Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella – wersja 3 (CFT 3)
Culture Fair Intelligence Test – Version 3
inteligencja ogólna rozumiana jako inteligencja płynna; przeznaczony dla osób o ponadprzeciętnym poziomie inteligencji
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Raymond B. Cattell, Alberta K.S. Cattell
- Polska adaptacja
- Anna Matczak, Katarzyna Martowska (2013)
- Grupa docelowa
- maturzyści, studenci, dorośli z wyższym wykształceniem
- Czas badania
- ok. 30 min (badanie na czas)
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
CFT 3 mierzy inteligencję ogólną rozumianą jako inteligencja płynna, czyli zdolność do wykrywania reguł i rozwiązywania problemów w sytuacjach nowych, bez opierania się na wiedzy nabytej w szkole. Zadania wymagają rozumowania indukcyjnego na materiale geometrycznym i mają charakter zamknięty: badany wybiera jedno rozwiązanie spośród podanych. Ponieważ materiał jest figuralny i nie odwołuje się do słownictwa ani wiedzy o świecie, wynik uznaje się za w znacznym stopniu niezależny od doświadczeń kulturowych i poziomu wykształcenia, stąd określenie neutralny kulturowo.
Najważniejsza cecha odróżniająca CFT 3 od pozostałych wersji rodziny to trudność zadań. Test skonstruowano z myślą o osobach o ponadprzeciętnym poziomie inteligencji i przeznaczono dla maturzystów (uczniów trzecich klas liceum), studentów oraz dorosłych z wyższym wykształceniem. W praktyce oznacza to, że dobrze różnicuje w górnym zakresie zdolności, tam gdzie łatwiejsze testy dają efekt sufitowy, ale u osób o przeciętnym lub niższym poziomie zdolności może być po prostu za trudny i wtedy wynik przestaje nieść informację. Z tego samego powodu nie wolno go mylić z CFT 1-R, który przeznaczony jest dla dzieci w wieku 4-9 lat i ma zupełnie inne zadania, inne normy i inne wskaźniki rzetelności. Obie wersje należą do tej samej rodziny testów Cattella, ale przenoszenie między nimi jakichkolwiek danych psychometrycznych jest błędem.
Test ma budowę dwuczęściową. Części A i B są analogiczne i wydane jako dwa odrębne zeszyty, a każda z nich zawiera cztery testy składowe reprezentujące różne typy zadań. Badanie można przeprowadzić w wersji pełnej (obie części) albo skróconej, przy użyciu wyłącznie części A. Ta elastyczność ma cenę: wynik samej części A jest mniej rzetelny niż wynik ogólny, co wydawca podaje wprost, więc skracanie badania trzeba świadomie uzasadnić. Odpowiedzi zapisuje się na samokopiującym arkuszu zawierającym klucz, dzięki czemu obliczanie wyników jest szybkie.
Typowe zastosowanie
Test dostarcza informacji o potencjale intelektualnym, dlatego jest szczególnie użyteczny wtedy, gdy celem diagnozy jest prognozowanie powodzenia w dziedzinach nowych, wymagających opanowania nieznanych wcześniej kompetencji. Wydawca rekomenduje go do selekcji zawodowej oraz poradnictwa szkolnego i zawodowego. Ze względu na dużą trudność zadań nadaje się do prognozowania powodzenia na wyższych szczeblach edukacji i w pracy na stanowiskach wymagających wysokich kompetencji intelektualnych. W badaniach naukowych bywa stosowany jako miara inteligencji płynnej w próbach studenckich, gdzie łatwiejsze testy dają efekt sufitowy.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (część A + część B)
Podstawowy wskaźnik inteligencji płynnej, suma punktów z obu części testu. Ma najlepsze własności psychometryczne: wydawca podaje dla niego w pełni zadowalającą zgodność wewnętrzną (alfa Cronbacha powyżej 0,80). To ten wskaźnik należy raportować, jeśli przeprowadzono pełne badanie.
Wynik części A (badanie skrócone)
Wynik łączny czterech testów składowych części A, przewidziany dla badania skróconego. Ma osobne normy, ale niższą rzetelność niż wynik ogólny: alfa Cronbacha w przedziale 0,77-0,81 w zależności od próby. Stosowanie tego wskaźnika jest dopuszczalne, lecz wymaga wyraźnego zaznaczenia w opisie badania.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Test nie ma pozycji kwestionariuszowych. Materiał tworzą dwa zeszyty testowe (część A i część B), z których każdy zawiera cztery testy składowe reprezentujące różne typy zadań opartych na rozumowaniu indukcyjnym na materiale geometrycznym. Wszystkie zadania mają charakter zamknięty: w każdym tylko jedno rozwiązanie jest poprawne i należy je wskazać spośród podanych możliwości. Odpowiedzi zapisuje się na samokopiującym arkuszu odpowiedzi zawierającym klucz, co skraca obliczanie wyników do kilku minut. Treść zadań, klucze i liczba pozycji w poszczególnych testach składowych nie są ujawniane przez wydawcę i nie są tu odtwarzane.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali odpowiedzi typu kwestionariuszowego: badany wskazuje jedno rozwiązanie spośród podanych opcji. Procedura jest limitowana czasowo, całe badanie trwa około 30 minut i można je prowadzić indywidualnie lub grupowo. Poszczególne testy składowe mają własne limity czasu, których przekroczenie unieważnia normy. Dostępna jest również wersja elektroniczna na platformie Epsilon, przy czym wydawca zaznacza, że własności psychometryczne wersji komputerowej nie były sprawdzane, więc normy z podręcznika stosuje się do niej na własną odpowiedzialność.
- Normy i interpretacja
- Polskie normy opracowano osobno dla trzech grup: licealistów (uczniów klas trzecich), studentów oraz osób dorosłych z wyższym wykształceniem. Dla każdej z tych grup podano normy zarówno dla wyniku łącznego części A (badanie skrócone), jak i dla wyniku ogólnego będącego sumą części A i B. Dobór grup normalizacyjnych jest konsekwencją przeznaczenia testu: nie ma norm dla populacji ogólnej dorosłych ani dla osób z wykształceniem podstawowym czy zasadniczym, więc badanie osób spoza tych trzech grup pozostawia wynik bez właściwego układu odniesienia. Wydawca nie publikuje online typu skali przeliczeniowej ani liczebności próby normalizacyjnej [DO WERYFIKACJI: typ norm i liczebność prób w poszczególnych grupach, dane wyłącznie w podręczniku Matczak i Martowskiej z 2013 roku]. Pełne tabele norm znajdują się w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Test nie ma progu klinicznego ani punktu odcięcia: lokuje badanego względem grupy odniesienia.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Dobrze różnicuje w górnym zakresie zdolności, gdzie standardowe testy inteligencji płynnej dają efekt sufitowy
- •Krótkie badanie (około 30 minut) możliwe do przeprowadzenia grupowo, wygodne w projektach badawczych na próbach studenckich
- •Dwie analogiczne części pozwalają wybrać między pełnym a skróconym badaniem, a także rozważyć schemat z formami równoległymi
- •Wydawca podaje liczbowe wartości zgodności wewnętrznej (alfa powyżej 0,80 dla wyniku ogólnego, 0,77-0,81 dla części A), co jest rzadkością wśród testów wykonaniowych PTP
- •Materiał figuralny czyni wynik w dużym stopniu niezależnym od zasobu słownictwa i wiedzy szkolnej
- •Samokopiujący arkusz odpowiedzi z kluczem skraca obliczanie wyników do kilku minut
Ograniczenia
- •Kategoria C: stosowanie i interpretacja zastrzeżone dla psychologów z dyplomem magisterskim; komplet materiałów jest kosztowny
- •Normy tylko dla trzech wąskich grup (licealiści z klas trzecich, studenci, dorośli z wyższym wykształceniem); brak norm dla populacji ogólnej czyni test bezużytecznym poza tymi grupami
- •Test jest za trudny dla osób o przeciętnym i niższym poziomie zdolności, u których wyniki mogą się kumulować przy dolnym krańcu skali
- •Rzetelność badania skróconego (sama część A) jest wyraźnie niższa niż wyniku ogólnego, co ogranicza wartość wersji skróconej w diagnozie indywidualnej
- •Wyniki istotnie poprawiają się przy powtórnym badaniu po trzech tygodniach, więc pomiar powtarzany w krótkim odstępie jest obciążony efektem wprawy
- •Wydawca deklaruje, że własności psychometryczne wersji komputerowej (Epsilon) nie były sprawdzane
- •Mierzy tylko inteligencję płynną na materiale figuralnym, więc nie zastępuje baterii wielowymiarowej ani oceny inteligencji skrystalizowanej
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadania zamknięte, wybór z podanych opcji
- Wersje
- papier
- Epsilon (e-badanie)
Podskale
Część A (4 podtesty)
Część B (4 podtesty)
Obliczanie wyników
- Metoda
- Test na czas: podtesty punktowane wg klucza z samokopiującego arkusza odpowiedzi (materiał chroniony). Sumuje się punkty w obrębie części A (4 podtesty), a przy badaniu pełnym dodaje punkty części B (4 podtesty), uzyskując wynik ogólny – wskaźnik podstawowy o najlepszej rzetelności. Wynik surowy przelicza się na normy właściwej grupy (licealiści, studenci, dorośli z wyższym wykształceniem); badanie skrócone (sama część A) i pełne to różne wskaźniki z różnymi normami.
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: zdecyduj przed badaniem, czy przeprowadzasz badanie pełne (części A i B), czy skrócone (tylko część A), i trzymaj się tej decyzji w całym projekcie. Mieszanie obu wariantów w jednej próbie uniemożliwia porównania, bo są to różne wskaźniki z różnymi normami i różną rzetelnością.
Krok 2: przeprowadź badanie z zachowaniem limitów czasowych poszczególnych testów składowych. Test jest badaniem na czas, więc każde odstępstwo od limitów unieważnia normy.
Krok 3: oblicz wyniki przy użyciu samokopiującego arkusza odpowiedzi zawierającego klucz. Zasady punktowania i klucze są materiałem chronionym i nie są tu opisywane.
Krok 4: zsumuj punkty w obrębie części A, a przy badaniu pełnym dodaj punkty części B, uzyskując wynik ogólny. Wynik ogólny jest wskaźnikiem podstawowym i to on ma najlepszą rzetelność (alfa powyżej 0,80).
Krok 5: przelicz wynik surowy na normy właściwe dla grupy badanego: osobno dla licealistów, studentów i dorosłych z wyższym wykształceniem. Nigdy nie stosuj do wyników CFT 3 norm z CFT 1-R ani z CFT 20-R, bo są to testy o innej trudności, przeznaczone dla innych populacji.
Krok 6: jeśli planujesz pomiar powtarzany, uwzględnij efekt wprawy. Wydawca podaje, że wyniki istotnie poprawiają się w drugim badaniu przeprowadzonym po trzech tygodniach, więc różnicy między pomiarami nie wolno interpretować jako czystej zmiany zdolności.
Normy
Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Próba normalizacyjna
- licealiści (uczniowie klas trzecich), studenci oraz osoby dorosłe z wykształceniem wyższym; osobne normy dla wyniku łącznego części A i dla wyniku ogólnego (A + B)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- część A – dolna granica przedziału (zależnie od próby): 0,77
- część A – górna granica przedziału (zależnie od próby): 0,81
- Stabilność (test-retest)
- wysoka stabilność bezwzględna u dorosłych; niższa u maturzystów (wg wydawcy, retest po 3 tygodniach)
- Trafność
- wydawca podaje w pełni zadowalającą zgodność wewnętrzną wyniku ogólnego (alfa Cronbacha powyżej 0,80) i nieco niższą, choć satysfakcjonującą, dla wyniku części A (0,77-0,81 zależnie od próby). Stabilność bezwzględna wysoka u dorosłych, niższa u licealistów, przy czym wyniki istotnie poprawiają się w drugim badaniu po 3 tygodniach – to znaczy, że przy planie z powtarzanym pomiarem trzeba liczyć się z efektem wprawy. Za trafnością przemawiają: obniżanie się wyników z wiekiem, wysokie korelacje z testami inteligencji płynnej (TMS, TMZ) i niższe z testami inteligencji skrystalizowanej (Omnibus, APIS, TRS-Z)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 661,91 zł (komplet: podręcznik, 5 zeszytów A, 5 zeszytów B, 25 arkuszy odpowiedzi A, 25 arkuszy B)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Culture Fair Intelligence Test – Version 3
- Construct
- general intelligence understood as fluid intelligence; intended for individuals of above-average intelligence
- Target group
- final-year secondary school students, university students, adults with higher education
- Response format
- closed-ended tasks, choice among given options
- Procedure
- performance-based; individual or group administration
- Administration time
- approx. 30 min (timed administration)
- Notes
- Data from the publisher's product page: category C, price, structure (two parallel parts A and B of 4 subtests each), paper and Epsilon platform versions. The publisher reports Cronbach's alpha > 0.80 for the total score (no exact value given). [TO VERIFY]: year of the original, exact alphas, norms (type, sample).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz: pełną nazwę i skrót, autorów oryginału (Raymond B. Cattell i Alberta K.S. Cattell), autorki polskiej adaptacji i podręcznika (Anna Matczak, Katarzyna Martowska, 2013), wydawcę i kategorię C, przeznaczenie testu dla osób o ponadprzeciętnym poziomie inteligencji, budowę (dwie analogiczne części A i B po cztery testy składowe), limit czasu (około 30 minut), wariant badania (pełne czy skrócone) oraz grupę normalizacyjną, do której odnosisz wyniki.
Raportuj rzetelność uczciwie: podaj wartość z podręcznika (alfa Cronbacha powyżej 0,80 dla wyniku ogólnego, 0,77-0,81 dla części A zależnie od próby) obok wartości uzyskanej we własnej próbie, jeśli dysponujesz danymi na poziomie pozycji. Zwróć uwagę, że wartości dla części A są niższe: jeśli używasz badania skróconego, musisz to skomentować w ograniczeniach pracy.
Jeśli badasz osoby spoza trzech grup normalizacyjnych (na przykład dorosłych z wykształceniem średnim), nie przeliczaj wyników na normy. Pracuj wyłącznie na wynikach surowych i wyraźnie napisz, że normy dla tej grupy nie istnieją. To częsty błąd w pracach dyplomowych.
W schematach z pomiarem powtarzanym rozważ wykorzystanie części A i B jako form równoległych i opisz sposób ich rotacji. Pamiętaj o efekcie wprawy po trzech tygodniach. Zadbaj też o stronę formalną: test ma kategorię C, więc jego stosowanie wymaga uprawnień psychologa, a zeszytów testowych, zadań i kluczy nie wolno zamieszczać w aneksie pracy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz uprawnień psychologa; test ma kategorię C
- •Gdy badasz dzieci lub młodzież poniżej ostatniej klasy liceum; dla dzieci 4-9 lat służy CFT 1-R, dla szerszego przedziału wieku CFT 20-R
- •Gdy badasz osoby o przeciętnym lub niższym poziomie zdolności albo dorosłych bez wyższego wykształcenia; test będzie dla nich za trudny i brak dla nich norm
- •Gdy potrzebujesz pełnej diagnozy inteligencji albo orzeczenia; CFT 3 mierzy jeden komponent i nie zastępuje pełnej skali (np. WAIS-R(PL))
- •Gdy interesuje Cię wiedza, słownictwo lub zdolności werbalne; to inteligencja skrystalizowana i inne narzędzia (APIS-Z(R), TRS-Z, OMNIBUS)
- •Gdy planujesz powtórzyć badanie w odstępie kilku tygodni i chcesz interpretować różnicę jako zmianę zdolności; wyniki poprawiają się istotnie przy powtórnym badaniu
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Inteligencja płynna a wyniki w toku studiów: wartość prognostyczna testu neutralnego kulturowo
- Relacja między inteligencją płynną a skrystalizowaną u studentów różnych kierunków
- Inteligencja płynna a strategie uczenia się i samoregulacja u maturzystów
- Efekt wprawy w teście inteligencji płynnej: porównanie wyników w odstępie trzech tygodni
- Porównanie form równoległych A i B jako narzędzi pomiaru powtarzanego
- Inteligencja płynna a preferencje i wybory zawodowe absolwentów liceum
- Trafność testu neutralnego kulturowo w grupach o zróżnicowanym pochodzeniu społeczno-ekonomicznym
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Rzetelność polskiej wersji
Wydawca podaje w pełni zadowalającą zgodność wewnętrzną wyniku ogólnego (alfa Cronbacha powyżej 0,80) oraz nieco niższą, choć również satysfakcjonującą, dla wyniku części A (alfa Cronbacha 0,77-0,81 w zależności od próby). Stabilność bezwzględna jest wysoka u dorosłych i niższa u licealistów, a wyniki ulegają istotnej poprawie w drugim badaniu prowadzonym po upływie trzech tygodni.
źródłoTrafność teoretyczna i kryterialna
Za trafnością CFT 3 jako miary inteligencji płynnej przemawiają: obniżanie się wyników wraz z wiekiem badanych (zgodne z modelem Cattella), wysokie korelacje z innymi testami inteligencji płynnej (Test Matryc Ravena w wersjach TMS i TMZ), istotne, lecz wyraźnie niższe korelacje z testami inteligencji skrystalizowanej (OMNIBUS, APIS, TRS-Z) oraz korelowanie wyników z ocenami szkolnymi u licealistów.
źródłoPodstawa normalizacyjna
Normy opracowano dla licealistów (uczniów klas trzecich), studentów i osób dorosłych z wyższym wykształceniem, osobno dla wyniku łącznego części A oraz dla wyniku ogólnego (część A + część B). Nie opracowano norm dla populacji ogólnej dorosłych.
źródłoWersja elektroniczna
Test jest dostępny także na platformie e-badań Epsilon (e-CFT 3), która przeprowadza badanie, oblicza wyniki, odnosi je do norm i generuje raport. Wydawca zaznacza jednak, że własności psychometryczne wersji komputerowej nie były sprawdzane, więc równoważność wersji papierowej i elektronicznej pozostaje niepotwierdzona.
źródłoPodobne narzędzia
CFT 1-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 1 zrewidowana)
Ta sama rodzina, ale dla dzieci w wieku 4-9 lat i o zupełnie innej trudności. Sześć podtestów w dwóch częściach, normy dla dziesięciu grup wieku. Norm i rzetelności nie wolno przenosić między CFT 1-R a CFT 3.
CFT 20-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 2 zrewidowana)
Wersja dla szerokiego przedziału wieku (uczniowie 8-19 lat, dorośli 20-59 lat) o przeciętnym poziomie trudności, z normami ogólnopolskimi. Naturalny wybór, gdy badani nie należą do grupy o ponadprzeciętnej inteligencji.
Testy Matryc Ravena (m.in. TMS, TMZ, TMS-Plus)
Również niewerbalny pomiar inteligencji płynnej, ale wyłącznie w formacie matryc. Wersje dla zaawansowanych są bezpośrednim konkurentem CFT 3 przy badaniu osób o wysokim poziomie zdolności.
APIS-Z(R) (Bateria Testów APIS-Z)
Mierzy inteligencję skrystalizowaną w czterech typach zdolności, w tym werbalnych i społecznych. Uzupełnia CFT 3, a nie zastępuje: razem dają obraz obu komponentów modelu Cattella.
TRS-Z (Test Rozumienia Słów, wersja dla zaawansowanych)
Krótki test zasobu słownikowego dla osób o ponadprzeciętnym poziomie intelektualnym, mierzący inteligencję skrystalizowaną. Wydawca wskazuje go jako uzupełnienie testów inteligencji płynnej.
Miara inteligencji ogólnej o charakterze skrystalizowanym (rozumowanie i wiedza). W badaniach walidacyjnych CFT 3 korelował z nim istotnie, ale słabiej niż z testami inteligencji płynnej.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CFT3
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_2022-2023.pdf
- innehttps://search.worldcat.org/title/CFT3-neutralny-kulturowo-test-inteligencji-Raymonda-B.-Cattella-i-Alberty-K.S.-Cattell-:-wersja-3-:-podrecznik/oclc/848202347
Uwagi
Dane ze strony produktu practest.com.pl: kategoria C, cena, budowa (dwie równoległe części A i B po 4 podtesty), wersje papier + Epsilon. Wydawca podaje alfa Cronbacha > 0,80 dla wyniku ogólnego (bez dokładnej wartości – nie wpisano liczby). DO WERYFIKACJI: rok oryginału, dokładne alfy, normy (typ, próba).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.