Bateria Testów TIS (Test Inteligencji Skrystalizowanej)
Inteligencja skrystalizowana oraz cztery typy zdolności (analiza profilowa): zdolności matematyczno-logiczne, werbalne, logiczno-werbalne, odtwarzanie nabytej wiedzy
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Ewa Zalewska (2007)
- Grupa docelowa
- dorośli
- Czas badania
- 60 minut (czas ograniczony)
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Bateria Testów TIS mierzy inteligencję skrystalizowaną, czyli ten komponent zdolności, który w modelu Cattella powstaje z nauki, doświadczenia i przyswojonej wiedzy. Jest więc dokładnym przeciwieństwem testów neutralnych kulturowo: tu wynik ma zależeć od tego, czego człowiek się nauczył, a nie od surowego potencjału rozumowania. Obok jednego wyniku ogólnego bateria dostarcza profilu czterech typów zdolności: matematyczno-logicznych, werbalnych, logiczno-werbalnych oraz zdolności do reprodukowania nabytej wiedzy. To właśnie analiza profilowa, a nie sam wynik łączny, decyduje o wartości narzędzia w doradztwie zawodowym.
Bateria składa się z sześciu testów: Synonimy, Matematyczne Zadania Tekstowe, Analogie Werbalne, Wiedza o Świecie, Szeregi Liczb oraz Antonimy. Każdy z nich zawiera 15 zadań, co daje łącznie 90 zadań o charakterze zamkniętym. Zestaw ten pokrywa dwa wyraźnie różne rodzaje materiału: słowny (synonimy, antonimy, analogie, wiedza o świecie) i liczbowy (zadania tekstowe, szeregi liczb). Dzięki temu można rozstrzygnąć, czy niski wynik ogólny wynika z ograniczeń językowych, czy z trudności w operowaniu liczbami, co przy poradnictwie zawodowym jest informacją znacznie użyteczniejszą niż jedna liczba.
Narzędzie jest polskim opracowaniem Ewy Zalewskiej z 2007 roku, wydanym przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP, i nie ma zagranicznego pierwowzoru. Zaprojektowano je z myślą o selekcji i doradztwie zawodowym, a nie o diagnozie klinicznej, i widać to w doborze grup normalizacyjnych: normy opracowano dla dorosłych osób bezrobotnych z wykształceniem średnim, dorosłych bezrobotnych z wykształceniem zasadniczym i podstawowym oraz dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej. Ten dobór jest dziś zarazem największym ograniczeniem baterii, o czym szczegółowo w sekcji o normach. Badanie trwa 60 minut, jest limitowane czasowo i można je prowadzić grupowo, co czyni je wygodnym w badaniach przesiewowych i selekcyjnych.
Typowe zastosowanie
Wydawca rekomenduje baterię zarówno do celów selekcyjnych, jak i do doradztwa zawodowego. Typowe zastosowania to ocena poziomu i profilu zdolności u osób poszukujących pracy, wsparcie decyzji o przekwalifikowaniu, dobór kandydatów na stanowiska wymagające sprawności werbalnej lub liczbowej oraz badania w urzędach pracy i agencjach doradztwa personalnego. Ze względu na możliwość badania grupowego i stosunkowo krótką procedurę bateria nadaje się do przesiewu większych grup. W badaniach naukowych może służyć jako miara inteligencji skrystalizowanej, przy czym ograniczeniem pozostaje dobór grup normalizacyjnych.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (inteligencja skrystalizowana)90 pozycji
Łączny wskaźnik poziomu inteligencji skrystalizowanej, powstający z wyników sześciu testów baterii. Wydawca podaje dla niego wysokie współczynniki zgodności wewnętrznej, bez wartości liczbowych.
Zdolności matematyczno-logiczne
Jeden z czterech typów zdolności wyodrębnianych w analizie profilowej. Dotyczy operowania materiałem liczbowym i wykrywania w nim regularności. W baterii materiał liczbowy reprezentują testy Matematyczne Zadania Tekstowe i Szeregi Liczb [DO WERYFIKACJI: dokładne przyporządkowanie sześciu testów do czterech typów zdolności podaje podręcznik; wydawca nie publikuje go online].
Zdolności werbalne
Sprawność operowania materiałem słownym i zasób słownictwa. W baterii materiał słownikowy reprezentują testy Synonimy i Antonimy [DO WERYFIKACJI: przyporządkowanie testów do typów zdolności wg podręcznika].
Zdolności logiczno-werbalne
Rozumowanie prowadzone na materiale słownym, czyli wykrywanie relacji między pojęciami. W baterii odpowiada temu przede wszystkim test Analogie Werbalne [DO WERYFIKACJI: przyporządkowanie wg podręcznika].
Zdolność do reprodukowania nabytej wiedzy
Odtwarzanie informacji przyswojonych w toku edukacji i doświadczenia życiowego, a więc najbardziej bezpośredni wskaźnik inteligencji skrystalizowanej w baterii. Odpowiada mu przede wszystkim test Wiedza o Świecie [DO WERYFIKACJI: przyporządkowanie wg podręcznika].
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Bateria zbudowana jest z sześciu testów: Synonimy, Matematyczne Zadania Tekstowe, Analogie Werbalne, Wiedza o Świecie, Szeregi Liczb i Antonimy. Każdy test składa się z 15 zadań, co daje łącznie 90 zadań. Wszystkie zadania mają charakter zamknięty: badany wybiera odpowiedź spośród podanych możliwości. Materiał jest częściowo słowny, a częściowo liczbowy, dlatego wynik zależy od poziomu opanowania języka polskiego i od podstawowych umiejętności rachunkowych. Odpowiedzi zapisuje się na arkuszu odpowiedzi, a obliczenie wyników wymaga osobnego klucza. Treść zadań i klucz są materiałem chronionym prawami Pracowni Testów Psychologicznych PTP i nie są tu odtwarzane.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali odpowiedzi typu kwestionariuszowego: badany wskazuje jedną odpowiedź spośród podanych. Badanie jest limitowane czasowo i trwa 60 minut; można je prowadzić indywidualnie lub grupowo. Ograniczenie czasu oznacza, że wynik odzwierciedla nie tylko poziom zdolności, ale też tempo pracy, i że każde odstępstwo od limitu unieważnia normy. Dostępna jest również wersja na platformie e-badań Epsilon.
- Normy i interpretacja
- Normy opracowano dla trzech grup: dorosłych osób bezrobotnych z wykształceniem średnim, dorosłych osób bezrobotnych z wykształceniem zasadniczym i podstawowym oraz żołnierzy zasadniczej służby wojskowej. To ograniczenie o poważnych konsekwencjach praktycznych i trzeba je zrozumieć przed użyciem baterii. Po pierwsze, nie ma norm dla populacji ogólnej dorosłych ani dla osób z wyższym wykształceniem. Badając osobę pracującą, studenta albo absolwenta studiów, nie masz właściwej grupy odniesienia i wynik przeliczony jest po prostu nieinterpretowalny. Po drugie, grupa żołnierzy zasadniczej służby wojskowej przestała w Polsce istnieć: obowiązkowa zasadnicza służba wojskowa została zawieszona z końcem 2009 roku, a więc dwa lata po wydaniu narzędzia. Ta część norm dotyczy dziś populacji, której nie ma. Po trzecie, obie grupy osób bezrobotnych zostały dobrane pod kątem zastosowania baterii w urzędach pracy i doradztwie zawodowym, a nie jako reprezentacja ogółu dorosłych. DO WERYFIKACJI: typ skali przeliczeniowej, liczebności prób normalizacyjnych oraz lata zbierania danych; wydawca nie publikuje tych informacji online, a dane znajdują się wyłącznie w podręczniku Zalewskiej z 2007 roku. Pełne tabele norm są dostępne tylko w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Profil czterech typów zdolności obok wyniku ogólnego, co pozwala odróżnić sprawność werbalną od liczbowej i wykorzystać wynik w doradztwie zawodowym
- •Przejrzysta i symetryczna budowa: sześć testów po 15 zadań, łącznie 90 zadań o charakterze zamkniętym
- •Możliwość badania grupowego w 60 minut, wygodna przy przesiewie większych grup kandydatów
- •Polskie narzędzie opracowane od podstaw, bez problemów typowych dla adaptacji (nieprzystające realia, kalki językowe w zadaniach o wiedzy)
- •Trafność potwierdzona wielostronnie: analizą czynnikową, interkorelacjami testów baterii, korelacjami z baterią APIS-P i Wielowymiarowym Kwestionariuszem Preferencji WKP oraz związkiem wyników z poziomem wykształcenia
- •Wynik obliczany prostym kluczem, co skraca opracowanie wyników
Ograniczenia
- •Normy tylko dla trzech wąskich grup: bezrobotnych z wykształceniem średnim, bezrobotnych z wykształceniem zasadniczym i podstawowym oraz żołnierzy zasadniczej służby wojskowej; brak norm dla populacji ogólnej i dla osób z wyższym wykształceniem
- •Grupa normalizacyjna żołnierzy zasadniczej służby wojskowej odnosi się do populacji, która przestała istnieć: obowiązkowa zasadnicza służba wojskowa została w Polsce zawieszona z końcem 2009 roku
- •Normy pochodzą z opracowania z 2007 roku i nie były publicznie renormalizowane, a wydawca nie podaje ich liczebności ani lat zbierania danych
- •Wydawca nie publikuje liczbowych współczynników rzetelności ani trafności, ograniczając się do stwierdzenia o wysokich współczynnikach zgodności wewnętrznej
- •Wynik zależy od poziomu opanowania języka polskiego i podstaw arytmetyki, więc bateria nie nadaje się do badania osób z barierą językową ani z dysleksją i dyskalkulią
- •Test Wiedza o Świecie z natury starzeje się najszybciej: pytania o wiedzę ogólną tracą aktualność wraz ze zmianą realiów
- •Limit 60 minut sprawia, że wynik jest częściowo miarą tempa pracy, co u osób wolniej pracujących może zaniżać ocenę zdolności
- •Kategoria C: stosowanie zastrzeżone dla psychologów z dyplomem magisterskim
Budowa
- Liczba pozycji
- 90
- Format odpowiedzi
- sześć testów po 15 zadań (razem 90), wszystkie zadania zamknięte; testy badają cztery typy zdolności: matematyczno-logiczne, werbalne, logiczno-werbalne oraz zdolność do reprodukowania nabytej wiedzy
- Wersje
- papier
Podskale
Synonimy
Matematyczne Zadania Tekstowe
Analogie Werbalne
Wiedza o Świecie
Szeregi Liczb
Antonimy
Obliczanie wyników
- Metoda
- klucz; wynik ogólny i profil podtestów
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Test zdolności (wykonaniowy poznawczy) – brak pozycji odwróconych.
Jak policzyć wynik
Krok 1: sprawdź przed badaniem, czy osoba badana należy do jednej z trzech grup normalizacyjnych. Jeżeli nie, i tak możesz przeprowadzić badanie, ale wyniku nie wolno przeliczać na normy; pracuj wtedy wyłącznie na wynikach surowych i napisz to wprost.
Krok 2: przeprowadź badanie z zachowaniem limitu 60 minut. Bateria jest badaniem na czas, więc wydłużenie procedury unieważnia normy, a skrócenie zaniża wynik.
Krok 3: oblicz wyniki sześciu testów przy użyciu klucza, osobno dla każdego z nich. Zachowaj wyniki cząstkowe: to one tworzą profil, a bez nich zostaje tylko jedna liczba.
Krok 4: wyznacz wynik ogólny oraz wyniki czterech typów zdolności zgodnie z zasadami podanymi w podręczniku. Nie improwizuj przy grupowaniu testów w typy zdolności; przyporządkowanie podaje podręcznik i to ono jest wiążące.
Krok 5: przelicz wyniki na normy właściwej grupy odniesienia i interpretuj przede wszystkim profil. Sens diagnostyczny ma zestawienie sprawności werbalnej ze sprawnością liczbową oraz porównanie zdolności do reprodukowania wiedzy z pozostałymi zdolnościami; osoba z niskim wynikiem w Wiedzy o Świecie przy wysokich wynikach w pozostałych testach ma inny profil niż osoba o równomiernie niskim wykonaniu.
Krok 6: w opisie wyniku zawsze podaj rok norm (2007) i nazwę grupy odniesienia. Zapis w rodzaju wynik przeciętny bez wskazania grupy jest w przypadku tej baterii bezwartościowy.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 477,03 zł (komplet); podręcznik 297,11 zł; zeszyty testowe 10 szt. 109,10 zł; klucz 33,07 zł; arkusze odpowiedzi 25 szt. 37,75 zł (cennik 1.07-31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- TIS Test Battery (Crystallized Intelligence Test)
- Construct
- Crystallized intelligence and four types of abilities (profile analysis): mathematical-logical, verbal, logical-verbal, and retrieval of acquired knowledge
- Target group
- adults
- Response format
- 6 subtests: Synonyms, Mathematical Problems, Verbal Analogies, World Knowledge, Number Series, Antonyms
- Scoring
- scoring key; total score and subtest profile. Cognitive ability (performance-based) test – no reverse-scored items
- Procedure
- performance-based; individual or group administration
- Administration time
- 60 minutes (timed)
- Notes
- The publisher reports high internal consistency coefficients (no values on the product page). [TO VERIFY]: number of items, norms (type, sample), reliability values (publisher's manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz: pełną nazwę i skrót, autorkę (Ewa Zalewska, 2007), wydawcę i kategorię C, mierzony konstrukt (inteligencja skrystalizowana), liczbę testów (sześć) wraz z nazwami, liczbę zadań w każdym teście (15) i łącznie (90), zamknięty charakter zadań, limit czasu 60 minut, formę badania oraz cztery typy zdolności analizowane w profilu.
Sprawa norm wymaga osobnego akapitu w każdej pracy wykorzystującej to narzędzie. Napisz wprost, dla jakich grup opracowano normy i czy Twoja próba do nich należy. Jeżeli badasz studentów, pracowników albo osoby z wyższym wykształceniem, nie przeliczaj wyników na steny: analizuj wyniki surowe i wyraźnie zaznacz brak właściwej grupy odniesienia. To jest ograniczenie, które trzeba zgłosić samemu, zanim zgłosi je recenzent.
Rzetelność raportuj uczciwie: wydawca podaje wyłącznie ocenę słowną. Ponieważ bateria składa się z sześciu odrębnych testów, w pracy badawczej warto policzyć i podać alfę Cronbacha dla każdego z nich osobno oraz dla wyniku ogólnego, a przy analizie profilu przedstawić interkorelacje testów. Rozważ też analizę czynnikową potwierdzającą, jeśli dysponujesz dostatecznie dużą próbą.
Przy interpretacji pamiętaj o starzeniu się treści. Test Wiedza o Świecie mierzy wiedzę ogólną, a ta zmienia się wraz z realiami; różnice międzypokoleniowe w tym teście nie muszą oznaczać różnic w zdolnościach. Bateria ma kategorię C, więc jej stosowanie wymaga uprawnień psychologa, a zadań ani klucza nie wolno zamieszczać w aneksie pracy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badasz osoby z wyższym wykształceniem, studentów lub populację ogólną dorosłych; dla tych grup nie ma norm
- •Gdy chcesz zmierzyć potencjał intelektualny niezależny od wykształcenia i doświadczenia; do tego służą testy inteligencji płynnej (CFT 3, CFT 20-R, Matryce Ravena)
- •Gdy badasz dzieci lub młodzież; bateria przeznaczona jest wyłącznie dla dorosłych
- •Gdy osoba badana ma barierę językową, dysleksję lub dyskalkulię; materiał słowny i liczbowy zaniży wtedy wynik z przyczyn niezwiązanych ze zdolnościami
- •Gdy potrzebujesz diagnozy klinicznej lub oceny funkcji poznawczych po uszkodzeniu mózgu; bateria służy selekcji i doradztwu zawodowemu, a nie neuropsychologii
- •Gdy nie masz uprawnień psychologa; narzędzie ma kategorię C
- •Gdy zależy Ci na aktualnych normach do decyzji personalnych o dużych konsekwencjach; normy pochodzą z 2007 roku i obejmują m.in. nieistniejącą już grupę żołnierzy zasadniczej służby wojskowej
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Profil zdolności skrystalizowanych a preferencje zawodowe osób poszukujących pracy
- Zdolności werbalne i matematyczno-logiczne a poziom wykształcenia w grupie osób bezrobotnych
- Inteligencja skrystalizowana a płynna: związek wyników baterii TIS z testem neutralnym kulturowo
- Struktura czynnikowa baterii testów zdolności skrystalizowanych: weryfikacja modelu czterech typów zdolności
- Profil zdolności a skuteczność programów aktywizacji zawodowej
- Aktualność norm w narzędziach selekcyjnych: analiza konsekwencji stosowania norm sprzed kilkunastu lat
- Tempo pracy jako czynnik zakłócający pomiar zdolności w testach z limitem czasu
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa baterii
Bateria zbudowana jest z sześciu testów: Synonimy, Matematyczne Zadania Tekstowe, Analogie Werbalne, Wiedza o Świecie, Szeregi Liczb i Antonimy, badających cztery typy zdolności: matematyczno-logiczne, werbalne, logiczno-werbalne oraz zdolność do reprodukowania nabytej wiedzy. Każdy test składa się z 15 zadań, a wszystkie zadania mają charakter zamknięty. Łącznie daje to 90 zadań rozwiązywanych w ciągu 60 minut.
źródłoRzetelność
Wydawca podaje wysokie współczynniki zgodności wewnętrznej, bez ujawnienia wartości liczbowych. Nie znaleziono recenzowanego opracowania, które podawałoby wartości alfa Cronbacha dla poszczególnych testów baterii ani dla wyniku ogólnego [DO WERYFIKACJI: dane wyłącznie w podręczniku Zalewskiej z 2007 roku].
źródłoTrafność
Trafność wykazano na podstawie analizy czynnikowej, interkorelacji testów baterii, korelacji z wynikami innych narzędzi (bateria APIS-P oraz Wielowymiarowy Kwestionariusz Preferencji WKP) oraz analiz związku wyników ze zmiennymi demograficznymi, w szczególności z poziomem wykształcenia. Kierunek tych związków jest zgodny z modelem inteligencji skrystalizowanej, w którym wyniki powinny rosnąć wraz z wykształceniem.
źródłoGrupy normalizacyjne
Normy opracowano dla trzech grup: dorosłych osób bezrobotnych z wykształceniem średnim, dorosłych osób bezrobotnych z wykształceniem zasadniczym i podstawowym oraz żołnierzy zasadniczej służby wojskowej. Nie opracowano norm dla populacji ogólnej dorosłych ani dla osób z wyższym wykształceniem, co istotnie zawęża zakres zastosowań baterii.
źródłoPrzeznaczenie praktyczne
Wydawca wskazuje zastosowanie baterii zarówno do celów selekcyjnych, jak i do doradztwa zawodowego. Dobór grup normalizacyjnych (osoby bezrobotne, żołnierze) potwierdza, że narzędzie projektowano z myślą o instytucjach rynku pracy, a nie o diagnozie klinicznej czy badaniach populacyjnych.
źródłoPodobne narzędzia
APIS-P(R) (Bateria Testów APIS-P)
Również mierzy inteligencję skrystalizowaną przez cztery typy zdolności, ale ma szersze i lepiej udokumentowane normy oraz dłuższą tradycję stosowania. W badaniach walidacyjnych TIS służyła jako narzędzie kryterialne.
APIS-Z(R) (Bateria Testów APIS-Z)
Wersja dla osób o wyższym poziomie zdolności (młodzież i dorośli, m.in. studenci), a więc obejmuje grupy, dla których TIS nie ma norm.
Krótszy test inteligencji ogólnej o charakterze skrystalizowanym, z wynikami czynnikowymi Rozumowanie i Wiedza. Nie daje tak rozbudowanego profilu zdolności jak TIS, ale jest szybszy w administracji.
TRS-S / TRS-Z (Test Rozumienia Słów)
Wąski pomiar zasobu słownikowego w 12-15 minut, jako szybka orientacja co do poziomu inteligencji skrystalizowanej. Nie mierzy zdolności liczbowych ani wiedzy o świecie.
CFT 3 (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 3)
Przeciwny biegun modelu Cattella: mierzy inteligencję płynną na materiale figuralnym, niezależną od wiedzy i wykształcenia. Naturalne uzupełnienie TIS w badaniu obu komponentów inteligencji.
WKP (Wielowymiarowy Kwestionariusz Preferencji)
Mierzy preferencje zawodowe, a nie zdolności. W badaniach walidacyjnych TIS korelowano z WKP; w praktyce doradczej oba narzędzia stosuje się razem, zestawiając to, co człowiek potrafi, z tym, co go interesuje.
Bibliografia
- Zalewska E. (2007). Bateria Testów TIS. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TIS
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_2022-2023.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- repozytoriumhttp://katalog.nukat.edu.pl/lib/item?id=chamo:1066497&theme=nukat
Uwagi
Wydawca deklaruje wysokie współczynniki zgodności wewnętrznej (bez wartości na stronie). DO WERYFIKACJI: liczba pozycji, normy (typ, próba), wartości rzetelności – Faza 3 (podręcznik PTP). DOSTĘPNOŚĆ: bateria figuruje w katalogu Pracowni Testów Psychologicznych z lat 2022/2023, ale NIE MA jej już w katalogu 2025/2026 - narzędzie zostało najprawdopodobniej wycofane z oferty. Przed zaplanowaniem badania trzeba potwierdzić dostępność u wydawcy.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.