ASRS – Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu
Autism Spectrum Rating Scales
zachowania związane ze spektrum autyzmu (ASD): deficyty komunikacji, uwagi, trudności w relacjach z rówieśnikami i dorosłymi; zawiera skalę kryteriów diagnostycznych ASD wg DSM
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Sam Goldstein, Jack A. Naglieri (2009)
- Polska adaptacja
- Emilia Wrocławska-Warchala, Radosław Wujcik (Pracownia Testów Psychologicznych PTP) (2016)
- Grupa docelowa
- dzieci i młodzież 2-18 lat, w dwóch przedziałach wiekowych (2-5 lat i 6-18 lat); oceniający: rodzice i nauczyciele
- Czas badania
- wersja pełna ok. 15 min, wersja skrócona ok. 5 min
- Procedura
- kwestionariusz wypełniany przez rodzica lub nauczyciela; indywidualnie; papier-ołówek lub badanie na platformie Epsilon
Co bada ten test
Najpierw rozstrzygnięcie skrótu, bo w literaturze funkcjonują dwa różne narzędzia o nazwie ASRS. Ten wpis dotyczy Autism Spectrum Rating Scales Sama Goldsteina i Jacka A. Naglieriego (Multi-Health Systems, 2009), w polskiej adaptacji Emilii Wrocławskiej-Warchali i Radosława Wujcika (Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 2016). Nie chodzi tu o Adult ADHD Self-Report Scale WHO, czyli samoopisową skalę przesiewową ADHD u dorosłych, która nosi ten sam skrót.
ASRS to kwestionariusz obserwacyjny mierzący nasilenie zachowań powiązanych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży w wieku od 2 do 18 lat. Wypełnia go osoba dorosła, która zna dziecko z codziennego kontaktu: rodzic albo nauczyciel lub opiekun. Sam badany niczego nie wypełnia i nie jest badany bezpośrednio – to pomiar percepcji zachowania dziecka przez dorosłego, a nie obserwacja kliniczna.
Struktura narzędzia jest dwuwymiarowa organizacyjnie: dwa przedziały wiekowe (2-5 i 6-18 lat) razy dwie perspektywy oceny (rodzic i nauczyciel), co daje cztery wersje formularza, każda w wariancie pełnym i skróconym. Ocenia się wyłącznie zachowania zaobserwowane w ciągu ostatnich czterech tygodni, co czyni narzędzie użytecznym w monitorowaniu zmiany.
Wyniki układają się w kilka poziomów. Trzy skale merytoryczne to komunikacja społeczna, nietypowe zachowania oraz samoregulacja. Nad nimi stoi wynik ogólny, będący równoważonym złożeniem tych trzech skal. Obok funkcjonuje skala kryteriów diagnostycznych zawierająca pozycje odpowiadające objawom wymienionym w klasyfikacji DSM, a pod spodem osiem skal terapeutycznych, które nie służą przesiewowi, tylko planowaniu oddziaływań: socjalizacja z rówieśnikami, socjalizacja z dorosłymi, wzajemność społeczno-emocjonalna, nietypowy język, stereotypie, sztywność zachowania, wrażliwość sensoryczna oraz uwaga i samoregulacja.
Najważniejsze zastrzeżenie brzmi: ASRS jest narzędziem przesiewowym drugiego poziomu, a nie diagnostycznym. Wysoki wynik jest wskazaniem do pogłębionej diagnozy, a nie rozpoznaniem. Niezależne badania w próbach klinicznych pokazują, że narzędzie ma przyzwoitą czułość, ale bardzo słabą swoistość, czyli nie odróżnia dobrze spektrum autyzmu od innych trudności rozwojowych i psychicznych – o czym szerzej w sekcji ograniczeń i przeglądu badań.
Typowe zastosowanie
Narzędzie przesiewowe drugiego poziomu, czyli stosowane wtedy, gdy istnieje już wstępne podejrzenie trudności rozwojowych, a nie w powszechnym badaniu całej populacji. Trzy typowe zastosowania to: wsparcie decyzji o skierowaniu na pogłębioną diagnostykę, planowanie oddziaływań terapeutycznych na podstawie profilu skal terapeutycznych oraz monitorowanie zmiany w czasie terapii, do czego szczególnie nadaje się wersja skrócona. W polskiej praktyce ASRS bywa jednym z elementów procesu diagnostycznego prowadzonego w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i zespołach diagnozujących spektrum autyzmu, obok wywiadu z rodzicami, obserwacji dziecka oraz narzędzi takich jak ADOS-2 i ADI-R. Wydawca wskazuje na jego przydatność dla psychologów, pediatrów i psychiatrów. Dużą wartością jest możliwość zestawienia perspektywy rodzica i nauczyciela. Rozbieżność między nimi bywa sama w sobie informacją: może wskazywać na zależność zachowania od kontekstu, na różny poziom wymagań w domu i w szkole albo na maskowanie trudności w jednym ze środowisk. W badaniach naukowych i pracach dyplomowych narzędzie pojawia się rzadziej ze względu na cenę i kategorię B2.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (ASRS Total Score)
Najszerszy wskaźnik nasilenia zachowań związanych ze spektrum autyzmu, będący równoważonym złożeniem trzech skal merytorycznych: komunikacji społecznej, nietypowych zachowań i samoregulacji. Wykorzystywany jako główny wskaźnik przesiewowy. W badaniach niezależnych to właśnie ten wynik i skala DSM były sprawdzane pod kątem trafności diagnostycznej i to one wypadły słabo pod względem swoistości.
Komunikacja społeczna (Social/Communication)
Trudności w porozumiewaniu się i w relacjach z innymi: inicjowanie i podtrzymywanie kontaktu, rozumienie sygnałów społecznych, wymiana w rozmowie. W badaniu Camodeki (2019) ta skala, obok skali DSM-5 i nietypowych zachowań, istotnie różnicowała grupę z autyzmem od pozostałych i korelowała z wynikami porównawczymi ADOS-2 w modułach 1-3.
Nietypowe zachowania (Unusual Behaviors)
Zachowania sztywne, powtarzalne i stereotypowe, nietypowe zainteresowania oraz nietypowe reakcje sensoryczne. Druga ze skal, która w badaniach niezależnych istotnie różnicowała grupy i korelowała z ADOS-2.
Samoregulacja (Self-Regulation)
Kontrola uwagi, impulsywność i regulacja zachowania. To skala najbardziej narażona na nakładanie się z ADHD, dlatego wysoki wynik sam w sobie nie wskazuje na spektrum autyzmu i wymaga zestawienia z pozostałymi skalami oraz z danymi z wywiadu.
Skala kryteriów diagnostycznych (DSM)
Zbiór pozycji odpowiadających objawom wymienionym jako kryteria diagnostyczne zaburzeń ze spektrum autyzmu w klasyfikacji DSM. Oryginał z 2009 roku odwoływał się do DSM-IV-TR; wydawca polski również opisuje skalę jako opartą na kryteriach DSM. Ta skala bywa traktowana jako najbliższa rozpoznaniu, ale to złudzenie: w badaniach klinicznych jej trafność diagnostyczna była równie słaba jak wyniku ogólnego. DO WERYFIKACJI: wersja klasyfikacji, do której odnosi się polska adaptacja z 2016 roku.
Osiem skal terapeutycznych
Socjalizacja z rówieśnikami, socjalizacja z dorosłymi, wzajemność społeczno-emocjonalna, nietypowy język, stereotypie, sztywność zachowania, wrażliwość sensoryczna oraz uwaga i samoregulacja (w przedziale 2-5 lat odpowiednikiem tej ostatniej jest skala uwagi). Skale krótkie, o niższej rzetelności niż skale główne, przeznaczone nie do przesiewu, lecz do wskazania obszarów oddziaływań i do monitorowania efektów terapii. Wydawca polski określa ich rzetelność jako zadowalającą, czyli niższą niż skal głównych.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- W wersji oryginalnej formularz pełny dla przedziału 2-5 lat liczy 70 pozycji, a dla przedziału 6-18 lat 71 pozycji; formularz skrócony obejmuje 15 pozycji i jest wspólny dla całego zakresu wieku. Pozycje opisują konkretne, obserwowalne zachowania, sformułowane w języku codziennym, tak by mogła je ocenić osoba bez przygotowania klinicznego. Arkusze skonstruowano jako broszury z ukrytymi arkuszami obliczeniowymi: odpowiedzi oceniającego przenoszą się automatycznie na arkusz do obliczeń. Z tego wynika praktyczna zasada, by nie rozdzielać kartek formularza, a błędne zaznaczenia oznaczać znakiem X i zakreślać właściwą odpowiedź zamiast wymazywać. Instrukcja dla oceniającego jest celowo neutralna: nie należy używać wobec niego słowa autyzm ani sugerować, czego dotyczy badanie. Ma to ograniczyć zniekształcenie ocen przez oczekiwania. Podręcznik przewiduje też procedurę prorated scoring dla dzieci niemówiących lub mówiących sporadycznie, u których część pozycji dotyczących mowy jest niemożliwa do ocenienia. Treść pozycji jest chroniona prawem autorskim i nie jest tu reprodukowana. DO WERYFIKACJI: liczby pozycji w polskich wersjach formularzy – wydawca ich nie podaje na stronie produktu.
- Skala odpowiedzi
- Każdą pozycję ocenia się na pięciostopniowej skali częstości punktowanej od 0 do 4. Oceniający odnosi się wyłącznie do zachowań zaobserwowanych w ciągu ostatnich czterech tygodni i wypełnia formularz samodzielnie, za jednym posiedzeniem, bez konsultowania odpowiedzi z drugim oceniającym. Wypełnienie wersji pełnej zajmuje około 15 minut, skróconej około 5 minut. Badanie można prowadzić indywidualnie i grupowo, na papierze lub na platformie Epsilon, także zdalnie, o ile zapewni się spokojne warunki. Przy formie papierowej obliczenia wykonuje się ręcznie z użyciem tabel przeliczeniowych, a w wersji elektronicznej automatycznie.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe przelicza się na wyniki T oraz na rangi centylowe. W podręczniku oryginalnym stosuje się pięć przedziałów interpretacyjnych: wynik T co najmniej 70 (centyl 98 i wyżej) opisywany jest jako bardzo podwyższony, 65-69 (centyle 93-97) jako podwyższony, 60-64 (centyle 84-92) jako nieznacznie podwyższony, 40-59 (centyle 16-83) jako przeciętny, a poniżej 40 (poniżej 16 centyla) jako niski. Im niższy wynik, tym mniej zachowań budzących niepokój w porównaniu z grupą normalizacyjną. Polska normalizacja objęła osobne normy dla płci oraz normy łączne, z podziałem na grupy wieku. Wydawca podaje, że dla każdej wersji formularza normy opracowano na grupie liczącej około 1500 osób, a łącznie zebrano ponad 3000 kwestionariuszy. Podstawowe zastrzeżenie interpretacyjne: żaden z tych progów nie jest punktem odcięcia dla rozpoznania. Wynik podwyższony oznacza, że dziecko uzyskało wynik wyższy niż większość rówieśników z próby normalizacyjnej, a nie że ma zaburzenie ze spektrum autyzmu. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się w podręczniku i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo szeroki zakres wieku (2-18 lat) przy zachowaniu dwóch odrębnych przedziałów wiekowych z osobnymi normami
- •Dwa źródła oceny (rodzic i nauczyciel), co pozwala zestawić funkcjonowanie dziecka w dwóch środowiskach
- •Wersja pełna i skrócona: 15 minut do pogłębionego opisu, 5 minut do przesiewu grupowego i monitorowania terapii
- •Osiem skal terapeutycznych przekładających profil na konkretne obszary oddziaływań, czego nie oferuje większość narzędzi przesiewowych
- •Ocena odnosi się do ostatnich czterech tygodni, co czyni narzędzie użytecznym w pomiarach powtarzanych
- •Neutralna instrukcja dla oceniającego (bez używania słowa autyzm) ogranicza wpływ oczekiwań na wyniki
- •Procedura prorated scoring dla dzieci niemówiących, dzięki której narzędzia nie trzeba odrzucać przy niepełnej ocenialności pozycji
- •Polska normalizacja z odrębnymi normami dla płci i normami łącznymi; wydawca podaje około 1500 osób na wersję i ponad 3000 zebranych kwestionariuszy
- •Wysoka rzetelność skal głównych deklarowana przez wydawcę: powyżej 0,9 w wersji dla nauczycieli i powyżej 0,8 w wersji dla rodziców
Ograniczenia
- •Słaba swoistość w próbach klinicznych: w badaniu 490 dzieci z ośrodka specjalizującego się w ASD (Hong i in., 2024) przy progu T co najmniej 65 czułość wyniosła 73%, a swoistość 40-46%, przy AUC 0,57-0,60; autorzy konkludują wprost, że narzędzie nie sprawdziło się jako trafna miara wykrywania ASD w takim kontekście
- •Bardzo wysoki odsetek wyników fałszywie dodatnich: w badaniu Camodeki (2019) na 422 dzieciach ocenianych ADOS-2 sugerowany próg T = 60 dawał ponad 76% wyników fałszywie dodatnich, a czułości i swoistości nie dało się zoptymalizować
- •Deklarowane przez wydawcę czułość i swoistość powyżej 0,90 pochodzą z badań standaryzacyjnych porównujących dzieci z ASD z populacją ogólną; w warunkach, w których narzędzie faktycznie się stosuje, czyli wobec dzieci już skierowanych do diagnozy, wskaźniki te są istotnie gorsze
- •Ocena obserwacyjna zależy od tego, co oceniający wie, czego oczekuje i jak długo zna dziecko; nie jest to obiektywna obserwacja kliniczna
- •Zgodność między rodzicem a nauczycielem w narzędziach obserwacyjnych bywa umiarkowana, więc rozbieżny profil nie ma jednoznacznej interpretacji
- •Skala samoregulacji nakłada się treściowo z objawami ADHD, co utrudnia różnicowanie
- •Oryginał odwołuje się do kryteriów DSM-IV-TR, a nie do aktualnych klasyfikacji; wpływa to na skalę kryteriów diagnostycznych [DO WERYFIKACJI]: do której wersji klasyfikacji odnosi się polska adaptacja z 2016 roku
- •Wydawca polski podaje rzetelność opisowo (powyżej 0,9 i powyżej 0,8), bez wartości alfa dla poszczególnych skal [DO WERYFIKACJI]
- •Liczby pozycji polskich wersji formularzy nie są publicznie podane [DO WERYFIKACJI]
- •Wysoki koszt kompletu i kategoria B2, wymagająca udokumentowanych kwalifikacji oraz szkolenia z narzędzia
- •Nie zastępuje bezpośredniej obserwacji ustrukturyzowanej (ADOS-2) ani ustrukturyzowanego wywiadu rozwojowego (ADI-R), a bywa tak traktowany
Budowa
- Format odpowiedzi
- twierdzenia oceniane na skali częstości 0-4, w odniesieniu do zachowań z ostatnich 4 tygodni
- Wersje
- wersja dla dzieci 2-5 lat (70 pozycji)
- wersja dla dzieci i młodzieży 6-18 lat (71 pozycji)
- wersja skrócona (15 pozycji)
Podskale
Wynik ogólny
Komunikacja społeczna
Nietypowe zachowania
Samoregulacja
Skala kryteriów DSM
Osiem skal terapeutycznych
Obliczanie wyników
- Metoda
- wyniki surowe skal przeliczane na wyniki znormalizowane; obliczanie wg podręcznika lub automatyczne na platformie Epsilon
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: liczba pozycji poszczególnych wersji i pełna lista skal – w podręczniku PTP.
Jak policzyć wynik
Krok 1: dobierz właściwy formularz: przedział wiekowy (2-5 albo 6-18 lat), rolę oceniającego (rodzic albo nauczyciel) oraz wariant (pełny albo skrócony). Użycie formularza z niewłaściwego przedziału unieważnia normy.
Krok 2: przekaż oceniającemu neutralną instrukcję. Nie używaj słowa autyzm, zaznacz, że chodzi o zachowania z ostatnich czterech tygodni, i poproś o wypełnienie samodzielne, za jednym posiedzeniem.
Krok 3: po zebraniu formularza sprawdź kompletność i czytelność zaznaczeń, zanim oceniający odejdzie. Poproś o uzupełnienie braków.
Krok 4: zsumuj punkty pozycji (każda od 0 do 4), uzyskując wyniki surowe skal. Jeśli dziecko nie mówi lub mówi sporadycznie, zastosuj procedurę prorated scoring opisaną w podręczniku, zamiast pomijać pozycje bez korekty.
Krok 5: przelicz wyniki surowe na wyniki T i rangi centylowe według tabeli właściwej dla wieku, płci (lub normy łącznej) oraz typu formularza. W wersji elektronicznej ten krok wykonuje się automatycznie.
Krok 6: analizuj profil, nie pojedynczą liczbę. Zacznij od wyniku ogólnego i skali kryteriów diagnostycznych, potem przejdź do trzech skal merytorycznych, a na końcu do skal terapeutycznych, które mają wskazać obszary pracy, a nie potwierdzać rozpoznanie.
Krok 7: zestaw wyniki od rodzica i od nauczyciela. Rozbieżności opisz jako informację o zależności zachowania od kontekstu, a nie jako błąd pomiaru do uśrednienia.
Krok 8: nie formułuj rozpoznania na podstawie wyniku. Wynik podwyższony jest przesłanką do pogłębionej diagnostyki, którą prowadzi się innymi metodami.
Normy
- Typ norm
- wyniki przeliczone na skalę T wraz z rangami centylowymi
- Interpretacja
- przyjmowane przedziały: T co najmniej 70, 65-69, 60-64, 40-59 oraz poniżej 40. UWAGA: niezależne badania pokazują, że trafność różnicująca jest ograniczona. Przy progu T >= 65 czułość wynosi 73%, a swoistość jedynie 40-46% (AUC 0,57-0,60, N = 490; Hong i in. 2024). Przy progu T = 60 ponad 76% wskazań okazało się fałszywie dodatnich w próbie z potwierdzeniem ADOS-2 (N = 422; Camodeca 2019). Wynik ASRS jest więc przesiewem o wysokim odsetku fałszywych alarmów i nie może być podstawą rozpoznania
- Próba normalizacyjna
- wg wydawcy około 1500 osób na każdą wersję, łącznie ponad 3000 kwestionariuszy
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- trafność różnicowa potwierdzona – narzędzie różnicuje dzieci i młodzież z zaburzeniami ze spektrum autyzmu od osób z innymi diagnozami (wg strony wydawcy)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- B2
- Cena
- komplet ok. 1395 zł; podręcznik ok. 510 zł; arkusze (25 szt.) ok. 177 zł; e-jednostki Epsilon ok. 17-34 zł (ceny ze strony PTP, lipiec 2026 – sprawdzać aktualność)
- Zgoda autora / licencja
- zakup wyłącznie w PTP po udokumentowaniu kwalifikacji (kategoria B2)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Autism Spectrum Rating Scales
- Construct
- behaviors associated with autism spectrum disorder (ASD): communication deficits, attention deficits, difficulties in relationships with peers and adults; includes a DSM ASD diagnostic criteria scale
- Target group
- children and adolescents aged 2-18, in two age bands (2-5 and 6-18 years); raters: parents and teachers
- Response format
- observer-rating questionnaire, frequency ratings of behaviors
- Scoring
- raw scale scores converted to standardized scores; scoring per the manual or automated on the Epsilon platform
- Norms / interpretation
- norms stratified by age, separate for each sex and combined; standardized scores with profile analysis; interpretation per the Polish publisher's manual
- Normative sample
- Polish standardization on a quota sample of approx. 1500 individuals (per the publisher's website)
- Procedure
- questionnaire completed by a parent or teacher; individual administration; paper-and-pencil or via the Epsilon platform
- Administration time
- full version approx. 15 min, short version approx. 5 min
- Notes
- Reliability per the publisher's English-language page: very high (above 0.9) for the main scales in the teacher version, high (above 0.8) in the parent version, satisfactory for the shorter treatment scales – exact values in the manual. Note the abbreviation clash: ASRS also denotes the Adult ADHD Self-Report Scale (WHO) – this entry concerns the Autism Spectrum Rating Scales. [TO VERIFY]: item counts per version, full list of scales, exact alphas; check current prices on the publisher's website.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Zacznij od jednoznacznego zapisania w metodologii, o które ASRS chodzi: podaj pełną nazwę angielską (Autism Spectrum Rating Scales), autorów oryginału z rokiem (Goldstein, Naglieri, 2009), wydawcę (Multi-Health Systems) oraz autorów polskiej adaptacji (Wrocławska-Warchala, Wujcik, 2016, Pracownia Testów Psychologicznych PTP). Bez tego czytelnik nie odróżni narzędzia od Adult ADHD Self-Report Scale WHO.
Dalej podaj: przedział wiekowy i wersję formularza, rolę oceniającego, wariant pełny lub skrócony, format odpowiedzi (0-4), ramy czasowe oceny (cztery tygodnie), typ wyników (T i centyle) oraz to, z jakich norm korzystasz (odrębne dla płci czy łączne). Jeśli zbierasz oceny od dwóch informatorów, opisz, jak je analizujesz: osobno, jako zgodność, czy jako różnicę.
W dyskusji wyników koniecznie odnieś się do danych o trafności diagnostycznej. Powoływanie się wyłącznie na czułość i swoistość powyżej 0,90 z materiałów wydawcy, bez wspomnienia o badaniach klinicznych pokazujących swoistość rzędu 40-46%, jest niepełnym przedstawieniem stanu wiedzy. Jeśli Twoja praca dotyczy przesiewu, to właśnie ten kontrast jest najciekawszym materiałem do dyskusji.
Pamiętaj o kategorii B2: zakup i stosowanie wymagają udokumentowanych kwalifikacji oraz szkolenia z narzędzia. W pracy dyplomowej oznacza to badanie prowadzone pod nadzorem osoby uprawnionej.
Badania z udziałem dzieci wymagają zgody rodziców lub opiekunów prawnych, a przy badaniu w szkole także zgody dyrekcji; przewidz też procedurę postępowania, gdy wynik wskazuje na potrzebę dalszej diagnostyki, i sposób przekazania tej informacji rodzinie. Nie kopiuj treści pozycji ani tabel przeliczeniowych do aneksu pracy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Jako podstawa rozpoznania zaburzenia ze spektrum autyzmu: ASRS jest narzędziem przesiewowym drugiego poziomu, a rozpoznanie stawia się w oparciu o wywiad rozwojowy, obserwację i ocenę kliniczną
- •Do różnicowania spektrum autyzmu od innych zaburzeń klinicznych: badania w próbach klinicznych pokazują swoistość rzędu 40-46% i ponad 76-80% wyników fałszywie dodatnich
- •W powszechnym przesiewie całej populacji bez wstępnego podejrzenia: przy niskiej częstości występowania odsetek wyników fałszywie dodatnich rośnie jeszcze bardziej
- •Poza przedziałem wieku 2-18 lat oraz z formularzem przeznaczonym dla innego przedziału wiekowego niż wiek dziecka
- •Gdy oceniający nie zna dziecka z regularnego kontaktu z ostatnich czterech tygodni: ocena obserwacyjna wymaga realnej podstawy obserwacyjnej
- •Gdy oceniającemu ujawniono cel badania w sposób sugerujący autyzm: instrukcja ma być neutralna, bo oczekiwania zniekształcają oceny
- •Bez uprawnień do testów kategorii B2 i bez szkolenia z narzędzia
- •Do oceny inteligencji, poziomu językowego, funkcjonowania adaptacyjnego lub potrzeb edukacyjnych: narzędzie mierzy wyłącznie nasilenie zachowań powiązanych z ASD
- •Jako jedyna podstawa decyzji orzeczniczych, administracyjnych lub sądowych dotyczących dziecka
- •U dzieci niemówiących bez zastosowania procedury prorated scoring: pominięcie nieocenialnych pozycji bez korekty zafałszuje wynik
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Zgodność ocen rodziców i nauczycieli w kwestionariuszu ASRS a kontekst funkcjonowania dziecka
- Trafność przesiewowa ASRS wobec rozpoznania klinicznego w polskiej próbie: czułość, swoistość i odsetek wyników fałszywie dodatnich
- Profil skal terapeutycznych ASRS a planowanie oddziaływań u dzieci ze spektrum autyzmu
- Nakładanie się objawów ADHD i spektrum autyzmu w ocenie kwestionariuszowej: skala samoregulacji ASRS a wyniki Conners-3
- Zmiana wyników wersji skróconej ASRS w toku terapii: badanie z pomiarem powtarzanym
- Różnice płciowe w nasileniu zachowań związanych ze spektrum autyzmu w ocenie rodziców
- Wiek dziecka a struktura profilu ASRS: porównanie przedziałów 2-5 i 6-18 lat
- Miejsce narzędzi przesiewowych w procesie diagnozy spektrum autyzmu: analiza dokumentacji zespołów diagnostycznych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Konstrukcja narzędzia i struktura skal
ASRS jest kwestionariuszem przesiewowym drugiego poziomu dla dzieci w wieku 2-18 lat, z odrębnymi formularzami dla rodzica i dla nauczyciela w dwóch przedziałach wiekowych. Wersja pełna dla wieku 2-5 lat liczy 70 pozycji, dla 6-18 lat 71 pozycji, a wersja skrócona 15 pozycji. Pozycje punktuje się od 0 do 4, a oceniający odnosi się do zachowań z ostatnich czterech tygodni. Wyniki surowe przelicza się na wyniki T i rangi centylowe, z przedziałami: 70 i więcej – bardzo podwyższony, 65-69 – podwyższony, 60-64 – nieznacznie podwyższony, 40-59 – przeciętny, poniżej 40 – niski. Struktura wyników obejmuje wynik ogólny, trzy skale (komunikacja społeczna, nietypowe zachowania, samoregulacja), skalę kryteriów DSM-IV-TR oraz skale terapeutyczne. Podręcznik przewiduje procedurę prorated scoring dla dzieci niemówiących. Materiały wydawcy podają czułość i swoistość powyżej 0,90.
źródłoTrafność diagnostyczna w próbie klinicznej (dane rozczarowujące)
Hong, Perrin, Singh i współpracownicy (2024, Journal of Autism and Developmental Disorders, 54(3), 1024-1035) przebadali 490 dzieci w wieku 6-17 lat (średnia 10,4 roku; 71% chłopców) kierowanych do specjalistycznego ośrodka diagnostyki ASD, w tym 347 z rozpoznaniem ASD i 143 bez niego. Przy progu T co najmniej 65 czułość wyniosła 73% zarówno dla skali DSM-5, jak i dla wyniku ogólnego, ale swoistość tylko 46% i 40%, przy AUC odpowiednio 0,60 i 0,57 oraz małych wielkościach efektu (d Cohena 0,35 i 0,25). Autorzy konkludują, że ASRS nie sprawdził się jako trafna miara wykrywania ASD wśród dzieci kierowanych do ośrodka specjalistycznego: wysoka czułość okupiona jest bardzo niską swoistością i ponad 80% wyników fałszywie dodatnich.
źródłoTrafność kryterialna wobec ADOS-2
Camodeca (2019, Child Psychiatry and Human Development, 50(6), 987-1001) porównała wyniki ASRS dla wersji rodzicielskiej 6-18 lat z rozpoznaniem opartym na ADOS-2 w próbie 422 dzieci (139 z autyzmem, 283 bez). Istotne różnice średnich uzyskano dla skali DSM-5, skali społecznej i skali nietypowych zachowań, a skale te korelowały z wynikami porównawczymi ADOS-2 w modułach 1-3, ale nie w module 4. Czułości i swoistości nie dało się zoptymalizować: sugerowany próg T = 60 dawał ponad 76% wyników fałszywie dodatnich. Autorka wskazuje na ograniczoną użyteczność diagnostyczną narzędzia, zaznaczając jednocześnie złożoność obrazu klinicznego badanej próby.
źródłoPolska adaptacja: normy i rzetelność
Polską adaptację opracowali Emilia Wrocławska-Warchala i Radosław Wujcik (2016). Normy są odrębne dla płci oraz łączne, z podziałem na grupy wieku; wydawca podaje, że dla każdej wersji formularza opracowano je na grupie liczącej około 1500 osób, a łącznie zebrano ponad 3000 kwestionariuszy. Rzetelność określono jako bardzo wysoką (powyżej 0,9) dla skal głównych w wersji dla nauczycieli, wysoką (powyżej 0,8) w wersji dla rodziców i zadowalającą dla krótszych skal terapeutycznych; dokładne wartości znajdują się w podręczniku. Trafność różnicową ma potwierdzać odróżnianie dzieci i młodzieży z rozpoznaniem ASD od dzieci z innymi rozpoznaniami klinicznymi. Narzędzie jest w kategorii B2, dostępne po udokumentowaniu kwalifikacji i szkoleniu.
źródłoMiejsce narzędzia w katalogu wydawcy oryginału
Wydawca oryginału (Multi-Health Systems) opisuje ASRS jako narzędzie mierzące zachowania raportowane przez rodziców lub nauczycieli i powiązane z zaburzeniami ze spektrum autyzmu u dzieci i młodzieży w wieku 2-18 lat, przeznaczone do wspierania decyzji diagnostycznych, planowania terapii, bieżącego monitorowania odpowiedzi na oddziaływania oraz ewaluacji programów. Piętnastopozycyjna wersja skrócona jest w tym ujęciu narzędziem do przesiewu dużych grup i do monitorowania terapii. Osiem skal terapeutycznych obejmuje socjalizację z rówieśnikami, socjalizację z dorosłymi, wzajemność społeczno-emocjonalną, nietypowy język, stereotypie, sztywność zachowania, wrażliwość sensoryczną oraz uwagę i samoregulację (dla wieku 6-18 lat; w przedziale 2-5 lat odpowiada jej skala uwagi).
źródłoPodobne narzędzia
ADOS-2 (Plan Obserwacji do Diagnozowania Autyzmu)
Ustrukturyzowana obserwacja prowadzona przez przeszkolonego diagnostę w bezpośrednim kontakcie z dzieckiem, a nie kwestionariusz wypełniany przez dorosłego. Uznawany za standard odniesienia w diagnostyce ASD; w badaniach walidacyjnych ASRS to właśnie ADOS-2 pełnił rolę kryterium.
ADI-R (Wywiad do Diagnozy Autyzmu)
Ustrukturyzowany wywiad z rodzicem obejmujący historię rozwoju dziecka, prowadzony przez przeszkolonego diagnostę. Dostarcza danych rozwojowych, których kwestionariusz oceniający zachowania z ostatnich czterech tygodni nie obejmuje.
Kwestionariusz obserwacyjny o podobnej logice (wersje dla rodzica, nauczyciela i samoopisowa), ale ukierunkowany na ADHD i współwystępujące trudności, a nie na spektrum autyzmu. Naturalne uzupełnienie tam, gdzie trzeba różnicować oba obszary.
CBCL (Child Behavior Checklist)
Szeroki przegląd problemów emocjonalnych i behawioralnych dziecka bez ukierunkowania na ASD. Przydatny do opisu ogólnego obrazu trudności, ale nie do przesiewu w kierunku spektrum autyzmu.
SDQ (Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności)
Bardzo krótkie, darmowe narzędzie przesiewowe obejmujące ogólne trudności emocjonalne i behawioralne oraz relacje rówieśnicze. Nie różnicuje typów zaburzeń, ale nie wymaga kwalifikacji ani kosztów, więc bywa pierwszym krokiem przed narzędziem takim jak ASRS.
Bibliografia
- Goldstein, S., Naglieri, J. A. (2009). Autism Spectrum Rating Scales (ASRS). Toronto: Multi-Health Systems.
- Wrocławska-Warchala, E., Wujcik, R. (2016). ASRS. Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/ASRS
- wydawcahttps://www.en.practest.com.pl/asrs-autism-spectrum-rating-scales
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1007/s10803-022-05871-x
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1007/s10578-019-00899-0
- wydawcahttps://storefront.mhs.com/collections/asrs
- repozytoriumhttps://www.uvm.edu/d10-files/documents/2025-02/VCHIP_CHAMP_asd_del4d_asrs.pdf
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9791153/
- artykuł open accesshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31152377/
Uwagi
Rzetelność wg anglojęzycznej strony PTP: bardzo wysoka (powyżej 0,9) dla skal głównych w wersji dla nauczycieli, wysoka (powyżej 0,8) w wersji dla rodziców, zadowalająca dla krótszych skal terapeutycznych – wartości dokładne w podręczniku. Uwaga na kolizję skrótu: ASRS to także Adult ADHD Self-Report Scale (WHO) – ten wpis dotyczy Autism Spectrum Rating Scales. DO WERYFIKACJI: liczby pozycji wersji, pełna lista skal, dokładne alfy; ceny sprawdzać na stronie PTP. Kontrola zrodel 2026-07-20: host www.en.practest.com.pl ma certyfikat TLS nieobejmujacy tej nazwy; zasob istnieje. KOLIZJA SKRÓTU: ASRS oznacza także Adult ADHD Self-Report Scale (WHO), zupełnie inne narzędzie. Ten wpis dotyczy Autism Spectrum Rating Scales (Goldstein, Naglieri 2009).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.