 zadań tworzących cztery podtesty: dwa mierzą mowę bierną, dwa mowę czynną. Badanie prowadzi się indywidualnie, bez ograniczenia czasu, i trwa przeciętnie około 20 minut. W efekcie uzyskuje się trzy wskaźniki: wynik ogólny oraz dwa wskaźniki szczegółowe dla mowy biernej i czynnej. Warto pamiętać, że test mierzy zasób słownikowy, a nie sprawność artykulacyjną ani gramatykę: nie zastępuje diagnozy logopedycznej i nie służy do rozpoznawania zaburzeń mowy.
Typowe zastosowanie
Narzędzie może być podstawowym testem w sytuacjach diagnostycznych wymagających oceny aktualnego poziomu zdolności językowych dziecka, na przykład przy trudnościach szkolnych albo w badaniu gotowości szkolnej. Wydawca wskazuje jego przydatność w badaniach przesiewowych: pozwala wykrywać zarówno dzieci opóźnione w rozwoju językowym wskutek zaniedbań środowiskowych, jak i dzieci szczególnie uzdolnione. Ponieważ zdolności werbalne są istotnym komponentem inteligencji skrystalizowanej, wyniki testu mogą stanowić jej przybliżoną miarę i uzupełniać diagnozę intelektu przeprowadzoną testami inteligencji płynnej, takimi jak CFT 1-R czy Test Matryc Ravena w wersji Kolorowej. Właśnie zestawienie obu typów wyniku bywa najbardziej informatywne: wyraźna przewaga inteligencji płynnej nad słownikiem sugeruje ubogie środowisko językowe, a nie ograniczony potencjał dziecka.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (zdolności werbalne)90 pozycji
Łączny wskaźnik zasobu słownikowego, powstający z wyników wszystkich czterech podtestów. Wydawca podaje, że to właśnie dla wyniku ogólnego wskaźniki zgodności wewnętrznej i stabilności bezwzględnej są najwyższe, więc jest to najbardziej wiarygodny wskaźnik do interpretacji indywidualnej.
Mowa bierna (rozumienie)
Wskaźnik oparty na dwóch podtestach. Zadania wymagają od dziecka określania, czy odczytywane mu słowa należą do podanych kategorii (określonych słowami oznaczającymi nazwy nadrzędne), oraz rozpoznawania synonimów. Mierzy więc to, czy dziecko rozumie znaczenie słów, nie wymagając od niego samodzielnego ich wypowiedzenia.
Mowa czynna (produkcja)
Wskaźnik oparty na dwóch pozostałych podtestach. Zadania wymagają nazywania obiektów przedstawionych na obrazkach oraz uzupełniania luk w zdaniach czytanych przez badającego. Mierzy zdolność aktywnego przywoływania słów, a więc trudniejszą stronę kompetencji leksykalnej.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Test składa się z 90 zadań tworzących cztery podtesty, po dwa na każdy z mierzonych aspektów mowy. W podtestach mowy biernej dziecko rozstrzyga, czy odczytywane słowa należą do wskazanych kategorii nadrzędnych, oraz rozpoznaje synonimy. W podtestach mowy czynnej nazywa obiekty przedstawione na obrazkach i uzupełnia luki w zdaniach czytanych przez badającego. Materiał obejmuje więc zarówno bodźce słuchowe (słowa i zdania odczytywane przez badającego), jak i obrazkowe (pomoce testowe). Treść zadań, materiał obrazkowy i zasady punktowania odpowiedzi są chronione prawami Pracowni Testów Psychologicznych PTP i nie są tu odtwarzane. Wynik oblicza się kluczem, uzyskując wyniki podtestów, dwa wskaźniki szczegółowe oraz wynik ogólny.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali odpowiedzi typu kwestionariuszowego. W podtestach mowy biernej dziecko udziela odpowiedzi rozstrzygających (czy słowo pasuje do kategorii, czy jest synonimem), a w podtestach mowy czynnej odpowiada słownie: nazywa lub uzupełnia. Badanie prowadzi się wyłącznie indywidualnie, bez ograniczenia czasu; przeciętnie trwa około 20 minut. Brak limitu czasu ma znaczenie: test mierzy zasób słownikowy, a nie tempo przywoływania słów, więc pospieszanie dziecka zniekształca pomiar.
- Normy i interpretacja
- Normy są stenowe i opracowano je dla dzieci w wieku od 4;0 do 7;11 na podstawie badania próby obejmującej łącznie 750 osób. Normy obejmują wynik ogólny oraz wskaźniki mowy biernej i czynnej. Ponieważ w tym przedziale wieku zasób słownikowy zmienia się bardzo szybko, wynik zawsze odnosi się do wąskiej grupy wieku, a nie do całego przedziału; przy interpretacji trzeba więc znać dokładny wiek dziecka. DO WERYFIKACJI: podział próby normalizacyjnej na grupy wieku oraz lata zbierania danych; wydawca nie publikuje tych informacji online. Pełne tabele stenowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Test nie ma progu klinicznego ani punktu odcięcia: wynik lokuje dziecko względem rówieśników, ale nie stanowi podstawy rozpoznania zaburzenia rozwoju językowego.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Rozdzielenie mowy biernej i czynnej, dzięki czemu widać, czy problem dotyczy rozumienia, czy przywoływania słów
- •Krótkie badanie (przeciętnie około 20 minut) bez ograniczenia czasu, dobrze tolerowane przez małe dzieci
- •Solidna podstawa normalizacyjna jak na narzędzie dla wąskiego przedziału wieku: normy stenowe dla dzieci 4;0-7;11 oparte na próbie 750 osób
- •Wielostronnie udokumentowana trafność: korelacje z testami inteligencji płynnej i skrystalizowanej (CFT 1-R, Test Matryc Ravena w wersji Kolorowej, IDS) oraz związek z ocenami nauczycieli dotyczącymi języka polskiego, matematyki i przyrody
- •Potwierdzone zgodne z oczekiwaniami związki wyników z wiekiem dziecka, miejscem zamieszkania i wykształceniem rodziców, co wspiera interpretację środowiskową
- •Naturalne uzupełnienie testów niewerbalnych: rozbieżność między słownikiem a inteligencją płynną sama w sobie niesie informację diagnostyczną
Ograniczenia
- •Kategoria C: stosowanie i interpretacja zastrzeżone dla psychologów z dyplomem magisterskim
- •Wąski przedział wieku (4;0-7;11); poza nim narzędzie nie ma norm
- •Wydawca nie publikuje liczbowych współczynników rzetelności, ograniczając się do opisu słownego (zadowalające lub wysokie wskaźniki zgodności wewnętrznej ocenianej metodą połówkową oraz stabilności bezwzględnej)
- •Zgodność wewnętrzną oceniano metodą połówkową, a nie alfą Cronbacha, co utrudnia porównania z innymi narzędziami
- •Mierzy zasób słownikowy, a nie sprawność artykulacyjną, gramatykę czy pragmatykę; nie zastępuje diagnozy logopedycznej ani nie służy rozpoznawaniu zaburzeń mowy
- •Wynik jest silnie zależny od środowiska językowego dziecka, więc u dzieci dwujęzycznych albo wychowywanych w innym języku będzie zaniżony z przyczyn niezwiązanych ze zdolnościami
- •Badanie wyłącznie indywidualne, co wyklucza szybki przesiew dużych grup
- •Podtesty mowy czynnej wymagają od dziecka mówienia, więc u dzieci z mutyzmem wybiórczym lub silną nieśmiałością wynik nie odzwierciedla rzeczywistego zasobu słów
Budowa
- Liczba pozycji
- 90
- Wersje
- papier
Podskale
Mowa bierna (dwa podtesty: przynależność do kategorii, rozpoznawanie synonimów)
Mowa czynna (dwa podtesty: nazywanie obiektów na obrazkach, uzupełnianie luk w zdaniach)
Obliczanie wyników
- Metoda
- klucz; wyniki podtestów i wynik ogólny
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Test wykonaniowy dla dzieci – brak pozycji odwróconych.
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź badanie indywidualnie, bez limitu czasu, zachowując standardowy sposób odczytywania słów i zdań. Wymowa i tempo badającego są tu częścią bodźca, więc wpływają na wynik.
Krok 2: zapisuj odpowiedzi dziecka dosłownie, zwłaszcza w podtestach mowy czynnej. Ocena poprawności bywa niejednoznaczna (na przykład gdy dziecko podaje słowo bliskoznaczne) i wymaga porównania zapisu z zasadami z podręcznika, a nie decyzji z pamięci po zakończeniu badania.
Krok 3: oblicz kluczem wyniki czterech podtestów.
Krok 4: zsumuj podtesty w dwa wskaźniki szczegółowe (mowa bierna i mowa czynna) oraz w wynik ogólny. Zawsze zachowaj wszystkie trzy wskaźniki: sam wynik ogólny gubi najważniejszą informację, czyli różnicę między rozumieniem a produkcją.
Krok 5: przelicz wyniki surowe na steny według tabel właściwych dla dokładnego wieku dziecka. W przedziale 4-8 lat zasób słownikowy rośnie na tyle szybko, że kilkumiesięczna pomyłka w ustaleniu wieku realnie zmienia wynik przeliczony.
Krok 6: interpretuj profil. Wyraźna przewaga mowy biernej nad czynną to inny obraz kliniczny niż równomiernie niski poziom obu wskaźników i prowadzi do innych zaleceń. Jeżeli dysponujesz wynikiem testu niewerbalnego, zestaw oba: rozbieżność między nimi jest osobną informacją diagnostyczną.
Normy
- Typ norm
- steny
- Próba normalizacyjna
- dzieci w wieku 4;0-7;11, próba obejmująca łącznie 750 osób
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 736,21 zł (komplet: podręcznik, 25 arkuszy, materiały testowe); podręcznik 283,00 zł; materiały 331,46 zł; arkusze 25 szt. 121,75 zł (cennik od 1.07.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Vocabulary Test for Children (TSD)
- Construct
- Children's verbal abilities – receptive language (comprehension) and expressive language (speaking)
- Target group
- children aged 4;0-7;11
- Scoring
- scoring key; subtest scores and total score. Performance-based test for children – no reverse-scored items
- Norms / interpretation
- sten scores
- Normative sample
- 750 children (per the publisher)
- Procedure
- performance-based; individual administration
- Administration time
- approx. 20 minutes, untimed
- Notes
- The publisher reports satisfactory to high internal consistency and stability of the subtests (no values on the product page). [TO VERIFY]: number of items/subtests, reliability values (publisher's manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz: pełną nazwę i skrót, autorstwo (zespół Pracowni Testów Psychologicznych PTP, podręcznik Marta Koć-Januchta, 2013), wydawcę i kategorię C, przedział wieku 4;0-7;11, liczbę zadań (90) i podtestów (cztery), podział na mowę bierną i czynną, formę badania (indywidualna, bez ograniczenia czasu, przeciętnie 20 minut) oraz trzy raportowane wskaźniki. Podaj też podstawę norm: normy stenowe opracowane na próbie 750 dzieci.
W wynikach raportuj osobno mowę bierną, mowę czynną i wynik ogólny, każdy ze średnią i odchyleniem standardowym. Analiza tylko wyniku ogólnego marnuje najważniejszą właściwość narzędzia. Przy porównaniach grup podawaj wielkości efektu, a przy korelacjach współczynnik, poziom istotności i liczebność.
Rzetelność raportuj zgodnie ze stanem faktycznym. Wydawca podaje opis słowny i posługuje się metodą połówkową, więc jeżeli liczysz rzetelność we własnej próbie, zaznacz, jaką metodę zastosowałeś, i nie porównuj bezpośrednio alfy Cronbacha z wartościami połówkowymi z podręcznika.
Uwzględnij zmienne środowiskowe. Skoro wyniki wiążą się z miejscem zamieszkania i wykształceniem rodziców, w projekcie badawczym trzeba te zmienne kontrolować, a przynajmniej opisać rozkład w próbie. Wyklucz lub opisz osobno dzieci dwujęzyczne i dzieci uczące się języka polskiego jako drugiego, bo dla nich normy nie są właściwe. Test ma kategorię C, więc jego stosowanie wymaga uprawnień psychologa, a materiałów testowych i klucza nie wolno zamieszczać w aneksie pracy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy dziecko jest młodsze niż 4 lata lub starsze niż 7;11; poza tym przedziałem nie ma norm
- •Gdy potrzebujesz diagnozy zaburzeń mowy, wymowy lub rozwoju językowego; test mierzy zasób słownikowy i nie zastępuje diagnozy logopedycznej ani narzędzi do rozpoznawania specyficznego zaburzenia językowego
- •Gdy dziecko jest dwujęzyczne lub uczy się polskiego jako języka drugiego; wynik będzie zaniżony z przyczyn niezwiązanych ze zdolnościami, a normy nie są dla niego właściwe
- •Gdy dziecko nie mówi lub nie chce mówić w kontakcie z obcą osobą (mutyzm wybiórczy, silna nieśmiałość); podtesty mowy czynnej nie zadziałają
- •Gdy chcesz zmierzyć potencjał intelektualny niezależny od środowiska; do tego służą testy neutralne kulturowo (CFT 1-R, Matryce Ravena w wersji Kolorowej)
- •Gdy potrzebujesz przesiewu dużej grupy w krótkim czasie; badanie jest wyłącznie indywidualne
- •Gdy nie masz uprawnień psychologa; narzędzie ma kategorię C
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Zasób słownikowy a gotowość szkolna dzieci sześcioletnich
- Rozbieżność między mową bierną a czynną u dzieci z opóźnionym rozwojem mowy
- Wykształcenie rodziców i miejsce zamieszkania a poziom zdolności werbalnych dzieci przedszkolnych
- Zdolności werbalne a inteligencja płynna: analiza rozbieżności jako wskaźnika zaniedbania środowiskowego
- Zasób słownikowy dziecka a ocena umiejętności szkolnych dokonywana przez nauczycieli
- Częstość czytania dziecku a poziom mowy biernej i czynnej w wieku przedszkolnym
- Zdolności werbalne dzieci uczęszczających i nieuczęszczających do przedszkola
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa i wskaźniki
Test składa się z 90 zadań tworzących cztery podtesty. Dwa mierzą mowę bierną i wymagają określania, czy odczytywane słowa należą do podanych kategorii (określonych nazwami nadrzędnymi), oraz rozpoznawania synonimów. Dwa pozostałe mierzą mowę czynną i wymagają nazywania obiektów przedstawionych na obrazkach oraz uzupełniania luk w zdaniach czytanych przez badającego. W efekcie badania uzyskuje się wynik ogólny oraz dwa wskaźniki szczegółowe.
źródłoRzetelność
Wydawca podaje zadowalające lub wysokie wskaźniki zgodności wewnętrznej, ocenianej metodą połówkową, oraz stabilności bezwzględnej, zarówno dla wskaźników mowy biernej i czynnej, jak i (zwłaszcza) dla wyniku ogólnego. Wartości liczbowych nie publikuje online [DO WERYFIKACJI: dane wyłącznie w podręczniku Koć-Januchty z 2013 roku].
źródłoTrafność
O trafności testu świadczą korelacje z testami inteligencji płynnej i skrystalizowanej (CFT 1-R, Test Matryc Ravena w wersji Kolorowej, Skale Inteligencji i Rozwoju IDS) oraz związek wyników z ocenami nauczycieli dotyczącymi umiejętności szkolnych dzieci w zakresie języka polskiego, matematyki i przyrody. Stwierdzono też zgodne z oczekiwaniami związki wyników z wiekiem dzieci, ich miejscem zamieszkania oraz wykształceniem rodziców.
źródłoPodstawa normalizacyjna
Normy stenowe opracowano dla dzieci w wieku 4;0-7;11 na podstawie wyników badania próby obejmującej łącznie 750 osób. Normy obejmują wynik ogólny oraz wskaźniki mowy biernej i czynnej.
źródłoMiejsce w diagnozie
Wydawca pozycjonuje test jako narzędzie przesiewowe i podstawowe przy ocenie aktualnego poziomu zdolności językowych dziecka, przydatne przy trudnościach szkolnych i w badaniu gotowości szkolnej, pozwalające wykrywać zarówno dzieci opóźnione w rozwoju językowym wskutek zaniedbań środowiskowych, jak i dzieci szczególnie uzdolnione. Wyniki traktuje się jako przybliżoną miarę inteligencji skrystalizowanej, uzupełniającą diagnozę prowadzoną testami inteligencji płynnej.
źródłoPodobne narzędzia
CFT 1-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 1 zrewidowana)
Mierzy przeciwny biegun modelu Cattella: inteligencję płynną na materiale niewerbalnym, u dzieci 4-9 lat. Wydawca wprost wskazuje oba testy jako wzajemne uzupełnienie, a w badaniach walidacyjnych korelowały ze sobą.
TRS-S / TRS-Z (Test Rozumienia Słów)
Ta sama idea (zasób słownikowy jako wskaźnik inteligencji skrystalizowanej), ale dla młodzieży i dorosłych i wyłącznie w zakresie rozumienia. Nie mierzy mowy czynnej.
IDS-P / IDS (Skale Inteligencji i Rozwoju)
Bateria wielowymiarowa obejmująca inteligencję, psychomotorykę i kompetencje społeczno-emocjonalne u dzieci od 3. roku życia. Znacznie szersza diagnoza i znacznie dłuższe badanie; w walidacji TSD służyła jako narzędzie kryterialne.
Testy Matryc Ravena (wersja Kolorowa, TMK)
Niewerbalny pomiar rozumowania dla dzieci, bez komponentu językowego. Zestawienie z wynikiem TSD pozwala rozstrzygnąć, czy trudności dziecka mają podłoże językowe, czy poznawcze.
OTSR (Obrazkowy Test Słownikowy – Rozumienie)
Inne polskie narzędzie do oceny słownika receptywnego dzieci, oparte na wskazywaniu obrazków. Węższe (tylko rozumienie), ale nie wymaga od dziecka mówienia, więc bywa użyteczne tam, gdzie podtesty mowy czynnej zawodzą. Brak osobnego wpisu w tej bazie.
DYSLEKSJA 3 (bateria do diagnozy dysleksji u uczniów klasy III)
Bateria dla starszych dzieci, skupiona na czytaniu, pisaniu i umiejętnościach fonologicznych. Odpowiada na inne pytanie niż TSD: nie o zasób słów, lecz o techniczne umiejętności szkolne.
Bibliografia
- Koć-Januchta M. (2013). Test Słownikowy dla Dzieci TSD. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TSD
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_2022-2023.pdf
- innehttps://www.worldcat.org/title/tsd-test-sownikowy-dla-dzieci-podrecznik/oclc/848261731
Uwagi
Wydawca deklaruje zadowalającą lub wysoką zgodność wewnętrzną i stabilność podtestów (bez wartości na stronie). DO WERYFIKACJI: liczba pozycji/podtestów, wartości rzetelności – Faza 3 (podręcznik PTP).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.