ADI-R. Wywiad do Diagnozy Autyzmu – Wersja zrewidowana
Autism Diagnostic Interview-Revised
Pełna historia rozwoju i aktualne funkcjonowanie osoby badanej pod kątem kryteriów zaburzeń ze spektrum autyzmu w trzech obszarach: komunikacji i języka, wzajemnych interakcji społecznych oraz ograniczonych, powtarzalnych i stereotypowych wzorców zachowania i zainteresowań, wraz z wiekiem wystąpienia pierwszych objawów
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Michael Rutter, Ann Le Couteur, Catherine Lord (2003)
- Polska adaptacja
- Izabela Chojnicka, Ewa Pisula (2021)
- Grupa docelowa
- osoby w każdym wieku (dzieci, młodzież i dorośli) o wieku umysłowym co najmniej 24 miesięcy; respondentem jest rodzic lub opiekun znający historię rozwoju i aktualne zachowanie osoby badanej
- Czas badania
- zgodnie z zaleceniami 1,5-2,5 godziny; w praktyce ok. 1,5-4 godzin, bez ograniczenia czasu
- Procedura
- wywiad półustrukturyzowany prowadzony indywidualnie przez przeszkolonego diagnostę z rodzicem lub opiekunem osoby badanej (nie z samą osobą badaną); pytania obowiązkowe są w protokole wyróżnione, a każda pozycja zawiera ścisłe definicje ocenianych zachowań
Co bada ten test
ADI-R to obszerny, półustrukturyzowany wywiad diagnostyczny prowadzony z rodzicem lub opiekunem osoby, u której podejrzewa się zaburzenie ze spektrum autyzmu. Kluczowa jest tu formuła investigator-based: diagnosta nie zapisuje odpowiedzi opiekuna wprost, tylko na podstawie szczegółowych opisów zachowania sam przyznaje ocenę według ścisłych definicji zawartych w protokole. To zasadnicza różnica wobec kwestionariuszy, w których respondent sam wybiera odpowiedź, i to ona odpowiada za wysoką zgodność między diagnostami, ale też za konieczność przejścia certyfikującego szkolenia.
Narzędzie porządkuje informacje wokół triady nieprawidłowości, na której opierają się kryteria diagnostyczne: wzajemnych interakcji społecznych, komunikacji i języka oraz ograniczonych, powtarzalnych i stereotypowych wzorców zachowania i zainteresowań. Czwartym elementem klasyfikacji jest wiek wystąpienia pierwszych objawów, co odzwierciedla neurorozwojowy charakter zaburzenia.
Szczególną wartością ADI-R jest to, że sięga po pełną historię rozwoju, a nie tylko po obraz aktualny. Wiele pozycji ocenia się podwójnie: dla stanu obecnego oraz dla okresu największego nasilenia nieprawidłowości, przypadającego zwykle między czwartym a piątym rokiem życia. Niektóre pytania mają własne ramy wiekowe, na przykład dotyczące zabawy w grupie oceniane są dla przedziału od 4 do 10 lat, a dotyczące wzajemnych przyjaźni dla dzieci w piątym roku życia i starszych. Dzięki temu wywiad pozwala odtworzyć przebieg rozwoju u osoby dorosłej, u której obraz kliniczny mógł się z czasem zmienić.
ADI-R stosuje się u osób w każdym wieku pod warunkiem, że ich wiek umysłowy wynosi co najmniej 24 miesiące. Taki próg wynika z badań psychometrycznych wersji oryginalnej: dla niższego wieku umysłowego nie opracowano progów odsiewowych.
Typowe zastosowanie
Podstawowe zastosowanie to pogłębiona diagnostyka zaburzeń ze spektrum autyzmu w zespołach diagnostycznych, zwykle w połączeniu z obserwacją ADOS-2 i oceną poziomu rozwoju. Wywiad wykorzystuje się także przy planowaniu terapii oraz opracowywaniu programów edukacyjnych i terapeutycznych, ponieważ algorytmy aktualnego zachowania pozwalają opisać profil funkcjonowania i śledzić jego zmiany. W badaniach naukowych ADI-R jest standardowym narzędziem kwalifikującym uczestników do grup badawczych: w literaturze z zakresu biologii autyzmu praktycznie nie spotyka się prac, w których rozpoznanie postawiono bez ADI-R i ADOS. Ze względu na standaryzację i wysoką zgodność między diagnostami wywiad jest szczególnie ceniony w badaniach wieloośrodkowych i genetycznych.
Wymiary i podskale
Wzajemne interakcje społeczne
Obszar oceniany na podstawie działu o rozwoju społecznym i zabawie. Obejmuje między innymi kontakt wzrokowy, dzielenie uwagi i radości, adekwatność reakcji społeczno-emocjonalnych, nawiązywanie relacji rówieśniczych i przyjaźni. W polskiej walidacji uzyskał najwyższą zgodność wewnętrzną (alfa 0,95) oraz czułość i swoistość na poziomie 87 procent.
Komunikacja i język
Obejmuje rozwój mowy i jej ewentualną utratę, rozumienie języka, mowę stereotypową i powtarzalną, odwracanie zaimków, komunikację niewerbalną oraz zabawę w udawanie i naśladowanie społeczne. Dla osób bez mowy stosuje się odrębne warianty algorytmu. Alfa 0,89, czułość 86 procent i swoistość 87 procent w polskiej walidacji.
Ograniczone, powtarzalne i stereotypowe wzorce zachowania i zainteresowań
Obejmuje zaabsorbowanie wąskimi zainteresowaniami, przywiązanie do rutyn i rytuałów, manieryzmy ruchowe, zainteresowanie częściami przedmiotów oraz nietypowe reakcje sensoryczne. W polskiej walidacji obszar ten uzyskał najwyższą czułość spośród trzech (94 procent) przy swoistości 85 procent, alfa 0,85.
Wiek wystąpienia pierwszych objawów
Czwarty element klasyfikacji, niebędący skalą objawową. Wymaga ustalenia, czy pierwsze objawy wystąpiły przed ukończeniem 36. miesiąca życia. Bez spełnienia tego warunku klasyfikacja autyzmu w algorytmie ADI-R nie zostaje postawiona, nawet przy przekroczeniu progów w trzech obszarach objawowych.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Protokół obejmuje 93 pozycje zgrupowane w osiem działów: wprowadzenie i pytania wstępne (sytuacja rodzinna, edukacja, leczenie, dotychczasowe rozpoznania), wczesny rozwój (początek objawów, kamienie milowe, trening czystości), nabywanie i utrata umiejętności w tym językowych, język i funkcjonowanie komunikacji, rozwój społeczny i zabawa, zachowania i zainteresowania, zachowania ogólne oraz komentarze końcowe zawierające wrażenia osoby prowadzącej wywiad. Każda pozycja zajmuje osobną stronę podzieloną na pola: tytuł pozycji, szczegółowe instrukcje dla diagnosty, pytania wywiadu, szczegółowy opis warunków przyznania każdej oceny oraz miejsce na wpisanie oceny. Pytania obowiązkowe są w protokole wyróżnione graficznie. Każda pozycja zawiera ścisłe definicje ocenianych zachowań i umiejętności, co odróżnia ADI-R od wywiadów swobodnych i stanowi podstawę jego rzetelności.
- Skala odpowiedzi
- Diagnosta koduje każdą pozycję na skali nasilenia: 0 oznacza, że badane zachowanie nie występuje, 1 że występuje i jest do pewnego stopnia nieprawidłowe, ale niewystarczająco lub niewystarczająco często, 2 wyraźnie nieprawidłowe zachowanie, a 3 znaczące nasilenie badanego zachowania. Oprócz tego stosuje się kody specjalne: 7 dla wyraźnych nieprawidłowości powiązanych z badanym zachowaniem, ale innego rodzaju niż opisany, 8 dla sytuacji, gdy pozycja nie dotyczy danej osoby, oraz 9 gdy dane są nieznane lub nie zadano pytania. Oceny nie są odpowiedziami respondenta, lecz osądem diagnosty opartym na przykładach opisanych przez opiekuna.
- Normy i interpretacja
- ADI-R nie ma norm populacyjnych, stenów ani centyli. Jest narzędziem kryterialnym: wyniki obszarów porównuje się z progami odsiewowymi podanymi w podręczniku. Klasyfikację autyzmu stawia się, gdy progi zostały osiągnięte lub przekroczone jednocześnie w komunikacji, wzajemnych interakcjach społecznych i wzorcach zachowań i zainteresowań, a pierwsze objawy wystąpiły przed 36. miesiącem życia. Przekroczenie wszystkich czterech progów wskazuje na całościowe zaburzenie rozwoju i jest podstawą do dalszego różnicowania, na przykład w kierunku zespołu Retta czy dziecięcego zaburzenia dezintegracyjnego, na które wskazują odrębne wzorce regresji opisane w podręczniku. Konkretnych wartości progów nie podajemy, ponieważ znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku. Osobno funkcjonują algorytmy aktualnego zachowania, które nie mają charakteru diagnostycznego i nie zostały poddane pełnej walidacji: służą do opisu poziomu funkcjonowania i porównywania go w czasie.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Uznawany wraz z ADOS-2 za złoty standard diagnozy spektrum autyzmu w Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii
- •Bardzo wysoka zgodność między diagnostami w polskiej walidacji (korelacje wewnątrzklasowe 0,98-0,99) dzięki ścisłym definicjom ocenianych zachowań
- •Wysoka zgodność wewnętrzna wszystkich trzech obszarów w wersji polskiej (alfa od 0,85 do 0,95)
- •Obejmuje pełną historię rozwoju, nie tylko obraz aktualny, dzięki czemu nadaje się do diagnozy osób dorosłych i młodzieży
- •Stosowalny w każdym wieku chronologicznym pod warunkiem wieku umysłowego co najmniej 24 miesięcy
- •Zawiera algorytmy aktualnego zachowania przydatne do planowania i monitorowania terapii, a nie tylko do rozpoznania
- •Polska wersja ma opublikowaną walidację w recenzowanym czasopiśmie międzynarodowym oraz nowe algorytmy dla najmłodszych dzieci
Ograniczenia
- •Bardzo czasochłonny: od półtorej do nawet czterech godzin jednego wywiadu z opiekunem
- •Wymaga certyfikującego szkolenia, którego koszt i dostępność istotnie ograniczają krąg użytkowników
- •Opiera się wyłącznie na relacji opiekuna, obciążonej pamięcią retrospektywną i subiektywną interpretacją zachowań dziecka sprzed lat
- •Nie zastępuje bezpośredniej obserwacji osoby badanej, dlatego w praktyce wymaga uzupełnienia narzędziem obserwacyjnym typu ADOS-2
- •Nie stosuje się go u osób o wieku umysłowym poniżej 24 miesięcy, bo dla nich nie opracowano progów odsiewowych
- •Algorytmy aktualnego zachowania nie zostały poddane pełnej walidacji i nie służą do stawiania rozpoznania
- •Nowy algorytm dla dzieci mówiących frazami w wieku 21-47 miesięcy uzyskał w polskiej walidacji niską czułość (40 procent) przy wysokiej swoistości, co wymaga ostrożności u najmłodszych
- •Kryterium wystąpienia objawów przed 36. miesiącem życia pochodzi ze starszych klasyfikacji i jest sztywniejsze niż ujęcie rozwojowe w DSM-5
Budowa
- Liczba pozycji
- 93
- Format odpowiedzi
- oceny kodowane przez diagnostę w skali 0-3 (0 – badane zachowanie nie występuje, 1 – występuje i jest do pewnego stopnia nieprawidłowe, ale niewystarczająco lub niewystarczająco często, 2 – wyraźnie nieprawidłowe zachowanie, 3 – znaczące nasilenie badanego zachowania) plus kody specjalne: 7 (wyraźne nieprawidłowości powiązane z badanym zachowaniem, ale nie w sposób tu określony), 8 (nie dotyczy) i 9 (dane nieznane lub nie pytano)
- Wersje
- algorytm diagnostyczny dla wieku 2 lata 0 miesięcy - 3 lata 11 miesięcy (39 pozycji wywiadu)
- algorytm diagnostyczny dla wieku od 4 lat 0 miesięcy (42 pozycje wywiadu)
- algorytm aktualnego zachowania dla wieku 2 lata 0 miesięcy - 3 lata 11 miesięcy (34 pozycje)
- algorytm aktualnego zachowania dla wieku 4 lata 0 miesięcy - 9 lat 11 miesięcy (36 pozycji)
- algorytm aktualnego zachowania dla wieku od 10 lat 0 miesięcy (29 pozycji)
- nowe algorytmy dla małych dzieci i przedszkolaków (12-47 miesięcy) opracowane przy walidacji polskiej wersji
Podskale
Wprowadzenie i pytania wstępne (sytuacja rodzinna, edukacja, leczenie, dotychczasowe rozpoznania)
Wczesny rozwój (początek objawów, kamienie milowe, trening czystości)
Nabywanie i utrata umiejętności, w tym językowych
Język i funkcjonowanie komunikacji
- Alfa Cronbacha: 0,89
Rozwój społeczny i zabawa (wzajemne interakcje społeczne)
- Alfa Cronbacha: 0,95
Zachowania i zainteresowania (ograniczone, powtarzalne i stereotypowe wzorce)
- Alfa Cronbacha: 0,85
Zachowania ogólne
Komentarze końcowe (m.in. wrażenia osoby prowadzącej wywiad)
Obliczanie wyników
- Metoda
- przeniesienie części ocen z wywiadu do arkusza algorytmu, przekodowanie ocen i porównanie sum w poszczególnych obszarach z progami odsiewowymi (algorytm kategorialny, bez wyniku znormalizowanego)
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Nie ma pozycji odwróconych: każda ocena wyraża nasilenie nieprawidłowości, więc wyższa wartość zawsze oznacza większe nasilenie objawu. Przy przenoszeniu ocen do algorytmu diagnostycznego obowiązuje przekodowanie: ocenę 3 zamienia się na 2, ocenę 7 na 0, a ocenę 8 na 0. Do algorytmu wchodzi tylko podzbiór pozycji wywiadu (39 pozycji w algorytmie dla wieku 2:0-3:11 i 42 pozycje w algorytmie od 4:0). Rozpoznanie w klasyfikacji ADI-R stawia się, gdy wyniki osiągają progi odsiewowe lub je przekraczają jednocześnie w trzech obszarach: (a) komunikacji, (b) wzajemnych interakcji społecznych i (c) wzorców zachowań i zainteresowań, oraz gdy (d) pierwsze objawy wystąpiły przed ukończeniem 36. miesiąca życia. Pełne tabele progów znajdują się w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane.
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź wywiad i zakoduj wszystkie pozycje protokołu według definicji podanych przy każdej z nich. Kodujesz nasilenie nieprawidłowości od 0 do 3, a gdy trzeba, używasz kodów 7, 8 lub 9. Pamiętaj, że oceniasz opisane zachowanie, a nie deklarację opiekuna, i że wiele pozycji wymaga podwójnej oceny: dla stanu obecnego oraz dla okresu największego nasilenia objawów.
Krok 2: wybierz właściwy algorytm. Do rozpoznania służą wyłącznie dwa algorytmy diagnostyczne: dla wieku od 2 lat 0 miesięcy do 3 lat 11 miesięcy (39 pozycji) oraz dla wieku od 4 lat 0 miesięcy (42 pozycje). Trzy algorytmy aktualnego zachowania (dla 2:0-3:11, 4:0-9:11 i od 10:0) opisują bieżące funkcjonowanie i nie służą do diagnozy. Wybór niewłaściwego algorytmu to najczęstszy błąd proceduralny.
Krok 3: przenieś oceny wybranych pozycji do arkusza algorytmu, stosując obowiązkowe przekodowanie. Ocenę 3 zamieniasz na 2, ocenę 7 na 0 i ocenę 8 na 0. Pominięcie przekodowania zawyża wynik i jest drugim typowym źródłem pomyłek.
Krok 4: zsumuj oceny w obrębie każdego z trzech obszarów: komunikacji, wzajemnych interakcji społecznych oraz wzorców zachowań i zainteresowań. Osobno ustal, czy pierwsze objawy wystąpiły przed ukończeniem 36. miesiąca życia.
Krok 5: porównaj sumy z progami odsiewowymi z podręcznika. Klasyfikacja autyzmu wymaga osiągnięcia lub przekroczenia progu jednocześnie we wszystkich trzech obszarach oraz spełnienia kryterium wieku wystąpienia objawów. Przekroczenie progów tylko w części obszarów nie uprawnia do klasyfikacji.
Krok 6: potraktuj wynik jako jedną z przesłanek. ADI-R daje klasyfikację w obrębie własnego algorytmu, a nie rozpoznanie kliniczne. Rozpoznanie stawia zespół diagnostyczny, zestawiając wywiad z obserwacją, oceną poziomu rozwoju i danymi z innych źródeł.
Normy
- Typ norm
- nie dotyczy w sensie norm populacyjnych – narzędzie kryterialne z progami odsiewowymi dla algorytmów
- Interpretacja
- wynikiem jest rozstrzygnięcie, czy w każdym z trzech obszarów oraz w kryterium wieku wystąpienia objawów przekroczono progi odsiewowe. Przekroczenie progów we wszystkich czterech elementach wskazuje na całościowe zaburzenie rozwoju i jest przesłanką do dalszego różnicowania. Algorytmy aktualnego zachowania nie służą do diagnozy, tylko do opisu i porównywania poziomu funkcjonowania w czasie, na przykład przy planowaniu i monitorowaniu terapii. Wynik ADI-R nie jest samodzielnym rozpoznaniem klinicznym.
- Próba normalizacyjna
- polska grupa normalizacyjna liczyła 178 osób (w tym 118 z ASD), a grupa walidacyjna 125 osób (65 z ASD i 60 osób z grupy kontrolnej obejmującej osoby z zaburzeniami spoza spektrum autyzmu oraz o rozwoju typowym)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- Wzajemne interakcje społeczne: 0,95
- Komunikacja: 0,89
- Ograniczone i powtarzalne wzorce zachowania: 0,85
- Stabilność (test-retest)
- dla wersji oryginalnej: retest przeprowadzany przez innego diagnostę w odstępie 2-5 miesięcy, rzetelność zsumowanych ocen sekcji w obrębie danego obszaru mierzona współczynnikiem korelacji wewnątrzklasowej wyniosła 0,93-0,97; zgodność ocen pojedynczych pozycji algorytmu diagnostycznego mierzona współczynnikiem kappa wyniosła 0,63-0,89
- Trafność
- Walidacja polskiej wersji (Chojnicka, Pisula, 2019; grupa walidacyjna n = 125, w tym 65 osób z ASD): zgodność między diagnostami wyrażona współczynnikiem korelacji wewnątrzklasowej wyniosła 0,99 dla wzajemnych interakcji społecznych, 0,99 dla komunikacji i 0,98 dla ograniczonych i powtarzalnych wzorców zachowania. Czułość i swoistość oryginalnych algorytmów diagnostycznych w polskiej próbie: wzajemne interakcje społeczne 87 proc. i 87 proc., komunikacja 86 proc. i 87 proc., ograniczone i powtarzalne wzorce zachowania 94 proc. i 85 proc. Nowe algorytmy dla małych dzieci (12-47 miesięcy) osiągnęły dla progu klinicznego: wariant dla dzieci mówiących pojedynczymi słowami w wieku 21-47 miesięcy 92 proc. czułości i 88 proc. swoistości, wariant dla dzieci mówiących frazami w wieku 21-47 miesięcy 40 proc. czułości i 93 proc. swoistości. Autorki podsumowują, że polska wersja ma dobre właściwości psychometryczne i nadaje się zarówno do diagnostyki klinicznej, jak i do badań naukowych, przy czym algorytmy dla najmłodszych dzieci wymagają dalszych badań.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- komplet 780,15 zł brutto; podręcznik 386,45 zł; protokoły wywiadu 334,60 zł (10 szt.); arkusze algorytmów 59,10 zł (10 szt.) – ceny ze strony wydawcy, lipiec 2026
- Zgoda autora / licencja
- narzędzie w kategorii oznaczanej przez PTP jako A z zastrzeżeniem certyfikatu: dostępne dla psychologów oraz innych specjalistów po ukończeniu certyfikującego szkolenia z tego konkretnego narzędzia; szkolenia prowadzą w Polsce m.in. NODN IWRD i Fundacja JiM
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Autism Diagnostic Interview-Revised (ADI-R)
- Construct
- the full developmental history and current functioning of the individual against autism spectrum criteria in three domains: language and communication, reciprocal social interaction, and restricted, repetitive and stereotyped patterns of behaviour and interests, together with age at onset of the first symptoms
- Target group
- individuals of any chronological age with a mental age of at least 24 months; the respondent is a parent or caregiver familiar with the person's developmental history and current behaviour
- Response format
- the clinician codes each item 0-3 (0 = behaviour not present, 1 = present and somewhat abnormal but not sufficiently or not frequently enough, 2 = definite abnormal behaviour, 3 = marked severity) plus special codes 7 (definite abnormality related to the behaviour but not of the type specified), 8 (not applicable) and 9 (not known or not asked)
- Scoring
- a subset of items is transferred to an algorithm sheet and recoded (3 becomes 2, 7 becomes 0, 8 becomes 0), then domain totals are compared with published cut-offs. An ADI-R classification of autism requires meeting or exceeding cut-offs in communication, reciprocal social interaction and restricted/repetitive behaviours, plus onset before 36 months of age. Diagnostic algorithms exist for ages 2:0-3:11 (39 items) and from 4:0 (42 items); current behaviour algorithms exist for 2:0-3:11 (34 items), 4:0-9:11 (36 items) and from 10:0 (29 items)
- Norms / interpretation
- no population norms; the outcome is whether cut-offs are met in each domain and in the age-of-onset criterion. Current behaviour algorithms are not diagnostic and serve to describe and compare levels of functioning over the course of treatment
- Normative sample
- Polish normalisation group n = 178 (118 with ASD); validation group n = 125 (65 with ASD, 60 controls)
- Procedure
- semi-structured, investigator-based interview conducted individually by a trained clinician with a parent or caregiver, not with the individual being assessed
- Administration time
- 1.5-2.5 hours as recommended; approximately 1.5-4 hours in practice, with no time limit
- Notes
- Polish adaptation by Izabela Chojnicka and Ewa Pisula, published by the Polish Psychological Association Test Laboratory (PTP) in 2021; validation published in 2019. Polish validation results: inter-rater ICC 0.99 (social interaction), 0.99 (communication) and 0.98 (restricted/repetitive behaviours); Cronbach's alpha 0.95, 0.89 and 0.85 respectively; sensitivity/specificity of the original diagnostic algorithms 87/87, 86/87 and 94/85 percent. Original-version reliability: kappa 0.63-0.89 for algorithm items and ICC 0.93-0.97 for test-retest by a different clinician after 2-5 months. Together with the ADOS-2 (also adapted by Chojnicka and Pisula) the ADI-R is regarded as the gold standard for ASD diagnosis. Requires certified training; sold by PTP for 780.15 PLN (complete set).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://doi.org/10.1007/BF02172145
- Dostępność wersji EN
- Wersja anglojęzyczna wydawana komercyjnie przez Western Psychological Services (WPS). Materiały są chronione prawem autorskim i dostępne wyłącznie odpłatnie, dla użytkowników o odpowiednich kwalifikacjach; nie ma bezpłatnej wersji do pobrania.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii pracy opisz ADI-R jako półustrukturyzowany wywiad typu investigator-based prowadzony z rodzicem lub opiekunem, podaj autorów oryginału (Rutter, Le Couteur, Lord, 2003), autorki polskiej adaptacji (Chojnicka, Pisula, 2021), liczbę pozycji, trzy obszary objawowe, kryterium wieku wystąpienia objawów, użyty algorytm oraz czas badania. Zaznacz wprost, który algorytm zastosowałeś i dlaczego, bo od wieku badanych zależy wybór wariantu.
Raportuj właściwości psychometryczne polskiej wersji podane przez autorki adaptacji: zgodność między diagnostami wyrażoną korelacją wewnątrzklasową (0,98-0,99) oraz zgodność wewnętrzną obszarów (alfa od 0,85 do 0,95). Jeżeli w Twoim badaniu wywiady prowadziła więcej niż jedna osoba, koniecznie policz i zaraportuj własną zgodność między sędziami na podpróbie nagranych lub podwójnie kodowanych wywiadów.
Podaj kwalifikacje osób prowadzących wywiady, w tym fakt ukończenia certyfikującego szkolenia. Recenzenci prac o spektrum autyzmu zwracają na to szczególną uwagę, ponieważ bez szkolenia rzetelność kodowania nie jest zapewniona.
Jeśli ADI-R służy do kwalifikacji uczestników do grup, opisz to jako kryterium włączenia i podaj, czy stosowano go łącznie z obserwacją ADOS-2. Zestawienie obu narzędzi jest w piśmiennictwie standardem i jego brak bywa wskazywany jako ograniczenie metodologiczne.
Nie reprodukuj w pracy treści pozycji ani tabel progów odsiewowych: protokół i podręcznik są chronione prawem autorskim, a narzędzie sprzedaje Pracownia Testów Psychologicznych PTP wyłącznie osobom z odpowiednimi kwalifikacjami.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •U osób o wieku umysłowym poniżej 24 miesięcy, dla których nie opracowano progów odsiewowych
- •Bez ukończonego certyfikującego szkolenia z tego narzędzia – kodowanie bez przeszkolenia nie zapewnia rzetelności
- •Gdy nie ma dostępu do opiekuna znającego wczesną historię rozwoju osoby badanej, na przykład u dorosłych bez kontaktu z rodziną
- •Jako narzędzia przesiewowego w badaniach populacyjnych – czas trwania i wymagania szkoleniowe czynią to niewykonalnym
- •Jako jedynej podstawy rozpoznania, bez bezpośredniej obserwacji osoby badanej i oceny poziomu rozwoju
- •Do monitorowania efektów terapii przy użyciu algorytmu diagnostycznego – do tego służą algorytmy aktualnego zachowania
- •Gdy potrzebna jest szybka orientacyjna ocena ryzyka ASD u małego dziecka – do tego przeznaczone są krótkie narzędzia przesiewowe
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Zgodność klasyfikacji spektrum autyzmu uzyskanej w ADI-R i w obserwacji ADOS-2 w grupie dzieci kierowanych na diagnostykę
- Profil nasilenia objawów w trzech obszarach ADI-R a poziom funkcjonowania adaptacyjnego dzieci ze spektrum autyzmu
- Wiek postawienia rozpoznania spektrum autyzmu a nasilenie objawów w wywiadzie z opiekunem
- Retrospektywna relacja rodzica o wczesnym rozwoju a dokumentacja medyczna: zgodność źródeł informacji w diagnozie ASD
- Różnice płciowe w obrazie objawów spektrum autyzmu rejestrowanym w ADI-R u dziewcząt i chłopców
- Regresja umiejętności językowych i społecznych w relacjach opiekunów a późniejszy poziom funkcjonowania
- Stres rodzicielski i wsparcie społeczne opiekunów dzieci z rozpoznaniem ASD potwierdzonym w ADI-R
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Walidacja polskiej wersji
W grupie walidacyjnej liczącej 125 osób (65 z ASD i 60 osób z grupy kontrolnej) polska wersja uzyskała zgodność między diagnostami na poziomie 0,99 dla wzajemnych interakcji społecznych, 0,99 dla komunikacji i 0,98 dla ograniczonych i powtarzalnych wzorców zachowania (korelacja wewnątrzklasowa) oraz zgodność wewnętrzną odpowiednio 0,95, 0,89 i 0,85. Czułość i swoistość oryginalnych algorytmów diagnostycznych wyniosły 87 i 87 procent dla interakcji społecznych, 86 i 87 procent dla komunikacji oraz 94 i 85 procent dla wzorców zachowania.
źródłoNowe algorytmy dla małych dzieci
Przy walidacji polskiej wersji opracowano nowe algorytmy dla dzieci w wieku 12-47 miesięcy. Dla progu klinicznego wariant przeznaczony dla dzieci mówiących pojedynczymi słowami w wieku 21-47 miesięcy uzyskał 92 procent czułości i 88 procent swoistości, natomiast wariant dla dzieci mówiących frazami w tym samym wieku 40 procent czułości przy 93 procentach swoistości. Autorki wskazują, że algorytmy dla najmłodszych wymagają dalszych badań.
źródłoRzetelność wersji oryginalnej
Zgodność ocen pojedynczych pozycji wchodzących w skład algorytmu diagnostycznego mierzona współczynnikiem kappa wyniosła od 0,63 do 0,89. Rzetelność metodą test-retest, przy powtórzeniu wywiadu przez innego diagnostę po 2-5 miesiącach, oceniana korelacją wewnątrzklasową dla zsumowanych ocen sekcji wyniosła od 0,93 do 0,97.
źródłoPozycja narzędzia w badaniach naukowych
ADI-R w połączeniu z ADOS jest opisywany jako złoty standard diagnozy autyzmu w Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii. W literaturze z zakresu biologii i genetyki autyzmu praktycznie nie spotyka się prac, w których rozpoznanie uczestników postawiono bez użycia tych dwóch narzędzi.
źródłoPodobne narzędzia
ADOS-2 (Plan Obserwacji do Diagnozowania Zaburzeń ze Spektrum Autyzmu)
Ustrukturyzowana obserwacja samej osoby badanej w zaaranżowanych sytuacjach społecznych, a nie wywiad z opiekunem. Polską adaptację przygotowały te same autorki. W praktyce oba narzędzia stosuje się łącznie: ADI-R dostarcza historii rozwoju, ADOS-2 obrazu aktualnego zachowania.
ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)
Kwestionariusze wypełniane przez rodzica i nauczyciela, z polskimi normami znormalizowanymi. Znacznie szybsze i tańsze, przydatne przesiewowo, ale bez ścisłego kodowania przez diagnostę i bez odtwarzania pełnej historii rozwoju.
Wywiad diagnostyczny dotyczący ADHD u dorosłych, o podobnej logice (kryteria klasyfikacji, dwie perspektywy czasowe), ale odnoszący się do innego zaburzenia. Bywa stosowany komplementarnie, bo DSM-5 dopuszcza współwystępowanie ADHD i spektrum autyzmu.
SCID (Ustrukturyzowany Wywiad Kliniczny do DSM)
Wywiad obejmujący szerokie spektrum rozpoznań psychiatrycznych u dorosłych, oparty na relacji samej osoby badanej. Przydatny w różnicowaniu i ocenie współchorobowości, ale nie odtwarza wczesnej historii rozwoju.
M.I.N.I. (Mini International Neuropsychiatric Interview)
Krótki ustrukturyzowany wywiad przesiewowy obejmujący główne rozpoznania psychiatryczne. Zupełnie inna skala szczegółowości i inny cel niż pogłębiona diagnostyka spektrum autyzmu.
Bibliografia
- Rutter M., Le Couteur A., Lord C. (2003). Autism Diagnostic Interview-Revised (ADI-R). Los Angeles: Western Psychological Services.
- Lord C., Rutter M., Le Couteur A. (1994). Autism Diagnostic Interview-Revised: a revised version of a diagnostic interview for caregivers of individuals with possible pervasive developmental disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 24(5), 659-685.
- Rutter M., Le Couteur A., Lord C. (2021). ADI-R. Wywiad do Diagnozy Autyzmu – Wersja zrewidowana. Adaptacja polska: I. Chojnicka, E. Pisula. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Chojnicka I., Płoski R. (2012). Polska wersja wywiadu do diagnozowania autyzmu ADI-R (Autism Diagnostic Interview – Revised). Psychiatria Polska, 46(2), 249-259.
- Chojnicka I., Pisula E. (2019). Cross-Cultural Validation of the Polish Version of the ADI-R, Including New Algorithms for Toddlers and Young Preschoolers. Child Psychiatry and Human Development, 50, 654-668.
- Chojnicka I., Pisula E. (2017). Adaptation and Validation of the ADOS-2, Polish Version. Frontiers in Psychology, 8, 1916.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/ADI-R
- artykuł open accesshttps://www.psychiatriapolska.pl/pdf-154456-79006?filename=79006.pdf
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6589143/
- artykuł open accesshttps://link.springer.com/article/10.1007/s10578-018-00865-2
- artykuł open accesshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30661145/
- wydawcahttps://www.wpspublish.com/adi-r-autism-diagnostic-interviewrevised.html
- artykuł open accesshttps://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2017.01916/full
- innehttps://www.szkolenia.iwrd.pl/kalendarz-szkolen/adi-r-wywiad-do-diagnozy-autyzmu/
- innehttps://jimedukacja.org/szkolenia-fundacja-jim/adi-r/
Uwagi
Polska adaptacja ADI-R (Chojnicka, Pisula) została wydana przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP w 2021 roku, a walidację opublikowano w 2019 roku w Child Psychiatry and Human Development. Prace nad polskim przekładem opisano wcześniej w Psychiatrii Polskiej (Chojnicka, Płoski, 2012). ADI-R wraz z ADOS-2 (również spolszczonym przez Chojnicką i Pisulę) tworzy parę narzędzi uznawaną w piśmiennictwie za złoty standard diagnozy spektrum autyzmu: ADI-R dostarcza danych z wywiadu z opiekunem o pełnej historii rozwoju, ADOS-2 danych z ustrukturyzowanej obserwacji samej osoby badanej. Rozbieżność źródeł: artykuł Chojnickiej i Płoskiego (2012) podaje, że ADI-R składa się z 93 pozycji, ale liczby pozycji wymienione dla ośmiu działów sumują się do 101; w opisie zachowano obie informacje bez ich uzgadniania. DO WERYFIKACJI: dokładne liczby pozycji w poszczególnych działach polskiego wydania z 2021 roku (dane pochodzą z opisu wersji przekładanej w 2012 roku). DO WERYFIKACJI: konkretne wartości progów odsiewowych dla poszczególnych obszarów i algorytmów – znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu podawane. DO WERYFIKACJI: oznaczenie kategorii dostępności podane przez wydawcę jako A z dopiskiem o wymaganym certyfikacie szkoleniowym; w schemacie bazy zapisano jako A.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-20.