Narzędzia do Rozpoznawania Zagrożeń Społecznych w Szkole
Zagrożenia społeczne w środowisku szkolnym (przemoc rówieśnicza, alienacja, wsparcie społeczne)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Krystyna Kmiecik-Baran (2000)
- Grupa docelowa
- młodzież szkolna; do użytku nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych
Co bada ten test
Narzędzia do Rozpoznawania Zagrożeń Społecznych w Szkole to nie pojedynczy test, lecz pakiet metod opracowany przez Krystynę Kmiecik-Baran i opisany w książce Młodzież i przemoc (Gdańsk, 2000). Zestaw służy do diagnozy społecznego funkcjonowania uczniów i klimatu szkoły, przy czym jego logika polega na jednoczesnym uchwyceniu dwóch stron tego samego obrazu: zagrożeń, które w środowisku szkolnym występują, oraz zasobów, które przed nimi chronią.
Pakiet obejmuje trzy główne obszary. Pierwszym jest przemoc rówieśnicza mierzona z perspektywy dwóch ról, sprawcy i osoby doświadczającej przemocy (Skala Agresor-Ofiara). Drugim jest poczucie alienacji, czyli wyobcowania i braku przynależności, przeciwstawione poczuciu integracji ze społecznością szkolną (Test Poczucia Alienacji-Integracji). Trzecim jest spostrzegane wsparcie społeczne otrzymywane od różnych grup, takich jak rodzina, rówieśnicy czy nauczyciele (Skala Wsparcia Społecznego). Połączenie tych trzech perspektyw pozwala opisać nie tylko to, jak wiele przemocy dzieje się w danej klasie, ale też jak bardzo uczniowie czują się w niej osamotnieni i na czyją pomoc mogą liczyć.
Adresatami zestawu byli praktycy: nauczyciele, pedagodzy i psycholodzy szkolni, którzy chcą rozpoznać skalę problemu w konkretnej społeczności i zaplanować działania profilaktyczne. Wpis ma charakter uczciwie niepełny. Pakiet jest archiwalny: to publikacja książkowa spoza katalogów wydawców testów psychologicznych, prawdopodobnie poza bieżącą dystrybucją i dostępna głównie w bibliotekach. Nie odnaleziono publikacji w otwartym dostępie z pełną charakterystyką psychometryczną całego zestawu, dlatego dokładny skład pakietu, budowa poszczególnych skal, normy i rzetelność pozostają do zweryfikowania w publikacji źródłowej.
Typowe zastosowanie
Pakiet powstał z myślą o diagnozie prowadzonej w konkretnej szkole lub klasie: rozpoznaniu rozmiaru przemocy rówieśniczej, poziomu alienacji uczniów i dostępnych im źródeł wsparcia, a następnie zaplanowaniu profilaktyki. W badaniach naukowych poszczególne skale zestawu bywają wykorzystywane osobno, najczęściej w pracach nad przemocą rówieśniczą, klimatem szkoły oraz rolą wsparcia społecznego w adaptacji młodzieży.
Wymiary i podskale
Skala Agresor-Ofiara (przemoc rówieśnicza)
Pomiar przemocy rówieśniczej z perspektywy dwóch ról: sprawcy (agresora) i osoby doświadczającej przemocy (ofiary). W literaturze bywa cytowana także jako Skala Sprawca-Ofiara. Osobny wpis w bazie: skala-agresor-ofiara.
Test Poczucia Alienacji-Integracji (PAI)
Pomiar poczucia wyobcowania i braku przynależności, przeciwstawionego poczuciu integracji ze środowiskiem szkolnym. Osobny wpis w bazie: pai-alienacja.
Skala Wsparcia Społecznego (SWS)24 pozycjizakres 24–120
Pomiar spostrzeganego wsparcia otrzymywanego od wskazanych grup społecznych, w czterech rodzajach wsparcia wg typologii Tardy'ego. Element zasobowy pakietu. Osobny wpis w bazie: sws-wsparcie-kmiecik-baran.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Zestaw składa się z kilku odrębnych narzędzi samoopisowych, z których każde ma własne pozycje, własny klucz i własny sposób obliczania wyniku; nie tworzą one jednego wspólnego kwestionariusza ani jednego łącznego wskaźnika. Najlepiej udokumentowana jest Skala Wsparcia Społecznego (24 twierdzenia w czterech podskalach po sześć pozycji). Budowa pozostałych narzędzi pakietu nie jest potwierdzona w otwartych źródłach i wymaga weryfikacji w publikacji źródłowej. Zgodnie z prawami autorskimi nie przytacza się treści pozycji.
- Skala odpowiedzi
- Format odpowiedzi jest różny dla poszczególnych narzędzi pakietu. Dla Skali Wsparcia Społecznego potwierdzono pięciostopniową skalę od 1 (tak) do 5 (nie), przy czym wyższy wynik oznacza mniejsze spostrzegane wsparcie. Formaty odpowiedzi pozostałych skal zestawu pozostają do zweryfikowania w publikacji źródłowej.
- Normy i interpretacja
- Nie odnaleziono opublikowanych w otwartym dostępie norm populacyjnych dla narzędzi wchodzących w skład pakietu. Dla Skali Wsparcia Społecznego w obiegu naukowym funkcjonują orientacyjne przedziały interpretacyjne wyniku surowego, przytaczane w artykułach korzystających z narzędzia. Dla pozostałych skal charakterystyka norm pozostaje do zweryfikowania. W praktyce badawczej wyniki interpretuje się najczęściej porównawczo w obrębie badanej społeczności szkolnej, a nie względem sztywnych progów populacyjnych.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Ujmuje jednocześnie zagrożenia (przemoc, alienacja) i zasoby ochronne (wsparcie), dając pełniejszy obraz klimatu szkoły
- •Spójny koncepcyjnie zestaw jednej autorki, przeznaczony wprost do praktyki szkolnej
- •Poszczególne skale można stosować osobno, dopasowując pomiar do celu badania
- •Składowe pakietu wciąż pojawiają się we współczesnej literaturze pedagogicznej
Ograniczenia
- •Publikacja archiwalna spoza katalogów testowych, prawdopodobnie poza bieżącą dystrybucją
- •Brak opublikowanej w otwartym dostępie charakterystyki psychometrycznej dla całego zestawu
- •Pełny skład pakietu oraz dane wydawnicze (prawdopodobnie Przegląd Oświatowy, Gdańsk) pozostają do potwierdzenia
- •Pakiet nie daje jednego wspólnego wyniku, co utrudnia zwięzłe raportowanie i porównania
- •Narzędzia samoopisowe dotyczące zachowań wrażliwych, podatne na aprobatę społeczną
Budowa
- Wersje
- Test Poczucia Alienacji-Integracji (PAI) – osobny wpis pai-alienacja
- Skala Agresor-Ofiara – osobny wpis skala-agresor-ofiara
- Skala Wsparcia Społecznego
Obliczanie wyników
- Metoda
- każde narzędzie pakietu liczy się osobno według własnego klucza; najlepiej udokumentowana Skala Wsparcia Społecznego: suma czterech podskal po 6 pozycji, wynik ogólny 24-120
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- Skale przystosowane do badań grupowych i indywidualnych (wg opisu pakietu).
Jak policzyć wynik
Pakiet nie ma jednego wspólnego wyniku. Każde narzędzie wchodzące w jego skład liczy się osobno, według własnego klucza, i osobno się je interpretuje. Zestawianie wyników różnych skal ma sens dopiero na poziomie interpretacji (na przykład wysoka przemoc przy niskim wsparciu), a nie przez ich sumowanie.
Najlepiej udokumentowana jest Skala Wsparcia Społecznego: sumuje się cztery podskale po sześć pozycji oraz wynik ogólny w zakresie 24-120, przy czym obowiązuje odwrócony kierunek punktacji, w którym wyższy wynik oznacza mniejsze wsparcie. To najczęstsze źródło pomyłek przy pracy z tym zestawem.
Sposoby liczenia pozostałych skal (przypisanie pozycji, ewentualne pozycje przeliczane odwrotnie, zakresy) nie są opublikowane w otwartych źródłach i wymagają sięgnięcia do publikacji źródłowej. Bez niej nie da się rzetelnie policzyć ani zinterpretować wyników.
Niezależnie od tego, którą skalę wykorzystasz, policz i zaraportuj rzetelność (alfę Cronbacha) na własnej próbie, ponieważ w otwartym obiegu potwierdzona jest w zasadzie tylko rzetelność całej Skali Wsparcia Społecznego.
Dostępność
- Typ
- Dostępność nieznana
- Wydawca / źródło
- Publikacja książkowa: Kmiecik-Baran K., Młodzież i przemoc. Narzędzia do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole (Gdańsk 2000); nie jest to test PTP ani ORE
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Tools for Identifying Social Threats at School (Kmiecik-Baran collection)
- Construct
- Social threats in the school environment (peer violence, alienation, social support)
- Target group
- school-age adolescents; for use by teachers, school counselors, and school psychologists
- Scoring
- the scales are suited to group and individual assessment (per the package description)
- Notes
- Entry type 'collection' confirmed: Kmiecik-Baran's (2000) tool package including the Sense of Alienation-Integration Test, the Social Support Scale, and the Aggressor-Victim Scale (separate entries for some). Publication status uncertain: a book publication, probably out of current distribution (available in libraries). [TO VERIFY]: full composition of the collection, publisher (probably Przeglad Oswiatowy, Gdansk – to confirm), structure of the individual scales, norms, psychometric data.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy. Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii nie pisz, że zastosowałeś cały pakiet, jeśli użyłeś jednej skali. Wskaż konkretne narzędzie (na przykład Skalę Wsparcia Społecznego albo Skalę Agresor-Ofiara), podaj autorkę i rok publikacji źródłowej (Kmiecik-Baran, 2000; dla skali wsparcia także 1995) oraz zaznacz, że narzędzie pochodzi z zestawu metod do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole.
Jawnie opisz ograniczenia dowodowe: brak norm populacyjnych i brak pełnych danych psychometrycznych w otwartym obiegu. Zaraportuj alfę Cronbacha z własnej próby, średnie i odchylenia standardowe, a przy porównaniach grup wielkość efektu. Nie przypisuj narzędziom parametrów, których w źródłach nie ma.
Zadbaj o dostęp do publikacji źródłowej, bo tylko tam znajdziesz arkusze, klucze i instrukcje. Jeśli zależy Ci na porównywalności z badaniami międzynarodowymi, rozważ uzupełnienie pomiaru nowszym, unormowanym narzędziem do przemocy rówieśniczej lub klimatu szkoły.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz jednego zbiorczego, znormalizowanego wskaźnika zagrożeń w szkole
- •Gdy wymagane są opublikowane normy populacyjne i potwierdzone współczynniki rzetelności
- •Gdy nie masz dostępu do publikacji źródłowej z arkuszami i kluczami
- •Gdy badasz grupy spoza wieku szkolnego, dla których pakiet nie był projektowany
- •Gdy celem jest porównanie wyników z badaniami międzynarodowymi opartymi na standardowych narzędziach
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Przemoc rówieśnicza a poczucie alienacji uczniów w klasie szkolnej
- Wsparcie społeczne jako czynnik chroniący przed doświadczaniem przemocy rówieśniczej
- Klimat społeczny szkoły w świetle pomiaru zagrożeń i zasobów uczniów
- Poczucie alienacji a źródła wsparcia (rodzina, rówieśnicy, nauczyciele) u młodzieży
- Role agresora i ofiary a spostrzegane wsparcie ze strony nauczycieli
- Skuteczność szkolnego programu profilaktycznego w świetle pomiaru przemocy i alienacji
- Zagrożenia społeczne w szkole a samoocena i dobrostan nastolatków
- Możliwości diagnozy klimatu szkoły narzędziami z zestawu Kmiecik-Baran: przegląd i ocena krytyczna
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Tożsamość i skład zestawu
Rekordy biblioteczne potwierdzają istnienie publikacji Kmiecik-Baran jako zestawu narzędzi do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole (Gdańsk, 2000). Skład obejmuje m.in. skalę przemocy rówieśniczej, test poczucia alienacji-integracji i skalę wsparcia społecznego; pełny wykaz pozostaje do potwierdzenia.
źródłoWykorzystanie składowych we współczesnych badaniach
Skale z zestawu są nadal przywoływane w literaturze pedagogicznej dotyczącej przemocy rówieśniczej wśród młodzieży szkół ponadpodstawowych, m.in. w artykule Bartkowicza, Chudnickiego i Czopek (Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 2023).
źródłoNajlepiej udokumentowana składowa: skala wsparcia
Spośród narzędzi pakietu najpełniej opisana w otwartym dostępie jest Skala Wsparcia Społecznego: potwierdzono 24 pozycje, cztery podskale po sześć, zakres 24-120, format od 1 (tak) do 5 (nie) oraz odwrócony kierunek punktacji (wyższy wynik = mniejsze wsparcie).
źródłoStan opublikowanych danych psychometrycznych
Nie odnaleziono publikacji w otwartym dostępie podającej pełne parametry psychometryczne (rzetelność, trafność, normy) dla całego zestawu. Dane te znajdują się wyłącznie w publikacji źródłowej i pozostają do zweryfikowania.
Podobne narzędzia
Skala Agresor-Ofiara (Kmiecik-Baran)
Składowa tego pakietu; mierzy wyłącznie przemoc rówieśniczą w dwóch rolach, bez alienacji i wsparcia.
PAI (Test Poczucia Alienacji-Integracji)
Składowa tego pakietu; mierzy poczucie wyobcowania i przynależności, a nie zachowania przemocowe.
SWS (Skala Wsparcia Społecznego, Kmiecik-Baran)
Składowa tego pakietu ujmująca zasoby, a nie zagrożenia; najlepiej udokumentowana w otwartym dostępie.
Kwestionariusz Ja i moja szkoła
Odrębne narzędzie szkolne o postawach i relacjach ucznia wobec szkoły; nie jest częścią pakietu Kmiecik-Baran.
Bibliografia
- Kmiecik-Baran K. (2000). Młodzież i przemoc. Narzędzia do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole. Gdańsk.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://bc.umcs.pl/Content/48544/czas7749_42_4_2023_10.pdf
- repozytoriumhttps://sslkatalog.bg.szczecin.pl/cgi-bin/koha/opac-khw.pl?authid=7379&field=100
- artykuł open accesshttps://bazhum.muzhp.pl/media/texts/niepenosprawnosc/2014-numer-13/niepelnosprawnosc-r2014-t-n13-s139-152.pdf
Uwagi
Potwierdzono typ_wpisu 'zbior': pakiet narzędzi Kmiecik-Baran (2000) obejmujący m.in. test poczucia alienacji-integracji, skalę wsparcia społecznego i skalę agresor-ofiara. Status wydawniczy – sprawdzać: publikacja książkowa, prawdopodobnie poza bieżącą dystrybucją (dostępna w bibliotekach). DO WERYFIKACJI: pełny skład zbioru, wydawca (prawdopodobnie Przegląd Oświatowy, Gdańsk – potwierdzić), budowa poszczególnych skal, normy, psychometria.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.