DYSLEKSJA 3 - Diagnoza dysleksji u uczniów klasy III szkoły podstawowej
Bateria do diagnozy dysleksji rozwojowej: czytanie, pisanie, umiejętności fonologiczne, szybkie nazywanie
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Bogdanowicz, Jaworowska, Krasowicz-Kupis, Matczak, Pelc-Pękala, Pietras, Stańczak, Szczerbiński (2009)
- Grupa docelowa
- uczniowie klasy III szkoły podstawowej
- Czas badania
- ok. 60 minut (badanie indywidualne)
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie
Co bada ten test
DYSLEKSJA 3 to nie jeden test, tylko bateria dziesięciu testów wykonaniowych plus przewodnik opisujący metodykę postępowania diagnostycznego. Nazwa pełna brzmi: DYSLEKSJA 3. Diagnoza dysleksji u uczniów klasy III szkoły podstawowej. Przewodnik diagnostyczny. Autorami są Marta Bogdanowicz, Aleksandra Jaworowska, Grażyna Krasowicz-Kupis, Anna Matczak, Olga Pelc-Pękala, Izabela Pietras, Joanna Stańczak i Marcin Szczerbiński; wydawcą Pracownia Testów Psychologicznych PTP (2009). Uwaga porządkowa: wydawcą nie jest ORE ani dawne CMPPP, wbrew informacjom krążącym w internecie.
Bateria pokrywa cztery obszary. Czytanie badają cztery testy: CSS 3 (czytanie sensownych słów), Łatysz (czytanie wyrazów sztucznych), SKREŚL (czytanie ze skreśleniami) i DOMEK (Domek Krasnoludków). Pisanie badają dwa testy: DYK 3 (dyktando) i UZ (uzupełnianie zdań). Umiejętności fonologiczne badają trzy testy: UF 3 (usuwanie fonemów), NJ (Nieznany Język) i ZETO (Zetotest). Szybkie nazywanie bada TSN w wersji S.
Taki dobór nie jest przypadkowy i wynika z fonologicznej koncepcji dysleksji. Kluczowe dla rozpoznania jest wykrycie deficytu dekodowania, dlatego bateria rozdziela czytanie wyrazów prawdziwych (CSS 3, gdzie dziecko może wspierać się pamięcią wyrazów) od czytania wyrazów sztucznych (Łatysz, gdzie mechanizmy kompensacyjne są wyłączone). Podobnie rozdzielone są poziomy rozumienia: leksykalny (SKREŚL) i zdaniowo-tekstowy (DOMEK). Trzy testy fonologiczne dotyczą trzech różnych rzeczy: świadomości fonologicznej (UF 3), pamięci fonologicznej, czyli pętli fonologicznej (NJ), oraz szerokiego zestawu operacji fonologicznych łącznie ze słuchem fonemowym (ZETO). Szybkie nazywanie (TSN) reprezentuje drugi obok fonologii deficyt najczęściej wiązany z dysleksją.
Najważniejsza cecha tego narzędzia nie leży jednak w samych testach, tylko w przewodniku. Zawiera on reguły interpretowania i integrowania wyników całej baterii oraz metodykę postępowania diagnostycznego prowadzącego do rozpoznania albo wykluczenia dysleksji, wraz z opisami przypadków. Bateria nie daje jednego wyniku, na podstawie którego można powiedzieć „dysleksja tak lub nie": daje profil, który trzeba zinterpretować w ramach procedury opisanej w przewodniku, z uwzględnieniem danych o inteligencji dziecka, jego historii szkolnej i warunkach nauczania.
Typowe zastosowanie
Podstawowe zastosowanie to diagnoza dysleksji rozwojowej u uczniów klasy III szkoły podstawowej, prowadzona w poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz przez psychologów, pedagogów i logopedów w placówkach oświatowych. Klasa III to moment przewidziany przez system: po trzech latach nauki opanowanie techniki czytania i pisania powinno być na tyle zaawansowane, że utrzymujące się trudności przestają być tłumaczone samym tempem uczenia się. Bateria pełni dwie funkcje jednocześnie: pozwala rozpoznać dysleksję i, co równie ważne, ją wykluczyć. Przewodnik opisuje metodykę prowadzącą do obu rozstrzygnięć, a wyniki badań w nim przedstawionych potwierdzają trafność tej metodyki. Poza diagnozą wyniki służą do planowania terapii pedagogicznej: profil pokazuje, czy dominuje deficyt dekodowania, rozumienia, świadomości fonologicznej, pamięci fonologicznej czy szybkiego nazywania, a to prowadzi do różnych programów ćwiczeń. Poszczególne testy można też stosować pojedynczo do monitorowania postępów. W badaniach naukowych bateria bywa używana jako zestaw miar umiejętności czytania i pisania w populacji uczniów młodszych klas. Dla klasy V istnieje siostrzana bateria DYSLEKSJA 5, wydana jako aneks do przewodnika z 2009 roku i obejmująca osiem testów.
Wymiary i podskale
Czytanie: CSS 3 (Czytanie Sensownych Słów, wersja dla klasy III)50 pozycji
Autorka: Grażyna Krasowicz-Kupis. Test czytania niepowiązanych wyrazów, nastawiony na wykrycie kluczowego dla dysleksji deficytu dekodowania. Składa się z 50 wyrazów o zróżnicowanej długości i złożoności, które dziecko czyta głośno tak szybko, jak potrafi. Wskaźnik podstawowy to liczba wyrazów przeczytanych poprawnie, czyli bez zniekształcenia i od razu w całości; wskaźnik dodatkowy to czas czytania całej listy. Badanie trwa około 2 minut.
Czytanie: ŁATYSZ71 pozycji
Autorka: Marta Bogdanowicz. Test czytania wyrazów sztucznych, pozwalający ocenić dekodowanie bez odwoływania się do znaczenia, czyli z wyłączeniem mechanizmów kompensacyjnych opartych na pamięci wyrazów. Składa się z 71 bezsensownych wyrazów o różnej długości, czytanych głośno; czas ograniczono do 1 minuty. Wskaźnik podstawowy to liczba wyrazów przeczytanych poprawnie w ciągu minuty, dodatkowy – stosunek wyrazów poprawnych do wszystkich przeczytanych. To najczystsza w baterii miara dekodowania fonologicznego.
Czytanie: SKREŚL (Czytanie ze Skreśleniami)78 pozycji
Autorka: Grażyna Krasowicz-Kupis. Test czytania ze zrozumieniem na poziomie leksykalnym, oceniający sprawności językowe odnoszące się do reprezentacji leksykalnych. Zawiera 78 przemieszanych wyrazów: 50 prawdziwych, reprezentujących różne części mowy i formy gramatyczne, oraz 28 sztucznych. Dziecko czyta po cichu i skreśla wyrazy nieprawdziwe; czas ograniczono do 1 minuty. Wskaźnikiem jest liczba wyrazów poprawnie rozpoznanych w ciągu 60 sekund.
Czytanie: DOMEK (Domek Krasnoludków)24 pozycji
Autorka: Grażyna Krasowicz-Kupis. Test czytania ze zrozumieniem na poziomie zdania i tekstu. Składa się z 24 zdań tworzących opowiadanie, w którym w 18 miejscach umieszczono pary wyrazów alternatywnych; dziecko czyta po cichu i skreśla wyraz niepasujący do tekstu. Wskaźnikiem podstawowym jest czas wykonania, dodatkowym – liczba poprawnych odpowiedzi. Badanie trwa około 5 minut. To jedyny w baterii test rozumienia dłuższego tekstu.
Pisanie: DYK 3 (Dyktando, wersja dla klasy III)12 pozycji
Autorka: Izabela Pietras. Test pisania ze słuchu informujący o sprawności ortograficznej ucznia. Składa się z 12 zdań, w tym 4 złożonych, zawierających łącznie 85 wyrazów reprezentujących różne części mowy. Badający najpierw czyta całość tekstu, potem dyktuje kolejne zdania. Wskaźnik podstawowy to liczba poprawnie napisanych wyrazów; wskaźniki dodatkowe to liczba błędów oraz liczba wyrazów opuszczonych, dodanych lub zamienionych. Badanie trwa około 10 minut.
Pisanie: UZ (Uzupełnianie Zdań)15 pozycji
Autorka: Izabela Pietras. Test pisania złożony z 15 zdań z lukami. Badający czyta zdanie i prosi o wypowiedzenie brakującego słowa, w razie trudności sam je podaje lub koryguje, i dopiero potem dziecko je zapisuje. Ta procedura oddziela zapis od rozumienia treści: mierzy się umiejętność napisania słowa, a nie domyślenia się go. Wskaźnik podstawowy to liczba poprawnie napisanych wyrazów, dodatkowy – liczba błędów. Badanie trwa około 3 minut.
Fonologia: UF 3 (Usuwanie Fonemów, wersja dla klasy III)23 pozycji
Autorzy: Marcin Szczerbiński i Olga Pelc-Pękala. Test świadomości fonologicznej złożony z 23 zadań poprzedzonych 6 zadaniami próbnymi. Dziecko wypowiada słowa podane przez badającego z pominięciem wskazanego fonemu. Wskaźnikiem jest liczba poprawnie wykonanych zadań. Badanie trwa nieco ponad 3 minuty.
Fonologia: NJ (Nieznany Język)40 pozycji
Autorka: Grażyna Krasowicz-Kupis. Test funkcjonowania pętli fonologicznej, czyli krótkotrwałej pamięci fonologicznej. Składa się z 40 sztucznych wyrazów o zróżnicowanej złożoności fonetycznej, czytanych dziecku pojedynczo do powtórzenia. Wskaźnikiem jest liczba poprawnie powtórzonych słów. Badanie trwa niespełna 3 minuty. W profilu pełni rolę odróżnienia deficytu pamięci fonologicznej od deficytu świadomości fonologicznej.
Fonologia: ZETO (Zetotest)87 pozycji
Autorka: Marta Bogdanowicz. Najszerszy test fonologiczny w baterii: mierzy różnicowanie głosek (słuch fonemowy), sprawność analizy i syntezy na cząstkach fonologicznych oraz pamięć fonologiczną. Składa się z 87 prób tworzących siedem rodzajów zadań: Porównywanie Paronimów, Analiza Paronimów, Analiza Sylabowa, Synteza Sylabowa, Analiza Fonemowa, Synteza Fonemowa i Pamięć Fonologiczna. Wynik podstawowy to suma punktów za 87 prób; można też liczyć wyniki cząstkowe dla każdej grupy zadań. Badanie trwa około 8 minut.
Szybkie nazywanie: TSN (Test Szybkiego Nazywania, wersja S)
Autorzy: Diana Fecenec, Aleksandra Jaworowska, Anna Matczak, Joanna Stańczak, Ewa Zalewska. Test tempa seryjnego, ciągłego nazywania dobrze znanych bodźców, złożony z pięciu rodzajów zadań: obrazki znanych obiektów, kolory, cyfry, litery oraz bodźce przemieszane (kolory, cyfry i litery razem). Przed czterema pierwszymi zadaniami dziecko przechodzi krótki trening. Wyniki ujmuje się w trzech wskaźnikach podstawowych: czas nazywania bodźców przemieszanych, łączny czas nazywania obrazków i kolorów oraz łączny czas nazywania cyfr i liter. Badanie trwa nieco ponad 5 minut.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Bateria składa się z dziesięciu odrębnych testów wykonaniowych, a nie ze stwierdzeń kwestionariuszowych: dziecko czyta, pisze, powtarza słowa albo nazywa bodźce, a badający rejestruje poprawność i czas. Część testów ma ściśle ograniczony czas (ŁATYSZ i SKREŚL po 1 minucie), część jest bez limitu, przy czym czas wykonania bywa wskaźnikiem wyniku (DOMEK, TSN). Łączny czas badania to około 60 minut. Materiały obejmują przewodnik wspólny dla wszystkich testów baterii, karty i arkusze poszczególnych testów, zeszyt testowy TSN-S oraz arkusz zbiorczy AZ 3, na którym zestawia się wyniki całej baterii. Istnienie osobnego arkusza zbiorczego jest znaczące: konstrukcja narzędzia zakłada, że wynik pojedynczego testu sam w sobie niewiele znaczy, a diagnoza powstaje z zestawienia profilu. Badanie jest indywidualne i prowadzone przez badającego, który czyta instrukcje, dyktuje tekst, mierzy czas i zapisuje odpowiedzi. Nie da się go zorganizować grupowo ani zdalnie. Treść materiałów testowych jest chroniona prawem autorskim i nie jest tu reprodukowana.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali odpowiedzi w rozumieniu kwestionariuszowym. W każdym teście wynikiem jest liczba poprawnych wykonań albo czas, a często oba wskaźniki naraz. Typowe wskaźniki to: liczba poprawnie przeczytanych wyrazów (CSS 3, ŁATYSZ), liczba poprawnie rozpoznanych wyrazów w limicie czasu (SKREŚL), czas wykonania i liczba poprawnych odpowiedzi (DOMEK), liczba poprawnie napisanych wyrazów oraz liczba błędów (DYK 3, UZ), liczba poprawnie wykonanych zadań (UF 3), liczba poprawnie powtórzonych słów (NJ), suma punktów z 87 prób i wyniki cząstkowe siedmiu grup zadań (ZETO) oraz trzy wskaźniki czasowe (TSN). Z tego wynika ważna konsekwencja praktyczna: rzetelność pomiaru zależy tu w dużej mierze od badającego. Pomiar czasu stoperem, ocena, czy wyraz został przeczytany bez zniekształcenia, i klasyfikacja błędów ortograficznych to decyzje, które trzeba podejmować według reguł z przewodnika, a nie intuicyjnie.
- Normy i interpretacja
- Wszystkie testy baterii mają normy opracowane dla uczniów klasy III szkoły podstawowej. Wydawca nie podaje publicznie ani typu wyników przeliczonych, ani liczebności i charakterystyki próby normalizacyjnej, ani wartości współczynników rzetelności – informuje jedynie, że testy charakteryzują się zadowalającą rzetelnością i trafnie różnicują dzieci z poważnymi trudnościami w nauce czytania i pisania od dzieci bez takich trudności DO WERYFIKACJI. Sama informacja, że normy dotyczą klasy III, ma poważne konsekwencje. W tym wieku umiejętności czytania i pisania zmieniają się bardzo szybko, więc dziecko badane we wrześniu i w czerwcu tej samej klasy znajduje się w zupełnie innym punkcie rozwoju. W siostrzanej baterii DYSLEKSJA 5 wydawca wprost podaje odrębne normy dla semestru zimowego i letniego; czy tak samo jest w DYSLEKSJA 3, należy sprawdzić w przewodniku DO WERYFIKACJI. Do czasu ustalenia tego faktu moment badania w roku szkolnym trzeba odnotować i uwzględnić w interpretacji. Drugie zastrzeżenie: normy opisują, jak dziecko wypada na tle rówieśników, a nie czy ma dysleksję. Rozpoznanie wymaga zastosowania metodyki postępowania diagnostycznego opisanej w przewodniku, w tym odniesienia wyników do poziomu inteligencji dziecka oraz wykluczenia innych przyczyn trudności. Pełne tabele norm znajdują się w przewodniku i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bateria, a nie pojedynczy test: dziesięć testów pokrywających cztery obszary (czytanie, pisanie, umiejętności fonologiczne, szybkie nazywanie) daje profil, a nie jedną liczbę
- •Rozdzielenie czytania wyrazów prawdziwych (CSS 3) od wyrazów sztucznych (ŁATYSZ) pozwala wykryć deficyt dekodowania nawet u dzieci, które kompensują go pamięcią wyrazów
- •Rozdzielenie trzech różnych mechanizmów fonologicznych: świadomości fonologicznej (UF 3), pamięci fonologicznej (NJ) i szerokich operacji fonologicznych ze słuchem fonemowym (ZETO)
- •Uwzględnienie szybkiego nazywania (TSN), czyli drugiego obok fonologii deficytu wiązanego z dysleksją, którego brakuje w wielu prostszych narzędziach
- •Przewodnik zawiera nie tylko dane psychometryczne, lecz także reguły integrowania wyników i pełną metodykę postępowania diagnostycznego, w tym opisy przypadków
- •Narzędzie umożliwia zarówno rozpoznanie, jak i wykluczenie dysleksji, co ma znaczenie orzecznicze
- •Arkusz zbiorczy AZ 3 wymusza zestawienie profilu zamiast interpretowania pojedynczych wyników
- •Kategoria A i dopuszczenie pedagogów oraz logopedów po odpowiednich studiach poszerza dostęp poza wąskie grono psychologów
- •Istnieje siostrzana bateria dla klasy V (DYSLEKSJA 5), co pozwala prowadzić diagnozę w dwóch punktach edukacji
Ograniczenia
- •Wydawca nie publikuje kluczowych danych psychometrycznych: typu wyników przeliczonych, liczebności i charakterystyki próby normalizacyjnej ani współczynników rzetelności poszczególnych testów [DO WERYFIKACJI]
- •Rzetelność określono opisowo jako zadowalającą, co przy dziesięciu testach o bardzo różnej długości (od 12 zdań w dyktandzie do 87 prób w Zetoteście) jest informacją mało konkretną
- •Bardzo wąski zakres wieku: normy dotyczą wyłącznie klasy III, więc narzędzia nie da się zastosować u dziecka młodszego ani starszego
- •Umiejętności mierzone w tym wieku zmieniają się w ciągu roku szkolnego bardzo szybko; jeśli normy nie są rozdzielone na semestry, moment badania staje się źródłem błędu [DO WERYFIKACJI]
- •Wyniki zależą od precyzji badającego: pomiaru czasu, oceny poprawności przeczytania wyrazu i klasyfikacji błędów pisowni; bez ścisłego trzymania się reguł z przewodnika pomiar traci porównywalność
- •Badanie wyłącznie indywidualne, około 60 minut, papier-ołówek, bez wersji elektronicznej – to poważne obciążenie organizacyjne w poradni
- •Wyniki nie dają rozpoznania: dysleksji nie diagnozuje się na podstawie profilu testowego bez oceny inteligencji, wywiadu rozwojowego i szkolnego oraz wykluczenia innych przyczyn trudności
- •Bateria z 2009 roku, więc odwołuje się do stanu wiedzy i praktyki orzeczniczej sprzed kilkunastu lat
- •Wysoki koszt kompletu i konieczność dokupowania zużywalnych arkuszy do każdego badania
- •Testy fonologiczne wymagają od badającego poprawnej wymowy i dobrych warunków akustycznych; w hałaśliwym gabinecie wyniki NJ i ZETO są niewiarygodne
Budowa
- Format odpowiedzi
- bateria 10 testów wykonaniowych (część z limitem czasu)
- Wersje
- papier-ołówek
Podskale
Czytanie (CSS 3, Łatysz, SKREŚL, DOMEK)
Pisanie (DYK 3, UZ)
Umiejętności fonologiczne (UF 3, NJ, ZETO)
Szybkie nazywanie (TSN-S)
Obliczanie wyników
- Metoda
- wyniki poszczególnych testów baterii integrowane wg procedury diagnostycznej z przewodnika
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: zaplanuj kolejność i warunki badania. Testy z limitem czasu (ŁATYSZ, SKREŚL) wymagają stopera i braku zakłóceń, testy fonologiczne (NJ, ZETO, UF 3) ciszy i wyraźnej wymowy badającego. Odnotuj datę badania i moment roku szkolnego.
Krok 2: przeprowadź testy zgodnie z instrukcjami z przewodnika, nie skracając zadań próbnych. W UF 3 przewidziano 6 zadań próbnych, a w TSN krótki trening przed czterema pierwszymi zadaniami – ich pominięcie zaniża wyniki i unieważnia normy.
Krok 3: oblicz wskaźniki podstawowe każdego testu według reguł z przewodnika. Pamiętaj, że w części testów wskaźnikiem podstawowym jest liczba poprawnych wykonań, a w części czas (DOMEK, TSN). Nie zamieniaj ich rolami.
Krok 4: oblicz wskaźniki dodatkowe tam, gdzie są przewidziane: czas czytania listy w CSS 3, stosunek wyrazów poprawnych do wszystkich w ŁATYSZ, liczba błędów oraz opuszczeń i zamian w DYK 3, liczba błędów w UZ, wyniki cząstkowe siedmiu grup zadań w ZETO. To one często niosą najwięcej informacji o mechanizmie trudności.
Krok 5: przenieś wyniki na arkusz zbiorczy AZ 3 i przelicz je na wyniki znormalizowane według tabel z przewodnika dla klasy III.
Krok 6: zintegruj wyniki zgodnie z regułami z przewodnika. To odrębny etap, a nie zwykłe zsumowanie: chodzi o odczytanie, czy profil odpowiada wzorcowi charakterystycznemu dla dysleksji, czy raczej dla ogólnych trudności w uczeniu się.
Krok 7: zastosuj metodykę postępowania diagnostycznego z przewodnika: odnieś profil do poziomu inteligencji dziecka, historii rozwoju i nauki szkolnej oraz do warunków dydaktycznych, i dopiero na tej podstawie rozpoznaj albo wyklucz dysleksję rozwojową.
Krok 8: w badaniach naukowych podaj, które testy baterii zastosowano i które wskaźniki analizowano, oraz policz rzetelność na własnej próbie tam, gdzie to możliwe. Nie traktuj sumy wyników wszystkich dziesięciu testów jako jednego wskaźnika dysleksji – bateria nie przewiduje takiego wskaźnika.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- 1354,87 zł (komplet); podręcznik 470,24 zł; arkusze poszczególnych testów 25 egz. 32,25-92,50 zł (cennik 1.07-31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- DYSLEKSJA 3 - Diagnoza dysleksji u uczniów klasy III szkoły podstawowej (DYSLEKSJA 3 – Diagnosis of Dyslexia in Grade 3 Primary School Students)
- Construct
- battery for diagnosing developmental dyslexia: reading, writing, phonological skills, rapid naming
- Target group
- grade 3 primary school students
- Response format
- battery of 10 performance-based tests (some with time limits)
- Scoring
- scores of the individual battery tests integrated according to the diagnostic procedure in the guide
- Procedure
- performance-based; individual administration
- Administration time
- approx. 60 minutes (individual administration)
- Notes
- Publisher verified: the Psychological Test Laboratory of the Polish Psychological Association (practest), not ORE. Year 2009 per the bibliographic description. [TO VERIFY]: norms (type, sample), reliability of the individual tests.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii podaj: pełną nazwę baterii, wszystkich ośmioro autorów przewodnika, rok i wydawcę (Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 2009), kategorię testu (A), listę zastosowanych testów z ich skrótami i wskaźnikami oraz typ norm i wersję (klasa III). Jeśli używasz tylko części baterii, napisz to wprost i uzasadnij wybór – to częsta i uprawniona praktyka badawcza, ale musi być zadeklarowana.
Uwaga na wydawcę: w części źródeł internetowych bateria bywa przypisywana ORE lub dawnemu CMPPP. To błąd; wydawcą jest Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Uprawnienia: kategoria A dopuszcza psychologów oraz innych profesjonalistów; wydawca precyzuje, że narzędzie jest przeznaczone dla psychologów, pedagogów i logopedów z dyplomem ukończenia psychologicznych albo pedagogicznych studiów magisterskich lub podyplomowych. To znacznie szerszy dostęp niż w narzędziach kategorii B i C, ale nie oznacza dostępności dla studenta bez takiego wykształcenia.
Badania z udziałem dzieci wymagają zgody rodziców lub opiekunów prawnych, zgody dyrekcji szkoły oraz zgody komisji etycznej. Zaplanuj z góry, co zrobisz, gdy badanie ujawni poważne trudności u konkretnego dziecka: informacja zwrotna dla rodziców i wskazanie ścieżki diagnostycznej jest w takiej sytuacji obowiązkiem, a nie uprzejmością.
Ze względu na czas badania (około 60 minut indywidualnie) zaplanuj realistyczną liczebność próby i przewidz przerwy; u ośmiolatków zmęczenie w drugiej połowie badania jest realnym źródłem błędu, więc kolejność testów warto ustalić z góry i utrzymać dla wszystkich badanych.
Nie kopiuj materiałów testowych ani tabel norm do aneksu pracy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Poza klasą III szkoły podstawowej: normy opracowano wyłącznie dla tej grupy, a dla klasy V służy odrębna bateria DYSLEKSJA 5
- •Jako podstawa rozpoznania dysleksji bez zastosowania pełnej metodyki z przewodnika: profil testowy nie jest diagnozą, a wynik niski nie oznacza automatycznie dysleksji
- •Bez oceny poziomu intelektualnego dziecka i wykluczenia innych przyczyn trudności (niepełnosprawność intelektualna, wady wzroku i słuchu, zaniedbanie dydaktyczne, nieznajomość języka nauczania)
- •U dzieci, dla których polski nie jest językiem pierwszym lub które uczyły się czytać w innym systemie pisma: testy zakładają wcześniejszą naukę czytania i pisania po polsku
- •U dzieci z niewyrównaną wadą wzroku lub słuchu, a także bez sprawdzenia, czy dziecko widzi materiał i słyszy badającego
- •W warunkach uniemożliwiających pomiar czasu i kontrolę hałasu: testy z limitem minuty i testy fonologiczne stają się wtedy niewiarygodne
- •Grupowo lub zdalnie: procedura jest indywidualna i wymaga bezpośredniego kontaktu badającego z dzieckiem
- •Przez osobę bez wymaganego wykształcenia psychologicznego, pedagogicznego lub logopedycznego na poziomie magisterskim albo podyplomowym
- •Do oceny inteligencji, uwagi, funkcji wykonawczych czy dojrzałości szkolnej: bateria mierzy umiejętności czytania, pisania, fonologię i szybkie nazywanie, a nie zdolności ogólne
- •Do monitorowania postępów terapii bez świadomości efektu wprawy: powtarzanie tych samych testów w krótkich odstępach zawyża wyniki
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Profil deficytów fonologicznych a poziom dekodowania u uczniów klasy III z trudnościami w czytaniu
- Szybkie nazywanie a tempo i poprawność czytania: analiza związku wskaźników TSN z wynikami CSS 3 i ŁATYSZ
- Czytanie wyrazów prawdziwych i sztucznych jako miary dwóch różnych mechanizmów: porównanie CSS 3 i ŁATYSZ
- Sprawność ortograficzna a umiejętności fonologiczne u uczniów klasy III
- Pamięć fonologiczna a świadomość fonologiczna: co lepiej różnicuje dzieci z trudnościami w czytaniu (NJ i UF 3)
- Rozumienie czytanego tekstu a dekodowanie: kiedy dziecko czyta poprawnie, a nie rozumie
- Skuteczność terapii pedagogicznej mierzona wskaźnikami baterii DYSLEKSJA 3: badanie z pomiarem przed i po
- Trafność metodyki postępowania diagnostycznego z przewodnika w praktyce poradni psychologiczno-pedagogicznej: analiza dokumentacji
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Skład baterii i charakterystyka poszczególnych testów
Bateria obejmuje 10 testów w czterech obszarach. Czytanie: CSS 3 (50 wyrazów sensownych, ok. 2 min, wskaźnik – liczba poprawnie przeczytanych słów, dodatkowo czas), ŁATYSZ (71 wyrazów sztucznych, limit 1 min), SKREŚL (78 wyrazów: 50 prawdziwych i 28 sztucznych, limit 1 min), DOMEK (24 zdania z 18 parami wyrazów alternatywnych, ok. 5 min, wskaźnik – czas wykonania). Pisanie: DYK 3 (12 zdań, 85 wyrazów, ok. 10 min) i UZ (15 zdań z lukami, ok. 3 min). Umiejętności fonologiczne: UF 3 (23 zadania i 6 próbnych, nieco ponad 3 min), NJ (40 sztucznych wyrazów do powtórzenia, niespełna 3 min), ZETO (87 prób w siedmiu rodzajach zadań, ok. 8 min). Szybkie nazywanie: TSN wersja S (pięć rodzajów zadań, trzy wskaźniki czasowe, nieco ponad 5 min). Autorami poszczególnych testów są Krasowicz-Kupis (CSS 3, SKREŚL, DOMEK, NJ), Bogdanowicz (ŁATYSZ, ZETO), Pietras (DYK 3, UZ), Szczerbiński i Pelc-Pękala (UF 3) oraz zespół Fecenec, Jaworowska, Matczak, Stańczak i Zalewska (TSN).
źródłoRzetelność, trafność i normy w ujęciu wydawcy
Wydawca podaje, że wszystkie testy baterii charakteryzują się zadowalającą rzetelnością i trafnie różnicują dzieci mające poważne trudności w nauce czytania i pisania od dzieci niewykazujących takich trudności, oraz że mają opracowane normy dla uczniów klasy III szkoły podstawowej. Wyniki badań przedstawionych w Przewodniku mają potwierdzać trafność proponowanej metodyki postępowania diagnostycznego przy rozpoznawaniu dysleksji. Konkretne wartości współczynników, liczebność i charakterystyka próby normalizacyjnej nie są podawane publicznie i znajdują się w Przewodniku.
źródłoMetodyka diagnostyczna zawarta w Przewodniku
Przewodnik zawiera informacje o właściwościach psychometrycznych i procedurze badania całą baterią, reguły interpretowania i integrowania wyników badania dziesięcioma testami oraz opis metodyki postępowania diagnostycznego prowadzącego do rozpoznania lub wykluczenia dysleksji. Zamieszczono w nim także przykładowe opisy przypadków dzieci zgłoszonych na badania z powodu trudności w uczeniu się czytania i pisania, u których hipotezę diagnostyczną weryfikowano opisaną metodyką. Do kompletu dołączony jest arkusz zbiorczy AZ 3 służący do zestawienia wyników całej baterii.
źródłoKontynuacja dla klasy V: bateria DYSLEKSJA 5
Dla uczniów klasy V szkoły podstawowej wydano baterię DYSLEKSJA 5 (autorzy podręcznika: Aleksandra Jaworowska, Anna Matczak, Joanna Stańczak), stanowiącą aneks do Przewodnika z 2009 roku i opisującą właściwości psychometryczne 8 testów. Normy opracowano tam odrębnie dla semestru zimowego i letniego, a testy trafnie różnicują dzieci z dysleksją od dzieci z populacji ogólnej. Aneks zawiera też rozdział o charakterystyce inteligencji dzieci z dysleksją, porównujący ją z inteligencją dzieci z populacji ogólnej. Czas badania i kategoria testu są takie same jak w baterii dla klasy III.
źródłoUprawnienia do stosowania
Bateria ma kategorię A (dla psychologów i dla innych profesjonalistów). Wydawca precyzuje, że jest szczególnie przydatna dla psychologów, pedagogów i logopedów, przy czym wymagany jest dyplom ukończenia psychologicznych albo pedagogicznych studiów magisterskich lub podyplomowych. Badanie jest indywidualne; czas wykonywania niektórych testów jest ściśle ograniczony, inne można stosować bez ograniczenia czasu, a czas łączny wynosi około 60 minut.
źródłoPodobne narzędzia
DYSLEKSJA 5 (Diagnoza dysleksji u uczniów klasy V szkoły podstawowej)
Siostrzana bateria dla klasy V, złożona z 8 testów, z normami odrębnymi dla semestru zimowego i letniego, wydana jako aneks do Przewodnika z 2009 roku. Brak osobnego wpisu w bazie.
WISC-R / WISC-V (Skala Inteligencji Wechslera dla Dzieci)
Mierzy inteligencję, a nie umiejętności czytania i pisania. W diagnozie dysleksji jest niezbędnym uzupełnieniem: pozwala wykluczyć niepełnosprawność intelektualną jako przyczynę trudności szkolnych.
SB5 (Skala Inteligencji Stanford-Binet 5)
Alternatywna skala inteligencji stosowana w tej samej roli co WISC, z profilem pięciu czynników poznawczych i osobnym wskaźnikiem pamięci roboczej, użytecznym przy interpretacji deficytów fonologicznych.
Test Bender-Gestalt (wersja Bender-Koppitz)
Ocenia percepcję wzrokowo-motoryczną i jej dojrzałość, czyli inny obszar niż fonologia i dekodowanie. Bywa stosowany obok baterii, gdy trudności dotyczą także grafomotoryki.
Dotyczy kompetencji matematycznych, a nie czytania i pisania. Przydatne, gdy trzeba rozstrzygnąć, czy trudności dziecka są specyficzne dla języka pisanego, czy obejmują też liczenie.
Kwestionariusz „Ja i moja szkoła"
Mierzy motywację do nauki i lęk szkolny, czyli emocjonalne konsekwencje i uwarunkowania trudności szkolnych, a nie same umiejętności. Uzupełnia obraz diagnostyczny dziecka z długotrwałymi niepowodzeniami.
Bibliografia
- Bogdanowicz M., Jaworowska A., Krasowicz-Kupis G., Matczak A., Pelc-Pękala O., Pietras I., Stańczak J., Szczerbiński M. (2009). DYSLEKSJA 3. Diagnoza dysleksji u uczniów klasy III szkoły podstawowej. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/DYSLEKSJA3
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/DYSLEKSJA5
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CSS3
Uwagi
Wydawca zweryfikowany: PTP (practest), nie ORE. Rok 2009 wg opisu bibliograficznego (nowaaudiofonologia.pl). DO WERYFIKACJI: normy (typ, próba), rzetelność poszczególnych testów (Faza 3).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.