ADOS-2

Kliniczne i diagnoza

wpis pełny

ADOS-2. Protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu

Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition

aktualne, bezpośrednio obserwowane funkcjonowanie osoby badanej pod kątem kryteriów zaburzeń ze spektrum autyzmu w dwóch obszarach: afektu społecznego (komunikacja oraz wzajemność społeczno-emocjonalna) oraz zachowań ograniczonych, powtarzalnych i stereotypowych, ocenianych na podstawie zaaranżowanych, ustrukturyzowanych sytuacji społecznych i zabawowych

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Catherine Lord, Michael Rutter, Pamela C. DiLavore, Susan Risi, Katherine Gotham, Somer L. Bishop (Moduł dla małych dzieci: Catherine Lord, Rhiannon J. Luyster, Katherine Gotham, Whitney Guthrie) (2012)
Polska adaptacja: Izabela Chojnicka, Ewa Pisula (2017)
Grupa docelowa: osoby od 12. miesiąca życia przez całe życie (dzieci, młodzież, dorośli); moduł dobiera się do wieku chronologicznego oraz poziomu rozwoju mowy osoby badanej, od dzieci nieposługujących się mową po płynnie mówiących dorosłych
Czas badania: przeciętnie 40-60 minut; badanie indywidualne, bez ograniczenia czasu
Procedura: częściowo ustrukturyzowana obserwacja prowadzona indywidualnie przez przeszkolonego diagnostę bezpośrednio z osobą badaną (nie z opiekunem); diagnosta aranżuje serię standardowych aktywności i sytuacji społecznych, a następnie koduje zaobserwowane zachowania według ścisłych definicji z protokołu

Co bada ten test

ADOS-2 to częściowo ustrukturyzowana, wystandaryzowana obserwacja, w trakcie której przeszkolony diagnosta wchodzi w bezpośrednią interakcję z osobą badaną i aranżuje serię sytuacji społecznych oraz zabawowych, zaprojektowanych tak, by wywołać zachowania istotne dla rozpoznania zaburzeń ze spektrum autyzmu. W odróżnieniu od wywiadu ADI-R, który zbiera relację opiekuna o historii rozwoju, ADOS-2 dostarcza danych o aktualnym, bezpośrednio zaobserwowanym funkcjonowaniu osoby badanej. Oba narzędzia opracowały w polskiej wersji te same autorki i w piśmiennictwie tworzą parę uznawaną za złoty standard diagnozy spektrum autyzmu.

Obserwację porządkuje się wokół dwóch obszarów objawowych: afektu społecznego, obejmującego komunikację oraz wzajemność społeczno-emocjonalną, oraz zachowań ograniczonych, powtarzalnych i stereotypowych. Diagnosta nie zapisuje wprost wypowiedzi osoby badanej, tylko na podstawie tego, co zaobserwował w standardowych sytuacjach, przyznaje oceny według ścisłych definicji zawartych w protokole. Ta formuła kodowania przez wyszkolonego obserwatora odpowiada za wysoką zgodność między diagnostami, ale wymaga przejścia certyfikującego szkolenia.

Kluczową cechą ADOS-2 jest system pięciu modułów dobieranych do wieku chronologicznego i poziomu rozwoju mowy, od modułu dla małych dzieci nieposługujących się mową po moduł dla płynnie mówiących dorosłych. Dzięki temu jedno narzędzie obejmuje niemal cały cykl życia i różne poziomy funkcjonowania językowego. Dla osób powyżej 30. miesiąca życia oblicza się dodatkowo wynik porównawczy w skali od 1 do 10, który wyraża nasilenie objawów obserwowanych podczas badania niezależnie od zastosowanego modułu, wieku i poziomu języka, co pozwala porównywać osoby badane oraz śledzić zmiany w czasie.

ADOS-2 nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania. Dostarcza klasyfikacji w obrębie własnego algorytmu, którą zespół diagnostyczny zestawia z wywiadem rozwojowym, oceną poziomu rozwoju i danymi z innych źródeł. W praktyce klinicznej i badawczej stosuje się go najczęściej łącznie z ADI-R.

Typowe zastosowanie

Podstawowe zastosowanie to pogłębiona diagnostyka zaburzeń ze spektrum autyzmu w zespołach diagnostycznych, zwykle w połączeniu z wywiadem ADI-R i oceną poziomu rozwoju. Dzięki systemowi modułów ADOS-2 stosuje się u osób w bardzo różnym wieku i na różnym poziomie rozwoju mowy, od małych dzieci po dorosłych. Wynik porównawczy pozwala opisać nasilenie objawów i monitorować je w czasie, na przykład przy ocenie efektów terapii. W badaniach naukowych ADOS-2 jest standardowym narzędziem kwalifikującym uczestników do grup badawczych: w literaturze z zakresu biologii i genetyki autyzmu praktycznie nie spotyka się prac, w których rozpoznanie postawiono bez ADOS i ADI-R. Ze względu na standaryzację i wysoką zgodność między diagnostami obserwacja jest szczególnie ceniona w badaniach wieloośrodkowych.

Wymiary i podskale

Afekt społeczny (SA)
Obszar obejmujący komunikację oraz wzajemność społeczno-emocjonalną: kontakt wzrokowy, ekspresję mimiczną, dzielenie się radością i zainteresowaniem, inicjowanie i podtrzymywanie interakcji, gesty oraz jakość kontaktu społecznego w aranżowanych sytuacjach. W polskiej walidacji uzyskał bardzo dobrą zgodność wewnętrzną (alfa od 0,86 do 0,93 w zależności od modułu). Wraz z obszarem RRB składa się na wynik całkowity algorytmu.
Zachowania ograniczone i powtarzalne (RRB)
Obszar obejmujący stereotypie ruchowe i wokalne, powtarzalne użycie przedmiotów, nietypowe zainteresowania sensoryczne, sztywność i rytuały oraz nadmierne zainteresowanie wybranymi tematami lub przedmiotami, na tyle, na ile ujawniają się one podczas krótkiego badania. W polskiej walidacji zgodność wewnętrzna była niższa niż dla afektu społecznego (alfa od 0,64 do 0,79), co odzwierciedla mniejszą liczbę pozycji i to, że część zachowań powtarzalnych trudno zaobserwować w warunkach jednorazowej obserwacji.
Wynik całkowity
Suma ocen z obszarów afektu społecznego i zachowań ograniczonych oraz powtarzalnych, przenoszonych do algorytmu właściwego dla danego modułu. Wynik całkowity porównuje się z dwoma progami odsiewowymi: dla klasyfikacji spektrum autyzmu oraz dla klasyfikacji autyzmu. Konkretnych wartości progów nie podajemy, ponieważ znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku.
Wynik porównawczy (comparison score)zakres 1–10
Standaryzowana miara nasilenia objawów spektrum autyzmu w skali od 1 do 10, obliczana dla osób powyżej 30. miesiąca życia (Moduły 1-4). Pozwala porównywać nasilenie objawów niezależnie od modułu, wieku i poziomu języka oraz monitorować zmiany w czasie. Moduł dla małych dzieci (T) zamiast wyniku porównawczego stosuje przedziały niepokoju. Wynik porównawczy opiera się na pracach nad standaryzowaną miarą nasilenia (Gotham, Pickles, Lord, 2009).

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: ADOS-2 nie jest kwestionariuszem z listą pytań, lecz zestawem pomocy diagnostycznych i protokołów. Każdy z pięciu modułów zawiera serię ustrukturyzowanych aktywności (tzw. presji), na przykład wspólnej zabawy, opowiadania historii z obrazków, rozmowy o emocjach i relacjach czy zabawy symbolicznej, dobranych do poziomu rozwoju osoby badanej. Aktywności są tak zaprojektowane, by w naturalny sposób stwarzać okazje do zachowań społecznych i komunikacyjnych oraz ujawniać zachowania powtarzalne. Po zakończeniu obserwacji diagnosta koduje zestaw pozycji opisujących zaobserwowane zachowania, a część tych ocen przenosi do algorytmu diagnostycznego pogrupowanego w dwa obszary: afektu społecznego oraz zachowań ograniczonych i powtarzalnych. Dokładna liczba aktywności i kodowanych pozycji różni się między modułami i jest opisana w płatnym podręczniku; nie reprodukujemy tu treści aktywności ani materiałów diagnostycznych, ponieważ są chronione prawem autorskim, a ich ujawnienie mogłoby zaburzyć wynik przyszłych badań.
Skala odpowiedzi: Diagnosta koduje każdą pozycję na skali nasilenia nieprawidłowości: 0 oznacza brak nieprawidłowości istotnej dla rozpoznania, a kolejne wartości do 3 rosnące nasilenie nietypowego zachowania. Stosuje się także kody dodatkowe dla zachowań nietypowych innego rodzaju niż opisany oraz dla sytuacji, gdy dana pozycja nie ma zastosowania. Przy tworzeniu algorytmu część ocen jest przekodowywana według zasad podanych w podręczniku. Oceny nie są odpowiedziami osoby badanej ani jej opiekuna, lecz osądem przeszkolonego diagnosty opartym na bezpośredniej obserwacji zachowania w standardowych sytuacjach.
Normy i interpretacja: ADOS-2 nie ma norm populacyjnych, stenów ani centyli. Jest narzędziem kryterialnym: wynik całkowity algorytmu porównuje się z progami odsiewowymi podanymi w podręczniku, osobno dla klasyfikacji spektrum autyzmu i dla klasyfikacji autyzmu. Osiągnięcie lub przekroczenie progu w algorytmie danego modułu daje klasyfikację, która jest przesłanką, a nie samodzielnym rozpoznaniem. Dla osób powyżej 30. miesiąca życia oblicza się wynik porównawczy w skali 1-10, opisujący nasilenie objawów obserwowanych podczas badania i umożliwiający porównania między osobami oraz w czasie. Konkretnych wartości progów ani tabel wyniku porównawczego nie podajemy, ponieważ znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku. Polska walidacja potwierdziła przydatność oryginalnych algorytmów: czułość od 84 do 96 procent i swoistość od 74 do 96 procent w zależności od modułu i wariantu.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Uznawany wraz z ADI-R za złoty standard diagnozy spektrum autyzmu w Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii
•Dostarcza danych z bezpośredniej, ustrukturyzowanej obserwacji osoby badanej, a nie tylko z relacji opiekuna
•System pięciu modułów obejmuje niemal cały cykl życia i różne poziomy rozwoju mowy, od dzieci bez mowy po płynnie mówiących dorosłych
•Wysoka zgodność między diagnostami w polskiej walidacji (korelacja wewnątrzklasowa wyniku całkowitego 0,77-0,97) dzięki ścisłym definicjom kodowanych zachowań
•Dobra zgodność wewnętrzna obszaru afektu społecznego w wersji polskiej (alfa 0,86-0,93)
•Wynik porównawczy w skali 1-10 umożliwia porównywanie nasilenia objawów między osobami i śledzenie zmian w czasie
•Polska wersja ma opublikowaną walidację w recenzowanym czasopiśmie międzynarodowym na dużej próbie (401 osób)

Ograniczenia

•Wymaga certyfikującego szkolenia oraz kosztownego zestawu pomocy diagnostycznych, co istotnie ogranicza krąg użytkowników
•Ujmuje wyłącznie obraz aktualny z jednego badania, dlatego w praktyce wymaga uzupełnienia wywiadem rozwojowym typu ADI-R
•Niższa zgodność wewnętrzna obszaru zachowań ograniczonych i powtarzalnych (alfa 0,64-0,79), bo część takich zachowań trudno zaobserwować podczas krótkiej obserwacji
•Swoistość niektórych modułów jest umiarkowana (np. Moduł 4 dla dorosłych: 74 procent), co zwiększa ryzyko wyników fałszywie dodatnich w tej grupie
•Wynik zależy od jednorazowej próbki zachowania i może być obniżony przez zmęczenie, chorobę czy nietypowe warunki badania
•Nie zastępuje rozpoznania klinicznego – daje jedynie klasyfikację w obrębie własnego algorytmu
•Materiały są chronione prawem autorskim, więc treści aktywności i kodów nie można reprodukować ani ćwiczyć poza szkoleniem

Budowa

Format odpowiedzi: obserwacja kodowana przez diagnostę: po serii ustrukturyzowanych aktywności diagnosta ocenia szereg zachowań na skali nasilenia od 0 (brak nieprawidłowości istotnej dla rozpoznania) do 3 (wyraźne, nasilone nieprawidłowości), stosując też kody dodatkowe dla zachowań nietypowych innego rodzaju oraz dla sytuacji, gdy dana pozycja nie ma zastosowania
Wersje: Moduł T (dla małych dzieci) – dzieci w wieku 12-30 miesięcy, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 12 miesięcy, nieposługujące się mową lub używające pojedynczych słów
Moduł 1 – osoby w wieku chronologicznym powyżej 30 miesięcy, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 15 miesięcy, nieposługujące się mową lub używające pojedynczych słów
Moduł 2 – osoby w dowolnym wieku chronologicznym, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 15 miesięcy, które opanowały mowę zdaniową, ale nie posługują się jeszcze mową płynnie
Moduł 3 – dzieci i młodsze nastolatki mówiące płynnie
Moduł 4 – starsi nastolatkowie i dorośli mówiący płynnie

Podskale

Afekt społeczny (SA)

Zachowania ograniczone i powtarzalne (RRB)

Obliczanie wyników

Metoda: kodowanie zaobserwowanych zachowań, przeniesienie wybranych ocen do algorytmu diagnostycznego właściwego dla danego modułu, zsumowanie ocen w dwóch obszarach (afekt społeczny i zachowania ograniczone oraz powtarzalne), obliczenie wyniku całkowitego i porównanie go z progami odsiewowymi (algorytm kategorialny); dla osób powyżej 30. miesiąca życia dodatkowo wynik porównawczy w skali 1-10
Pozycje odwrócone: brak pozycji odwróconych
Uwagi: Nie ma pozycji odwróconych: każda ocena wyraża nasilenie nieprawidłowości, więc wyższa wartość zawsze oznacza silniejszy objaw. Wynik algorytmu powstaje z sumy ocen dwóch obszarów – afektu społecznego (SA) oraz zachowań ograniczonych i powtarzalnych (RRB) – które łączą się w wynik całkowity, porównywany następnie z progami dla klasyfikacji spektrum autyzmu oraz autyzmu. Dla modułów przeznaczonych dla osób powyżej 30. miesiąca życia (Moduły 1-4) oblicza się wynik porównawczy (comparison score) w skali od 1 do 10, pozwalający porównać nasilenie objawów niezależnie od wieku i poziomu języka; Moduł dla małych dzieci (T) zamiast wyniku porównawczego stosuje przedziały niepokoju. Konkretne wartości progów odsiewowych oraz tabele wyniku porównawczego znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Wynik ADOS-2 nie jest samodzielnym rozpoznaniem klinicznym.

Jak policzyć wynik

Krok 1: dobierz moduł. Wybór zależy od wieku chronologicznego oraz poziomu rozwoju mowy osoby badanej: Moduł dla małych dzieci (T) dla dzieci 12-30 miesięcy nieposługujących się mową lub używających pojedynczych słów, Moduł 1 dla osób powyżej 30. miesiąca bez mowy lub z pojedynczymi słowami, Moduł 2 dla osób z mową zdaniową, ale niepłynną, Moduł 3 dla płynnie mówiących dzieci i młodszych nastolatków, Moduł 4 dla płynnie mówiących starszych nastolatków i dorosłych. Wybór niewłaściwego modułu to najczęstszy błąd proceduralny i unieważnia interpretację algorytmu.

Krok 2: przeprowadź aktywności i zakoduj zachowania. Zaaranżuj przewidziane w module sytuacje, a po badaniu oceń poszczególne pozycje na skali nasilenia od 0 do 3, stosując w razie potrzeby kody dodatkowe. Kodujesz zaobserwowane zachowanie, a nie deklarację osoby badanej czy opiekuna.

Krok 3: przenieś wybrane oceny do algorytmu diagnostycznego właściwego dla modułu, stosując przewidziane w podręczniku przekodowanie, i zsumuj oceny w dwóch obszarach: afektu społecznego oraz zachowań ograniczonych i powtarzalnych. Suma obu obszarów daje wynik całkowity.

Krok 4: porównaj wynik całkowity z progami odsiewowymi z podręcznika, osobno dla klasyfikacji spektrum autyzmu i dla klasyfikacji autyzmu. Dla osób powyżej 30. miesiąca życia odczytaj też wynik porównawczy w skali 1-10, opisujący nasilenie objawów. Konkretnych progów i tabel nie przepisuj do pracy: są chronione i płatne.

Krok 5: potraktuj wynik jako jedną z przesłanek. ADOS-2 daje klasyfikację w obrębie własnego algorytmu, a nie rozpoznanie kliniczne. Rozpoznanie stawia zespół diagnostyczny, zestawiając obserwację z wywiadem rozwojowym (najczęściej ADI-R), oceną poziomu rozwoju i danymi z innych źródeł.

Normy

Typ norm: nie dotyczy w sensie norm populacyjnych – narzędzie kryterialne z progami odsiewowymi algorytmów oraz wynikiem porównawczym nasilenia objawów (1-10)
Interpretacja: wynik całkowity algorytmu (suma obszarów afektu społecznego oraz zachowań ograniczonych i powtarzalnych) porównuje się z progami: osobno dla klasyfikacji spektrum autyzmu i dla klasyfikacji autyzmu. Wynik porównawczy w skali 1-10 opisuje nasilenie objawów spektrum autyzmu obserwowanych podczas badania i pozwala porównywać osoby badane różnymi modułami oraz śledzić zmiany w czasie. ADOS-2 dostarcza klasyfikacji w obrębie własnego algorytmu, a nie samodzielnego rozpoznania klinicznego, które stawia zespół diagnostyczny, zestawiając obserwację z wywiadem (najczęściej ADI-R), oceną poziomu rozwoju i danymi z innych źródeł.
Próba normalizacyjna: polska grupa walidacyjna liczyła 401 osób: 193 osoby z rozpoznaniem ze spektrum autyzmu (w tym 58,5 proc. z autyzmem dziecięcym i 41,5 proc. z innymi zaburzeniami ze spektrum) oraz 208 osób w grupie kontrolnej (78 osób z zaburzeniami spoza spektrum autyzmu i 130 osób o typowym rozwoju)

Psychometria

Alfa Cronbacha: Afekt społeczny (SA): 0,86-0,93 w zależności od modułu
Zachowania ograniczone i powtarzalne (RRB): 0,64-0,79 w zależności od modułu
Stabilność (test-retest): W polskim artykule walidacyjnym nie raportowano stabilności bezwzględnej (test-retest); podano natomiast wysoką zgodność między sędziami – współczynnik korelacji wewnątrzklasowej dla wyniku całkowitego wyniósł od 0,77 do 0,97, a średnie wartości współczynnika kappa dla ocen poszczególnych pozycji były równe lub większe niż 0,90 (z wyjątkiem Modułu 4, gdzie wyniosły 0,86)
Trafność: Walidacja polskiej wersji (Chojnicka, Pisula, 2017; grupa walidacyjna n = 401, w tym 193 osoby z ASD): czułość i swoistość algorytmów w zależności od modułu i wariantu wyniosły od 84 do 96 proc. czułości i od 74 do 96 proc. swoistości. Przykładowo: Moduł dla małych dzieci (wariant few to no words) 96 proc. i 95 proc.; Moduł 1 dla dzieci mówiących pojedynczymi słowami 92-93 proc. i 82-83 proc.; Moduł 2 dla dzieci poniżej 5 lat 91 proc. i 96 proc.; Moduł 3: 90 proc. i 81 proc.; Moduł 4: 92 proc. i 74 proc. Trafność potwierdzają korelacje z ADI-R i SCQ oraz duże różnice między grupą z ASD a grupą kontrolną. Autorki wnioskują, że polska wersja ma wysoką rzetelność i właściwości psychometryczne równoważne wersji oryginalnej oraz obcojęzycznym, i nadaje się do diagnostyki indywidualnej w celach klinicznych.

Dostępność

Typ: Płatny
Wydawca / źródło: Pracownia Testów Psychologicznych PTP
Kategoria testu wg PTP: A
Cena: komplet 19 280,50 zł brutto (15 735,19 zł netto): podręcznik, protokoły pięciu modułów (po 10 egz.) oraz zestaw pomocy diagnostycznych – ceny ze strony wydawcy, lipiec 2026
Zgoda autora / licencja: narzędzie oznaczane przez PTP jako A+ (z zastrzeżeniem certyfikatu): dla psychologów oraz innych specjalistów po ukończeniu certyfikującego szkolenia z tego konkretnego narzędzia (szkolenie polskie lub zagraniczne), po studiach magisterskich i z doświadczeniem zawodowym w odpowiednim obszarze

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2)
Construct: the individual's current, directly observed functioning against autism spectrum criteria in two domains: social affect (communication and reciprocal social-emotional behaviour) and restricted, repetitive and stereotyped behaviours, coded from a series of standardised social and play situations
Target group: individuals from 12 months of age across the lifespan (children, adolescents, adults); the module is selected according to chronological age and level of expressive language, from children with no speech to fluently speaking adults
Response format: observation coded by the clinician: after a series of standardised activities, the clinician rates a set of behaviours on a severity scale from 0 (no abnormality relevant to diagnosis) to 3 (marked abnormality), plus additional codes for atypical behaviour of another kind and for non-applicable items
Scoring: observed behaviours are coded and selected codes transferred to the module's diagnostic algorithm, then summed into two domains (social affect and restricted/repetitive behaviours), combined into an overall total and compared with published cut-offs for an autism-spectrum and an autism classification; for individuals over 30 months a comparison score from 1 to 10 is also calculated. There are five modules (T, 1, 2, 3, 4) selected by chronological age and expressive language level. Full cut-offs and comparison-score tables are in the paid manual and are not reproduced here
Norms / interpretation: no population norms; the overall total is compared with cut-offs for spectrum and autism classifications, and the 1-10 comparison score describes the severity of observed autism symptoms, allowing comparison across modules and over time. ADOS-2 yields a classification within its own algorithm, not a standalone clinical diagnosis
Normative sample: Polish validation group n = 401 (193 with ASD, 208 controls: 78 non-spectrum, 130 typically developing)
Procedure: semi-structured observation conducted individually by a trained clinician directly with the person being assessed (not with a caregiver)
Administration time: approximately 40-60 minutes; individual administration with no time limit
Notes: Polish adaptation by Izabela Chojnicka and Ewa Pisula, published by the Polish Psychological Association Test Laboratory (PTP); validation published in 2017 in Frontiers in Psychology. Polish validation (n = 401): algorithm sensitivity 84-96 percent and specificity 74-96 percent depending on module; inter-rater ICC for the overall total 0.77-0.97; internal consistency (Cronbach's alpha) 0.86-0.93 for social affect and 0.64-0.79 for restricted/repetitive behaviours. Together with the ADI-R (also adapted by the same authors) ADOS-2 is regarded as the gold standard for ASD diagnosis. The original second edition was published by Western Psychological Services in 2012. Requires certified training; sold by PTP as a complete kit for 19,280.50 PLN gross.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Arkusz angielski: https://www.wpspublish.com/ados-2-autism-diagnostic-observation-schedule-second-edition
Dostępność wersji EN: Wersja anglojęzyczna (druga edycja, 2012) wydawana komercyjnie przez Western Psychological Services (WPS). Materiały, pomoce diagnostyczne i podręcznik są chronione prawem autorskim i dostępne wyłącznie odpłatnie, dla użytkowników o odpowiednich kwalifikacjach; nie ma bezpłatnej wersji do pobrania. ADOS-2 to nie kwestionariusz, lecz zestaw pomocy diagnostycznych z protokołami, dlatego oryginał nie ma pojedynczego artykułu źródłowego – podstawą jest podręcznik WPS.

Podgląd arkusza

Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.

Jak opisać w pracy dyplomowej

W metodologii pracy opisz ADOS-2 jako częściowo ustrukturyzowaną, wystandaryzowaną obserwację prowadzoną bezpośrednio z osobą badaną, podaj autorów oryginału (Lord, Rutter, DiLavore, Risi, Gotham, Bishop, 2012), autorki polskiej adaptacji (Chojnicka, Pisula, 2017), dwa obszary objawowe (afekt społeczny oraz zachowania ograniczone i powtarzalne), zastosowany moduł i czas badania. Zaznacz wprost, który moduł wybrałeś i na jakiej podstawie, bo od wieku i poziomu mowy zależy wariant algorytmu, a co za tym idzie interpretacja wyniku.

Raportuj właściwości psychometryczne polskiej wersji podane przez autorki adaptacji: zgodność między sędziami wyrażoną korelacją wewnątrzklasową (dla wyniku całkowitego 0,77-0,97) oraz zgodność wewnętrzną obszarów (alfa 0,86-0,93 dla afektu społecznego i 0,64-0,79 dla zachowań ograniczonych i powtarzalnych). Jeżeli badania prowadziła więcej niż jedna osoba, policz i zaraportuj własną zgodność między sędziami na podpróbie nagranych lub podwójnie kodowanych badań. Jeśli korzystasz z wyniku porównawczego, opisz go jako miarę nasilenia objawów, a nie jako rozpoznanie.

Podaj kwalifikacje osób prowadzących badania, w tym fakt ukończenia certyfikującego szkolenia z ADOS-2. Recenzenci prac o spektrum autyzmu zwracają na to szczególną uwagę, ponieważ bez szkolenia rzetelność kodowania nie jest zapewniona. Jeśli ADOS-2 służy do kwalifikacji uczestników do grup, opisz to jako kryterium włączenia i podaj, czy stosowano go łącznie z ADI-R – zestawienie obu narzędzi jest w piśmiennictwie standardem, a jego brak bywa wskazywany jako ograniczenie metodologiczne.

Nie reprodukuj w pracy treści aktywności, kodów ani tabel progów odsiewowych: materiały diagnostyczne i podręcznik są chronione prawem autorskim, a narzędzie sprzedaje Pracownia Testów Psychologicznych PTP wyłącznie osobom z odpowiednimi kwalifikacjami.

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Bez ukończonego certyfikującego szkolenia z tego narzędzia – kodowanie bez przeszkolenia nie zapewnia rzetelności
•U dzieci poniżej 12. miesiąca życia lub o niewerbalnym wieku umysłowym niższym niż wymagany dla najniższego modułu
•Jako jedynej podstawy rozpoznania, bez wywiadu rozwojowego i oceny poziomu rozwoju
•Jako narzędzia przesiewowego w badaniach populacyjnych – koszt, czas i wymagania szkoleniowe czynią to niewykonalnym
•Do monitorowania subtelnych zmian w krótkim czasie w oparciu wyłącznie o klasyfikację algorytmu – do opisu nasilenia służy wynik porównawczy
•Gdy warunki badania są nietypowe (silne zmęczenie, choroba, brak współpracy), bo obniżają trafność jednorazowej obserwacji
•Jako student bez uprawnień – narzędzie należy do kategorii dla psychologów i przeszkolonych specjalistów, badanie do pracy dyplomowej wymaga nadzoru uprawnionego diagnosty

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Zgodność klasyfikacji spektrum autyzmu uzyskanej w obserwacji ADOS-2 i w wywiadzie ADI-R w grupie dzieci kierowanych na diagnostykę
Wynik porównawczy ADOS-2 a poziom funkcjonowania adaptacyjnego dzieci ze spektrum autyzmu
Nasilenie objawów w obszarze afektu społecznego a wiek postawienia rozpoznania spektrum autyzmu
Różnice płciowe w obrazie objawów rejestrowanym w obserwacji ADOS-2 u dziewcząt i chłopców
Trafność Modułu 4 ADOS-2 w diagnostyce dorosłych: analiza wyników fałszywie dodatnich i różnicowanie ze współwystępującymi zaburzeniami
Zmiana wyniku porównawczego ADOS-2 w trakcie terapii dzieci ze spektrum autyzmu: pomiar przed i po interwencji
Zgodność między diagnostami w kodowaniu ADOS-2 w warunkach polskiego ośrodka diagnostycznego
Związek między wynikami ADOS-2 a przesiewowym kwestionariuszem SCQ w grupie dzieci z podejrzeniem ASD

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Walidacja polskiej wersji

W grupie walidacyjnej liczącej 401 osób (193 z ASD i 208 w grupie kontrolnej) polska wersja ADOS-2 uzyskała czułość od 84 do 96 procent i swoistość od 74 do 96 procent w zależności od modułu i wariantu algorytmu. Najwyższą trafność diagnostyczną osiągnął Moduł dla małych dzieci (wariant few to no words: 96 procent czułości i 95 procent swoistości), a najniższą swoistość Moduł 4 dla dorosłych (74 procent). Autorki wnioskują, że polska wersja ma wysoką rzetelność i nadaje się do diagnostyki indywidualnej w celach klinicznych.

źródło

Zgodność między sędziami i spójność wewnętrzna

W polskiej walidacji zgodność między diagnostami wyrażona współczynnikiem korelacji wewnątrzklasowej dla wyniku całkowitego wyniosła od 0,77 do 0,97, a średnie wartości współczynnika kappa dla ocen poszczególnych pozycji były równe lub większe niż 0,90 (z wyjątkiem Modułu 4: 0,86). Zgodność wewnętrzna wyniosła od 0,86 do 0,93 dla obszaru afektu społecznego i od 0,64 do 0,79 dla obszaru zachowań ograniczonych i powtarzalnych.

źródło

Trafność zbieżna i różnicowa

Trafność polskiej wersji potwierdziły korelacje wyników ADOS-2 z wywiadem ADI-R i przesiewowym kwestionariuszem SCQ oraz duże różnice między grupą z rozpoznaniem ze spektrum autyzmu a grupą kontrolną obejmującą osoby z zaburzeniami spoza spektrum oraz o typowym rozwoju.

źródło

Pozycja narzędzia w diagnostyce i badaniach

ADOS-2 w połączeniu z ADI-R jest opisywany jako złoty standard diagnozy autyzmu w Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii. Oba narzędzia opracowały w polskiej wersji te same autorki: ADOS-2 dostarcza danych z bezpośredniej obserwacji, ADI-R z wywiadu z opiekunem o pełnej historii rozwoju. W literaturze z zakresu biologii i genetyki autyzmu praktycznie nie spotyka się prac, w których rozpoznanie uczestników postawiono bez tych dwóch narzędzi.

źródło

Podobne narzędzia

ADI-R (Wywiad do Diagnozy Autyzmu – Wersja zrewidowana)
Półustrukturyzowany wywiad z rodzicem lub opiekunem o pełnej historii rozwoju, a nie bezpośrednia obserwacja osoby badanej. Polską adaptację przygotowały te same autorki. W praktyce oba narzędzia stosuje się łącznie: ADI-R dostarcza historii rozwoju, ADOS-2 obrazu aktualnego zachowania.
ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)
Kwestionariusze wypełniane przez rodzica i nauczyciela, z polskimi normami znormalizowanymi. Znacznie szybsze i tańsze, przydatne przesiewowo, ale bez bezpośredniej ustrukturyzowanej obserwacji i kodowania przez przeszkolonego diagnostę.
SCQ (Social Communication Questionnaire)
Krótki kwestionariusz przesiewowy wypełniany przez opiekuna, oparty na pozycjach zbliżonych do ADI-R. Służy do wstępnej selekcji, a nie do pogłębionej diagnostyki; w polskiej walidacji ADOS-2 używany był jako miara odniesienia.
M-CHAT-R/F (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised)
Bezpłatne narzędzie przesiewowe dla małych dzieci, wypełniane przez rodzica. Wykrywa ryzyko ASD i kieruje na pogłębioną diagnostykę, ale nie daje klasyfikacji ani nie zastępuje obserwacji ADOS-2.

Bibliografia

Lord, C., Rutter, M., DiLavore, P. C., Risi, S., Gotham, K., Bishop, S. (2012). Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2). Torrance, CA: Western Psychological Services.
Lord, C., Luyster, R. J., Gotham, K., Guthrie, W. (2012). Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2) Manual (Part II): Toddler Module. Torrance, CA: Western Psychological Services.
Chojnicka, I., Pisula, E. (2017). ADOS-2. Protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu. Adaptacja polska. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Chojnicka, I., Pisula, E. (2017). Adaptation and Validation of the ADOS-2, Polish Version. Frontiers in Psychology, 8, 1916.
Gotham, K., Pickles, A., Lord, C. (2009). Standardizing ADOS scores for a measure of severity in autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39(5), 693-705.

Źródła

Uwagi

Polska adaptacja ADOS-2 (Chojnicka, Pisula) została wydana przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP; walidację opublikowano w 2017 roku w Frontiers in Psychology. ADOS-2 wraz z ADI-R (również spolszczonym przez Chojnicką i Pisulę) tworzy parę narzędzi uznawaną w piśmiennictwie za złoty standard diagnozy spektrum autyzmu: ADOS-2 dostarcza danych z ustrukturyzowanej obserwacji samej osoby badanej, ADI-R danych z wywiadu z opiekunem o pełnej historii rozwoju. Oryginał ADOS-2 (druga edycja) wydały Western Psychological Services w 2012 roku; wynik porównawczy (comparison score) opiera się na wcześniejszych pracach nad standaryzowaną miarą nasilenia objawów (Gotham, Pickles, Lord, 2009). DO WERYFIKACJI: dokładna liczba aktywności i kodowanych pozycji w poszczególnych modułach oraz konkretne wartości progów odsiewowych i tabele wyniku porównawczego – znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu podawane. DO WERYFIKACJI: oznaczenie kategorii dostępności podane przez wydawcę jako A+ z dopiskiem o wymaganym certyfikacie szkoleniowym; w schemacie bazy zapisano jako A. DO WERYFIKACJI: brak opublikowanych w otwartym dostępie wartości test-retest polskiej wersji; artykuł walidacyjny raportuje zgodność między sędziami, a nie stabilność bezwzględną.

Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-21.

ADOS-2

Kliniczne i diagnoza

wpis pełny

ADOS-2. Protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu

Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Catherine Lord, Michael Rutter, Pamela C. DiLavore, Susan Risi, Katherine Gotham, Somer L. Bishop (Moduł dla małych dzieci: Catherine Lord, Rhiannon J. Luyster, Katherine Gotham, Whitney Guthrie) (2012)
Polska adaptacja: Izabela Chojnicka, Ewa Pisula (2017)
Grupa docelowa: osoby od 12. miesiąca życia przez całe życie (dzieci, młodzież, dorośli); moduł dobiera się do wieku chronologicznego oraz poziomu rozwoju mowy osoby badanej, od dzieci nieposługujących się mową po płynnie mówiących dorosłych
Czas badania: przeciętnie 40-60 minut; badanie indywidualne, bez ograniczenia czasu
Procedura: częściowo ustrukturyzowana obserwacja prowadzona indywidualnie przez przeszkolonego diagnostę bezpośrednio z osobą badaną (nie z opiekunem); diagnosta aranżuje serię standardowych aktywności i sytuacji społecznych, a następnie koduje zaobserwowane zachowania według ścisłych definicji z protokołu

Co bada ten test

Typowe zastosowanie

Wymiary i podskale

Afekt społeczny (SA)
Obszar obejmujący komunikację oraz wzajemność społeczno-emocjonalną: kontakt wzrokowy, ekspresję mimiczną, dzielenie się radością i zainteresowaniem, inicjowanie i podtrzymywanie interakcji, gesty oraz jakość kontaktu społecznego w aranżowanych sytuacjach. W polskiej walidacji uzyskał bardzo dobrą zgodność wewnętrzną (alfa od 0,86 do 0,93 w zależności od modułu). Wraz z obszarem RRB składa się na wynik całkowity algorytmu.
Zachowania ograniczone i powtarzalne (RRB)
Obszar obejmujący stereotypie ruchowe i wokalne, powtarzalne użycie przedmiotów, nietypowe zainteresowania sensoryczne, sztywność i rytuały oraz nadmierne zainteresowanie wybranymi tematami lub przedmiotami, na tyle, na ile ujawniają się one podczas krótkiego badania. W polskiej walidacji zgodność wewnętrzna była niższa niż dla afektu społecznego (alfa od 0,64 do 0,79), co odzwierciedla mniejszą liczbę pozycji i to, że część zachowań powtarzalnych trudno zaobserwować w warunkach jednorazowej obserwacji.
Wynik całkowity
Suma ocen z obszarów afektu społecznego i zachowań ograniczonych oraz powtarzalnych, przenoszonych do algorytmu właściwego dla danego modułu. Wynik całkowity porównuje się z dwoma progami odsiewowymi: dla klasyfikacji spektrum autyzmu oraz dla klasyfikacji autyzmu. Konkretnych wartości progów nie podajemy, ponieważ znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku.
Wynik porównawczy (comparison score)zakres 1–10
Standaryzowana miara nasilenia objawów spektrum autyzmu w skali od 1 do 10, obliczana dla osób powyżej 30. miesiąca życia (Moduły 1-4). Pozwala porównywać nasilenie objawów niezależnie od modułu, wieku i poziomu języka oraz monitorować zmiany w czasie. Moduł dla małych dzieci (T) zamiast wyniku porównawczego stosuje przedziały niepokoju. Wynik porównawczy opiera się na pracach nad standaryzowaną miarą nasilenia (Gotham, Pickles, Lord, 2009).

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: ADOS-2 nie jest kwestionariuszem z listą pytań, lecz zestawem pomocy diagnostycznych i protokołów. Każdy z pięciu modułów zawiera serię ustrukturyzowanych aktywności (tzw. presji), na przykład wspólnej zabawy, opowiadania historii z obrazków, rozmowy o emocjach i relacjach czy zabawy symbolicznej, dobranych do poziomu rozwoju osoby badanej. Aktywności są tak zaprojektowane, by w naturalny sposób stwarzać okazje do zachowań społecznych i komunikacyjnych oraz ujawniać zachowania powtarzalne. Po zakończeniu obserwacji diagnosta koduje zestaw pozycji opisujących zaobserwowane zachowania, a część tych ocen przenosi do algorytmu diagnostycznego pogrupowanego w dwa obszary: afektu społecznego oraz zachowań ograniczonych i powtarzalnych. Dokładna liczba aktywności i kodowanych pozycji różni się między modułami i jest opisana w płatnym podręczniku; nie reprodukujemy tu treści aktywności ani materiałów diagnostycznych, ponieważ są chronione prawem autorskim, a ich ujawnienie mogłoby zaburzyć wynik przyszłych badań.
Skala odpowiedzi: Diagnosta koduje każdą pozycję na skali nasilenia nieprawidłowości: 0 oznacza brak nieprawidłowości istotnej dla rozpoznania, a kolejne wartości do 3 rosnące nasilenie nietypowego zachowania. Stosuje się także kody dodatkowe dla zachowań nietypowych innego rodzaju niż opisany oraz dla sytuacji, gdy dana pozycja nie ma zastosowania. Przy tworzeniu algorytmu część ocen jest przekodowywana według zasad podanych w podręczniku. Oceny nie są odpowiedziami osoby badanej ani jej opiekuna, lecz osądem przeszkolonego diagnosty opartym na bezpośredniej obserwacji zachowania w standardowych sytuacjach.
Normy i interpretacja: ADOS-2 nie ma norm populacyjnych, stenów ani centyli. Jest narzędziem kryterialnym: wynik całkowity algorytmu porównuje się z progami odsiewowymi podanymi w podręczniku, osobno dla klasyfikacji spektrum autyzmu i dla klasyfikacji autyzmu. Osiągnięcie lub przekroczenie progu w algorytmie danego modułu daje klasyfikację, która jest przesłanką, a nie samodzielnym rozpoznaniem. Dla osób powyżej 30. miesiąca życia oblicza się wynik porównawczy w skali 1-10, opisujący nasilenie objawów obserwowanych podczas badania i umożliwiający porównania między osobami oraz w czasie. Konkretnych wartości progów ani tabel wyniku porównawczego nie podajemy, ponieważ znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku. Polska walidacja potwierdziła przydatność oryginalnych algorytmów: czułość od 84 do 96 procent i swoistość od 74 do 96 procent w zależności od modułu i wariantu.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Uznawany wraz z ADI-R za złoty standard diagnozy spektrum autyzmu w Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii
•Dostarcza danych z bezpośredniej, ustrukturyzowanej obserwacji osoby badanej, a nie tylko z relacji opiekuna
•System pięciu modułów obejmuje niemal cały cykl życia i różne poziomy rozwoju mowy, od dzieci bez mowy po płynnie mówiących dorosłych
•Wysoka zgodność między diagnostami w polskiej walidacji (korelacja wewnątrzklasowa wyniku całkowitego 0,77-0,97) dzięki ścisłym definicjom kodowanych zachowań
•Dobra zgodność wewnętrzna obszaru afektu społecznego w wersji polskiej (alfa 0,86-0,93)
•Wynik porównawczy w skali 1-10 umożliwia porównywanie nasilenia objawów między osobami i śledzenie zmian w czasie
•Polska wersja ma opublikowaną walidację w recenzowanym czasopiśmie międzynarodowym na dużej próbie (401 osób)

Ograniczenia

•Wymaga certyfikującego szkolenia oraz kosztownego zestawu pomocy diagnostycznych, co istotnie ogranicza krąg użytkowników
•Ujmuje wyłącznie obraz aktualny z jednego badania, dlatego w praktyce wymaga uzupełnienia wywiadem rozwojowym typu ADI-R
•Niższa zgodność wewnętrzna obszaru zachowań ograniczonych i powtarzalnych (alfa 0,64-0,79), bo część takich zachowań trudno zaobserwować podczas krótkiej obserwacji
•Swoistość niektórych modułów jest umiarkowana (np. Moduł 4 dla dorosłych: 74 procent), co zwiększa ryzyko wyników fałszywie dodatnich w tej grupie
•Wynik zależy od jednorazowej próbki zachowania i może być obniżony przez zmęczenie, chorobę czy nietypowe warunki badania
•Nie zastępuje rozpoznania klinicznego – daje jedynie klasyfikację w obrębie własnego algorytmu
•Materiały są chronione prawem autorskim, więc treści aktywności i kodów nie można reprodukować ani ćwiczyć poza szkoleniem

Budowa

Format odpowiedzi: obserwacja kodowana przez diagnostę: po serii ustrukturyzowanych aktywności diagnosta ocenia szereg zachowań na skali nasilenia od 0 (brak nieprawidłowości istotnej dla rozpoznania) do 3 (wyraźne, nasilone nieprawidłowości), stosując też kody dodatkowe dla zachowań nietypowych innego rodzaju oraz dla sytuacji, gdy dana pozycja nie ma zastosowania
Wersje: Moduł T (dla małych dzieci) – dzieci w wieku 12-30 miesięcy, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 12 miesięcy, nieposługujące się mową lub używające pojedynczych słów
Moduł 1 – osoby w wieku chronologicznym powyżej 30 miesięcy, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 15 miesięcy, nieposługujące się mową lub używające pojedynczych słów
Moduł 2 – osoby w dowolnym wieku chronologicznym, o niewerbalnym wieku umysłowym co najmniej 15 miesięcy, które opanowały mowę zdaniową, ale nie posługują się jeszcze mową płynnie
Moduł 3 – dzieci i młodsze nastolatki mówiące płynnie
Moduł 4 – starsi nastolatkowie i dorośli mówiący płynnie

Podskale

Afekt społeczny (SA)

Zachowania ograniczone i powtarzalne (RRB)

Obliczanie wyników

Metoda: kodowanie zaobserwowanych zachowań, przeniesienie wybranych ocen do algorytmu diagnostycznego właściwego dla danego modułu, zsumowanie ocen w dwóch obszarach (afekt społeczny i zachowania ograniczone oraz powtarzalne), obliczenie wyniku całkowitego i porównanie go z progami odsiewowymi (algorytm kategorialny); dla osób powyżej 30. miesiąca życia dodatkowo wynik porównawczy w skali 1-10
Pozycje odwrócone: brak pozycji odwróconych
Uwagi: Nie ma pozycji odwróconych: każda ocena wyraża nasilenie nieprawidłowości, więc wyższa wartość zawsze oznacza silniejszy objaw. Wynik algorytmu powstaje z sumy ocen dwóch obszarów – afektu społecznego (SA) oraz zachowań ograniczonych i powtarzalnych (RRB) – które łączą się w wynik całkowity, porównywany następnie z progami dla klasyfikacji spektrum autyzmu oraz autyzmu. Dla modułów przeznaczonych dla osób powyżej 30. miesiąca życia (Moduły 1-4) oblicza się wynik porównawczy (comparison score) w skali od 1 do 10, pozwalający porównać nasilenie objawów niezależnie od wieku i poziomu języka; Moduł dla małych dzieci (T) zamiast wyniku porównawczego stosuje przedziały niepokoju. Konkretne wartości progów odsiewowych oraz tabele wyniku porównawczego znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Wynik ADOS-2 nie jest samodzielnym rozpoznaniem klinicznym.

Jak policzyć wynik

Normy

Typ norm: nie dotyczy w sensie norm populacyjnych – narzędzie kryterialne z progami odsiewowymi algorytmów oraz wynikiem porównawczym nasilenia objawów (1-10)
Interpretacja: wynik całkowity algorytmu (suma obszarów afektu społecznego oraz zachowań ograniczonych i powtarzalnych) porównuje się z progami: osobno dla klasyfikacji spektrum autyzmu i dla klasyfikacji autyzmu. Wynik porównawczy w skali 1-10 opisuje nasilenie objawów spektrum autyzmu obserwowanych podczas badania i pozwala porównywać osoby badane różnymi modułami oraz śledzić zmiany w czasie. ADOS-2 dostarcza klasyfikacji w obrębie własnego algorytmu, a nie samodzielnego rozpoznania klinicznego, które stawia zespół diagnostyczny, zestawiając obserwację z wywiadem (najczęściej ADI-R), oceną poziomu rozwoju i danymi z innych źródeł.
Próba normalizacyjna: polska grupa walidacyjna liczyła 401 osób: 193 osoby z rozpoznaniem ze spektrum autyzmu (w tym 58,5 proc. z autyzmem dziecięcym i 41,5 proc. z innymi zaburzeniami ze spektrum) oraz 208 osób w grupie kontrolnej (78 osób z zaburzeniami spoza spektrum autyzmu i 130 osób o typowym rozwoju)

Psychometria

Alfa Cronbacha: Afekt społeczny (SA): 0,86-0,93 w zależności od modułu
Zachowania ograniczone i powtarzalne (RRB): 0,64-0,79 w zależności od modułu
Stabilność (test-retest): W polskim artykule walidacyjnym nie raportowano stabilności bezwzględnej (test-retest); podano natomiast wysoką zgodność między sędziami – współczynnik korelacji wewnątrzklasowej dla wyniku całkowitego wyniósł od 0,77 do 0,97, a średnie wartości współczynnika kappa dla ocen poszczególnych pozycji były równe lub większe niż 0,90 (z wyjątkiem Modułu 4, gdzie wyniosły 0,86)
Trafność: Walidacja polskiej wersji (Chojnicka, Pisula, 2017; grupa walidacyjna n = 401, w tym 193 osoby z ASD): czułość i swoistość algorytmów w zależności od modułu i wariantu wyniosły od 84 do 96 proc. czułości i od 74 do 96 proc. swoistości. Przykładowo: Moduł dla małych dzieci (wariant few to no words) 96 proc. i 95 proc.; Moduł 1 dla dzieci mówiących pojedynczymi słowami 92-93 proc. i 82-83 proc.; Moduł 2 dla dzieci poniżej 5 lat 91 proc. i 96 proc.; Moduł 3: 90 proc. i 81 proc.; Moduł 4: 92 proc. i 74 proc. Trafność potwierdzają korelacje z ADI-R i SCQ oraz duże różnice między grupą z ASD a grupą kontrolną. Autorki wnioskują, że polska wersja ma wysoką rzetelność i właściwości psychometryczne równoważne wersji oryginalnej oraz obcojęzycznym, i nadaje się do diagnostyki indywidualnej w celach klinicznych.

Dostępność

Typ: Płatny
Wydawca / źródło: Pracownia Testów Psychologicznych PTP
Kategoria testu wg PTP: A
Cena: komplet 19 280,50 zł brutto (15 735,19 zł netto): podręcznik, protokoły pięciu modułów (po 10 egz.) oraz zestaw pomocy diagnostycznych – ceny ze strony wydawcy, lipiec 2026
Zgoda autora / licencja: narzędzie oznaczane przez PTP jako A+ (z zastrzeżeniem certyfikatu): dla psychologów oraz innych specjalistów po ukończeniu certyfikującego szkolenia z tego konkretnego narzędzia (szkolenie polskie lub zagraniczne), po studiach magisterskich i z doświadczeniem zawodowym w odpowiednim obszarze

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2)
Construct: the individual's current, directly observed functioning against autism spectrum criteria in two domains: social affect (communication and reciprocal social-emotional behaviour) and restricted, repetitive and stereotyped behaviours, coded from a series of standardised social and play situations
Target group: individuals from 12 months of age across the lifespan (children, adolescents, adults); the module is selected according to chronological age and level of expressive language, from children with no speech to fluently speaking adults
Response format: observation coded by the clinician: after a series of standardised activities, the clinician rates a set of behaviours on a severity scale from 0 (no abnormality relevant to diagnosis) to 3 (marked abnormality), plus additional codes for atypical behaviour of another kind and for non-applicable items
Scoring: observed behaviours are coded and selected codes transferred to the module's diagnostic algorithm, then summed into two domains (social affect and restricted/repetitive behaviours), combined into an overall total and compared with published cut-offs for an autism-spectrum and an autism classification; for individuals over 30 months a comparison score from 1 to 10 is also calculated. There are five modules (T, 1, 2, 3, 4) selected by chronological age and expressive language level. Full cut-offs and comparison-score tables are in the paid manual and are not reproduced here
Norms / interpretation: no population norms; the overall total is compared with cut-offs for spectrum and autism classifications, and the 1-10 comparison score describes the severity of observed autism symptoms, allowing comparison across modules and over time. ADOS-2 yields a classification within its own algorithm, not a standalone clinical diagnosis
Normative sample: Polish validation group n = 401 (193 with ASD, 208 controls: 78 non-spectrum, 130 typically developing)
Procedure: semi-structured observation conducted individually by a trained clinician directly with the person being assessed (not with a caregiver)
Administration time: approximately 40-60 minutes; individual administration with no time limit
Notes: Polish adaptation by Izabela Chojnicka and Ewa Pisula, published by the Polish Psychological Association Test Laboratory (PTP); validation published in 2017 in Frontiers in Psychology. Polish validation (n = 401): algorithm sensitivity 84-96 percent and specificity 74-96 percent depending on module; inter-rater ICC for the overall total 0.77-0.97; internal consistency (Cronbach's alpha) 0.86-0.93 for social affect and 0.64-0.79 for restricted/repetitive behaviours. Together with the ADI-R (also adapted by the same authors) ADOS-2 is regarded as the gold standard for ASD diagnosis. The original second edition was published by Western Psychological Services in 2012. Requires certified training; sold by PTP as a complete kit for 19,280.50 PLN gross.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Arkusz angielski: https://www.wpspublish.com/ados-2-autism-diagnostic-observation-schedule-second-edition
Dostępność wersji EN: Wersja anglojęzyczna (druga edycja, 2012) wydawana komercyjnie przez Western Psychological Services (WPS). Materiały, pomoce diagnostyczne i podręcznik są chronione prawem autorskim i dostępne wyłącznie odpłatnie, dla użytkowników o odpowiednich kwalifikacjach; nie ma bezpłatnej wersji do pobrania. ADOS-2 to nie kwestionariusz, lecz zestaw pomocy diagnostycznych z protokołami, dlatego oryginał nie ma pojedynczego artykułu źródłowego – podstawą jest podręcznik WPS.

Podgląd arkusza

Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.

Jak opisać w pracy dyplomowej

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Bez ukończonego certyfikującego szkolenia z tego narzędzia – kodowanie bez przeszkolenia nie zapewnia rzetelności
•U dzieci poniżej 12. miesiąca życia lub o niewerbalnym wieku umysłowym niższym niż wymagany dla najniższego modułu
•Jako jedynej podstawy rozpoznania, bez wywiadu rozwojowego i oceny poziomu rozwoju
•Jako narzędzia przesiewowego w badaniach populacyjnych – koszt, czas i wymagania szkoleniowe czynią to niewykonalnym
•Do monitorowania subtelnych zmian w krótkim czasie w oparciu wyłącznie o klasyfikację algorytmu – do opisu nasilenia służy wynik porównawczy
•Gdy warunki badania są nietypowe (silne zmęczenie, choroba, brak współpracy), bo obniżają trafność jednorazowej obserwacji
•Jako student bez uprawnień – narzędzie należy do kategorii dla psychologów i przeszkolonych specjalistów, badanie do pracy dyplomowej wymaga nadzoru uprawnionego diagnosty

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Zgodność klasyfikacji spektrum autyzmu uzyskanej w obserwacji ADOS-2 i w wywiadzie ADI-R w grupie dzieci kierowanych na diagnostykę
Wynik porównawczy ADOS-2 a poziom funkcjonowania adaptacyjnego dzieci ze spektrum autyzmu
Nasilenie objawów w obszarze afektu społecznego a wiek postawienia rozpoznania spektrum autyzmu
Różnice płciowe w obrazie objawów rejestrowanym w obserwacji ADOS-2 u dziewcząt i chłopców
Trafność Modułu 4 ADOS-2 w diagnostyce dorosłych: analiza wyników fałszywie dodatnich i różnicowanie ze współwystępującymi zaburzeniami
Zmiana wyniku porównawczego ADOS-2 w trakcie terapii dzieci ze spektrum autyzmu: pomiar przed i po interwencji
Zgodność między diagnostami w kodowaniu ADOS-2 w warunkach polskiego ośrodka diagnostycznego
Związek między wynikami ADOS-2 a przesiewowym kwestionariuszem SCQ w grupie dzieci z podejrzeniem ASD

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Walidacja polskiej wersji

źródło

Zgodność między sędziami i spójność wewnętrzna

źródło

Trafność zbieżna i różnicowa

źródło

Pozycja narzędzia w diagnostyce i badaniach

źródło

Podobne narzędzia

ADI-R (Wywiad do Diagnozy Autyzmu – Wersja zrewidowana)
Półustrukturyzowany wywiad z rodzicem lub opiekunem o pełnej historii rozwoju, a nie bezpośrednia obserwacja osoby badanej. Polską adaptację przygotowały te same autorki. W praktyce oba narzędzia stosuje się łącznie: ADI-R dostarcza historii rozwoju, ADOS-2 obrazu aktualnego zachowania.
ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)
Kwestionariusze wypełniane przez rodzica i nauczyciela, z polskimi normami znormalizowanymi. Znacznie szybsze i tańsze, przydatne przesiewowo, ale bez bezpośredniej ustrukturyzowanej obserwacji i kodowania przez przeszkolonego diagnostę.
SCQ (Social Communication Questionnaire)
Krótki kwestionariusz przesiewowy wypełniany przez opiekuna, oparty na pozycjach zbliżonych do ADI-R. Służy do wstępnej selekcji, a nie do pogłębionej diagnostyki; w polskiej walidacji ADOS-2 używany był jako miara odniesienia.
M-CHAT-R/F (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised)
Bezpłatne narzędzie przesiewowe dla małych dzieci, wypełniane przez rodzica. Wykrywa ryzyko ASD i kieruje na pogłębioną diagnostykę, ale nie daje klasyfikacji ani nie zastępuje obserwacji ADOS-2.

Bibliografia

Lord, C., Rutter, M., DiLavore, P. C., Risi, S., Gotham, K., Bishop, S. (2012). Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2). Torrance, CA: Western Psychological Services.
Lord, C., Luyster, R. J., Gotham, K., Guthrie, W. (2012). Autism Diagnostic Observation Schedule, Second Edition (ADOS-2) Manual (Part II): Toddler Module. Torrance, CA: Western Psychological Services.
Chojnicka, I., Pisula, E. (2017). ADOS-2. Protokół obserwacji do diagnozowania zaburzeń ze spektrum autyzmu. Adaptacja polska. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Chojnicka, I., Pisula, E. (2017). Adaptation and Validation of the ADOS-2, Polish Version. Frontiers in Psychology, 8, 1916.
Gotham, K., Pickles, A., Lord, C. (2009). Standardizing ADOS scores for a measure of severity in autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39(5), 693-705.