Skala Agresor-Ofiara
Doświadczanie i stosowanie przemocy rówieśniczej w szkole (role agresora i ofiary)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Krystyna Kmiecik-Baran (2000)
- Grupa docelowa
- młodzież szkolna; do użytku nauczycieli, pedagogów i psychologów szkolnych
- Procedura
- Badanie grupowe lub indywidualne (wg opisu pakietu).
Co bada ten test
Skala Agresor-Ofiara Krystyny Kmiecik-Baran służy do rozpoznawania przemocy rówieśniczej w szkole z perspektywy dwóch ról, jakie uczeń może w niej pełnić: sprawcy (agresora) oraz osoby doświadczającej przemocy (ofiary). Narzędzie wpisuje się w nurt badań nad przemocą rówieśniczą, w którym kluczowe jest odróżnienie tego, kto przemoc stosuje, od tego, kto jej doznaje, przy czym ta sama osoba może uzyskiwać podwyższone wyniki na obu skalach (rola tak zwanego prowokującego ofiara-agresora). Pomiar obu ról jednocześnie pozwala opisać nie tylko skalę zjawiska, ale i jego strukturę w klasie czy grupie.
Skala jest częścią szerszego pakietu metod Kmiecik-Baran do rozpoznawania zagrożeń społecznych w środowisku szkolnym, opisanego w książce Młodzież i przemoc (Gdańsk, 2000). Powstała z myślą o praktyce szkolnej: jej adresatami są nauczyciele, pedagodzy i psycholodzy szkolni, którzy chcą rozpoznać rozmiar przemocy w konkretnej społeczności i zaplanować działania profilaktyczne. W literaturze narzędzie bywa przywoływane także pod nazwą Skala Sprawca-Ofiara, co odnosi się do tego samego pomiaru dwóch ról.
Wpis ma charakter uczciwie niepełny. Narzędzie jest archiwalne: pochodzi z publikacji książkowej spoza katalogów wydawców testów psychologicznych i nie znajduje się w bieżącej dystrybucji. Nie odnaleziono publikacji w otwartym dostępie, która podawałaby pełną charakterystykę psychometryczną skali, dlatego liczba pozycji, format odpowiedzi, sposób obliczania wyniku, normy i rzetelność pozostają do zweryfikowania w podręczniku źródłowym. W opisie przedstawiono to, co wiadomo z literatury cytującej narzędzie, wyraźnie oddzielając fakty od luk.
Typowe zastosowanie
Skala jest przeznaczona do rozpoznawania rozmiaru i struktury przemocy rówieśniczej w konkretnej społeczności szkolnej. Bywa wykorzystywana w badaniach naukowych nad przemocą wśród młodzieży oraz, zgodnie z pierwotnym zamysłem autorki, w pracy diagnostycznej pedagogów i psychologów szkolnych planujących profilaktykę. Ze względu na pomiar obu ról jednocześnie nadaje się do opisu współwystępowania sprawstwa i wiktymizacji.
Wymiary i podskale
Agresor (A)
Nasilenie zachowań przemocowych stosowanych wobec rówieśników (rola sprawcy). Dokładna liczba pozycji i sposób punktowania podane są wyłącznie w podręczniku źródłowym i pozostają do zweryfikowania.
Ofiara (O)
Nasilenie doświadczanej przemocy ze strony rówieśników (rola ofiary). Liczba pozycji i punktacja do zweryfikowania w podręczniku źródłowym.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Narzędzie jest kwestionariuszem samoopisowym o dwóch skalach odpowiadających rolom agresora i ofiary; uczeń odnosi się do zachowań przemocowych, których jest sprawcą lub których doświadcza. Dokładna liczba pozycji, ich przyporządkowanie do skal oraz forma odpowiedzi nie są podane w dostępnych publikacjach otwartych i wymagają weryfikacji w podręczniku źródłowym (Kmiecik-Baran, 2000). Zgodnie z prawem cytatu nie przytacza się treści pozycji.
- Skala odpowiedzi
- Format skali odpowiedzi nie jest potwierdzony w otwartych źródłach DO WERYFIKACJI. Opis sposobu udzielania odpowiedzi znajduje się w podręczniku źródłowym.
- Normy i interpretacja
- Nie odnaleziono opublikowanych norm ani punktów odcięcia w otwartym dostępie. Charakterystyka norm (o ile istnieją) pozostaje do zweryfikowania w podręczniku źródłowym. W praktyce badawczej narzędzie wykorzystuje się najczęściej do porównań wewnątrz badanej próby (na przykład różnic między grupami), a nie do odnoszenia wyniku do sztywnych progów populacyjnych.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Jednoczesny pomiar dwóch ról (agresor i ofiara), co pozwala uchwycić także rolę mieszaną
- •Element spójnego pakietu Kmiecik-Baran do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole
- •Narzędzie polskie, zaprojektowane wprost pod realia szkolne i pracę pedagoga
- •Wciąż przywoływane we współczesnej literaturze pedagogicznej dotyczącej przemocy rówieśniczej
Ograniczenia
- •Brak opublikowanej w otwartym dostępie charakterystyki psychometrycznej (rzetelność, trafność, normy)
- •Narzędzie archiwalne: publikacja książkowa spoza katalogów testowych, poza bieżącą dystrybucją
- •Liczba pozycji i format odpowiedzi nie są potwierdzone poza podręcznikiem źródłowym
- •Dwie nazwy w literaturze (Agresor-Ofiara oraz Sprawca-Ofiara) mogą utrudniać identyfikację narzędzia
- •Samoopis dotyczący zachowań społecznie wrażliwych, podatny na zniekształcenia (aprobata społeczna)
Budowa
Podskale
Agresor (A)
Ofiara (O)
Obliczanie wyników
- Metoda
- dwa odrębne wskaźniki (nasilenie roli agresora i roli ofiary) liczone osobno; przypisanie pozycji i zakresy wyłącznie w podręczniku źródłowym
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Skala daje dwa odrębne wskaźniki: nasilenie roli agresora i nasilenie roli ofiary. Wyniki oblicza się osobno dla każdej z tych skal, co pozwala opisać ucznia zarówno jako sprawcę, jak i jako osobę doświadczającą przemocy.
Dokładny sposób punktowania (przypisanie pozycji do skal, ewentualne pozycje przeliczane odwrotnie, zakresy wyników) nie jest opublikowany w otwartych źródłach i wymaga sięgnięcia do podręcznika źródłowego. Bez niego nie da się rzetelnie policzyć wyniku ani zinterpretować go w odniesieniu do jakichkolwiek norm.
Jeśli używasz narzędzia we własnym badaniu, policz i zaraportuj rzetelność (alfę Cronbacha) obu skal na swojej próbie, ponieważ w otwartym obiegu nie ma potwierdzonych współczynników. Wyniki interpretuj ostrożnie, najlepiej porównawczo w obrębie badanej grupy, a nie względem nieistniejących w OA progów.
Dostępność
- Typ
- Dostępność nieznana
- Wydawca / źródło
- Publikacja: Kmiecik-Baran K., Młodzież i przemoc. Narzędzia do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole (Gdańsk 2000); nie jest to test PTP
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Aggressor-Victim Scale (Skala Agresor-Ofiara)
- Construct
- experiencing and perpetrating peer violence at school (aggressor and victim roles)
- Target group
- school-age adolescents; for use by teachers, school counsellors and school psychologists
- Procedure
- group or individual administration (per the toolkit description)
- Notes
- Part of Kmiecik-Baran's toolkit for identifying social risks at school; two subscales: Aggressor (A) and Victim (O). Also cited in the literature as the Perpetrator-Victim Scale. Publication status – check: book publication outside PTP/ORE catalogues, no current test distribution. [TO VERIFY]: no open-access publication with a full psychometric description (as of 2026-07) – item count, response format, norms and reliability available only in the source publication (Kmiecik-Baran, 2000).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy. Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii pracy opisz narzędzie zgodnie ze stanem wiedzy: autorka (Kmiecik-Baran, 2000), przynależność do pakietu metod rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole, dwie skale (agresor i ofiara) oraz jawnie zaznacz, że część parametrów (liczba pozycji, format, normy, rzetelność) nie jest dostępna w otwartym obiegu i pochodzi z podręcznika źródłowego. Odnotuj też funkcjonującą równolegle nazwę Skala Sprawca-Ofiara.
Ponieważ brak potwierdzonej rzetelności, koniecznie policz i podaj alfę Cronbacha dla własnej próby, a przy porównaniach grup wielkość efektu. Nie przepisuj z literatury parametrów, których nie ma; zamiast tego opisz ograniczenie dowodowe narzędzia.
Zadbaj o dostęp do publikacji źródłowej (Młodzież i przemoc, Gdańsk 2000), która jest jedynym pełnym źródłem arkusza, klucza i ewentualnych norm. Rozważ uzupełnienie pomiaru nowszym, unormowanym narzędziem do przemocy rówieśniczej, aby zwiększyć porównywalność wyników.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz narzędzia z opublikowaną, potwierdzoną rzetelnością i normami
- •Gdy nie masz dostępu do podręcznika źródłowego z kluczem i instrukcją punktacji
- •Gdy celem jest formalna diagnoza indywidualna wymagająca odniesienia do norm populacyjnych
- •Gdy zależy Ci na porównywalności z badaniami międzynarodowymi (lepsze będą narzędzia typu kwestionariusza Olweusa)
- •Gdy badasz grupy spoza wieku szkolnego, dla których narzędzie nie było projektowane
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nasilenie roli agresora i ofiary a klimat społeczny klasy szkolnej
- Współwystępowanie sprawstwa i doświadczania przemocy rówieśniczej u młodzieży
- Przemoc rówieśnicza a poczucie alienacji i wsparcia społecznego (pomiar pakietem Kmiecik-Baran)
- Różnice płciowe w rolach agresora i ofiary wśród uczniów szkół ponadpodstawowych
- Doświadczanie przemocy rówieśniczej a samoocena i dobrostan nastolatków
- Rola ofiary a strategie radzenia sobie ze stresem w środowisku szkolnym
- Skala przemocy rówieśniczej w klasie a skuteczność szkolnych programów profilaktycznych
- Sprawstwo przemocy rówieśniczej a postawy wobec szkoły i nauczycieli
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Zastosowanie we współczesnych badaniach
Narzędzie jest wykorzystywane w badaniach nad przemocą rówieśniczą wśród młodzieży szkół ponadpodstawowych. W artykule Bartkowicza, Chudnickiego i Czopek (Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 2023) skala pojawia się jako metoda pomiaru przemocy w środowisku szkolnym.
źródłoNazewnictwo i tożsamość narzędzia
W literaturze narzędzie bywa cytowane jako Skala Sprawca-Ofiara, co odnosi się do tego samego pomiaru dwóch ról (sprawcy i ofiary) autorstwa Kmiecik-Baran. Rozbieżność nazw dotyczy jednego narzędzia, nie dwóch różnych.
źródłoStan opublikowanych danych psychometrycznych
Nie odnaleziono publikacji w otwartym dostępie podającej pełne parametry psychometryczne (rzetelność, trafność, normy) skali. Dane te znajdują się wyłącznie w podręczniku źródłowym (Kmiecik-Baran, 2000) i pozostają do zweryfikowania.
Podobne narzędzia
Narzędzia do Rozpoznawania Zagrożeń Społecznych w Szkole (Kmiecik-Baran)
Zbiorczy pakiet, którego skala agresor-ofiara jest częścią; wpis opisuje cały zestaw metod.
PAI (Test Poczucia Alienacji-Integracji)
Element tego samego pakietu; mierzy poczucie alienacji ucznia, a nie role w przemocy rówieśniczej.
SWS (Skala Wsparcia Społecznego, Kmiecik-Baran)
Element tego samego pakietu; mierzy spostrzegane wsparcie społeczne, ujęcie zasobów, a nie zagrożeń.
Kwestionariusz Ja i moja szkoła
Inne narzędzie szkolne; ujmuje postawy i relacje ucznia wobec szkoły, nie mierzy wprost przemocy rówieśniczej.
Bibliografia
- Kmiecik-Baran K. (2000). Młodzież i przemoc. Narzędzia do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole. Gdańsk.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://bc.umcs.pl/Content/48544/czas7749_42_4_2023_10.pdf
Uwagi
Część pakietu Kmiecik-Baran do rozpoznawania zagrożeń społecznych w szkole (zob. wpis zagrozenia-spoleczne-szkola); w literaturze spotykana też jako Skala Sprawca-Ofiara (tak cytują ją Bartkowicz i in., 2023, Lubelski Rocznik Pedagogiczny, artykuł OA – wyłącznie wzmianka, bez danych psychometrycznych). Arkusz w aneksie: NIE (żadna znaleziona publikacja OA nie zawiera arkusza ani parametrów). Status wydawniczy – sprawdzać: publikacja książkowa spoza katalogów PTP/ORE, brak bieżącej dystrybucji testowej. DO WERYFIKACJI: brak publikacji OA z pełnym opisem psychometrycznym (stan 2026-07) – liczba pozycji, format odpowiedzi, normy i rzetelność tylko w publikacji źródłowej Kmiecik-Baran (2000).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.