StartUsługiKonsultacjeTestyO nasBlogDla biznesuWkrótceFAQKontakt
Zaloguj sięBezpłatna wycena
ADOS-2
Spektrum autyzmu
wpis pełny

ADOS-2. Protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu

Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition

aktualne, bezpośrednio obserwowane funkcjonowanie osoby badanej pod kątem kryteriów zaburzeń ze spektrum autyzmu w dwóch obszarach: afektu społecznego (komunikacja oraz wzajemność społeczno-emocjonalna) oraz zachowań ograniczonych, powtarzalnych i stereotypowych, ocenianych na podstawie zaaranżowanych, ustrukturyzowanych sytuacji społecznych i zabawowych

Brak podglądu arkuszaNarzędzie chronione prawem autorskim.

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału
Catherine Lord, Michael Rutter, Pamela C. DiLavore, Susan Risi, Katherine Gotham, Somer L. Bishop (Moduł dla małych dzieci: Catherine Lord, Rhiannon J. Luyster, Katherine Gotham, Whitney Guthrie) (2012)
Polska adaptacja
Izabela Chojnicka, Ewa Pisula (2017)
Grupa docelowa
osoby od 12. miesiąca życia przez całe życie (dzieci, młodzież, dorośli); moduł dobiera się do wieku chronologicznego oraz poziomu rozwoju mowy osoby badanej, od dzieci nieposługujących się mową po płynnie mówiących dorosłych
Czas badania
przeciętnie 40-60 minut; badanie indywidualne, bez ograniczenia czasu
Procedura
częściowo ustrukturyzowana obserwacja prowadzona indywidualnie przez przeszkolonego diagnostę bezpośrednio z osobą badaną (nie z opiekunem); diagnosta aranżuje serię standardowych aktywności i sytuacji społecznych, a następnie koduje zaobserwowane zachowania według ścisłych definicji z protokołu

Co bada ten test

ADOS-2 to częściowo ustrukturyzowana, wystandaryzowana obserwacja, w trakcie której przeszkolony diagnosta wchodzi w bezpośrednią interakcję z osobą badaną i aranżuje serię sytuacji społecznych oraz zabawowych, zaprojektowanych tak, by wywołać zachowania istotne dla rozpoznania zaburzeń ze spektrum autyzmu. W odróżnieniu od wywiadu ADI-R, który zbiera relację opiekuna o historii rozwoju, ADOS-2 dostarcza danych o aktualnym, bezpośrednio zaobserwowanym funkcjonowaniu osoby badanej. Oba narzędzia opracowały w polskiej wersji te same autorki i w piśmiennictwie tworzą parę uznawaną za złoty standard diagnozy spektrum autyzmu.

Obserwację porządkuje się wokół dwóch obszarów objawowych: afektu społecznego, obejmującego komunikację oraz wzajemność społeczno-emocjonalną, oraz zachowań ograniczonych, powtarzalnych i stereotypowych. Diagnosta nie zapisuje wprost wypowiedzi osoby badanej, tylko na podstawie tego, co zaobserwował w standardowych sytuacjach, przyznaje oceny według ścisłych definicji zawartych w protokole. Ta formuła kodowania przez wyszkolonego obserwatora odpowiada za wysoką zgodność między diagnostami, ale wymaga przejścia certyfikującego szkolenia.

Kluczową cechą ADOS-2 jest system pięciu modułów dobieranych do wieku chronologicznego i poziomu rozwoju mowy, od modułu dla małych dzieci nieposługujących się mową po moduł dla płynnie mówiących dorosłych. Dzięki temu jedno narzędzie obejmuje niemal cały cykl życia i różne poziomy funkcjonowania językowego. Dla osób powyżej 30. miesiąca życia oblicza się dodatkowo wynik porównawczy w skali od 1 do 10, który wyraża nasilenie objawów obserwowanych podczas badania niezależnie od zastosowanego modułu, wieku i poziomu języka, co pozwala porównywać osoby badane oraz śledzić zmiany w czasie.

ADOS-2 nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania. Dostarcza klasyfikacji w obrębie własnego algorytmu, którą zespół diagnostyczny zestawia z wywiadem rozwojowym, oceną poziomu rozwoju i danymi z innych źródeł. W praktyce klinicznej i badawczej stosuje się go najczęściej łącznie z ADI-R.

Typowe zastosowanie

Podstawowe zastosowanie to pogłębiona diagnostyka zaburzeń ze spektrum autyzmu w zespołach diagnostycznych, zwykle w połączeniu z wywiadem ADI-R i oceną poziomu rozwoju. Dzięki systemowi modułów ADOS-2 stosuje się u osób w bardzo różnym wieku i na różnym poziomie rozwoju mowy, od małych dzieci po dorosłych. Wynik porównawczy pozwala opisać nasilenie objawów i monitorować je w czasie, na przykład przy ocenie efektów terapii. W badaniach naukowych ADOS-2 jest standardowym narzędziem kwalifikującym uczestników do grup badawczych: w literaturze z zakresu biologii i genetyki autyzmu praktycznie nie spotyka się prac, w których rozpoznanie postawiono bez ADOS i ADI-R. Ze względu na standaryzację i wysoką zgodność między diagnostami obserwacja jest szczególnie ceniona w badaniach wieloośrodkowych.

Dostępność

Typ
Płatny
Wydawca / źródło
Pracownia Testów Psychologicznych PTP
Kategoria testu wg PTP
A
Cena
komplet 19 280,50 zł brutto (15 735,19 zł netto): podręcznik, protokoły pięciu modułów (po 10 egz.) oraz zestaw pomocy diagnostycznych – ceny ze strony wydawcy, lipiec 2026
Zgoda autora / licencja
narzędzie oznaczane przez PTP jako A+ (z zastrzeżeniem certyfikatu): dla psychologów oraz innych specjalistów po ukończeniu certyfikującego szkolenia z tego konkretnego narzędzia (szkolenie polskie lub zagraniczne), po studiach magisterskich i z doświadczeniem zawodowym w odpowiednim obszarze
Arkusz polski
Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Arkusz angielski
zobacz arkusz ENWersja anglojęzyczna (druga edycja, 2012) wydawana komercyjnie przez Western Psychological Services (WPS). Materiały, pomoce diagnostyczne i podręcznik są chronione prawem autorskim i dostępne wyłącznie odpłatnie, dla użytkowników o odpowiednich kwalifikacjach; nie ma bezpłatnej wersji do pobrania. ADOS-2 to nie kwestionariusz, lecz zestaw pomocy diagnostycznych z protokołami, dlatego oryginał nie ma pojedynczego artykułu źródłowego – podstawą jest podręcznik WPS.

Jak wygląda badanie

ICD Diagnostica

Opis przebiegu badania dostępny tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Budowa

Format odpowiedzi
obserwacja kodowana przez diagnostę: po serii ustrukturyzowanych aktywności diagnosta ocenia szereg zachowań na skali nasilenia od 0 (brak nieprawidłowości istotnej dla rozpoznania) do 3 (wyraźne, nasilone nieprawidłowości), stosując też kody dodatkowe dla zachowań nietypowych innego rodzaju oraz dla sytuacji, gdy dana pozycja nie ma zastosowania
Wersje
  • Moduł T (dla małych dzieci) – dzieci w wieku 12-30 miesięcy, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 12 miesięcy, nieposługujące się mową lub używające pojedynczych słów
  • Moduł 1 – osoby w wieku chronologicznym powyżej 30 miesięcy, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 15 miesięcy, nieposługujące się mową lub używające pojedynczych słów
  • Moduł 2 – osoby w dowolnym wieku chronologicznym, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 15 miesięcy, które opanowały mowę zdaniową, ale nie posługują się jeszcze mową płynnie
  • Moduł 3 – dzieci i młodsze nastolatki mówiące płynnie
  • Moduł 4 – starsi nastolatkowie i dorośli mówiący płynnie

Podskale

ICD Diagnostica

Wykaz podskal dostępny tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Obliczanie wyników

ICD Diagnostica

Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Jak policzyć wynik

ICD Diagnostica

Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Normy

ICD Diagnostica

Normy i interpretacja dostępne tylko przez ICD Diagnostica

  • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
  • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
  • •Kalkulatory z interpretacją wyników
  • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
  • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Przejdź do ICD Diagnostica

Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

Psychometria

Alfa Cronbacha
  • Afekt społeczny (SA): 0,86-0,93 w zależności od modułu
  • Zachowania ograniczone i powtarzalne (RRB): 0,64-0,79 w zależności od modułu
Stabilność (test-retest)
W polskim artykule walidacyjnym nie raportowano stabilności bezwzględnej (test-retest); podano natomiast wysoką zgodność między sędziami – współczynnik korelacji wewnątrzklasowej dla wyniku całkowitego wyniósł od 0,77 do 0,97, a średnie wartości współczynnika kappa dla ocen poszczególnych pozycji były równe lub większe niż 0,90 (z wyjątkiem Modułu 4, gdzie wyniosły 0,86)
Trafność
Walidacja polskiej wersji (Chojnicka, Pisula, 2017; grupa walidacyjna n = 401, w tym 193 osoby z ASD): czułość i swoistość algorytmów w zależności od modułu i wariantu wyniosły od 71 do 96 proc. czułości i od 74 do 96 proc. swoistości. Przykładowo: Moduł dla małych dzieci (wariant few to no words) 96 proc. i 95 proc.; Moduł 1 dla dzieci mówiących pojedynczymi słowami 92-93 proc. i 82-83 proc.; Moduł 2 dla dzieci poniżej 5 lat 91 proc. i 96 proc.; Moduł 3: 90 proc. i 81 proc.; Moduł 4: 92 proc. i 74 proc. Najniższą czułość (71 proc.) uzyskał wariant Modułu dla małych dzieci przeznaczony dla starszych dzieci mówiących pojedynczymi słowami (older with some words), a kolejną w skali (84 proc.) wariant Modułu 2 dla dzieci w wieku 5 lat i więcej. Trafność potwierdzają korelacje z ADI-R i SCQ oraz duże różnice między grupą z ASD a grupą kontrolną. Autorki wnioskują, że polska wersja ma wysoką rzetelność i właściwości psychometryczne równoważne wersji oryginalnej oraz obcojęzycznym, i nadaje się do diagnostyki indywidualnej w celach klinicznych.

Kiedy nie stosować tego narzędzia

  • •Bez ukończonego certyfikującego szkolenia z tego narzędzia – kodowanie bez przeszkolenia nie zapewnia rzetelności
  • •U dzieci poniżej 12. miesiąca życia lub o niewerbalnym wieku umysłowym niższym niż wymagany dla najniższego modułu
  • •Jako jedynej podstawy rozpoznania, bez wywiadu rozwojowego i oceny poziomu rozwoju
  • •Jako narzędzia przesiewowego w badaniach populacyjnych – koszt, czas i wymagania szkoleniowe czynią to niewykonalnym
  • •Do monitorowania subtelnych zmian w krótkim czasie w oparciu wyłącznie o klasyfikację algorytmu – do opisu nasilenia służy wynik porównawczy
  • •Gdy warunki badania są nietypowe (silne zmęczenie, choroba, brak współpracy), bo obniżają trafność jednorazowej obserwacji
  • •Jako student bez uprawnień – narzędzie należy do kategorii dla psychologów i przeszkolonych specjalistów, badanie do pracy dyplomowej wymaga nadzoru uprawnionego diagnosty

Co pokazują badania

Walidacja polskiej wersji

W grupie walidacyjnej liczącej 401 osób (193 z ASD i 208 w grupie kontrolnej) polska wersja ADOS-2 uzyskała czułość od 71 do 96 procent i swoistość od 74 do 96 procent w zależności od modułu i wariantu algorytmu. Najwyższą trafność diagnostyczną osiągnął Moduł dla małych dzieci (wariant few to no words: 96 procent czułości i 95 procent swoistości), najniższą swoistość Moduł 4 dla dorosłych (74 procent), a najniższą czułość wariant Modułu dla małych dzieci dla starszych dzieci mówiących pojedynczymi słowami (older with some words: 71 procent). Autorki wnioskują, że polska wersja ma wysoką rzetelność i nadaje się do diagnostyki indywidualnej w celach klinicznych.

źródło

Zgodność między sędziami i spójność wewnętrzna

W polskiej walidacji zgodność między diagnostami wyrażona współczynnikiem korelacji wewnątrzklasowej dla wyniku całkowitego wyniosła od 0,77 do 0,97, a średnie wartości współczynnika kappa dla ocen poszczególnych pozycji były równe lub większe niż 0,90 (z wyjątkiem Modułu 4: 0,86). Zgodność wewnętrzna wyniosła od 0,86 do 0,93 dla obszaru afektu społecznego i od 0,64 do 0,79 dla obszaru zachowań ograniczonych i powtarzalnych.

źródło

Trafność zbieżna i różnicowa

Trafność polskiej wersji potwierdziły korelacje wyników ADOS-2 z wywiadem ADI-R i przesiewowym kwestionariuszem SCQ oraz duże różnice między grupą z rozpoznaniem ze spektrum autyzmu a grupą kontrolną obejmującą osoby z zaburzeniami spoza spektrum oraz o typowym rozwoju.

źródło

Pozycja narzędzia w diagnostyce i badaniach

ADOS-2 w połączeniu z ADI-R jest opisywany jako złoty standard diagnozy autyzmu w Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii. Oba narzędzia opracowały w polskiej wersji te same autorki: ADOS-2 dostarcza danych z bezpośredniej obserwacji, ADI-R z wywiadu z opiekunem o pełnej historii rozwoju. W literaturze z zakresu biologii i genetyki autyzmu praktycznie nie spotyka się prac, w których rozpoznanie uczestników postawiono bez tych dwóch narzędzi.

źródło

Podobne narzędzia

  • ADI-R (Wywiad do Diagnozy Autyzmu – Wersja zrewidowana)

    Półustrukturyzowany wywiad z rodzicem lub opiekunem o pełnej historii rozwoju, a nie bezpośrednia obserwacja osoby badanej. Polską adaptację przygotowały te same autorki. W praktyce oba narzędzia stosuje się łącznie: ADI-R dostarcza historii rozwoju, ADOS-2 obrazu aktualnego zachowania.

  • ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)

    Kwestionariusze wypełniane przez rodzica i nauczyciela, z polskimi normami znormalizowanymi. Znacznie szybsze i tańsze, przydatne przesiewowo, ale bez bezpośredniej ustrukturyzowanej obserwacji i kodowania przez przeszkolonego diagnostę.

  • SCQ (Social Communication Questionnaire)

    Krótki kwestionariusz przesiewowy wypełniany przez opiekuna, oparty na pozycjach zbliżonych do ADI-R. Służy do wstępnej selekcji, a nie do pogłębionej diagnostyki; w polskiej walidacji ADOS-2 używany był jako miara odniesienia.

  • M-CHAT-R/F (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised)

    Bezpłatne narzędzie przesiewowe dla małych dzieci, wypełniane przez rodzica. Wykrywa ryzyko ASD i kieruje na pogłębioną diagnostykę, ale nie daje klasyfikacji ani nie zastępuje obserwacji ADOS-2.

Bibliografia

  • Lord, C., Rutter, M., DiLavore, P. C., Risi, S., Gotham, K., Bishop, S. (2012). Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2). Torrance, CA: Western Psychological Services.
  • Lord, C., Luyster, R. J., Gotham, K., Guthrie, W. (2012). Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2) Manual (Part II): Toddler Module. Torrance, CA: Western Psychological Services.
  • Chojnicka, I., Pisula, E. (2017). ADOS-2. Protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu. Adaptacja polska. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
  • Chojnicka, I., Pisula, E. (2017). Adaptation and Validation of the ADOS-2, Polish Version. Frontiers in Psychology, 8, 1916.
  • Gotham, K., Pickles, A., Lord, C. (2009). Standardizing ADOS scores for a measure of severity in autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39(5), 693-705.

Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.