Testy Matryc Ravena – polskie wersje
Raven's Progressive Matrices (Coloured / Standard / Advanced Progressive Matrices)
inteligencja ogólna (czynnik g); TMS-Plus i TMZ: inteligencja płynna
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- J.C. Raven
- Polska adaptacja
- Aleksandra Jaworowska, Teresa Szustrowa (polskie normalizacje TMS-K/R/Plus 2000, TMK); TMZ – Aleksandra Jaworowska (podręcznik 2016/2017) (2000)
- Grupa docelowa
- TMK: dzieci 4-10 lat oraz osoby o obniżonej sprawności intelektualnej; TMS-K/R: dzieci od 6 r.ż., młodzież, dorośli o przeciętnym poziomie intelektualnym; TMS-Plus: młodzież i dorośli 15-79 lat; TMZ: uczniowie klas III szkół średnich i dorośli o co najmniej średnim wykształceniu, ponadprzeciętnie zdolni
- Czas badania
- TMK ok. 15 min; TMS-K/R ok. 35 min; TMS-Plus ok. 60 min (bez ograniczenia czasu); TMZ z ograniczeniem czasu: 5 min Seria I + 30 min Seria II
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie lub grupowo (TMK: indywidualnie lub w małych grupach); wersje komputerowe TMS na platformie Epsilon
Co bada ten test
Testy Matryc Ravena mierzą inteligencję ogólną, czyli czynnik g w rozumieniu Charlesa Spearmana, a w wersjach trudniejszych – przede wszystkim inteligencję płynną. Chodzi o zdolność do dostrzegania porządku w materiale, który nie odwołuje się do wiedzy szkolnej: badany musi samodzielnie odkryć regułę rządzącą układem figur i zastosować ją do wskazania brakującego elementu. John C. Raven nazywał tę zdolność edukcyjną (eductive ability), odróżniając ją od zdolności reprodukcyjnej, czyli od przechowywania i odtwarzania wiedzy nabytej. Matryce badają wyłącznie tę pierwszą.
Materiał jest w całości niewerbalny: każde zadanie to wzór graficzny z brakującym fragmentem oraz zestaw możliwych uzupełnień, spośród których trzeba wybrać jedno pasujące. Zadania w obrębie serii ułożone są według rosnącej trudności, a kolejne serie wprowadzają coraz bardziej złożone typy reguł – od prostego uzupełniania ciągłości wzoru po zależności wymagające jednoczesnego uwzględnienia kilku wymiarów zmienności. Ta konstrukcja sprawia, że test uczy w trakcie badania: pierwsze zadania serii pełnią funkcję wprowadzenia do reguły, którą trzeba potem zastosować w postaci bardziej skomplikowanej.
Brak treści językowych i kulturowych sprawił, że matryce przez dekady uchodziły za test wolny od wpływów kulturowych i były używane tam, gdzie testy werbalne zawodzą: w badaniach międzykulturowych, u osób z zaburzeniami mowy, u niesłyszących i u cudzoziemców. Współcześnie to określenie łagodzi się do sformułowania mniej obciążony kulturowo – badania pokazują, że wyniki zależą jednak od doświadczeń edukacyjnych i obeznania z materiałem graficznym. Matryce okazały się też narzędziem, na którym najlepiej widać efekt Flynna, czyli międzypokoleniowy wzrost wyników, co ma bezpośrednie znaczenie praktyczne: normy szybko się dezaktualizują i zaniżają ocenę, jeśli są stare.
W Polsce funkcjonuje pięć wersji wydawanych przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP: kolorowa TMK dla dzieci, standardowe TMS-K i TMS-R, trudniejsza TMS-Plus oraz TMZ dla osób zaawansowanych. Polskie standaryzacje opracowały Aleksandra Jaworowska i Teresa Szustrowa. Wpis dotyczy tej rodziny narzędzi łącznie, a wybór wersji zależy przede wszystkim od wieku i spodziewanego poziomu zdolności badanego. Uwaga praktyczna: wydawca zapowiedział zakończenie sprzedaży wersji TMS i TMZ, rekomendując przejście na nowszy test Raven 2 z aktualnymi normami.
Typowe zastosowanie
Jeden z najczęściej stosowanych testów inteligencji na świecie i w Polsce. Wykorzystywany w diagnozie psychologicznej i psychologiczno-pedagogicznej (ocena poziomu zdolności, kwalifikacja do kształcenia specjalnego, diagnoza uzdolnień), w psychologii pracy i selekcji zawodowej, w badaniach kierowców i w orzecznictwie, a także w badaniach naukowych jako miara inteligencji płynnej lub zmienna kontrolna. Szczególnie cenny wszędzie tam, gdzie testy werbalne są nieadekwatne: u osób z zaburzeniami mowy, niesłyszących, obcojęzycznych oraz w badaniach międzykulturowych. Wersję TMZ stosuje się w selekcji na stanowiska wymagające wysokich zdolności analitycznych i w badaniach nad uzdolnieniami.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (czynnik g / inteligencja płynna)
Testy Ravena są jednowymiarowe: nie mają podskal, a interpretuje się wyłącznie wynik łączny, czyli liczbę poprawnych odpowiedzi. Serie A-E różnią się typem reguł i poziomem trudności, ale nie stanowią osobno normowanych skal – analiza rozkładu błędów między seriami służy jedynie kontroli jakościowej (na przykład wykrywaniu zgadywania lub zmęczenia). Im wyższy wynik surowy, tym wyższy poziom zdolności edukcyjnych.
TMK – Test Matryc Ravena w Wersji Kolorowej
Wersja dla dzieci w wieku 4-10 lat oraz dla osób o obniżonej sprawności intelektualnej. Zadania są łatwiejsze i drukowane na kolorowym tle, co ułatwia utrzymanie uwagi najmłodszych badanych. Badanie trwa około 15 minut, bez ograniczenia czasu, prowadzi się je indywidualnie lub w małych grupach. Najsłabszy punkt tej wersji to wiek norm (standaryzacja z 1991 r.), na co zwraca uwagę sam wydawca.
TMS-K – Wersja Standard, Forma Klasyczna60 pozycjizakres 0–60
Podstawowa wersja dla dzieci od 6 lat, młodzieży i dorosłych o przeciętnym poziomie intelektualnym. Sześćdziesiąt zadań w pięciu seriach po dwanaście, o rosnącej trudności. Badanie zajmuje około 35 minut i nie ma ograniczenia czasu. Normy ogólnopolskie z 2000 r. obejmują dzieci 6-16 lat oraz dorosłych.
TMS-R – Wersja Standard, Forma Równoległa60 pozycjizakres 0–60
Wersja równoważna klasycznej, złożona z innych zadań o zbliżonej trudności. Służy do badań powtarzanych u tej samej osoby, gdy trzeba wykluczyć wpływ zapamiętania zadań z poprzedniego badania. Czas i sposób prowadzenia badania jak w TMS-K; obok norm ogólnych dysponuje też normami dla poborowych.
TMS-Plus – Wersja Standard, Forma Plus60 pozycjizakres 0–60
Wersja o podwyższonej trudności, przeznaczona dla młodzieży i dorosłych w wieku 15-79 lat, opisywana przez wydawcę jako pomiar inteligencji płynnej. Lepiej różnicuje w górnym zakresie zdolności niż forma klasyczna, w której osoby ponadprzeciętne zbliżają się do maksimum. Badanie trwa około 60 minut, bez ograniczenia czasu; osobne normy dla grup 15-19 i 20-79 lat.
TMZ – Wersja dla Zaawansowanych36 pozycjizakres 0–36
Najtrudniejsza wersja, przeznaczona dla uczniów ostatnich klas szkół średnich i dorosłych z co najmniej średnim wykształceniem, ponadprzeciętnie zdolnych. Składa się z serii ćwiczeniowej (12 zadań, 5 minut), która nie wchodzi do wyniku, oraz serii właściwej (36 zadań, 30 minut). To jedyna wersja z twardym limitem czasu, co dodatkowo obciąża tempo przetwarzania. Normy z 2016 r. dla uczniów klas maturalnych i dorosłych 20-67 lat.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Zadaniem badanego jest uzupełnienie wzoru graficznego, z którego wycięto fragment: analizuje układ figur, odkrywa rządzącą nim regułę i wybiera z kilku podanych propozycji ten element, który wzór poprawnie domyka. Wybór jest wymuszony – trzeba wskazać jedną odpowiedź, nie ma odpowiedzi częściowo poprawnych ani możliwości uzasadnienia wyboru. Materiał jest w całości graficzny, bez treści słownych i liczbowych. Zadania w obrębie serii ułożono według rosnącej trudności, a kolejne serie wymagają coraz bardziej złożonych reguł: od uzupełniania ciągłości wzoru, przez analogie, po zależności obejmujące jednocześnie kilka zmieniających się cech. Konkretne matryce są materiałem chronionym prawem autorskim i nie są tu przedstawiane – ich znajomość unieważnia wynik badania.
- Skala odpowiedzi
- Badany zaznacza numer wybranej odpowiedzi na arkuszu; punkt przyznaje się wyłącznie za odpowiedź poprawną, bez punktów ujemnych za błędy, więc zgadywanie nie jest karane. Wynik surowy to liczba poprawnych rozwiązań: 0-60 w wersjach standardowych i 0-36 w TMZ, gdzie liczy się tylko serię właściwą. Wersje TMK, TMS-K, TMS-R i TMS-Plus prowadzi się bez ograniczenia czasu, TMZ z limitem 5 i 30 minut na poszczególne serie. Badanie może odbywać się indywidualnie lub grupowo (TMK raczej indywidualnie lub w małych grupach), a wersje TMS dostępne są także w postaci komputerowej na platformie Epsilon. Kategoria C oznacza dostęp wyłącznie dla psychologów.
- Normy i interpretacja
- Wynik surowy przelicza się na wyniki znormalizowane – centyle i skale standaryzowane – według tabel przypisanych do konkretnej wersji i grupy wiekowej. Nie ma jednej normy dla całej rodziny testów: ten sam wynik surowy oznacza co innego w TMS-K i w TMS-Plus, a tabele TMZ dodatkowo uwzględniają poziom wykształcenia. Pełne tabele znajdują się wyłącznie w płatnych podręcznikach PTP i nie są tutaj reprodukowane. Przy interpretacji trzeba pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, matryce nie dają ilorazu inteligencji w rozumieniu skal Wechslera – opisują pozycję badanego w grupie odniesienia na jednym wymiarze zdolności, a nie profil funkcji poznawczych. Po drugie, wiek norm ma tu wyjątkowo duże znaczenie ze względu na efekt Flynna: normy TMK pochodzą z 1991 r., a TMS z 2000 r., co przy międzypokoleniowym wzroście wyników prowadzi do zawyżania pozycji badanego względem współczesnej populacji. Sam wydawca zwraca uwagę na możliwe zaniżenie norm TMK i rekomenduje przejście na nowszy test Raven 2.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Materiał w pełni niewerbalny – nadaje się do badania osób z zaburzeniami mowy, niesłyszących, obcojęzycznych i w porównaniach międzykulturowych
- •Rodzina wersji dopasowanych do wieku i poziomu zdolności, od przedszkolaków (TMK) po osoby ponadprzeciętnie zdolne (TMZ)
- •Forma równoległa TMS-R umożliwia powtórne badanie tej samej osoby bez efektu zapamiętania zadań
- •Prosta i jednoznaczna procedura oceniania: liczba poprawnych odpowiedzi, bez uznaniowości badającego
- •Ogromna baza porównawcza z kilkudziesięciu lat badań światowych i mocne osadzenie w teorii czynnika g
- •Możliwość badania grupowego i dostępność wersji komputerowych na platformie Epsilon
Ograniczenia
- •Wiek polskich norm: TMK z 1991 r., TMS z 2000 r. – przy efekcie Flynna prowadzi to do systematycznego zawyżania pozycji badanego względem współczesnej populacji
- •Status wydawniczy: PTP zapowiedziało zakończenie sprzedaży TMS-K, TMS-R, TMS-Plus i TMZ, rekomendując przejście na test Raven 2
- •Mierzy tylko jeden aspekt inteligencji – nie zastępuje baterii takich jak WAIS czy Stanford-Binet i nie daje profilu funkcji poznawczych
- •Określenie test wolny od wpływów kulturowych jest dziś uznawane za nieuprawnione: wynik zależy od doświadczeń edukacyjnych i obeznania z materiałem graficznym
- •Forma klasyczna wykazuje efekt sufitowy u osób ponadprzeciętnie zdolnych, co wymusza sięgnięcie po TMS-Plus lub TMZ
- •Brak w otwartych źródłach liczbowych współczynników rzetelności i stabilności polskich wersji – wydawca podaje je tylko opisowo
- •Wysoka cena kompletów i kategoria C ograniczają dostęp do narzędzia
Budowa
- Liczba pozycji
- 60
- Format odpowiedzi
- wybór brakującego fragmentu matrycy spośród podanych opcji (test wykonaniowy, wybór wymuszony)
- Wersje
- TMK (Coloured Progressive Matrices) – wersja kolorowa dla dzieci 4-10 lat; normy polskie z 1991 r. (PTP zaznacza możliwe zaniżenie norm); badanie ok. 15 min, bez ograniczenia czasu
- TMS-K (Standard Progressive Matrices, Forma Klasyczna) – 60 zadań w 5 seriach (A-E) po 12; badanie ok. 35 min, bez ograniczenia czasu; normy ogólnopolskie 6-16 lat i dorośli
- TMS-Plus (Forma Plus) – 60 zadań, trudniejsza od TMS-K/R (inteligencja płynna); normy 15-19 lat (uczniowie szkół średnich) i 20-79 lat; ok. 60 min
- TMS-R (Forma Równoległa) – 60 zadań, równoważna klasycznej; normy jak TMS-K oraz dla poborowych; ok. 35 min
- TMZ (Advanced Progressive Matrices) – Seria I 12 zadań (5 min) + Seria II 36 zadań (30 min); normy 2016 dla uczniów klas III szkół średnich i dorosłych 20-67 lat z min. średnim wykształceniem
Podskale
TMS-K/R/Plus: serie A-E (po 12 zadań)
- Zakres: 0–60
TMZ: Seria I (ćwiczeniowa, 12 zadań) + Seria II (36 zadań)
- Zakres: 0–36
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma poprawnych odpowiedzi (wynik surowy) przeliczana na normy; w TMZ liczy się tylko Seria II
- Zakres wyniku
- 0–60
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Test wykonaniowy – nie ma pozycji odwróconych. TMS-K/R/Plus: wynik 0-60; TMZ: wynik 0-36 (Seria II).
Jak policzyć wynik
Ocena wykonania jest tu prostsza niż w większości testów wykonaniowych, bo nie ma miejsca na uznaniowość badającego. Każde zadanie ma dokładnie jedną poprawną odpowiedź, wskazaną w kluczu; za trafienie przyznaje się jeden punkt, za pomyłkę lub brak odpowiedzi zero. Nie stosuje się punktów ujemnych, więc zgadywanie nie jest karane i badanego zachęca się do udzielenia odpowiedzi na każde zadanie. Wynik surowy to po prostu liczba poprawnych rozwiązań: od 0 do 60 w wersjach standardowych i od 0 do 36 w wersji dla zaawansowanych, gdzie seria wstępna ma charakter ćwiczeniowy i nie wchodzi do wyniku. Punktowanie odbywa się przez nałożenie klucza na arkusz odpowiedzi albo automatycznie w wersji komputerowej.
Zanim przejdziesz do norm, warto spojrzeć na rozkład błędów między seriami. Wersje standardowe mają zadania ułożone według rosnącej trudności, więc typowy poprawny profil to seria trafień na początku każdej serii i narastające pomyłki na jej końcu. Wzorzec odbiegający od tego, na przykład błędy rozsiane równomiernie albo poprawne odpowiedzi w zadaniach najtrudniejszych przy błędach w najłatwiejszych, sugeruje zgadywanie, niezrozumienie instrukcji, zmęczenie lub problem z uwagą. Ta analiza nie zmienia wyniku liczbowego, ale decyduje o tym, czy w ogóle wolno go interpretować. Wersje polskie nie przewidują osobnego normowania serii ani obliczania wskaźnika rozbieżności.
Wynik surowy przelicza się następnie na wyniki znormalizowane, czyli centyle i skale standaryzowane, według tabeli właściwej dla konkretnej wersji i dla grupy wiekowej badanego. To krok, w którym najłatwiej o poważny błąd, bo tabele nie są wymienne: ten sam wynik surowy oznacza zupełnie co innego w formie klasycznej i w formie o podwyższonej trudności, a w wersji dla zaawansowanych normy uwzględniają dodatkowo poziom wykształcenia. Tabele znajdują się wyłącznie w podręcznikach wydawcy i nie są tu reprodukowane. Pamiętaj też, że wynik nie jest ilorazem inteligencji w rozumieniu skal Wechslera: opisuje pozycję badanego w grupie odniesienia na jednym wymiarze zdolności.
Najpoważniejszym problemem interpretacyjnym jest wiek norm. Polskie standaryzacje pochodzą z 1991 roku dla wersji kolorowej i z 2000 roku dla wersji standardowych, a matryce są narzędziem, na którym efekt Flynna, czyli międzypokoleniowy wzrost wyników, ujawnia się najsilniej. Przestarzała norma systematycznie zawyża pozycję badanego względem współczesnej populacji i różnica ta może sięgać kilku punktów standardowych. Sam wydawca sygnalizuje możliwe zaniżenie norm wersji kolorowej. Inne typowe błędy to skracanie badania przez pominięcie części zadań, przerywanie badania w wersjach bez limitu czasu, nieprzestrzeganie limitów w wersji dla zaawansowanych oraz badanie osoby, która zetknęła się z zadaniami wcześniej: powtórne badanie tą samą formą jest niedopuszczalne, do tego celu służy forma równoległa.
Normy
- Typ norm
- normy centylowe/standaryzowane w podręcznikach PTP dla poszczególnych wersji
- Interpretacja
- im wyższy wynik, tym wyższy poziom inteligencji ogólnej (czynnika g); interpretacja wg tabel norm dla wieku
- Próba normalizacyjna
- próby ogólnopolskie: TMS-K/R – dzieci 6-16 lat i dorośli od 16 r.ż. (normalizacja 2000); TMS-Plus – 15-19 i 20-79 lat; TMZ – normalizacja 2016 (uczniowie klas III szkół średnich, dorośli 20-67); TMK – normalizacja 1991; liczebności grup normalizacyjnych wg ankiety PTP: TMS-K 700 osób, TMS-Plus 660 osób (http://g.infor.pl/p/personel/testy_psychologiczne/files/tms.pdf)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- PTP podaje opisowo wysoką zgodność wewnętrzną i stabilność bezwzględną; trafność potwierdzana korelacjami z innymi testami inteligencji (dane w podręcznikach)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- cennik 1.07-31.12.2026: TMS-K komplet 1228,01 zł (podręcznik 328,41 zł, 5 zeszytów 382,35 zł, 25 arkuszy 32,25 zł, klucz 33,07 zł); TMS-R komplet ok. 1199,30 zł netto; TMS-Plus komplet 1489,06 zł brutto; TMZ komplet ok. 1158,42 zł netto (podręcznik 282,97 zł, zeszyty Seria I 162,89 zł, Seria II 373,01 zł, arkusze 26,22 zł, klucz 26,89 zł netto); TMK: podręcznik TMR-ZO 192,71 zł, 25 arkuszy 32,25 zł (pozostałe elementy TMK wycofane)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Raven's Progressive Matrices (Coloured / Standard / Advanced Progressive Matrices)
- Construct
- general intelligence (g factor); TMS-Plus and TMZ: fluid intelligence
- Target group
- TMK (Coloured): children aged 4-10 and persons with lowered intellectual functioning; TMS-K/R (Standard): children from age 6, adolescents and adults of average intellectual level; TMS-Plus: adolescents and adults aged 15-79; TMZ (Advanced): final-year secondary school students and adults with at least secondary education, of above-average ability
- Response format
- selecting the missing fragment of a matrix from the options provided (performance-based test, forced choice)
- Scoring
- sum of correct answers (raw score) converted to norms; TMS-K/R/Plus score 0-60 (5 series A-E of 12 tasks); TMZ: only Series II (36 tasks) is scored, 0-36; performance-based test – no reverse-scored items
- Norms / interpretation
- percentile/standardized norms in the PTP manuals for the respective versions; higher score = higher general intelligence (g factor); interpretation via age-based norm tables
- Normative sample
- national Polish samples: TMS-K/R – children 6-16 and adults from 16 (normalization 2000); TMS-Plus – ages 15-19 and 20-79; TMZ – normalization 2016 (final-year secondary students, adults 20-67); TMK – normalization 1991; normative group sizes per a PTP survey: TMS-K 700, TMS-Plus 660 persons
- Procedure
- performance-based; individual or group administration (TMK: individually or in small groups); computerized TMS versions on the Epsilon platform
- Administration time
- TMK approx. 15 min; TMS-K/R approx. 35 min; TMS-Plus approx. 60 min (no time limit); TMZ timed: 5 min Series I + 30 min Series II
- Notes
- Publication status – check: PTP confirms (07.2026) plans to discontinue sales of TMS-K, TMS-R, TMS-Plus and TMZ by the end of 2026 or until stock runs out; TMK components (except record forms) already withdrawn. The publisher recommends switching to Raven 2 (new items, current norms). PTP describes internal consistency and stability qualitatively; validity supported by correlations with WAIS, APIS and WCST – no numeric coefficients in open sources. [TO VERIFY: PTP manuals]: exact alpha/split-half and stability coefficients for TMS-K, TMS-R, TMS-Plus, TMZ, TMK – not found in Polish open-access sources.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Dostępność wersji EN
- Test w pelni komercyjny (Pearson); brak legalnego publicznego arkusza EN. Oryginal to podrecznik Raven 1938 bez wersji online.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii wskaż jednoznacznie, której wersji użyłeś, bo pod nazwą matryc Ravena kryje się pięć różnych narzędzi o różnej trudności, różnych grupach docelowych i różnych normach. Podaj autora oryginału, autorki polskiej standaryzacji, rok normalizacji tej konkretnej wersji, liczbę zadań, sposób odpowiadania, zakres wyniku surowego i informację, czy badanie miało limit czasu. Opisz mierzony konstrukt jako inteligencję ogólną lub płynną, a nie jako iloraz inteligencji, i nie przedstawiaj wyniku jako IQ, jeśli tabela norm podaje centyle lub inną skalę standardową. Nie zamieszczaj w aneksie matryc ani klucza odpowiedzi: materiał jest chroniony prawem autorskim, a jego upublicznienie unieważnia narzędzie dla wszystkich przyszłych badanych.
W wynikach raportuj średnią i odchylenie standardowe wyniku surowego oraz, jeśli przeliczałeś, wyniki znormalizowane wraz z podaniem, z której tabeli norm i dla jakiej grupy wiekowej korzystałeś. Rzetelności nie licz alfą Cronbacha jako głównym wskaźnikiem, bo przy zadaniach o silnie zróżnicowanej trudności właściwsze są metody połówkowe lub oparte na teorii odpowiedzi na pozycje; jeśli mimo to podajesz alfę, zaznacz to ograniczenie. Zwróć uwagę na możliwy efekt sufitowy w formie klasycznej u osób ponadprzeciętnie zdolnych: skośny rozkład i skupienie wyników przy górnej granicy trzeba opisać, bo obniża moc analiz korelacyjnych. W dyskusji odnieś się do wieku norm i do efektu Flynna, zwłaszcza jeśli formułujesz wnioski o poziomie zdolności badanej grupy, a nie tylko o zależnościach między zmiennymi. W badaniach zależnościowych bezpieczniej pracować na wynikach surowych.
Kwestia uprawnień jest przy tym narzędziu rozstrzygająca. Testy z tej rodziny mają kategorię C w klasyfikacji Pracowni Testów Psychologicznych PTP, czyli najwyższy poziom ograniczenia dostępu: kupić je, przeprowadzić badanie i interpretować wyniki może wyłącznie psycholog. Student psychologii może z nich korzystać w pracy dyplomowej jedynie pod nadzorem promotora będącego psychologiem i na jego odpowiedzialność, a student innego kierunku nie ma do nich dostępu. Komplety są bardzo drogie, a zeszyty testowe wielokrotnego użytku wymagają zabezpieczenia przed skopiowaniem. Uwzględnij też stan wydawniczy: wydawca zapowiedział zakończenie sprzedaży wersji standardowych i wersji dla zaawansowanych, rekomendując przejście na nowszą edycję z aktualnymi normami. Jeżeli planujesz badania na kilka lat naprzód albo chcesz, by wyniki dało się porównywać z przyszłymi pracami, rozważ od razu nowszą edycję.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz uprawnień psychologa: kategoria C wyklucza samodzielne stosowanie narzędzia przez pedagogów, lekarzy, studentów innych kierunków i badaczy bez wykształcenia psychologicznego
- •Gdy potrzebujesz pełnego profilu funkcji poznawczych albo ilorazu inteligencji w rozumieniu skal Wechslera: matryce mierzą jeden wymiar i nie zastępują baterii inteligencji
- •Gdy formułujesz wnioski o bezwzględnym poziomie zdolności badanej grupy, opierając się na normach z 1991 lub 2000 roku: efekt Flynna sprawia, że takie oszacowanie będzie zawyżone
- •Gdy badasz ponownie osobę, która wykonywała już tę samą formę testu: konieczna jest forma równoległa, inaczej wynik odzwierciedla zapamiętanie zadań
- •Gdy badany ma poważną wadę wzroku, zaburzenia spostrzegania wzrokowego lub niedowład uniemożliwiający wskazanie odpowiedzi: cały materiał jest graficzny i deficyt sensoryczny zostanie policzony jako obniżenie zdolności
- •Gdy chcesz ocenić zdolności ponadprzeciętne formą klasyczną: efekt sufitowy uniemożliwia różnicowanie w górnym zakresie, potrzebna jest forma o podwyższonej trudności lub wersja dla zaawansowanych
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Inteligencja płynna a osiągnięcia szkolne uczniów szkół ponadpodstawowych
- Związek inteligencji płynnej z funkcjami wykonawczymi mierzonymi testem sortowania kart
- Inteligencja płynna a skuteczność uczenia się nowego materiału w warunkach ograniczonego czasu
- Aktualność norm testów niewerbalnych: analiza rozkładu wyników współczesnej próby wobec norm sprzed dwóch dekad
- Inteligencja płynna a strategie rozwiązywania problemów w grupie studentów kierunków ścisłych i humanistycznych
- Analiza jakościowa błędnych odpowiedzi w teście matryc jako źródło dodatkowej informacji diagnostycznej
- Inteligencja płynna jako predyktor wyników w zadaniach wymagających pamięci roboczej
- Poziom zdolności niewerbalnych u dzieci dwujęzycznych w porównaniu z rówieśnikami jednojęzycznymi
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Efekt Flynna i dezaktualizacja norm
Metaanaliza obejmująca dane z lat 1909-2013 z 31 krajów i około czterech milionów osób wykazała, że przyrost wyników jest wyraźnie silniejszy dla inteligencji płynnej niż skrystalizowanej: około 4,1 punktu ilorazu inteligencji na dekadę wobec około 2,1 punktu. Testy matryc należą do narzędzi, na których efekt ten ujawnia się najsilniej. Dla praktyki oznacza to, że normy sprzed dwudziestu lub trzydziestu lat systematycznie zawyżają pozycję badanego względem współczesnej populacji.
źródłoWzorce zmian wyników w czasie
Nowsza metaanaliza objęła siedemdziesiąt lat badań, około tysiąca prób i ponad trzysta tysięcy wyników wersji standardowej. Potwierdziła utrzymywanie się przyrostów w czasie, wskazując zarazem na ich zróżnicowanie zależne od okresu, regionu i grupy wiekowej, w tym na spowolnienie lub odwrócenie trendu w części krajów rozwiniętych w ostatnich dekadach.
źródłoRóżnice między grupami wiekowymi i regionami
Międzyczasowa metaanaliza wyników testów matryc porównała grupy wiekowe oraz kraje rozwijające się i rozwinięte, pokazując wyraźnie większe przyrosty w krajach rozwijających się oraz różnice w tempie zmian między dziećmi a dorosłymi. Wynik ten podważa tezę o kulturowej neutralności narzędzia: skoro wyniki tak silnie zależą od warunków edukacyjnych i cywilizacyjnych, materiał niewerbalny nie oznacza pomiaru wolnego od wpływów kulturowych.
źródłoAnaliza jakościowa odpowiedzi w polskiej wersji dla zaawansowanych
Polska praca eksploracyjna Marii Szecówki-Nowak (2015) zaproponowała system kategoryzacji wszystkich możliwych odpowiedzi w wersji dla zaawansowanych, także błędnych, aby uzyskać informacje diagnostyczne wykraczające poza samą liczbę poprawnych rozwiązań. Kierunek ten pokazuje, że analiza typów popełnianych błędów może wnosić do diagnozy więcej niż wynik ogólny, choć nie jest to procedura znormalizowana.
źródłoTrafność polskich wersji i grupy normalizacyjne
Zestawienie przygotowane przez wydawcę wskazuje, że rzetelność wersji standardowych szacowano metodą zgodności wewnętrznej, a dla wersji o podwyższonej trudności także metodą stabilności bezwzględnej. Trafność tej ostatniej potwierdzano korelacjami ze skalą inteligencji Wechslera, baterią APIS oraz testem sortowania kart. Grupy normalizacyjne liczyły około 700 osób dla formy klasycznej i około 660 dla formy o podwyższonej trudności. Wartości liczbowych współczynników wydawca nie publikuje poza podręcznikami.
źródłoPodobne narzędzia
CFT 20-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella)
Również niewerbalny pomiar inteligencji płynnej, ale zbudowany z czterech różnych typów zadań zamiast jednego, z twardymi limitami czasu i z nowszymi polskimi normami. Naturalna alternatywa, gdy wiek norm matryc stanowi problem.
WAIS-R (PL) (Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych)
Rozbudowana bateria dająca iloraz inteligencji w skali pełnej, słownej i bezsłownej oraz profil funkcji poznawczych. Trwa kilkakrotnie dłużej, ale odpowiada na pytanie, na które matryce odpowiedzieć nie mogą: jak wygląda struktura zdolności badanego.
APIS-Z (Bateria Testów APIS-Z)
Polska bateria mierząca inteligencję w kilku aspektach (abstrakcyjno-logicznym, werbalnym, wzrokowo-przestrzennym, społecznym), z zadaniami także werbalnymi. Pozwala opisać profil zdolności, podczas gdy matryce dają jeden wskaźnik.
WISC-R / WISC-V (Skala Inteligencji Wechslera dla Dzieci)
Pełna diagnoza inteligencji dzieci i młodzieży z wskaźnikami złożonymi. Stosowana tam, gdzie potrzebne jest orzeczenie o poziomie rozwoju intelektualnego, którego pojedynczy test niewerbalny nie uzasadnia.
SB5 (Skala Inteligencji Stanford-Binet 5)
Bateria obejmująca pięć czynników poznawczych w części werbalnej i niewerbalnej, z bardzo szerokim zakresem wiekowym i dobrym różnicowaniem na krańcach rozkładu, gdzie forma klasyczna matryc zawodzi.
Bibliografia
- Jaworowska, A., Szustrowa, T. (2000). Test Matryc Ravena w Wersji Standard TMS. Formy: Klasyczna, Równoległa, Plus. Polskie standaryzacje. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Szustrowa, T., Jaworowska, A. (2011). Test Matryc Ravena w Wersji Kolorowej TMK. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Jaworowska, A. (2016). Test Matryc Ravena w Wersji dla Zaawansowanych TMZ. Polska standaryzacja. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TMS-K
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TMS-R
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TMS-PLUS
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TMZ
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TMK
- wydawcahttp://g.infor.pl/p/personel/testy_psychologiczne/files/tms.pdf
- artykuł open accesshttps://pressto.amu.edu.pl/index.php/tppb/article/view/26526
- artykuł open accesshttps://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1745691615577701
- artykuł open accesshttps://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0160289623000314
- innehttp://www.iapsych.com/iqmr/fe/LinkedDocuments/wongupparaj2015.pdf
Uwagi
Status wydawniczy – sprawdzać: PTP potwierdza na stronach produktowych (07.2026) plan zakończenia sprzedaży TMS-K, TMS-R i TMS-Plus oraz TMZ do końca 2026 r. lub do wyczerpania nakładu; elementy TMK (poza arkuszami) już wycofane ze sprzedaży. Wydawca rekomenduje przejście na test Raven 2 (nowe pozycje, aktualne normy). Ceny mieszane netto/brutto wg opisów sklepu – przy cytowaniu weryfikować na stronie produktu. Rzetelność (research 2026-07-17): ankieta PTP dla portalu infor.pl (http://g.infor.pl/p/personel/testy_psychologiczne/files/tms.pdf) potwierdza szacowanie rzetelności TMS-K i TMS-Plus metodą zgodności wewnętrznej (TMS-Plus także stabilność) oraz trafność TMS-Plus przez korelacje z WAIS, APIS i WCST – bez wartości liczbowych; artykuł OA Szecówki-Nowak o TMZ (Testy Psychologiczne w Praktyce i Badaniach, pressto.amu.edu.pl) również nie podaje współczynników. [DO WERYFIKACJI: podręcznik PTP]: dokładne współczynniki alfa/rzetelności połówkowej i stabilności dla TMS-K, TMS-R, TMS-Plus, TMZ, TMK – nie znaleziono w polskich źródłach OA.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.