CBCL

Kliniczne i diagnoza

wpis skrócony

Lista Zachowań Dziecka (CBCL)

Child Behavior Checklist

empiryczna, oparta na obserwacji opiekuna ocena szerokiego spektrum problemów emocjonalnych i behawioralnych oraz kompetencji dziecka; problemy grupują się w skale zespołów (syndromów) oraz w dwa czynniki wyższego rzędu: problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne, a także w skale zorientowane na kategorie DSM

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Thomas M. Achenbach (współautorka wersji szkolnej 6-18: Leslie A. Rescorla) (1983)
Polska adaptacja: polskie wersje formularzy ASEBA (w tym CBCL) funkcjonują w ramach Systemu Pomiaru Opartego na Empirii Achenbacha i są rozpowszechniane przez ASEBA / ASEBA Europe; z pracami nad polskimi wersjami ASEBA wiązany jest m.in. Tomasz Wolańczyk (Warszawski Uniwersytet Medyczny)
Grupa docelowa: dzieci i młodzież; wersja CBCL/1.5-5 dla wieku 1,5-5 lat, wersja CBCL/6-18 dla wieku 6-18 lat; respondentem jest rodzic lub opiekun znający dziecko
Czas badania: ok. 15-20 minut na wypełnienie przez opiekuna
Procedura: kwestionariusz obserwacyjny (rating scale) wypełniany przez rodzica lub opiekuna; punktację i interpretację przeprowadza przeszkolony profesjonalista; badanie indywidualne, oceniane zachowanie z ostatnich 6 miesięcy (CBCL/6-18) lub 2 miesięcy (CBCL/1.5-5)

Co bada ten test

CBCL to obszerny kwestionariusz obserwacyjny, w którym rodzic lub opiekun ocenia zachowanie i emocje dziecka z ostatnich miesięcy. Nie jest to samoopis dziecka ani wywiad diagnostyczny, tylko ustrukturyzowana lista zachowań, którą wypełnia dorosły znający dziecko. Celem nie jest postawienie rozpoznania, lecz empiryczny opis nasilenia problemów i kompetencji na tle populacji rówieśniczej tej samej płci i w tym samym wieku.

Najważniejszą cechą CBCL jest jego empiryczne, oddolne podejście. Skale zespołów nie zostały wymyślone na podstawie teorii, tylko wyodrębnione statystycznie z ocen dziesiątek tysięcy dzieci: analizy czynnikowe pokazały, które problemy współwystępują, i to one utworzyły skale takie jak Lęk/Depresja, Zachowania agresywne czy Problemy z uwagą. Skale te grupują się z kolei w dwa szerokie wymiary: problemy internalizacyjne, czyli kierowane do wewnątrz (lęk, wycofanie, skargi somatyczne), oraz eksternalizacyjne, czyli kierowane na zewnątrz (łamanie reguł, agresja). Ten podział jest jednym z najlepiej udokumentowanych w psychopatologii rozwojowej.

Oprócz skal empirycznych CBCL zawiera skale zorientowane na DSM, które porządkują te same pozycje pod kątem kategorii zbliżonych do kryteriów diagnostycznych (problemy depresyjne, lękowe, somatyczne, ADHD, opozycyjno-buntownicze i zaburzenia zachowania). Dzięki temu narzędzie łączy język empiryczny z językiem klasyfikacji klinicznej.

CBCL należy do rodziny narzędzi ASEBA, zaprojektowanej tak, by ten sam obszar oceniać z wielu perspektyw: rodzic wypełnia CBCL, nauczyciel formularz TRF, a nastolatek samoopisowy YSR. Zestawienie tych źródeł daje wielowymiarowy obraz funkcjonowania dziecka w domu, w szkole i z jego własnej perspektywy, a rozbieżności między informatorami są traktowane jako istotna informacja kliniczna.

Typowe zastosowanie

CBCL jest jednym z najczęściej używanych narzędzi w klinicznej i badawczej ocenie zdrowia psychicznego dzieci na świecie. W praktyce klinicznej służy do wielowymiarowego opisu problemów dziecka na wstępie diagnozy, do planowania i monitorowania terapii oraz do zestawiania ocen rodzica, nauczyciela i dziecka. W badaniach naukowych jest standardową miarą nasilenia problemów internalizacyjnych i eksternalizacyjnych, a także zmienną wynikową w badaniach nad skutecznością interwencji. Dzięki istnieniu w kilkudziesięciu wersjach językowych o wspólnej strukturze bywa wykorzystywany w badaniach międzykulturowych i wieloośrodkowych.

Wymiary i podskale

Problemy internalizacyjne
Czynnik wyższego rzędu obejmujący skale Lęk/Depresja, Wycofanie/Depresja i Skargi somatyczne. Opisuje trudności kierowane do wewnątrz: lęk, obniżony nastrój, wycofanie społeczne i dolegliwości somatyczne bez podłoża medycznego.
Problemy eksternalizacyjne
Czynnik wyższego rzędu obejmujący skale Łamanie reguł i Zachowania agresywne. Opisuje trudności kierowane na zewnątrz: agresję, łamanie norm, zachowania buntownicze i aspołeczne.
Pozostałe skale zespołów
Skale Problemy społeczne, Problemy myślenia i Problemy z uwagą, które nie wchodzą jednoznacznie do żadnego z dwóch szerokich czynników, ale są uwzględniane w sumie problemów ogólnych.
Skale zorientowane na DSM
Sześć skal (Problemy depresyjne, lękowe, somatyczne, z uwagą i nadaktywnością, opozycyjno-buntownicze, z zachowaniem) porządkujących pozycje pod kątem kategorii zbliżonych do kryteriów DSM. Nie zastępują rozpoznania, ale ułatwiają jego rozważenie.
Skale kompetencji
W CBCL/6-18 skale Aktywności, Relacje społeczne, Szkoła i Kompetencje ogólne opisują mocne strony i funkcjonowanie adaptacyjne dziecka. Mają odwróconą interpretację: niski wynik T oznacza gorsze funkcjonowanie.

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: Rdzeniem CBCL/6-18 jest 113 pozycji problemowych opisujących konkretne zachowania i objawy (część źródeł liczy 120 pozycji problemowych, uwzględniając pozycje otwarte i podpunkty). Do tego dochodzą pozycje kompetencji dotyczące aktywności, relacji i funkcjonowania szkolnego oraz pola otwarte, w których opiekun może opisać własnymi słowami problemy, choroby, mocne strony i troski dotyczące dziecka. Wersja CBCL/1.5-5 zawiera 99 pozycji problemowych i opcjonalny Kwestionariusz Rozwoju Językowego dla najmłodszych. Wszystkie wersje mają wspólną filozofię i porównywalne skale, co pozwala śledzić dziecko na przestrzeni lat i zestawiać oceny różnych informatorów. Treść pozycji jest chroniona prawem autorskim ASEBA i nie jest tutaj przytaczana.
Skala odpowiedzi: Każdą pozycję problemową opiekun ocenia na trzystopniowej skali: 0 oznacza, że stwierdzenie jest nieprawdziwe, 1 że jest po części lub czasami prawdziwe, a 2 że jest bardzo lub często prawdziwe. Oceny odnoszą się do ostatnich sześciu miesięcy w wersji szkolnej i ostatnich dwóch miesięcy w wersji przedszkolnej. Wypełnienie zajmuje zwykle około 15-20 minut i nie wymaga obecności specjalisty, natomiast obliczenie wyników T i ich interpretacja należą do przeszkolonego profesjonalisty.
Normy i interpretacja: CBCL nie operuje surową sumą punktów, tylko wynikami T o średniej 50 i odchyleniu standardowym 10, liczonymi osobno dla wieku i płci. Dla skal zespołów wynik T 65-69 to pogranicze, a 70 i więcej zakres kliniczny; dla skal szerokopasmowych (problemy internalizacyjne, eksternalizacyjne i suma problemów) pogranicze to 60-63, a zakres kliniczny 64 i więcej. Skale kompetencji mają logikę odwróconą, bo wysoki wynik oznacza tam dobre funkcjonowanie. Interpretacja jest profilowa: analizuje się układ podwyższeń na wielu skalach, a nie jeden wskaźnik. Normy pochodzą z dużych prób amerykańskich i wielonarodowych ASEBA; status odrębnych, znormalizowanych norm polskich dla CBCL wymaga weryfikacji. Tabel norm nie reprodukujemy, ponieważ są częścią chronionych materiałów ASEBA.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Empiryczne, oddolne skale zespołów wyprowadzone z ogromnych zbiorów danych
•Dobrze udokumentowany podział na problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne
•Skale zorientowane na DSM łączą opis empiryczny z językiem klasyfikacji klinicznej
•Wysoka rzetelność wersji oryginalnej (test-retest średnio 0,88 dla wersji szkolnej)
•System wielu informatorów (CBCL, TRF, YSR) pozwala porównać funkcjonowanie w różnych kontekstach
•Wyniki T normalizowane dla wieku i płci umożliwiają porównania międzygrupowe i śledzenie zmian w czasie
•Dostępny w kilkudziesięciu wersjach językowych, co ułatwia badania międzykulturowe

Ograniczenia

•Narzędzie płatne i objęte prawami autorskimi ASEBA; wymaga zakupu formularzy, podręcznika i zwykle oprogramowania do punktacji
•Status i liczebność odrębnych polskich norm dla CBCL wymagają weryfikacji; brak potwierdzonej pełnej adaptacji z polskimi normami
•Ocena zależy od jednego informatora (opiekuna) i jego perspektywy; różni informatorzy często się rozchodzą
•Wynik nie jest rozpoznaniem, tylko empirycznym opisem nasilenia problemów
•Poprawna interpretacja wymaga przeszkolenia i znajomości logiki wyników T oraz profili
•Dłuższy i bardziej wymagający w opracowaniu niż krótkie narzędzia przesiewowe (np. SDQ)

Budowa

Liczba pozycji: 113
Format odpowiedzi: skala 3-stopniowa dla każdej pozycji problemowej: 0 (nieprawdziwe), 1 (po części lub czasami prawdziwe), 2 (bardzo lub często prawdziwe); dodatkowo pozycje otwarte i skale kompetencji
Wersje: CBCL/1.5-5: wersja dla dzieci 1,5-5 lat, 99 pozycji problemowych, 7 skal zespołów, z opcjonalnym Kwestionariuszem Rozwoju Językowego (Language Development Survey) dla dzieci 18-35 miesięcy
CBCL/6-18: wersja dla dzieci i młodzieży 6-18 lat, 113 pozycji problemowych, 8 skal zespołów, skale kompetencji
narzędzia towarzyszące w systemie ASEBA: TRF (formularz dla nauczyciela), YSR (samoopis dla młodzieży 11-18 lat), C-TRF (opiekun/wychowawca dla 1,5-5 lat)

Podskale

Skale internalizacyjne: Lęk/Depresja, Wycofanie/Depresja, Skargi somatyczne

Skale eksternalizacyjne: Łamanie reguł, Zachowania agresywne

Pozostałe skale zespołów: Problemy społeczne, Problemy myślenia, Problemy z uwagą

Skale zorientowane na DSM: Problemy depresyjne, Problemy lękowe, Problemy somatyczne, Problemy z uwagą i nadaktywnością, Problemy opozycyjno-buntownicze, Problemy z zachowaniem

Skale kompetencji (CBCL/6-18): Aktywności, Relacje społeczne, Szkoła, Kompetencje ogólne

Obliczanie wyników

Metoda: sumowanie ocen pozycji w obrębie skal zespołów, skal internalizacyjnych i eksternalizacyjnych, sumy problemów ogólnych oraz skal zorientowanych na DSM, a następnie przeliczanie wyników surowych na wyniki T (średnia 50, odchylenie standardowe 10) na podstawie norm zależnych od wieku i płci; skale kompetencji liczone są osobno, z odwróconą interpretacją (niski wynik T oznacza gorsze funkcjonowanie)
Pozycje odwrócone: brak danych (do weryfikacji)
Uwagi: Wyniku nie interpretuje się jako prostej sumy surowej, tylko po przeliczeniu na wyniki T względem norm dla wieku i płci. Klasyfikacja wg progów wyników T: dla skal zespołów wynik 65-69 oznacza pogranicze, a 70 i więcej zakres kliniczny; dla skal szerokopasmowych (problemy internalizacyjne, eksternalizacyjne, ogólne) pogranicze to 60-63, a zakres kliniczny 64 i więcej. Skale kompetencji mają odwróconą logikę i własne progi. Punktacja i przeliczanie na normy odbywają się zwykle w oprogramowaniu ASEBA (ASEBA-Web / ASEBA-PC) lub ręcznie z użyciem profili z podręcznika. Pozycje otwarte i przykłady zachowań nie wchodzą do wyniku ilościowego.

Jak policzyć wynik

Krok 1: dopilnuj, aby opiekun ocenił wszystkie pozycje na skali 0-1-2, odnosząc się do właściwego okna czasowego (6 miesięcy dla CBCL/6-18, 2 miesiące dla CBCL/1.5-5). Braki i pozycje otwarte traktuje się zgodnie z regułami podręcznika.

Krok 2: zsumuj oceny pozycji w obrębie każdej skali zespołu, a następnie policz sumy problemów internalizacyjnych, eksternalizacyjnych i sumę problemów ogólnych oraz sumy skal zorientowanych na DSM. Skale kompetencji liczy się osobno.

Krok 3: przelicz wyniki surowe na wyniki T, korzystając z norm właściwych dla wieku i płci dziecka. Tego kroku nie da się pominąć: to on odnosi wynik dziecka do populacji. W praktyce robi to oprogramowanie ASEBA (ASEBA-Web lub ASEBA-PC), które generuje profil, albo wykonuje się go ręcznie z arkuszy profilowych z podręcznika.

Krok 4: odczytaj klasyfikację z progów. Dla skal zespołów: poniżej 65 zakres niekliniczny, 65-69 pogranicze, 70 i więcej zakres kliniczny. Dla skal szerokopasmowych: poniżej 60 zakres niekliniczny, 60-63 pogranicze, 64 i więcej zakres kliniczny. Pamiętaj, że dla skal kompetencji interpretacja jest odwrócona.

Krok 5: interpretuj profilowo. Nie wyciągaj wniosków z jednej skali w oderwaniu od reszty; znaczenie ma układ podwyższeń oraz zestawienie z innymi informatorami (TRF, YSR). Wynik CBCL jest przesłanką do dalszej diagnozy, a nie rozpoznaniem.

Normy

Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Typ norm: wyniki T (średnia 50, odchylenie standardowe 10), normalizowane osobno dla wieku i płci; progi pogranicza i zakresu klinicznego
Interpretacja: wynik surowy przelicza się na wynik T i porównuje z progami. Dla skal zespołów: poniżej 65 zakres niekliniczny, 65-69 pogranicze, 70 i więcej zakres kliniczny. Dla skal problemów internalizacyjnych, eksternalizacyjnych i sumy problemów: poniżej 60 zakres niekliniczny, 60-63 pogranicze, 64 i więcej zakres kliniczny. Interpretacja jest wieloskalowa i profilowa (analizuje się układ podwyższeń), a nie oparta na jednym wskaźniku. Wynik CBCL nie jest rozpoznaniem, tylko empirycznym opisem nasilenia problemów odniesionym do populacji.
Próba normalizacyjna: amerykańskie i wielonarodowe normy ASEBA (Achenbach, Rescorla); status i liczebność odrębnych polskich norm dla CBCL do zweryfikowania

Psychometria

Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Alfa Cronbacha: 0,80
Stabilność (test-retest): CBCL/6-18 (dane podręcznikowe wersji oryginalnej): test-retest r 0,80-0,94, średnio 0,88; zgodność między informatorami r 0,57-0,88, średnio 0,73. CBCL/1.5-5: test-retest r 0,68-0,92, średnio 0,85; zgodność między informatorami r 0,61. Dane dla polskiej wersji do zweryfikowania.
Trafność: Wersja oryginalna CBCL/6-18 ma zgodność wewnętrzną (alfa Cronbacha) w zakresie 0,63-0,97 (średnio ok. 0,80 w zależności od skali) oraz czułość ok. 0,92 i swoistość ok. 0,82 w odróżnianiu grup klinicznych od nieklinicznych (dane podręcznika ASEBA za NCTSN). Trafność potwierdzają liczne badania międzynarodowe oraz spójność struktury internalizacja/eksternalizacja i skal zorientowanych na DSM. DO WERYFIKACJI: współczynniki rzetelności i trafności oraz normy dla polskiej wersji CBCL.

Dostępność

Typ: Płatny
Wydawca / źródło: ASEBA (Research Center for Children, Youth, and Families, Burlington, Vermont); dystrybucja w Europie: ASEBA Europe (aseba-europe.org, m.in. wersja polskojęzyczna interfejsu)
Cena: narzędzie komercyjne ASEBA. Przykładowe ceny: podręcznik ok. 60 euro (ASEBA Europe); dostęp ASEBA-Web rozliczany w jednostkach (e-units), np. ok. 190 euro za pakiet 50 jednostek do ok. 4600 euro za 5000 jednostek; papierowe formularze i profile w sklepie ASEBA ok. 50 USD za pakiet 50 sztuk. Ceny orientacyjne, do zweryfikowania u dystrybutora.
Zgoda autora / licencja: prawa autorskie ASEBA (Thomas Achenbach); zakup i stosowanie przeznaczone dla profesjonalistów z odpowiednim przygotowaniem; formularze i podręczniki są chronione i sprzedawane wyłącznie odpłatnie

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Child Behavior Checklist (CBCL)
Construct: empirically based, caregiver-report assessment of a broad range of emotional and behavioural problems and of competencies in children; problems load onto empirical syndrome scales and onto two higher-order factors, Internalizing and Externalizing, as well as DSM-oriented scales
Target group: children and adolescents; CBCL/1.5-5 for ages 1.5-5 and CBCL/6-18 for ages 6-18; the respondent is a parent or caregiver who knows the child
Response format: 3-point scale per problem item: 0 (not true), 1 (somewhat or sometimes true), 2 (very true or often true); plus open-ended items and competence scales
Scoring: raw sums for syndrome scales, Internalizing/Externalizing/Total Problems and DSM-oriented scales are converted to T-scores (mean 50, SD 10) using age- and sex-specific norms; competence scales are scored separately with reversed interpretation
Norms / interpretation: T-scores with cut-offs: for syndrome scales, 65-69 is borderline and 70+ is the clinical range; for the broadband scales (Internalizing, Externalizing, Total Problems), 60-63 is borderline and 64+ is the clinical range. Interpretation is profile-based, not a single index; the score is not a diagnosis
Procedure: caregiver-completed rating scale; scoring and interpretation by a trained professional; behaviour rated over the past 6 months (CBCL/6-18) or 2 months (CBCL/1.5-5)
Administration time: approximately 15-20 minutes to complete
Notes: Commercial ASEBA instrument (copyright Thomas Achenbach), distributed by ASEBA and, in Europe, by ASEBA Europe (with a Polish-language interface). Original-version reliability: internal consistency (Cronbach's alpha) 0.63-0.97, test-retest 0.80-0.94 (mean 0.88), inter-rater 0.57-0.88 (mean 0.73); sensitivity approx. 0.92 and specificity approx. 0.82. Polish norms and Polish-version psychometrics remain to be verified. Part of the ASEBA family (TRF, YSR, ASR, ABCL). The questionnaire is completed by a caregiver, but purchase, scoring and interpretation are intended for qualified professionals.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Artykuł źródłowy: https://aseba.org/
Arkusz angielski: https://store.aseba.org/CHILD-BEHAVIOR-CHECKLIST_6-18-50-per-Package/productinfo/201/
Dostępność wersji EN: Wersja oryginalna wydawana komercyjnie przez ASEBA (University of Vermont). Materiały (formularze, podręczniki, oprogramowanie do punktacji) są chronione prawem autorskim i dostępne wyłącznie odpłatnie, dla użytkowników z odpowiednimi kwalifikacjami; brak bezpłatnej wersji do pobrania.

Podgląd arkusza

Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.

Jak opisać w pracy dyplomowej

W metodologii pracy opisz CBCL jako kwestionariusz obserwacyjny (rating scale) wypełniany przez opiekuna, podaj autora (Thomas Achenbach) i wersję (CBCL/1.5-5 lub CBCL/6-18), liczbę pozycji, strukturę skal (zespoły, problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne, suma problemów, skale zorientowane na DSM, skale kompetencji) oraz sposób przeliczania na wyniki T. Zaznacz, z jakich norm korzystasz i czy używasz oprogramowania ASEBA.

W wynikach raportuj wyniki T (a nie surowe) dla analizowanych skal, wraz ze średnimi i odchyleniami standardowymi, a przy porównaniach grup podawaj wielkość efektu. Jeśli liczysz rzetelność we własnej próbie, rób to na wynikach surowych skal i podawaj alfę osobno dla każdej skali. Nie przepisuj współczynników z podręcznika jako własnych.

Jeżeli używasz kilku formularzy ASEBA (CBCL, TRF, YSR), zaplanuj analizę zgodności między informatorami i traktuj rozbieżności jako wynik. Pamiętaj o prawach autorskich: nie umieszczaj treści pozycji ani tabel norm ASEBA w aneksie pracy i korzystaj wyłącznie z legalnie zakupionych materiałów. Podaj, kto punktował i interpretował wyniki oraz jakie miał przygotowanie.

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Gdy potrzebne jest rozpoznanie kliniczne: CBCL opisuje nasilenie problemów, ale nie stawia diagnozy
•Gdy nie ma opiekuna dobrze znającego zachowanie dziecka z ostatnich miesięcy
•Gdy interesuje Cię wyłącznie jeden wąski objaw: lepsze będą narzędzia dedykowane
•Do interpretacji na surowych sumach bez przeliczenia na wyniki T względem norm wieku i płci
•Bez odpowiedniego przygotowania do punktowania i interpretacji profili
•Do zastosowań, w których brak budżetu na legalny zakup materiałów ASEBA; nie wolno używać nieautoryzowanych kopii

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne dzieci a styl wychowawczy i funkcjonowanie rodziny
Zgodność ocen zachowania dziecka między rodzicem (CBCL) a nauczycielem (TRF)
Profil problemów w CBCL a rozpoznanie kliniczne u dzieci kierowanych do poradni
Zmiana nasilenia problemów eksternalizacyjnych po programie treningu umiejętności rodzicielskich
Problemy z uwagą w CBCL a wyniki narzędzi ukierunkowanych na ADHD
Skargi somatyczne dzieci w CBCL a nasilenie lęku i objawów depresyjnych
Rozbieżności między samoopisem młodzieży (YSR) a oceną rodzica (CBCL) w obszarze internalizacji

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Rzetelność i trafność wersji oryginalnej

Dla CBCL/6-18 podręcznik ASEBA podaje zgodność wewnętrzną w zakresie 0,63-0,97, test-retest 0,80-0,94 (średnio 0,88) i zgodność między informatorami 0,57-0,88 (średnio 0,73) oraz czułość ok. 0,92 i swoistość ok. 0,82. Dla CBCL/1.5-5 test-retest wynosi 0,68-0,92 (średnio 0,85), a zgodność między informatorami 0,61.

źródło

System ASEBA w Polsce

W polskim piśmiennictwie opisano charakterystykę wersji ASEBA, w tym narzędzi dla dorosłych (ASR, ABCL); z pracami nad polskimi wersjami systemu wiązany jest zespół m.in. Tomasza Wolańczyka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Odrębne, znormalizowane polskie normy dla CBCL wymagają jednak potwierdzenia.

źródło

Struktura internalizacja/eksternalizacja

Podział na problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne, wyprowadzony empirycznie z danych CBCL, jest jednym z najlepiej powtarzalnych ustaleń psychopatologii rozwojowej i został potwierdzony w wielu kulturach i wersjach językowych narzędzia.

źródło

Podobne narzędzia

SDQ (Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności)
Krótki (25 pozycji) i darmowy przesiew z podobnym podziałem na trudności i zasoby. CBCL jest znacznie obszerniejszy, płatny, oparty na wynikach T i daje bogatszy profil kliniczny.
Conners 3
Skupiony na ADHD i zaburzeniach współwystępujących, z polskimi normami i wersjami dla rodzica, nauczyciela i samoopisu. Węższy cel niż szerokopasmowy CBCL.
ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)
Ukierunkowany na cechy spektrum autyzmu, ze znormalizowanymi polskimi normami. CBCL nie różnicuje przyczyn trudności, tylko opisuje ich nasilenie w wielu obszarach.
TRF i YSR (formularze towarzyszące ASEBA)
Narzędzia z tej samej rodziny: TRF wypełnia nauczyciel, a YSR sam nastolatek (11-18 lat). Stosowane razem z CBCL dają wieloźródłowy obraz funkcjonowania dziecka.

Bibliografia

Achenbach T. M., Rescorla L. A. (2001). Manual for the ASEBA School-Age Forms and Profiles. Burlington: University of Vermont, Research Center for Children, Youth, and Families.
Achenbach T. M., Rescorla L. A. (2000). Manual for the ASEBA Preschool Forms and Profiles. Burlington: University of Vermont, Research Center for Children, Youth, and Families.
Achenbach T. M. (1991). Manual for the Child Behavior Checklist/4-18 and 1991 Profile. Burlington: University of Vermont, Department of Psychiatry.

Źródła

Uwagi

CBCL jest częścią Systemu Pomiaru Opartego na Empirii Achenbacha (ASEBA), obejmującego m.in. formularz nauczyciela (TRF), samoopis młodzieży (YSR) oraz wersje dla dorosłych (ASR, ABCL). Podejście jest empiryczne (bottom-up): skale zespołów wyodrębniono statystycznie z dużych zbiorów danych, a nie z założeń klasyfikacyjnych. Rozbieżność liczby pozycji: powszechnie podaje się 113 pozycji problemowych w CBCL/6-18, ale niektóre źródła (np. NCTSN) liczą 120 pozycji problemowych plus 20 pozycji kompetencji; różnica wynika z uwzględniania pozycji otwartych i podpunktów. Kwalifikacje: sam kwestionariusz wypełnia opiekun, ale zakup, punktowanie i interpretację ASEBA kieruje do profesjonalistów z odpowiednim przygotowaniem (psycholodzy, psychiatrzy, inni specjaliści zdrowia psychicznego i badacze); wynik nie jest rozpoznaniem klinicznym. DO WERYFIKACJI: pełna metryka i rok polskiej adaptacji CBCL, status i liczebność polskich norm, polskie współczynniki rzetelności i trafności oraz aktualne ceny u polskiego dystrybutora. Zakaz reprodukowania treści pozycji i tabel norm ASEBA (materiały chronione prawem autorskim).

Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-21.

CBCL

Kliniczne i diagnoza

wpis skrócony

Lista Zachowań Dziecka (CBCL)

Child Behavior Checklist

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Thomas M. Achenbach (współautorka wersji szkolnej 6-18: Leslie A. Rescorla) (1983)
Polska adaptacja: polskie wersje formularzy ASEBA (w tym CBCL) funkcjonują w ramach Systemu Pomiaru Opartego na Empirii Achenbacha i są rozpowszechniane przez ASEBA / ASEBA Europe; z pracami nad polskimi wersjami ASEBA wiązany jest m.in. Tomasz Wolańczyk (Warszawski Uniwersytet Medyczny)
Grupa docelowa: dzieci i młodzież; wersja CBCL/1.5-5 dla wieku 1,5-5 lat, wersja CBCL/6-18 dla wieku 6-18 lat; respondentem jest rodzic lub opiekun znający dziecko
Czas badania: ok. 15-20 minut na wypełnienie przez opiekuna
Procedura: kwestionariusz obserwacyjny (rating scale) wypełniany przez rodzica lub opiekuna; punktację i interpretację przeprowadza przeszkolony profesjonalista; badanie indywidualne, oceniane zachowanie z ostatnich 6 miesięcy (CBCL/6-18) lub 2 miesięcy (CBCL/1.5-5)

Co bada ten test

Typowe zastosowanie

Wymiary i podskale

Problemy internalizacyjne
Czynnik wyższego rzędu obejmujący skale Lęk/Depresja, Wycofanie/Depresja i Skargi somatyczne. Opisuje trudności kierowane do wewnątrz: lęk, obniżony nastrój, wycofanie społeczne i dolegliwości somatyczne bez podłoża medycznego.
Problemy eksternalizacyjne
Czynnik wyższego rzędu obejmujący skale Łamanie reguł i Zachowania agresywne. Opisuje trudności kierowane na zewnątrz: agresję, łamanie norm, zachowania buntownicze i aspołeczne.
Pozostałe skale zespołów
Skale Problemy społeczne, Problemy myślenia i Problemy z uwagą, które nie wchodzą jednoznacznie do żadnego z dwóch szerokich czynników, ale są uwzględniane w sumie problemów ogólnych.
Skale zorientowane na DSM
Sześć skal (Problemy depresyjne, lękowe, somatyczne, z uwagą i nadaktywnością, opozycyjno-buntownicze, z zachowaniem) porządkujących pozycje pod kątem kategorii zbliżonych do kryteriów DSM. Nie zastępują rozpoznania, ale ułatwiają jego rozważenie.
Skale kompetencji
W CBCL/6-18 skale Aktywności, Relacje społeczne, Szkoła i Kompetencje ogólne opisują mocne strony i funkcjonowanie adaptacyjne dziecka. Mają odwróconą interpretację: niski wynik T oznacza gorsze funkcjonowanie.

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: Rdzeniem CBCL/6-18 jest 113 pozycji problemowych opisujących konkretne zachowania i objawy (część źródeł liczy 120 pozycji problemowych, uwzględniając pozycje otwarte i podpunkty). Do tego dochodzą pozycje kompetencji dotyczące aktywności, relacji i funkcjonowania szkolnego oraz pola otwarte, w których opiekun może opisać własnymi słowami problemy, choroby, mocne strony i troski dotyczące dziecka. Wersja CBCL/1.5-5 zawiera 99 pozycji problemowych i opcjonalny Kwestionariusz Rozwoju Językowego dla najmłodszych. Wszystkie wersje mają wspólną filozofię i porównywalne skale, co pozwala śledzić dziecko na przestrzeni lat i zestawiać oceny różnych informatorów. Treść pozycji jest chroniona prawem autorskim ASEBA i nie jest tutaj przytaczana.
Skala odpowiedzi: Każdą pozycję problemową opiekun ocenia na trzystopniowej skali: 0 oznacza, że stwierdzenie jest nieprawdziwe, 1 że jest po części lub czasami prawdziwe, a 2 że jest bardzo lub często prawdziwe. Oceny odnoszą się do ostatnich sześciu miesięcy w wersji szkolnej i ostatnich dwóch miesięcy w wersji przedszkolnej. Wypełnienie zajmuje zwykle około 15-20 minut i nie wymaga obecności specjalisty, natomiast obliczenie wyników T i ich interpretacja należą do przeszkolonego profesjonalisty.
Normy i interpretacja: CBCL nie operuje surową sumą punktów, tylko wynikami T o średniej 50 i odchyleniu standardowym 10, liczonymi osobno dla wieku i płci. Dla skal zespołów wynik T 65-69 to pogranicze, a 70 i więcej zakres kliniczny; dla skal szerokopasmowych (problemy internalizacyjne, eksternalizacyjne i suma problemów) pogranicze to 60-63, a zakres kliniczny 64 i więcej. Skale kompetencji mają logikę odwróconą, bo wysoki wynik oznacza tam dobre funkcjonowanie. Interpretacja jest profilowa: analizuje się układ podwyższeń na wielu skalach, a nie jeden wskaźnik. Normy pochodzą z dużych prób amerykańskich i wielonarodowych ASEBA; status odrębnych, znormalizowanych norm polskich dla CBCL wymaga weryfikacji. Tabel norm nie reprodukujemy, ponieważ są częścią chronionych materiałów ASEBA.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Empiryczne, oddolne skale zespołów wyprowadzone z ogromnych zbiorów danych
•Dobrze udokumentowany podział na problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne
•Skale zorientowane na DSM łączą opis empiryczny z językiem klasyfikacji klinicznej
•Wysoka rzetelność wersji oryginalnej (test-retest średnio 0,88 dla wersji szkolnej)
•System wielu informatorów (CBCL, TRF, YSR) pozwala porównać funkcjonowanie w różnych kontekstach
•Wyniki T normalizowane dla wieku i płci umożliwiają porównania międzygrupowe i śledzenie zmian w czasie
•Dostępny w kilkudziesięciu wersjach językowych, co ułatwia badania międzykulturowe

Ograniczenia

•Narzędzie płatne i objęte prawami autorskimi ASEBA; wymaga zakupu formularzy, podręcznika i zwykle oprogramowania do punktacji
•Status i liczebność odrębnych polskich norm dla CBCL wymagają weryfikacji; brak potwierdzonej pełnej adaptacji z polskimi normami
•Ocena zależy od jednego informatora (opiekuna) i jego perspektywy; różni informatorzy często się rozchodzą
•Wynik nie jest rozpoznaniem, tylko empirycznym opisem nasilenia problemów
•Poprawna interpretacja wymaga przeszkolenia i znajomości logiki wyników T oraz profili
•Dłuższy i bardziej wymagający w opracowaniu niż krótkie narzędzia przesiewowe (np. SDQ)

Budowa

Liczba pozycji: 113
Format odpowiedzi: skala 3-stopniowa dla każdej pozycji problemowej: 0 (nieprawdziwe), 1 (po części lub czasami prawdziwe), 2 (bardzo lub często prawdziwe); dodatkowo pozycje otwarte i skale kompetencji
Wersje: CBCL/1.5-5: wersja dla dzieci 1,5-5 lat, 99 pozycji problemowych, 7 skal zespołów, z opcjonalnym Kwestionariuszem Rozwoju Językowego (Language Development Survey) dla dzieci 18-35 miesięcy
CBCL/6-18: wersja dla dzieci i młodzieży 6-18 lat, 113 pozycji problemowych, 8 skal zespołów, skale kompetencji
narzędzia towarzyszące w systemie ASEBA: TRF (formularz dla nauczyciela), YSR (samoopis dla młodzieży 11-18 lat), C-TRF (opiekun/wychowawca dla 1,5-5 lat)

Podskale

Skale internalizacyjne: Lęk/Depresja, Wycofanie/Depresja, Skargi somatyczne

Skale eksternalizacyjne: Łamanie reguł, Zachowania agresywne

Pozostałe skale zespołów: Problemy społeczne, Problemy myślenia, Problemy z uwagą

Skale zorientowane na DSM: Problemy depresyjne, Problemy lękowe, Problemy somatyczne, Problemy z uwagą i nadaktywnością, Problemy opozycyjno-buntownicze, Problemy z zachowaniem

Skale kompetencji (CBCL/6-18): Aktywności, Relacje społeczne, Szkoła, Kompetencje ogólne

Obliczanie wyników

Metoda: sumowanie ocen pozycji w obrębie skal zespołów, skal internalizacyjnych i eksternalizacyjnych, sumy problemów ogólnych oraz skal zorientowanych na DSM, a następnie przeliczanie wyników surowych na wyniki T (średnia 50, odchylenie standardowe 10) na podstawie norm zależnych od wieku i płci; skale kompetencji liczone są osobno, z odwróconą interpretacją (niski wynik T oznacza gorsze funkcjonowanie)
Pozycje odwrócone: brak danych (do weryfikacji)
Uwagi: Wyniku nie interpretuje się jako prostej sumy surowej, tylko po przeliczeniu na wyniki T względem norm dla wieku i płci. Klasyfikacja wg progów wyników T: dla skal zespołów wynik 65-69 oznacza pogranicze, a 70 i więcej zakres kliniczny; dla skal szerokopasmowych (problemy internalizacyjne, eksternalizacyjne, ogólne) pogranicze to 60-63, a zakres kliniczny 64 i więcej. Skale kompetencji mają odwróconą logikę i własne progi. Punktacja i przeliczanie na normy odbywają się zwykle w oprogramowaniu ASEBA (ASEBA-Web / ASEBA-PC) lub ręcznie z użyciem profili z podręcznika. Pozycje otwarte i przykłady zachowań nie wchodzą do wyniku ilościowego.

Jak policzyć wynik

Normy

Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Typ norm: wyniki T (średnia 50, odchylenie standardowe 10), normalizowane osobno dla wieku i płci; progi pogranicza i zakresu klinicznego
Interpretacja: wynik surowy przelicza się na wynik T i porównuje z progami. Dla skal zespołów: poniżej 65 zakres niekliniczny, 65-69 pogranicze, 70 i więcej zakres kliniczny. Dla skal problemów internalizacyjnych, eksternalizacyjnych i sumy problemów: poniżej 60 zakres niekliniczny, 60-63 pogranicze, 64 i więcej zakres kliniczny. Interpretacja jest wieloskalowa i profilowa (analizuje się układ podwyższeń), a nie oparta na jednym wskaźniku. Wynik CBCL nie jest rozpoznaniem, tylko empirycznym opisem nasilenia problemów odniesionym do populacji.
Próba normalizacyjna: amerykańskie i wielonarodowe normy ASEBA (Achenbach, Rescorla); status i liczebność odrębnych polskich norm dla CBCL do zweryfikowania

Psychometria

Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Alfa Cronbacha: 0,80
Stabilność (test-retest): CBCL/6-18 (dane podręcznikowe wersji oryginalnej): test-retest r 0,80-0,94, średnio 0,88; zgodność między informatorami r 0,57-0,88, średnio 0,73. CBCL/1.5-5: test-retest r 0,68-0,92, średnio 0,85; zgodność między informatorami r 0,61. Dane dla polskiej wersji do zweryfikowania.
Trafność: Wersja oryginalna CBCL/6-18 ma zgodność wewnętrzną (alfa Cronbacha) w zakresie 0,63-0,97 (średnio ok. 0,80 w zależności od skali) oraz czułość ok. 0,92 i swoistość ok. 0,82 w odróżnianiu grup klinicznych od nieklinicznych (dane podręcznika ASEBA za NCTSN). Trafność potwierdzają liczne badania międzynarodowe oraz spójność struktury internalizacja/eksternalizacja i skal zorientowanych na DSM. DO WERYFIKACJI: współczynniki rzetelności i trafności oraz normy dla polskiej wersji CBCL.

Dostępność

Typ: Płatny
Wydawca / źródło: ASEBA (Research Center for Children, Youth, and Families, Burlington, Vermont); dystrybucja w Europie: ASEBA Europe (aseba-europe.org, m.in. wersja polskojęzyczna interfejsu)
Cena: narzędzie komercyjne ASEBA. Przykładowe ceny: podręcznik ok. 60 euro (ASEBA Europe); dostęp ASEBA-Web rozliczany w jednostkach (e-units), np. ok. 190 euro za pakiet 50 jednostek do ok. 4600 euro za 5000 jednostek; papierowe formularze i profile w sklepie ASEBA ok. 50 USD za pakiet 50 sztuk. Ceny orientacyjne, do zweryfikowania u dystrybutora.
Zgoda autora / licencja: prawa autorskie ASEBA (Thomas Achenbach); zakup i stosowanie przeznaczone dla profesjonalistów z odpowiednim przygotowaniem; formularze i podręczniki są chronione i sprzedawane wyłącznie odpłatnie

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Child Behavior Checklist (CBCL)
Construct: empirically based, caregiver-report assessment of a broad range of emotional and behavioural problems and of competencies in children; problems load onto empirical syndrome scales and onto two higher-order factors, Internalizing and Externalizing, as well as DSM-oriented scales
Target group: children and adolescents; CBCL/1.5-5 for ages 1.5-5 and CBCL/6-18 for ages 6-18; the respondent is a parent or caregiver who knows the child
Response format: 3-point scale per problem item: 0 (not true), 1 (somewhat or sometimes true), 2 (very true or often true); plus open-ended items and competence scales
Scoring: raw sums for syndrome scales, Internalizing/Externalizing/Total Problems and DSM-oriented scales are converted to T-scores (mean 50, SD 10) using age- and sex-specific norms; competence scales are scored separately with reversed interpretation
Norms / interpretation: T-scores with cut-offs: for syndrome scales, 65-69 is borderline and 70+ is the clinical range; for the broadband scales (Internalizing, Externalizing, Total Problems), 60-63 is borderline and 64+ is the clinical range. Interpretation is profile-based, not a single index; the score is not a diagnosis
Procedure: caregiver-completed rating scale; scoring and interpretation by a trained professional; behaviour rated over the past 6 months (CBCL/6-18) or 2 months (CBCL/1.5-5)
Administration time: approximately 15-20 minutes to complete
Notes: Commercial ASEBA instrument (copyright Thomas Achenbach), distributed by ASEBA and, in Europe, by ASEBA Europe (with a Polish-language interface). Original-version reliability: internal consistency (Cronbach's alpha) 0.63-0.97, test-retest 0.80-0.94 (mean 0.88), inter-rater 0.57-0.88 (mean 0.73); sensitivity approx. 0.92 and specificity approx. 0.82. Polish norms and Polish-version psychometrics remain to be verified. Part of the ASEBA family (TRF, YSR, ASR, ABCL). The questionnaire is completed by a caregiver, but purchase, scoring and interpretation are intended for qualified professionals.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Artykuł źródłowy: https://aseba.org/
Arkusz angielski: https://store.aseba.org/CHILD-BEHAVIOR-CHECKLIST_6-18-50-per-Package/productinfo/201/
Dostępność wersji EN: Wersja oryginalna wydawana komercyjnie przez ASEBA (University of Vermont). Materiały (formularze, podręczniki, oprogramowanie do punktacji) są chronione prawem autorskim i dostępne wyłącznie odpłatnie, dla użytkowników z odpowiednimi kwalifikacjami; brak bezpłatnej wersji do pobrania.

Podgląd arkusza

Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.

Jak opisać w pracy dyplomowej

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Gdy potrzebne jest rozpoznanie kliniczne: CBCL opisuje nasilenie problemów, ale nie stawia diagnozy
•Gdy nie ma opiekuna dobrze znającego zachowanie dziecka z ostatnich miesięcy
•Gdy interesuje Cię wyłącznie jeden wąski objaw: lepsze będą narzędzia dedykowane
•Do interpretacji na surowych sumach bez przeliczenia na wyniki T względem norm wieku i płci
•Bez odpowiedniego przygotowania do punktowania i interpretacji profili
•Do zastosowań, w których brak budżetu na legalny zakup materiałów ASEBA; nie wolno używać nieautoryzowanych kopii

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne dzieci a styl wychowawczy i funkcjonowanie rodziny
Zgodność ocen zachowania dziecka między rodzicem (CBCL) a nauczycielem (TRF)
Profil problemów w CBCL a rozpoznanie kliniczne u dzieci kierowanych do poradni
Zmiana nasilenia problemów eksternalizacyjnych po programie treningu umiejętności rodzicielskich
Problemy z uwagą w CBCL a wyniki narzędzi ukierunkowanych na ADHD
Skargi somatyczne dzieci w CBCL a nasilenie lęku i objawów depresyjnych
Rozbieżności między samoopisem młodzieży (YSR) a oceną rodzica (CBCL) w obszarze internalizacji

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Rzetelność i trafność wersji oryginalnej

źródło

System ASEBA w Polsce

źródło

Struktura internalizacja/eksternalizacja

źródło

Podobne narzędzia

SDQ (Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności)
Krótki (25 pozycji) i darmowy przesiew z podobnym podziałem na trudności i zasoby. CBCL jest znacznie obszerniejszy, płatny, oparty na wynikach T i daje bogatszy profil kliniczny.
Conners 3
Skupiony na ADHD i zaburzeniach współwystępujących, z polskimi normami i wersjami dla rodzica, nauczyciela i samoopisu. Węższy cel niż szerokopasmowy CBCL.
ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)
Ukierunkowany na cechy spektrum autyzmu, ze znormalizowanymi polskimi normami. CBCL nie różnicuje przyczyn trudności, tylko opisuje ich nasilenie w wielu obszarach.
TRF i YSR (formularze towarzyszące ASEBA)
Narzędzia z tej samej rodziny: TRF wypełnia nauczyciel, a YSR sam nastolatek (11-18 lat). Stosowane razem z CBCL dają wieloźródłowy obraz funkcjonowania dziecka.

Bibliografia

Achenbach T. M., Rescorla L. A. (2001). Manual for the ASEBA School-Age Forms and Profiles. Burlington: University of Vermont, Research Center for Children, Youth, and Families.
Achenbach T. M., Rescorla L. A. (2000). Manual for the ASEBA Preschool Forms and Profiles. Burlington: University of Vermont, Research Center for Children, Youth, and Families.
Achenbach T. M. (1991). Manual for the Child Behavior Checklist/4-18 and 1991 Profile. Burlington: University of Vermont, Department of Psychiatry.