SDQ

Szkoła i edukacja

wpis skrócony

Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności

Strengths and Difficulties Questionnaire

przesiewowa ocena problemów emocjonalnych i behawioralnych oraz zasobów (zachowań prospołecznych) u dzieci i młodzieży; narzędzie porządkuje trudności w cztery obszary problemowe i jeden obszar mocnych stron

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Robert Goodman (1997)
Polska adaptacja: Joanna Mazur, Izabela Tabak, Hanna Kołoło (polskie normy dla wersji samoopisowej dla młodzieży); polskie tłumaczenia przygotowano m.in. w ramach zespołu KIDSCREEN w Instytucie Matki i Dziecka (2007)
Grupa docelowa: dzieci i młodzież w wieku 2-17 lat; respondentem jest rodzic lub opiekun, nauczyciel albo (w wersji samoopisowej) sam nastolatek w wieku 11-17 lat
Czas badania: ok. 5-10 minut (bez ograniczenia czasu)
Procedura: kwestionariusz przesiewowy; samoopis (młodzież 11-17 lat) albo ocena przez rodzica lub nauczyciela; badanie indywidualne lub grupowe

Co bada ten test

SDQ to krótki kwestionariusz przesiewowy, który w 25 pozycjach opisuje zachowanie i emocje dziecka z ostatnich sześciu miesięcy. Nie służy do rozpoznania konkretnego zaburzenia, tylko do wychwycenia dzieci, u których nasilenie trudności emocjonalnych lub behawioralnych jest na tyle duże, że warto przyjrzeć się im dokładniej. Nazwa oddaje filozofię narzędzia: pyta zarówno o trudności, jak i o mocne strony, czyli zachowania prospołeczne, co odróżnia je od kwestionariuszy skupionych wyłącznie na objawach.

Narzędzie opiera się na modelu, w którym problemy dziecka układają się w kilka wyraźnych obszarów. Cztery z pięciu podskal dotyczą trudności: objawów emocjonalnych, problemów z zachowaniem, nadpobudliwości i problemów z uwagą oraz problemów w relacjach z rówieśnikami. Piąta podskala, zachowania prospołeczne, opisuje zasoby dziecka: gotowość do pomagania, dzielenia się i liczenia się z innymi. Suma czterech podskal problemowych daje wynik trudności ogólnych, a podskalę prosocjalną interpretuje się osobno.

Wartością SDQ jest wieloźródłowość. Ten sam zestaw pozycji wypełnia rodzic, nauczyciel i sam nastolatek, dzięki czemu można porównać obraz dziecka w domu, w szkole i z jego własnej perspektywy. Rozbieżności między respondentami nie są błędem pomiaru, tylko informacją: dziecko może inaczej funkcjonować w różnych kontekstach, a zestawienie ocen bywa punktem wyjścia do rozmowy diagnostycznej.

SDQ powstał w Wielkiej Brytanii i szybko stał się jednym z najczęściej używanych narzędzi przesiewowych w psychiatrii i psychologii dziecięcej na świecie, między innymi dlatego, że jest krótki, darmowy i przetłumaczony na kilkadziesiąt języków. W Polsce funkcjonuje głównie jako narzędzie badawcze i przesiewowe, z normami opracowanymi dotąd tylko dla wersji samoopisowej dla młodzieży.

Typowe zastosowanie

SDQ stosuje się przede wszystkim jako narzędzie przesiewowe w szkołach, poradniach psychologiczno-pedagogicznych, podstawowej opiece zdrowotnej i badaniach populacyjnych nad zdrowiem psychicznym dzieci. Sprawdza się tam, gdzie trzeba szybko i tanio ocenić duże grupy dzieci i wskazać te, które wymagają pogłębionej diagnozy. W badaniach naukowych bywa miarą wyników interwencji (wersje follow-up) oraz zmienną opisującą nasilenie problemów w modelach zależności. Jest też wygodnym narzędziem do porównań międzykulturowych, bo istnieje w kilkudziesięciu wersjach językowych o tej samej strukturze.

Wymiary i podskale

Objawy emocjonalne5 pozycjizakres 0–10
Podskala trudności obejmująca zamartwianie się, lęki, obniżony nastrój, objawy somatyczne w sytuacjach stresu oraz nadmierne przywiązanie i niepokój w nowych sytuacjach. Wysoki wynik wskazuje na ryzyko zaburzeń internalizacyjnych.
Problemy z zachowaniem5 pozycjizakres 0–10
Podskala dotycząca zachowań eksternalizacyjnych: napadów złości, nieposłuszeństwa, kłótliwości, kłamstwa i zabierania cudzych rzeczy. Zawiera jedną pozycję odwróconą dotyczącą posłuszeństwa.
Nadpobudliwość i problemy z uwagą5 pozycjizakres 0–10
Podskala opisująca nadruchliwość, niepokój ruchowy, impulsywność, trudności z utrzymaniem uwagi i doprowadzaniem zadań do końca. Zawiera dwie pozycje odwrócone dotyczące skupienia i namysłu przed działaniem.
Problemy z rówieśnikami5 pozycjizakres 0–10
Podskala dotycząca izolacji, braku bliskich przyjaźni, bycia lubianym lub odrzucanym oraz dogadywania się raczej z dorosłymi niż z rówieśnikami. Zawiera dwie pozycje odwrócone opisujące dobre relacje rówieśnicze.
Zachowania prospołeczne5 pozycjizakres 0–10
Podskala zasobów, a nie trudności. Opisuje uważność na uczucia innych, dzielenie się, pomaganie, życzliwość wobec młodszych i gotowość do wsparcia. Niski wynik jest sygnałem trudności; podskala nie wchodzi do wyniku trudności ogólnych.

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: Kwestionariusz zawiera 25 krótkich stwierdzeń opisujących zachowanie dziecka, po pięć na każdą z pięciu podskal. Stwierdzenia są tak dobrane, żeby część z nich opisywała trudności, a część zachowania pozytywne; pięć pozycji sformułowanych pozytywnie (numery 7, 11, 14, 21, 25) punktuje się odwrotnie, aby wysoki wynik podskali problemowej zawsze oznaczał większe nasilenie problemu. Wszystkie wersje (rodzicielska, nauczycielska, samoopisowa) mają tę samą strukturę i te same numery pozycji, różnią się jedynie formą gramatyczną i wiekiem adresata. Treść pozycji jest chroniona prawem autorskim Youthinmind i nie jest tutaj przytaczana.
Skala odpowiedzi: Każdą pozycję ocenia się na trzystopniowej skali: 0 oznacza, że stwierdzenie jest nieprawdziwe, 1 że jest po części prawdziwe, a 2 że jest zdecydowanie prawdziwe. Respondent odnosi każde stwierdzenie do ostatnich sześciu miesięcy (w wersjach follow-up do ostatniego miesiąca). Wypełnienie zajmuje zwykle 5-10 minut. W wersjach z suplementem oceny wpływu na odwrocie arkusza dochodzą pytania o to, czy trudności są dla dziecka źródłem cierpienia i jak bardzo utrudniają życie codzienne, relacje i naukę.
Normy i interpretacja: SDQ nie ma stenów ani centyli. Wynik surowy przypisuje się do pasma. Starszy system dzielił wyniki na trzy pasma: norma, pogranicze i wynik nieprawidłowy. Nowszy system, rekomendowany obecnie przez Youthinmind, wyróżnia cztery pasma: blisko średniej, nieco podwyższony, wysoki i bardzo wysoki. Progi są różne dla każdej wersji i dla każdej podskali. Dla przykładu w wersji rodzicielskiej dla wieku 4-17 lat wynik trudności ogólnych 0-13 mieści się w paśmie bliskim średniej, 14-16 jest nieco podwyższony, 17-19 wysoki, a 20-40 bardzo wysoki; w wersji nauczycielskiej te same pasma to odpowiednio 0-11, 12-15, 16-18 i 19-40. Dla podskali zachowań prospołecznych klasyfikacja jest odwrócona: to niski wynik oznacza trudność. Polskie normy opracowano dotąd tylko dla wersji samoopisowej dla młodzieży; w innych wersjach badacze zwykle korzystają z norm anglojęzycznych. Pełnych tabel progów nie reprodukujemy tutaj, ponieważ są częścią materiałów Youthinmind.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Bardzo krótki i szybki w wypełnieniu (5-10 minut), co ułatwia badania przesiewowe dużych grup
•Darmowy do zastosowań niekomercyjnych i dostępny w ponad 80 wersjach językowych
•Ocena z trzech perspektyw (rodzic, nauczyciel, samoopis), co pozwala porównać funkcjonowanie w różnych kontekstach
•Uwzględnia zarówno trudności, jak i zasoby (zachowania prospołeczne)
•Suplement oceny wpływu pozwala odróżnić same objawy od realnego upośledzenia funkcjonowania
•Bogata literatura międzynarodowa i stabilna struktura pięcioczynnikowa ułatwiają interpretację i porównania

Ograniczenia

•Narzędzie przesiewowe, a nie diagnostyczne: wysoki wynik wskazuje na ryzyko, ale nie stawia rozpoznania
•W Polsce brak pełnej adaptacji z normami dla wszystkich wersji; znormalizowane normy istnieją tylko dla samoopisu młodzieży
•Podskale problemów z zachowaniem i z rówieśnikami mają zwykle niższą rzetelność niż pozostałe
•Progi klasyfikacji różnią się między wersjami i między systemem trój- i czteropasmowym, co bywa źródłem pomyłek
•Wynik zależy od perspektywy respondenta; oceny rodzica, nauczyciela i dziecka często się rozchodzą
•Krótkie podskale (po 5 pozycji) są wrażliwe na pojedyncze braki danych i na styl odpowiadania

Budowa

Liczba pozycji: 25
Format odpowiedzi: skala 3-stopniowa dla każdej pozycji: 0 (nieprawdziwe), 1 (po części prawdziwe), 2 (zdecydowanie prawdziwe)
Wersje: wersja dla rodziców i nauczycieli dla wieku 4-17 lat (25 pozycji)
wersja dla rodziców i nauczycieli dla wieku 2-4 lat (zmodyfikowane sformułowania kilku pozycji)
wersja samoopisowa dla młodzieży 11-17 lat
wersje z suplementem oceny wpływu objawów na funkcjonowanie (impact supplement) drukowane dwustronnie
wersje typu follow-up do oceny efektów interwencji, z krótszymi ramami czasowymi (ostatni miesiąc)

Podskale

Objawy emocjonalne

Pozycje: 3, 8, 13, 16, 24
Zakres: 0–10

Problemy z zachowaniem

Pozycje: 5, 7, 12, 18, 22
Zakres: 0–10

Nadpobudliwość i problemy z uwagą

Pozycje: 2, 10, 15, 21, 25
Zakres: 0–10

Problemy z rówieśnikami

Pozycje: 6, 11, 14, 19, 23
Zakres: 0–10

Zachowania prospołeczne

Pozycje: 1, 4, 9, 17, 20
Zakres: 0–10

Obliczanie wyników

Metoda: suma; cztery podskale problemowe (po 5 pozycji, każda 0-10) sumuje się w wynik trudności ogólnych (zakres 0-40); podskala zachowań prospołecznych (0-10) liczona jest osobno i nie wchodzi do wyniku trudności ogólnych
Zakres wyniku: 0–40
Pozycje odwrócone: 7, 11, 14, 21, 25
Uwagi: Pięć pozycji sformułowanych pozytywnie punktuje się odwrotnie: 7, 11, 14, 21 i 25 (potwierdzenie w oficjalnej instrukcji punktacji Youthinmind oraz w niezależnych opracowaniach). Uwaga: w podskali zachowań prospołecznych pozycje 1, 4, 9, 17 i 20 nie są pozycjami odwróconymi, lecz przy wysokim wyniku oznaczają nasilenie zachowań pozytywnych, dlatego niski wynik prospołeczny jest sygnałem trudności. Braki danych: jeśli w danej podskali udzielono odpowiedzi na co najmniej 3 z 5 pozycji, wynik podskali szacuje się jako średnią z udzielonych odpowiedzi pomnożoną przez 5 (z zaokrągleniem); wynik trudności ogólnych oblicza się tylko wtedy, gdy da się policzyć wszystkie cztery podskale problemowe. Wyższy wynik trudności ogólnych oznacza większe nasilenie problemów, a wyższy wynik prospołeczny większe nasilenie zasobów.

Jak policzyć wynik

Krok 1: odwróć punktację pięciu pozycji sformułowanych pozytywnie o numerach 7, 11, 14, 21 i 25. Odwrócenie polega na zamianie 0 na 2, pozostawieniu 1 bez zmian i zamianie 2 na 0. Pominięcie tego kroku jest najczęstszym błędem i zafałszowuje wyniki podskal problemów z zachowaniem, nadpobudliwości i problemów z rówieśnikami.

Krok 2: policz wynik każdej z pięciu podskal jako sumę jej pięciu pozycji (po odwróceniu). Każda podskala mieści się w przedziale 0-10. Zwróć uwagę, że w podskali zachowań prospołecznych pozycji nie odwraca się: wysoki wynik oznacza tu nasilenie zachowań pozytywnych.

Krok 3: policz wynik trudności ogólnych jako sumę czterech podskal problemowych (objawy emocjonalne, problemy z zachowaniem, nadpobudliwość, problemy z rówieśnikami). Wynik mieści się w przedziale 0-40. Podskali zachowań prospołecznych nie dolicza się do trudności ogólnych.

Krok 4: jeśli w jakiejś podskali brakuje odpowiedzi, wynik można policzyć tylko wtedy, gdy udzielono odpowiedzi na co najmniej 3 z 5 pozycji. Wtedy szacuje się go jako średnią z udzielonych odpowiedzi pomnożoną przez 5 (z zaokrągleniem do liczby całkowitej). Wynik trudności ogólnych oblicza się tylko wtedy, gdy dają się policzyć wszystkie cztery podskale problemowe.

Krok 5: przypisz wyniki do pasm, korzystając z właściwej tabeli progów dla użytej wersji (rodzic, nauczyciel, samoopis). Nie stosuj progów jednej wersji do drugiej. Jeśli używasz suplementu oceny wpływu, policz osobno wynik wpływu i uwzględnij go przy decyzji o dalszej diagnostyce.

Kalkulator wyniku

Wynik surowy SDQ (wersja rodzicielska dla wieku 4-17 lat, klasyfikacja czteropasmowa; progi dla wersji nauczycielskiej i samoopisowej są inne):

0–13blisko średniej

14–16nieco podwyższony

17–19wysoki

20–40bardzo wysoki

Wynik ma charakter poglądowy i edukacyjny – nie jest diagnozą. Interpretacja kliniczna wymaga specjalisty i pełnego kontekstu badania. Progi dotyczą wyłącznie wersji rodzicielskiej i wyniku trudności ogólnych. Dla wersji nauczycielskiej progi wynoszą 0-11, 12-15, 16-18 i 19-40. Podskale mają własne progi, a klasyfikacja podskali zachowań prospołecznych jest odwrócona. Polskie normy istnieją tylko dla wersji samoopisowej dla młodzieży. źródło progów

Normy

Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Typ norm: klasyfikacja pasmowa (bez stenów i centyli): wcześniejszy podział trójpasmowy norma / pogranicze / nieprawidłowy oraz nowszy podział czteropasmowy blisko średniej / nieco podwyższony / wysoki / bardzo wysoki
Interpretacja: wynik surowy przypisuje się do pasma odrębnie dla wyniku trudności ogólnych i dla każdej podskali, a progi pasm są różne dla wersji rodzicielskiej, nauczycielskiej i samoopisowej. W wersji rodzicielskiej dla wieku 4-17 lat wynik trudności ogólnych 0-13 uznaje się za bliski średniej, 14-16 za nieco podwyższony, 17-19 za wysoki, a 20-40 za bardzo wysoki. W wersji nauczycielskiej odpowiednie progi trudności ogólnych to 0-11, 12-15, 16-18 i 19-40. Dla podskali zachowań prospołecznych klasyfikacja jest odwrócona (niski wynik oznacza trudność). Polskie normy opracowano wyłącznie dla wersji samoopisowej dla młodzieży (Mazur, Tabak, Kołoło, 2007); w praktyce badawczej często korzysta się też z norm brytyjskich i amerykańskich (m.in. Becker i in., 2004).
Próba normalizacyjna: polskie normy dla wersji samoopisowej opracowano na reprezentatywnej próbie młodzieży w wieku szkolnym (Mazur, Tabak, Kołoło, 2007, Instytut Matki i Dziecka); dokładna liczebność do zweryfikowania

Psychometria

Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Alfa Cronbacha: 0,73
Stabilność (test-retest): 0,62 po 4-6 miesiącach dla wyniku trudności ogólnych wersji oryginalnej (Goodman, 2001); wartości dla polskiej wersji do zweryfikowania
Trafność: Goodman (2001) na dużej próbie brytyjskiej podał zadowalającą zgodność wewnętrzną (średnia alfa Cronbacha 0,73 dla wyniku trudności ogólnych) oraz stabilność bezwzględną 0,62 po 4-6 miesiącach; SDQ trafnie odróżniało dzieci z grup klinicznych i pozaklinicznych. Metaanalizy i przeglądy potwierdzają strukturę pięcioczynnikową oraz akceptowalną trafność przesiewową, przy czym podskale problemów z zachowaniem i z rówieśnikami mają zwykle niższą rzetelność niż pozostałe. DO WERYFIKACJI: alfy i trafność dla polskich wersji rodzicielskiej, nauczycielskiej i samoopisowej.

Dostępność

Typ: Darmowy
Wydawca / źródło: Youthinmind (youthinmind.com; materiały informacyjne i wersje językowe na sdqinfo.org)
Cena: bezpłatny do pobrania i stosowania w celach niekomercyjnych: klinicznych, badawczych i edukacyjnych; papierowe arkusze i instrukcje punktacji udostępniane nieodpłatnie. Płatne pozostają: automatyczne obliczanie i raporty online (sdqscore.org) oraz zastosowania komercyjne, które wymagają licencji od Youthinmind.
Zgoda autora / licencja: prawa autorskie do treści pozycji i tłumaczeń należą do Roberta Goodmana i Youthinmind; zgoda na nieodpłatne użycie niekomercyjne jest udzielona ogólnie, ale nie wolno modyfikować treści pozycji ani usuwać atrybucji

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ)
Construct: brief behavioural screening of emotional and conduct problems and of prosocial strengths in children and adolescents; difficulties are grouped into four problem domains plus one strengths domain
Target group: children and adolescents aged 2-17; the respondent is a parent or caregiver, a teacher, or (in the self-report version) the adolescent aged 11-17
Response format: 3-point scale per item: 0 (not true), 1 (somewhat true), 2 (certainly true)
Scoring: sum; four problem subscales (5 items each, 0-10) combine into a Total Difficulties score (range 0-40); the prosocial subscale (0-10) is scored separately and is not part of the Total Difficulties score; five positively worded items (7, 11, 14, 21, 25) are reverse-scored
Norms / interpretation: band classification rather than standardised norms: an earlier three-band system (normal / borderline / abnormal) and a newer four-band system (close to average / slightly raised / high / very high); cut-offs differ across the parent, teacher and self-report versions. Polish norms exist only for the adolescent self-report version (Mazur, Tabak, Koloło, 2007); English-language norms (e.g. Becker et al., 2004) are also widely used
Procedure: screening questionnaire; self-report (adolescents 11-17) or parent/teacher rating; individual or group administration
Administration time: approx. 5-10 minutes (no time limit)
Notes: Free for non-commercial use (clinical, research, educational) from Youthinmind; paper forms and scoring instructions are provided at no charge, while automated online scoring (sdqscore.org) and commercial use require a licence. Goodman (2001) reported a mean Cronbach's alpha of 0.73 for the Total Difficulties score and retest reliability of 0.62 after 4-6 months in the original British version; Polish-version reliability figures remain to be verified. Because it is free and used for screening, the SDQ can be administered by various professionals working with children, but clinical interpretation requires competence in child mental health; the score is not a diagnosis.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Artykuł źródłowy: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1997.tb01545.x
Arkusz angielski: https://www.sdqinfo.org/py/sdqinfo/b0.py
Dostępność wersji EN: Oryginalne wersje anglojęzyczne oraz tłumaczenia na ponad 80 języków (w tym polskie) są dostępne bezpłatnie do pobrania na sdqinfo.org do zastosowań niekomercyjnych. Prawa autorskie należą do Roberta Goodmana i Youthinmind; komercyjne użycie i automatyczne raporty online są odpłatne.

Podgląd arkusza

Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.

Jak opisać w pracy dyplomowej

W metodologii pracy opisz SDQ tak: nazwa i skrót, autor (Robert Goodman, 1997), użyta wersja (rodzicielska, nauczycielska lub samoopisowa) i wiek adresata, liczba pozycji, pięć podskal i sposób liczenia wyniku trudności ogólnych oraz zaznaczenie, że podskala prosocjalna jest liczona osobno. Podaj, z jakiego źródła pobrałeś polskie tłumaczenie (sdqinfo.org) i z jakich norm korzystasz: polskich dla samoopisu (Mazur, Tabak, Kołoło, 2007) czy anglojęzycznych.

W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe dla wyniku trudności ogólnych i pięciu podskal oraz alfę Cronbacha policzoną dla własnej próby, osobno dla każdej podskali. Nie przepisuj alf z literatury jako własnych wyników; podskale problemów z zachowaniem i z rówieśnikami mogą wypaść w Twojej próbie słabiej i warto to skomentować. Jeśli używasz klasyfikacji pasmowej, podaj wprost, którego systemu (trój- czy czteropasmowego) i której wersji progów użyłeś.

Jeśli zbierasz oceny od kilku respondentów, zaplanuj analizę zgodności między nimi (na przykład korelacje między oceną rodzica i nauczyciela) i traktuj rozbieżności jako wynik, a nie jako błąd. Pamiętaj, że SDQ jest darmowy tylko do zastosowań niekomercyjnych i że nie wolno modyfikować treści pozycji ani usuwać informacji o autorstwie.

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Gdy potrzebujesz rozpoznania klinicznego: SDQ jest przesiewem, rozpoznanie wymaga pogłębionej diagnozy
•Gdy chcesz zmierzyć nasilenie jednego, wąsko określonego objawu: lepsze będą narzędzia dedykowane (np. skale depresji lub lęku)
•U dzieci poniżej 2 roku życia lub gdy respondent nie zna dziecka wystarczająco dobrze, by ocenić jego zachowanie z ostatnich miesięcy
•Jako jedynej podstawy decyzji o skierowaniu do leczenia bez uwzględnienia suplementu oceny wpływu i innych źródeł informacji
•Do zastosowań komercyjnych bez licencji Youthinmind
•Do porównań między wersjami przy użyciu progów jednej wersji dla innej

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Nasilenie trudności emocjonalnych i behawioralnych dzieci w ocenie rodziców i nauczycieli: zgodność ocen z użyciem SDQ
Zachowania prospołeczne a problemy z rówieśnikami u dzieci w młodszym wieku szkolnym
Trudności emocjonalne młodzieży a klimat szkoły: badanie z wersją samoopisową SDQ
Problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne dzieci a style wychowawcze rodziców
Skuteczność szkolnego programu wsparcia w świetle zmian wyników SDQ przed i po interwencji
Trafność przesiewowa SDQ wobec pogłębionej diagnozy w poradni psychologiczno-pedagogicznej
Różnice płciowe w profilu trudności i zasobów rejestrowanym przez SDQ u nastolatków

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Psychometria wersji oryginalnej

Goodman (2001) na dużej próbie brytyjskiej wykazał zadowalającą zgodność wewnętrzną (średnia alfa 0,73 dla trudności ogólnych) i stabilność 0,62 po 4-6 miesiącach oraz dobrą zdolność odróżniania dzieci z grup klinicznych i pozaklinicznych. Struktura pięcioczynnikowa jest wielokrotnie potwierdzana, choć podskale problemów z zachowaniem i z rówieśnikami bywają słabsze.

źródło

Polskie zastosowania i normy

Polskie tłumaczenia SDQ upowszechnił m.in. zespół KIDSCREEN w Instytucie Matki i Dziecka. Normy dla polskiej populacji opracowano dotąd wyłącznie dla wersji samoopisowej dla młodzieży (Mazur, Tabak, Kołoło, 2007); w innych wersjach badacze najczęściej odwołują się do norm anglojęzycznych (Becker i in., 2004).

źródło

Progi klasyfikacji pasmowej

W wersji nauczycielskiej dla wieku 4-17 lat progi trudności ogólnych w systemie czteropasmowym wynoszą 0-11 (blisko średniej), 12-15 (nieco podwyższony), 16-18 (wysoki) i 19-40 (bardzo wysoki); w wersji rodzicielskiej odpowiednio 0-13, 14-16, 17-19 i 20-40. Progi różnią się więc między respondentami, co trzeba uwzględniać przy interpretacji.

źródło

Podobne narzędzia

CBCL (Child Behavior Checklist, system ASEBA)
Znacznie dłuższa i płatna lista zachowań (ponad 100 pozycji) z przeliczaniem na wyniki T i profilami skal. Daje bogatszy obraz kliniczny, ale wymaga zakupu i jest bardziej czasochłonna niż darmowy, krótki SDQ.
Conners 3
Narzędzie skoncentrowane na ADHD i zaburzeniach współwystępujących, z polskimi normami i wersjami dla rodzica, nauczyciela i samoopisu. Węższy cel niż ogólnoprzesiewowy SDQ, za to głębsza ocena objawów ADHD.
CDI 2 (Zespół Kwestionariuszy do Diagnozy Depresji u Dzieci i Młodzieży)
Mierzy wyłącznie objawy depresji, z polskimi normami. SDQ jest szerszy i przesiewowy, ale nie zastępuje dedykowanego narzędzia do depresji.
ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)
Ukierunkowany na cechy spektrum autyzmu, ze znormalizowanymi polskimi normami. SDQ nie różnicuje przyczyn trudności, tylko sygnalizuje ich nasilenie.

Bibliografia

Goodman R. (1997). The Strengths and Difficulties Questionnaire: A Research Note. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 38(5), 581-586.
Goodman R. (2001). Psychometric properties of the Strengths and Difficulties Questionnaire. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 40(11), 1337-1345.
Mazur J., Tabak I., Kołoło H. (2007). Struktura i uwarunkowania zachowań agresywnych oraz zasobów zdrowotnych młodzieży z wykorzystaniem Kwestionariusza Mocnych Stron i Trudności (SDQ). Warszawa: Instytut Matki i Dziecka.
Becker A., Woerner W., Hasselhorn M., Banaschewski T., Rothenberger A. (2004). Validation of the parent and teacher SDQ in a clinical sample. European Child and Adolescent Psychiatry, 13(Suppl. 2), II11-II16.

Źródła

Uwagi

SDQ jest jednym z najczęściej stosowanych na świecie narzędzi przesiewowych zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, przetłumaczonym na ponad 80 języków. Nie jest to znormalizowany test wydawany przez PTP, lecz narzędzie darmowe rozpowszechniane przez Youthinmind (Robert Goodman). W Polsce nie ma pełnej, formalnej adaptacji ze znormalizowanymi normami dla wszystkich wersji: polskie normy opracowano tylko dla wersji samoopisowej dla młodzieży (Mazur, Tabak, Kołoło, 2007), a badacze często odwołują się do norm anglojęzycznych. Progi klasyfikacji pasmowej różnią się między wersją rodzicielską, nauczycielską i samoopisową oraz między starszym podziałem trójpasmowym a nowszym czteropasmowym; w opisie podano wartości dla wersji rodzicielskiej i nauczycielskiej. Kwalifikacje: ze względu na darmowy i przesiewowy charakter SDQ mogą stosować różni profesjonaliści pracujący z dziećmi (psycholodzy, pedagodzy, lekarze, pielęgniarki szkolne, badacze), ale interpretacja kliniczna wyniku i decyzje diagnostyczne wymagają kompetencji w ocenie zdrowia psychicznego dzieci; wynik SDQ nie jest rozpoznaniem. DO WERYFIKACJI: dokładna liczebność i charakterystyka polskiej próby normalizacyjnej, polskie współczynniki rzetelności (alfa) dla poszczególnych wersji oraz status i wartości progów klasyfikacji dla polskiej wersji samoopisowej. Nie mylić z SDQ-20 (Somatoform Dissociation Questionnaire) ani z innymi skrótami SDQ, które oznaczają zupełnie inne narzędzia.

Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-21.

SDQ

Szkoła i edukacja

wpis skrócony

Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności

Strengths and Difficulties Questionnaire

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Robert Goodman (1997)
Polska adaptacja: Joanna Mazur, Izabela Tabak, Hanna Kołoło (polskie normy dla wersji samoopisowej dla młodzieży); polskie tłumaczenia przygotowano m.in. w ramach zespołu KIDSCREEN w Instytucie Matki i Dziecka (2007)
Grupa docelowa: dzieci i młodzież w wieku 2-17 lat; respondentem jest rodzic lub opiekun, nauczyciel albo (w wersji samoopisowej) sam nastolatek w wieku 11-17 lat
Czas badania: ok. 5-10 minut (bez ograniczenia czasu)
Procedura: kwestionariusz przesiewowy; samoopis (młodzież 11-17 lat) albo ocena przez rodzica lub nauczyciela; badanie indywidualne lub grupowe

Co bada ten test

Typowe zastosowanie

Wymiary i podskale

Objawy emocjonalne5 pozycjizakres 0–10
Podskala trudności obejmująca zamartwianie się, lęki, obniżony nastrój, objawy somatyczne w sytuacjach stresu oraz nadmierne przywiązanie i niepokój w nowych sytuacjach. Wysoki wynik wskazuje na ryzyko zaburzeń internalizacyjnych.
Problemy z zachowaniem5 pozycjizakres 0–10
Podskala dotycząca zachowań eksternalizacyjnych: napadów złości, nieposłuszeństwa, kłótliwości, kłamstwa i zabierania cudzych rzeczy. Zawiera jedną pozycję odwróconą dotyczącą posłuszeństwa.
Nadpobudliwość i problemy z uwagą5 pozycjizakres 0–10
Podskala opisująca nadruchliwość, niepokój ruchowy, impulsywność, trudności z utrzymaniem uwagi i doprowadzaniem zadań do końca. Zawiera dwie pozycje odwrócone dotyczące skupienia i namysłu przed działaniem.
Problemy z rówieśnikami5 pozycjizakres 0–10
Podskala dotycząca izolacji, braku bliskich przyjaźni, bycia lubianym lub odrzucanym oraz dogadywania się raczej z dorosłymi niż z rówieśnikami. Zawiera dwie pozycje odwrócone opisujące dobre relacje rówieśnicze.
Zachowania prospołeczne5 pozycjizakres 0–10
Podskala zasobów, a nie trudności. Opisuje uważność na uczucia innych, dzielenie się, pomaganie, życzliwość wobec młodszych i gotowość do wsparcia. Niski wynik jest sygnałem trudności; podskala nie wchodzi do wyniku trudności ogólnych.

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: Kwestionariusz zawiera 25 krótkich stwierdzeń opisujących zachowanie dziecka, po pięć na każdą z pięciu podskal. Stwierdzenia są tak dobrane, żeby część z nich opisywała trudności, a część zachowania pozytywne; pięć pozycji sformułowanych pozytywnie (numery 7, 11, 14, 21, 25) punktuje się odwrotnie, aby wysoki wynik podskali problemowej zawsze oznaczał większe nasilenie problemu. Wszystkie wersje (rodzicielska, nauczycielska, samoopisowa) mają tę samą strukturę i te same numery pozycji, różnią się jedynie formą gramatyczną i wiekiem adresata. Treść pozycji jest chroniona prawem autorskim Youthinmind i nie jest tutaj przytaczana.
Skala odpowiedzi: Każdą pozycję ocenia się na trzystopniowej skali: 0 oznacza, że stwierdzenie jest nieprawdziwe, 1 że jest po części prawdziwe, a 2 że jest zdecydowanie prawdziwe. Respondent odnosi każde stwierdzenie do ostatnich sześciu miesięcy (w wersjach follow-up do ostatniego miesiąca). Wypełnienie zajmuje zwykle 5-10 minut. W wersjach z suplementem oceny wpływu na odwrocie arkusza dochodzą pytania o to, czy trudności są dla dziecka źródłem cierpienia i jak bardzo utrudniają życie codzienne, relacje i naukę.
Normy i interpretacja: SDQ nie ma stenów ani centyli. Wynik surowy przypisuje się do pasma. Starszy system dzielił wyniki na trzy pasma: norma, pogranicze i wynik nieprawidłowy. Nowszy system, rekomendowany obecnie przez Youthinmind, wyróżnia cztery pasma: blisko średniej, nieco podwyższony, wysoki i bardzo wysoki. Progi są różne dla każdej wersji i dla każdej podskali. Dla przykładu w wersji rodzicielskiej dla wieku 4-17 lat wynik trudności ogólnych 0-13 mieści się w paśmie bliskim średniej, 14-16 jest nieco podwyższony, 17-19 wysoki, a 20-40 bardzo wysoki; w wersji nauczycielskiej te same pasma to odpowiednio 0-11, 12-15, 16-18 i 19-40. Dla podskali zachowań prospołecznych klasyfikacja jest odwrócona: to niski wynik oznacza trudność. Polskie normy opracowano dotąd tylko dla wersji samoopisowej dla młodzieży; w innych wersjach badacze zwykle korzystają z norm anglojęzycznych. Pełnych tabel progów nie reprodukujemy tutaj, ponieważ są częścią materiałów Youthinmind.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Bardzo krótki i szybki w wypełnieniu (5-10 minut), co ułatwia badania przesiewowe dużych grup
•Darmowy do zastosowań niekomercyjnych i dostępny w ponad 80 wersjach językowych
•Ocena z trzech perspektyw (rodzic, nauczyciel, samoopis), co pozwala porównać funkcjonowanie w różnych kontekstach
•Uwzględnia zarówno trudności, jak i zasoby (zachowania prospołeczne)
•Suplement oceny wpływu pozwala odróżnić same objawy od realnego upośledzenia funkcjonowania
•Bogata literatura międzynarodowa i stabilna struktura pięcioczynnikowa ułatwiają interpretację i porównania

Ograniczenia

•Narzędzie przesiewowe, a nie diagnostyczne: wysoki wynik wskazuje na ryzyko, ale nie stawia rozpoznania
•W Polsce brak pełnej adaptacji z normami dla wszystkich wersji; znormalizowane normy istnieją tylko dla samoopisu młodzieży
•Podskale problemów z zachowaniem i z rówieśnikami mają zwykle niższą rzetelność niż pozostałe
•Progi klasyfikacji różnią się między wersjami i między systemem trój- i czteropasmowym, co bywa źródłem pomyłek
•Wynik zależy od perspektywy respondenta; oceny rodzica, nauczyciela i dziecka często się rozchodzą
•Krótkie podskale (po 5 pozycji) są wrażliwe na pojedyncze braki danych i na styl odpowiadania

Budowa

Liczba pozycji: 25
Format odpowiedzi: skala 3-stopniowa dla każdej pozycji: 0 (nieprawdziwe), 1 (po części prawdziwe), 2 (zdecydowanie prawdziwe)
Wersje: wersja dla rodziców i nauczycieli dla wieku 4-17 lat (25 pozycji)
wersja dla rodziców i nauczycieli dla wieku 2-4 lat (zmodyfikowane sformułowania kilku pozycji)
wersja samoopisowa dla młodzieży 11-17 lat
wersje z suplementem oceny wpływu objawów na funkcjonowanie (impact supplement) drukowane dwustronnie
wersje typu follow-up do oceny efektów interwencji, z krótszymi ramami czasowymi (ostatni miesiąc)

Podskale

Objawy emocjonalne

Pozycje: 3, 8, 13, 16, 24
Zakres: 0–10

Problemy z zachowaniem

Pozycje: 5, 7, 12, 18, 22
Zakres: 0–10

Nadpobudliwość i problemy z uwagą

Pozycje: 2, 10, 15, 21, 25
Zakres: 0–10

Problemy z rówieśnikami

Pozycje: 6, 11, 14, 19, 23
Zakres: 0–10

Zachowania prospołeczne

Pozycje: 1, 4, 9, 17, 20
Zakres: 0–10

Obliczanie wyników

Metoda: suma; cztery podskale problemowe (po 5 pozycji, każda 0-10) sumuje się w wynik trudności ogólnych (zakres 0-40); podskala zachowań prospołecznych (0-10) liczona jest osobno i nie wchodzi do wyniku trudności ogólnych
Zakres wyniku: 0–40
Pozycje odwrócone: 7, 11, 14, 21, 25
Uwagi: Pięć pozycji sformułowanych pozytywnie punktuje się odwrotnie: 7, 11, 14, 21 i 25 (potwierdzenie w oficjalnej instrukcji punktacji Youthinmind oraz w niezależnych opracowaniach). Uwaga: w podskali zachowań prospołecznych pozycje 1, 4, 9, 17 i 20 nie są pozycjami odwróconymi, lecz przy wysokim wyniku oznaczają nasilenie zachowań pozytywnych, dlatego niski wynik prospołeczny jest sygnałem trudności. Braki danych: jeśli w danej podskali udzielono odpowiedzi na co najmniej 3 z 5 pozycji, wynik podskali szacuje się jako średnią z udzielonych odpowiedzi pomnożoną przez 5 (z zaokrągleniem); wynik trudności ogólnych oblicza się tylko wtedy, gdy da się policzyć wszystkie cztery podskale problemowe. Wyższy wynik trudności ogólnych oznacza większe nasilenie problemów, a wyższy wynik prospołeczny większe nasilenie zasobów.

Jak policzyć wynik

Kalkulator wyniku

Wynik surowy SDQ (wersja rodzicielska dla wieku 4-17 lat, klasyfikacja czteropasmowa; progi dla wersji nauczycielskiej i samoopisowej są inne):

0–13blisko średniej

14–16nieco podwyższony

17–19wysoki

20–40bardzo wysoki

Normy

Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Typ norm: klasyfikacja pasmowa (bez stenów i centyli): wcześniejszy podział trójpasmowy norma / pogranicze / nieprawidłowy oraz nowszy podział czteropasmowy blisko średniej / nieco podwyższony / wysoki / bardzo wysoki
Interpretacja: wynik surowy przypisuje się do pasma odrębnie dla wyniku trudności ogólnych i dla każdej podskali, a progi pasm są różne dla wersji rodzicielskiej, nauczycielskiej i samoopisowej. W wersji rodzicielskiej dla wieku 4-17 lat wynik trudności ogólnych 0-13 uznaje się za bliski średniej, 14-16 za nieco podwyższony, 17-19 za wysoki, a 20-40 za bardzo wysoki. W wersji nauczycielskiej odpowiednie progi trudności ogólnych to 0-11, 12-15, 16-18 i 19-40. Dla podskali zachowań prospołecznych klasyfikacja jest odwrócona (niski wynik oznacza trudność). Polskie normy opracowano wyłącznie dla wersji samoopisowej dla młodzieży (Mazur, Tabak, Kołoło, 2007); w praktyce badawczej często korzysta się też z norm brytyjskich i amerykańskich (m.in. Becker i in., 2004).
Próba normalizacyjna: polskie normy dla wersji samoopisowej opracowano na reprezentatywnej próbie młodzieży w wieku szkolnym (Mazur, Tabak, Kołoło, 2007, Instytut Matki i Dziecka); dokładna liczebność do zweryfikowania

Psychometria

Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

Alfa Cronbacha: 0,73
Stabilność (test-retest): 0,62 po 4-6 miesiącach dla wyniku trudności ogólnych wersji oryginalnej (Goodman, 2001); wartości dla polskiej wersji do zweryfikowania
Trafność: Goodman (2001) na dużej próbie brytyjskiej podał zadowalającą zgodność wewnętrzną (średnia alfa Cronbacha 0,73 dla wyniku trudności ogólnych) oraz stabilność bezwzględną 0,62 po 4-6 miesiącach; SDQ trafnie odróżniało dzieci z grup klinicznych i pozaklinicznych. Metaanalizy i przeglądy potwierdzają strukturę pięcioczynnikową oraz akceptowalną trafność przesiewową, przy czym podskale problemów z zachowaniem i z rówieśnikami mają zwykle niższą rzetelność niż pozostałe. DO WERYFIKACJI: alfy i trafność dla polskich wersji rodzicielskiej, nauczycielskiej i samoopisowej.

Dostępność

Typ: Darmowy
Wydawca / źródło: Youthinmind (youthinmind.com; materiały informacyjne i wersje językowe na sdqinfo.org)
Cena: bezpłatny do pobrania i stosowania w celach niekomercyjnych: klinicznych, badawczych i edukacyjnych; papierowe arkusze i instrukcje punktacji udostępniane nieodpłatnie. Płatne pozostają: automatyczne obliczanie i raporty online (sdqscore.org) oraz zastosowania komercyjne, które wymagają licencji od Youthinmind.
Zgoda autora / licencja: prawa autorskie do treści pozycji i tłumaczeń należą do Roberta Goodmana i Youthinmind; zgoda na nieodpłatne użycie niekomercyjne jest udzielona ogólnie, ale nie wolno modyfikować treści pozycji ani usuwać atrybucji

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ)
Construct: brief behavioural screening of emotional and conduct problems and of prosocial strengths in children and adolescents; difficulties are grouped into four problem domains plus one strengths domain
Target group: children and adolescents aged 2-17; the respondent is a parent or caregiver, a teacher, or (in the self-report version) the adolescent aged 11-17
Response format: 3-point scale per item: 0 (not true), 1 (somewhat true), 2 (certainly true)
Scoring: sum; four problem subscales (5 items each, 0-10) combine into a Total Difficulties score (range 0-40); the prosocial subscale (0-10) is scored separately and is not part of the Total Difficulties score; five positively worded items (7, 11, 14, 21, 25) are reverse-scored
Norms / interpretation: band classification rather than standardised norms: an earlier three-band system (normal / borderline / abnormal) and a newer four-band system (close to average / slightly raised / high / very high); cut-offs differ across the parent, teacher and self-report versions. Polish norms exist only for the adolescent self-report version (Mazur, Tabak, Koloło, 2007); English-language norms (e.g. Becker et al., 2004) are also widely used
Procedure: screening questionnaire; self-report (adolescents 11-17) or parent/teacher rating; individual or group administration
Administration time: approx. 5-10 minutes (no time limit)
Notes: Free for non-commercial use (clinical, research, educational) from Youthinmind; paper forms and scoring instructions are provided at no charge, while automated online scoring (sdqscore.org) and commercial use require a licence. Goodman (2001) reported a mean Cronbach's alpha of 0.73 for the Total Difficulties score and retest reliability of 0.62 after 4-6 months in the original British version; Polish-version reliability figures remain to be verified. Because it is free and used for screening, the SDQ can be administered by various professionals working with children, but clinical interpretation requires competence in child mental health; the score is not a diagnosis.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Artykuł źródłowy: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1997.tb01545.x
Arkusz angielski: https://www.sdqinfo.org/py/sdqinfo/b0.py
Dostępność wersji EN: Oryginalne wersje anglojęzyczne oraz tłumaczenia na ponad 80 języków (w tym polskie) są dostępne bezpłatnie do pobrania na sdqinfo.org do zastosowań niekomercyjnych. Prawa autorskie należą do Roberta Goodmana i Youthinmind; komercyjne użycie i automatyczne raporty online są odpłatne.

Podgląd arkusza

Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.

Jak opisać w pracy dyplomowej

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Gdy potrzebujesz rozpoznania klinicznego: SDQ jest przesiewem, rozpoznanie wymaga pogłębionej diagnozy
•Gdy chcesz zmierzyć nasilenie jednego, wąsko określonego objawu: lepsze będą narzędzia dedykowane (np. skale depresji lub lęku)
•U dzieci poniżej 2 roku życia lub gdy respondent nie zna dziecka wystarczająco dobrze, by ocenić jego zachowanie z ostatnich miesięcy
•Jako jedynej podstawy decyzji o skierowaniu do leczenia bez uwzględnienia suplementu oceny wpływu i innych źródeł informacji
•Do zastosowań komercyjnych bez licencji Youthinmind
•Do porównań między wersjami przy użyciu progów jednej wersji dla innej

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Nasilenie trudności emocjonalnych i behawioralnych dzieci w ocenie rodziców i nauczycieli: zgodność ocen z użyciem SDQ
Zachowania prospołeczne a problemy z rówieśnikami u dzieci w młodszym wieku szkolnym
Trudności emocjonalne młodzieży a klimat szkoły: badanie z wersją samoopisową SDQ
Problemy internalizacyjne i eksternalizacyjne dzieci a style wychowawcze rodziców
Skuteczność szkolnego programu wsparcia w świetle zmian wyników SDQ przed i po interwencji
Trafność przesiewowa SDQ wobec pogłębionej diagnozy w poradni psychologiczno-pedagogicznej
Różnice płciowe w profilu trudności i zasobów rejestrowanym przez SDQ u nastolatków

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Psychometria wersji oryginalnej

źródło

Polskie zastosowania i normy

źródło

Progi klasyfikacji pasmowej

źródło

Podobne narzędzia

CBCL (Child Behavior Checklist, system ASEBA)
Znacznie dłuższa i płatna lista zachowań (ponad 100 pozycji) z przeliczaniem na wyniki T i profilami skal. Daje bogatszy obraz kliniczny, ale wymaga zakupu i jest bardziej czasochłonna niż darmowy, krótki SDQ.
Conners 3
Narzędzie skoncentrowane na ADHD i zaburzeniach współwystępujących, z polskimi normami i wersjami dla rodzica, nauczyciela i samoopisu. Węższy cel niż ogólnoprzesiewowy SDQ, za to głębsza ocena objawów ADHD.
CDI 2 (Zespół Kwestionariuszy do Diagnozy Depresji u Dzieci i Młodzieży)
Mierzy wyłącznie objawy depresji, z polskimi normami. SDQ jest szerszy i przesiewowy, ale nie zastępuje dedykowanego narzędzia do depresji.
ASRS (Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Spektrum Autyzmu)
Ukierunkowany na cechy spektrum autyzmu, ze znormalizowanymi polskimi normami. SDQ nie różnicuje przyczyn trudności, tylko sygnalizuje ich nasilenie.

Bibliografia

Goodman R. (1997). The Strengths and Difficulties Questionnaire: A Research Note. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 38(5), 581-586.
Goodman R. (2001). Psychometric properties of the Strengths and Difficulties Questionnaire. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 40(11), 1337-1345.
Mazur J., Tabak I., Kołoło H. (2007). Struktura i uwarunkowania zachowań agresywnych oraz zasobów zdrowotnych młodzieży z wykorzystaniem Kwestionariusza Mocnych Stron i Trudności (SDQ). Warszawa: Instytut Matki i Dziecka.
Becker A., Woerner W., Hasselhorn M., Banaschewski T., Rothenberger A. (2004). Validation of the parent and teacher SDQ in a clinical sample. European Child and Adolescent Psychiatry, 13(Suppl. 2), II11-II16.