StartUsługiKonsultacjeTestyO nasBlogDla biznesuWkrótceFAQKontakt
Zaloguj sięBezpłatna wycena
ASRS
Szkoła i edukacja
Spektrum autyzmu
wpis skrócony

ASRS – Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu

Autism Spectrum Rating Scales

zachowania związane ze spektrum autyzmu (ASD): deficyty komunikacji, uwagi, trudności w relacjach z rówieśnikami i dorosłymi; zawiera skalę kryteriów diagnostycznych ASD wg DSM

Brak podglądu arkuszaNarzędzie chronione prawem autorskim.

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału
Sam Goldstein, Jack A. Naglieri (2009)
Polska adaptacja
Emilia Wrocławska-Warchala, Radosław Wujcik (Pracownia Testów Psychologicznych PTP) (2016)
Grupa docelowa
dzieci i młodzież 2-18 lat, w dwóch przedziałach wiekowych (2-5 lat i 6-18 lat); oceniający: rodzice i nauczyciele
Czas badania
wersja pełna ok. 15 min, wersja skrócona ok. 5 min
Procedura
kwestionariusz wypełniany przez rodzica lub nauczyciela; indywidualnie; papier-ołówek lub badanie na platformie Epsilon

Co bada ten test

Najpierw rozstrzygnięcie skrótu, bo w literaturze funkcjonują dwa różne narzędzia o nazwie ASRS. Ten wpis dotyczy Autism Spectrum Rating Scales Sama Goldsteina i Jacka A. Naglieriego (Multi-Health Systems, 2009), w polskiej adaptacji Emilii Wrocławskiej-Warchali i Radosława Wujcika (Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 2016). Nie chodzi tu o Adult ADHD Self-Report Scale WHO, czyli samoopisową skalę przesiewową ADHD u dorosłych, która nosi ten sam skrót.

ASRS to kwestionariusz obserwacyjny mierzący nasilenie zachowań powiązanych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży w wieku od 2 do 18 lat. Wypełnia go osoba dorosła, która zna dziecko z codziennego kontaktu: rodzic albo nauczyciel lub opiekun. Sam badany niczego nie wypełnia i nie jest badany bezpośrednio – to pomiar percepcji zachowania dziecka przez dorosłego, a nie obserwacja kliniczna.

Struktura narzędzia jest dwuwymiarowa organizacyjnie: dwa przedziały wiekowe (2-5 i 6-18 lat) razy dwie perspektywy oceny (rodzic i nauczyciel), co daje cztery wersje formularza, każda w wariancie pełnym i skróconym. Ocenia się wyłącznie zachowania zaobserwowane w ciągu ostatnich czterech tygodni, co czyni narzędzie użytecznym w monitorowaniu zmiany.

Wyniki układają się w kilka poziomów. Trzy skale merytoryczne to komunikacja społeczna, nietypowe zachowania oraz samoregulacja. Nad nimi stoi wynik ogólny, będący równoważonym złożeniem tych trzech skal. Obok funkcjonuje skala kryteriów diagnostycznych zawierająca pozycje odpowiadające objawom wymienionym w klasyfikacji DSM, a pod spodem osiem skal terapeutycznych, które nie służą przesiewowi, tylko planowaniu oddziaływań: socjalizacja z rówieśnikami, socjalizacja z dorosłymi, wzajemność społeczno-emocjonalna, nietypowy język, stereotypie, sztywność zachowania, wrażliwość sensoryczna oraz uwaga i samoregulacja.

Najważniejsze zastrzeżenie brzmi: ASRS jest narzędziem przesiewowym drugiego poziomu, a nie diagnostycznym. Wysoki wynik jest wskazaniem do pogłębionej diagnozy, a nie rozpoznaniem. Niezależne badania w próbach klinicznych pokazują, że narzędzie ma przyzwoitą czułość, ale bardzo słabą swoistość, czyli nie odróżnia dobrze spektrum autyzmu od innych trudności rozwojowych i psychicznych – o czym szerzej w sekcji ograniczeń i przeglądu badań.

Typowe zastosowanie

Narzędzie przesiewowe drugiego poziomu, czyli stosowane wtedy, gdy istnieje już wstępne podejrzenie trudności rozwojowych, a nie w powszechnym badaniu całej populacji. Trzy typowe zastosowania to: wsparcie decyzji o skierowaniu na pogłębioną diagnostykę, planowanie oddziaływań terapeutycznych na podstawie profilu skal terapeutycznych oraz monitorowanie zmiany w czasie terapii, do czego szczególnie nadaje się wersja skrócona. W polskiej praktyce ASRS bywa jednym z elementów procesu diagnostycznego prowadzonego w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i zespołach diagnozujących spektrum autyzmu, obok wywiadu z rodzicami, obserwacji dziecka oraz narzędzi takich jak ADOS-2 i ADI-R. Wydawca wskazuje na jego przydatność dla psychologów, pediatrów i psychiatrów. Dużą wartością jest możliwość zestawienia perspektywy rodzica i nauczyciela. Rozbieżność między nimi bywa sama w sobie informacją: może wskazywać na zależność zachowania od kontekstu, na różny poziom wymagań w domu i w szkole albo na maskowanie trudności w jednym ze środowisk. W badaniach naukowych i pracach dyplomowych narzędzie pojawia się rzadziej ze względu na cenę i kategorię B2.

Dostępność

Typ
Płatny
Wydawca / źródło
Pracownia Testów Psychologicznych PTP
Kategoria testu wg PTP
B2
Cena
komplet ok. 1395 zł; podręcznik ok. 510 zł; arkusze (25 szt.) ok. 177 zł; e-jednostki Epsilon ok. 17-34 zł (ceny ze strony PTP, lipiec 2026 – sprawdzać aktualność)
Zgoda autora / licencja
zakup wyłącznie w PTP po udokumentowaniu kwalifikacji (kategoria B2)
Arkusz polski
Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.

Jak wygląda badanie

ICD Diagnostica

Opis przebiegu badania dostępny tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Budowa

Format odpowiedzi
twierdzenia oceniane na skali częstości 0-4, w odniesieniu do zachowań z ostatnich 4 tygodni
Wersje
  • wersja dla dzieci 2-5 lat (70 pozycji)
  • wersja dla dzieci i młodzieży 6-18 lat (71 pozycji)
  • wersja skrócona (15 pozycji)

Podskale

ICD Diagnostica

Wykaz podskal dostępny tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Obliczanie wyników

ICD Diagnostica

Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Jak policzyć wynik

ICD Diagnostica

Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Normy

ICD Diagnostica

Normy i interpretacja dostępne tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Psychometria

Trafność
Wydawca podaje potwierdzoną trafność różnicową: narzędzie odróżnia dzieci i młodzież ze spektrum autyzmu od osób z innymi diagnozami. Badania niezależne dają jednak wyraźnie słabszy obraz w warunkach klinicznych – przy progu T co najmniej 65 czułość sięga 73 procent przy swoistości 40-46 procent (pole pod krzywą 0,57-0,60), a przy progu T = 60 odsetek wyników fałszywie dodatnich przekracza 76 procent.

Kiedy nie stosować tego narzędzia

  • •Jako podstawa rozpoznania zaburzenia ze spektrum autyzmu: ASRS jest narzędziem przesiewowym drugiego poziomu, a rozpoznanie stawia się w oparciu o wywiad rozwojowy, obserwację i ocenę kliniczną
  • •Do różnicowania spektrum autyzmu od innych zaburzeń klinicznych: badania w próbach klinicznych pokazują swoistość rzędu 40-46% i ponad 76-80% wyników fałszywie dodatnich
  • •W powszechnym przesiewie całej populacji bez wstępnego podejrzenia: przy niskiej częstości występowania odsetek wyników fałszywie dodatnich rośnie jeszcze bardziej
  • •Poza przedziałem wieku 2-18 lat oraz z formularzem przeznaczonym dla innego przedziału wiekowego niż wiek dziecka
  • •Gdy oceniający nie zna dziecka z regularnego kontaktu z ostatnich czterech tygodni: ocena obserwacyjna wymaga realnej podstawy obserwacyjnej
  • •Gdy oceniającemu ujawniono cel badania w sposób sugerujący autyzm: instrukcja ma być neutralna, bo oczekiwania zniekształcają oceny
  • •Bez uprawnień do testów kategorii B2 i bez szkolenia z narzędzia
  • •Do oceny inteligencji, poziomu językowego, funkcjonowania adaptacyjnego lub potrzeb edukacyjnych: narzędzie mierzy wyłącznie nasilenie zachowań powiązanych z ASD
  • •Jako jedyna podstawa decyzji orzeczniczych, administracyjnych lub sądowych dotyczących dziecka
  • •U dzieci niemówiących bez zastosowania procedury prorated scoring: pominięcie nieocenialnych pozycji bez korekty zafałszuje wynik

Co pokazują badania

Konstrukcja narzędzia i struktura skal

ASRS jest kwestionariuszem przesiewowym drugiego poziomu dla dzieci w wieku 2-18 lat, z odrębnymi formularzami dla rodzica i dla nauczyciela w dwóch przedziałach wiekowych. Wersja pełna dla wieku 2-5 lat liczy 70 pozycji, dla 6-18 lat 71 pozycji, a wersja skrócona 15 pozycji. Pozycje punktuje się od 0 do 4, a oceniający odnosi się do zachowań z ostatnich czterech tygodni. Wyniki surowe przelicza się na wyniki T i rangi centylowe, z przedziałami: 70 i więcej – bardzo podwyższony, 65-69 – podwyższony, 60-64 – nieznacznie podwyższony, 40-59 – przeciętny, poniżej 40 – niski. Struktura wyników obejmuje wynik ogólny, trzy skale (komunikacja społeczna, nietypowe zachowania, samoregulacja), skalę kryteriów DSM-IV-TR oraz skale terapeutyczne. Podręcznik przewiduje procedurę prorated scoring dla dzieci niemówiących. Materiały wydawcy podają czułość i swoistość powyżej 0,90.

źródło

Trafność diagnostyczna w próbie klinicznej (dane rozczarowujące)

Hong, Perrin, Singh i współpracownicy (2024, Journal of Autism and Developmental Disorders, 54(3), 1024-1035) przebadali 490 dzieci w wieku 6-17 lat (średnia 10,4 roku; 71% chłopców) kierowanych do specjalistycznego ośrodka diagnostyki ASD, w tym 347 z rozpoznaniem ASD i 143 bez niego. Przy progu T co najmniej 65 czułość wyniosła 73% zarówno dla skali DSM-5, jak i dla wyniku ogólnego, ale swoistość tylko 46% i 40%, przy AUC odpowiednio 0,60 i 0,57 oraz małych wielkościach efektu (d Cohena 0,35 i 0,25). Autorzy konkludują, że ASRS nie sprawdził się jako trafna miara wykrywania ASD wśród dzieci kierowanych do ośrodka specjalistycznego: wysoka czułość okupiona jest bardzo niską swoistością i ponad 80% wyników fałszywie dodatnich. Warto zwrócić uwagę na strukturę próby: rozpoznanie ASD miało 347 z 490 dzieci, czyli około 71 procent, a przy tak wysokim odsetku bazowym wysoką czułość osiąga się łatwo i to właśnie swoistość jest krytycznym parametrem – ta zaś zawiodła. Skala samoregulacji uzyskała pole pod krzywą 0,46, czyli poniżej poziomu przypadku. Artykuł ukazał się online w grudniu 2022, a w wersji drukowanej w roczniku 2024.

źródło

Trafność kryterialna wobec ADOS-2

Camodeca (2019, Child Psychiatry and Human Development, 50(6), 987-1001) porównała wyniki ASRS w wersji dla rodzica dla wieku 6-18 lat (ASRS-6-18-P) z rozpoznaniem opartym na ADOS-2 w próbie 422 dzieci (139 z autyzmem, 283 bez). Istotne różnice średnich uzyskano dla skali DSM-5, skali społecznej i skali nietypowych zachowań, a skale te korelowały z wynikami porównawczymi ADOS-2 w modułach 1-3, ale nie w module 4. Czułości i swoistości nie dało się zoptymalizować: sugerowany próg T = 60 dawał ponad 76% wyników fałszywie dodatnich. Autorka wskazuje na ograniczoną użyteczność diagnostyczną narzędzia, zaznaczając jednocześnie złożoność obrazu klinicznego badanej próby.

źródło

Polska adaptacja: normy i rzetelność

Polską adaptację opracowali Emilia Wrocławska-Warchala i Radosław Wujcik (2016). Normy są odrębne dla płci oraz łączne, z podziałem na grupy wieku; wydawca podaje, że dla każdej wersji formularza opracowano je na grupie liczącej około 1500 osób, a łącznie zebrano ponad 3000 kwestionariuszy. Rzetelność określono jako bardzo wysoką (powyżej 0,9) dla skal głównych w wersji dla nauczycieli, wysoką (powyżej 0,8) w wersji dla rodziców i zadowalającą dla krótszych skal terapeutycznych; dokładne wartości znajdują się w podręczniku. Trafność różnicową ma potwierdzać odróżnianie dzieci i młodzieży z rozpoznaniem ASD od dzieci z innymi rozpoznaniami klinicznymi. Narzędzie jest w kategorii B2, dostępne po udokumentowaniu kwalifikacji i szkoleniu.

źródło

Miejsce narzędzia w katalogu wydawcy oryginału

Wydawca oryginału (Multi-Health Systems) opisuje ASRS jako narzędzie mierzące zachowania raportowane przez rodziców lub nauczycieli i powiązane z zaburzeniami ze spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży w wieku 2-18 lat, przeznaczone do wspierania decyzji diagnostycznych, planowania terapii, bieżącego monitorowania odpowiedzi na oddziaływania oraz ewaluacji programów. Piętnastopozycyjna wersja skrócona jest w tym ujęciu narzędziem do przesiewu dużych grup i do monitorowania terapii. Osiem skal terapeutycznych obejmuje socjalizację z rówieśnikami, socjalizację z dorosłymi, wzajemność społeczno-emocjonalną, nietypowy język, stereotypie, sztywność zachowania, wrażliwość sensoryczną oraz uwagę i samoregulację (dla wieku 6-18 lat; w przedziale 2-5 lat odpowiada jej skala uwagi).

źródło

Podobne narzędzia

  • ADOS-2 (Plan Obserwacji do Diagnozowania Autyzmu)

    Ustrukturyzowana obserwacja prowadzona przez przeszkolonego diagnostę w bezpośrednim kontakcie z dzieckiem, a nie kwestionariusz wypełniany przez dorosłego. Uznawany za standard odniesienia w diagnostyce ASD; w badaniach walidacyjnych ASRS to właśnie ADOS-2 pełnił rolę kryterium.

  • ADI-R (Wywiad do Diagnozy Autyzmu)

    Ustrukturyzowany wywiad z rodzicem obejmujący historię rozwoju dziecka, prowadzony przez przeszkolonego diagnostę. Dostarcza danych rozwojowych, których kwestionariusz oceniający zachowania z ostatnich czterech tygodni nie obejmuje.

  • Conners-3

    Kwestionariusz obserwacyjny o podobnej logice (wersje dla rodzica, nauczyciela i samoopisowa), ale ukierunkowany na ADHD i współwystępujące trudności, a nie na spektrum autyzmu. Naturalne uzupełnienie tam, gdzie trzeba różnicować oba obszary.

  • CBCL (Child Behavior Checklist)

    Szeroki przegląd problemów emocjonalnych i behawioralnych dziecka bez ukierunkowania na ASD. Przydatny do opisu ogólnego obrazu trudności, ale nie do przesiewu w kierunku spektrum autyzmu.

  • SDQ (Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności)

    Bardzo krótkie, darmowe narzędzie przesiewowe obejmujące ogólne trudności emocjonalne i behawioralne oraz relacje rówieśnicze. Nie różnicuje typów zaburzeń, ale nie wymaga kwalifikacji ani kosztów, więc bywa pierwszym krokiem przed narzędziem takim jak ASRS.

Bibliografia

  • Goldstein, S., Naglieri, J. A. (2009). Autism Spectrum Rating Scales (ASRS). Toronto: Multi-Health Systems.
  • Wrocławska-Warchala, E., Wujcik, R. (2016). ASRS. Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.