Test Łączenia Punktów
Trail Making Test
funkcje wykonawcze, przeszukiwanie wzrokowe, szybkość psychomotoryczna i przetwarzania informacji (część A) oraz przerzutność uwagi i naprzemienność zadaniowa, tzw. set-shifting (część B)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- pierwowzór: John E. Partington (Partington's Pathways Test); włączony do Army Individual Test Battery (armia USA); spopularyzowany przez Ralpha M. Reitana w baterii Halsteada-Reitana (1944)
- Grupa docelowa
- młodzież i dorośli; klinicznie osoby z podejrzeniem organicznego uszkodzenia mózgu, chorobami neurodegeneracyjnymi, po udarze i urazach czaszkowo-mózgowych
- Czas badania
- krótkie (zwykle kilka minut na obie części); bez sztywnego limitu, choć w praktyce stosuje się progi przerwania (np. po przekroczeniu kilku minut na część B)
- Procedura
- wykonaniowy; badanie indywidualne, prowadzone i punktowane przez przeszkolonego badającego
Co bada ten test
Test Łączenia Punktów to jedna z najstarszych i najczęściej stosowanych prób neuropsychologicznych. Bada szybkość i sprawność, z jaką umysł przeszukuje pole wzrokowe, utrzymuje ciąg w pamięci i przechodzi między dwoma rodzajami materiału. Składa się z dwóch części. W części A badany łączy tak szybko, jak potrafi, rozmieszczone na kartce kółka ponumerowane od 1 do 25, w kolejności rosnącej. W części B kółka zawierają na przemian liczby i litery, a badany łączy je naprzemiennie: 1, A, 2, B, 3, C i tak dalej. Wynikiem jest czas w sekundach potrzebny na poprawne ukończenie każdej części.
Różnica między obiema częściami jest kluczem do interpretacji. Część A obciąża przede wszystkim szybkość psychomotoryczną, sprawność ręki i przeszukiwanie wzrokowe: to prosta sekwencja, w której wystarczy odnajdywać kolejne liczby. Część B dokłada do tego wymóg utrzymywania w umyśle dwóch reguł jednocześnie i ciągłego przełączania się między nimi – z porządku liczbowego na alfabetyczny i z powrotem. To właśnie ta naprzemienność, określana jako przerzutność uwagi lub set-shifting, jest sercem zadania i czyni część B miarą funkcji wykonawczych.
Dzięki temu, że obie części dzielą ten sam składnik motoryczno-percepcyjny, można go odjąć. Wskaźnik różnicowy B minus A oraz iloraz B przez A pozwalają oszacować, ile z wolniejszego wykonania części B wynika z samego obciążenia funkcji wykonawczych, a nie z ogólnego spowolnienia badanego. To ważne u osób starszych i po urazach, u których sama szybkość motoryczna bywa obniżona niezależnie od funkcji wykonawczych.
Test jest wrażliwy na rozległe, niespecyficzne uszkodzenia mózgu, dlatego historycznie służył jako czuły, choć mało specyficzny wskaźnik organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Wydłużony czas części B, a zwłaszcza duża dysproporcja między B i A, kieruje uwagę na dysfunkcje wykonawcze i procesy zależne od płatów czołowych.
Typowe zastosowanie
Standardowy element baterii neuropsychologicznych i badań przesiewowych funkcji wykonawczych. Używa się go w diagnostyce chorób neurodegeneracyjnych (choroba Alzheimera, otępienia), po udarach mózgu i urazach czaszkowo-mózgowych, w chorobie Parkinsona, stwardnieniu rozsianym oraz w badaniach nad starzeniem poznawczym. W badaniach naukowych część B i wskaźnik B/A służą jako miary funkcji wykonawczych i przerzutności uwagi. Bywa też składnikiem baterii oceniających zdolność do prowadzenia pojazdów oraz monitorowania efektów rehabilitacji poznawczej.
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Wydawca / źródło
- domena publiczna (pochodzenie: Army Individual Test Battery, armia USA); brak polskiego wydawcy z osobną normalizacją TMT
- Zgoda autora / licencja
- Test w domenie publicznej (wersja Reitana z Army Individual Test Battery); wolno go stosować i reprodukować. Uwaga: w Polsce stosuje się CTT (Kolorowy Test Połączeń) – nową wersję Testu Łączenia Punktów, w której bodźce literowe zastąpiono kolorami. CTT ma polską normalizację, ale jest testem płatnym PTP (kategoria C).
- Arkusz polski
- Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
- Arkusz angielski
- Test w domenie publicznej (Army Individual Test Battery, wersja Reitana). Formularze i procedura powszechnie dostępne w literaturze i kompendiach neuropsychologicznych; najczęściej cytowane normy: Tombaugh (2004).
- Artykuł źródłowy
- publikacja walidacyjna
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Nie są to pozycje kwestionariuszowe, lecz dwa arkusze z rozmieszczonymi kółkami. W części A kółka zawierają liczby od 1 do 25, w części B na przemian liczby i litery. Każda część poprzedzona jest krótką próbą treningową na mniejszej liczbie kółek, która upewnia badającego, że instrukcja została zrozumiana. Konkretne rozmieszczenie kółek na arkuszu jest ustalone i nie należy go modyfikować, aby zachować porównywalność wyników. Ponieważ test pochodzi z domeny publicznej, jego formularze są szeroko dostępne w literaturze; mimo to w opisie narzędzia nie reprodukuje się tu układu arkusza.
- Skala odpowiedzi
- Badanie prowadzi się indywidualnie, ołówkiem na papierowym arkuszu (istnieją też wersje komputerowe). Badany ma za zadanie połączyć kółka jak najszybciej, nie odrywając ołówka od kartki i nie zatrzymując się. Jedyną miarą jest czas w sekundach, dodatkowo notuje się liczbę i rodzaj błędów. Gdy badany pomyli kolejność, badający natychmiast go zatrzymuje i wskazuje ostatnie poprawne kółko; badany kontynuuje od tego miejsca, a czas nadal biegnie, więc błąd wydłuża wynik. Nie przyznaje się osobnych punktów karnych za błędy – ich koszt jest ujęty w czasie.
- Normy i interpretacja
- Interpretacja opiera się na normach czasowych uwzględniających wiek i wykształcenie, a nie na jednym progu odcięcia. Im starszy badany i im niższe wykształcenie, tym dłuższy czas mieści się jeszcze w granicach normy. Najczęściej cytowane normy pochodzą z pracy Tombaugh (2004): próba 911 osób w wieku 18-89 lat, wyniki podane w jedenastu przedziałach wieku i dwóch poziomach wykształcenia. W polskiej praktyce nie ma oficjalnych, znormalizowanych na krajowej próbie norm PTP dla TMT – stosuje się normy zagraniczne albo własne grupy porównawcze, co należy zawsze jawnie opisać. Znormalizowanym w Polsce narzędziem z tej rodziny jest Kolorowy Test Połączeń, który zastąpił litery kolorami, aby usunąć zależność części B od znajomości alfabetu. Żaden pojedynczy wynik czasowy nie jest rozpoznaniem: to wskaźnik sprawności, który wymaga osadzenia w całości badania.
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadanie graficzne: badany łączy ciągłą linią rozmieszczone na kartce kółka, tak szybko jak potrafi; badający mierzy czas i odnotowuje błędy
- Wersje
- wersja klasyczna Reitana (Halstead-Reitan; forma najczęściej stosowana)
- wersja dla dzieci (Intermediate/Children)
- warianty badawcze (m.in. rozszerzone metryki punktacji, wersje komputerowe)
Podskale
Część A (TMT-A)
Część B (TMT-B)
Obliczanie wyników
Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Jak policzyć wynik
Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Normy
- Typ norm
- normy czasowe (sekundy) w podziale na wiek i wykształcenie; interpretacja przez porównanie z grupą odniesienia, nie punkt odcięcia
- Interpretacja
- Wynik (czas w sekundach) interpretuje się względem norm uwzględniających wiek i wykształcenie – im starszy badany i niższe wykształcenie, tym dłuższy czas mieści się w normie. Najczęściej cytowane normy pochodzą z badania Tombaugh (2004, Archives of Clinical Neuropsychology, 19, 203-214): próba 911 osób w wieku 18-89 lat, normy podane w 11 przedziałach wieku i 2 poziomach wykształcenia. W Polsce brak oficjalnych, znormalizowanych norm PTP dla TMT – badacze stosują normy zagraniczne (gł. Tombaugh) albo własne próby porównawcze. Rolę znormalizowanego w Polsce następcy pełni Kolorowy Test Połączeń (CTT, Łojek i Stańczak, 2012, PTP), który zastąpił litery kolorami, usuwając zależność części B od znajomości alfabetu.
- Próba normalizacyjna
- Tombaugh (2004): 911 osób w wieku 18-89 lat (społeczność, USA/Kanada), stratyfikacja na wiek i wykształcenie. Brak polskiej próby normalizacyjnej dla TMT.
Psychometria
- Stabilność (test-retest)
- Rzetelność bezwzględna umiarkowana do wysokiej, zwykle wyższa dla części A niż dla części B; konkretne wartości zależą od składu próby i odstępu między badaniami. TMT nie ma jednego podręcznika, więc w piśmiennictwie nie funkcjonuje jeden zestaw współczynników – każde badanie podaje własne.
- Trafność
- Trafność diagnostyczna potwierdzona wieloletnim stosowaniem w neuropsychologii: część B jest wrażliwa na dysfunkcje wykonawcze i uszkodzenia płatów czołowych, koreluje z inteligencją płynną i różnicuje osoby z uszkodzeniami mózgu od zdrowych. Część A obciąża głównie szybkość psychomotoryczną i przeszukiwanie wzrokowe. Test jest przy tym czuły, ale mało specyficzny: sygnalizuje dysfunkcję, nie wskazuje jej przyczyny.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badany nie zna sprawnie alfabetu łacińskiego lub ma bardzo niskie wykształcenie: część B staje się niewykonalna z przyczyn niezwiązanych z funkcjami wykonawczymi (lepszym wyborem bywa kolorowy CTT)
- •Gdy badany ma poważną wadę wzroku, niedowład lub drżenie ręki dominującej: wynik odzwierciedla wtedy deficyt obwodowy, a nie poznawczy
- •Gdy potrzebujesz rozpoznania lub lokalizacji uszkodzenia: test jest czuły, ale mało specyficzny i nie różnicuje przyczyn
- •Gdy nie dysponujesz normami dopasowanymi do wieku i wykształcenia ani własną grupą porównawczą: surowy czas jest nieinterpretowalny
- •Gdy chcesz wielokrotnie powtarzać badanie w krótkim czasie bez wersji równoległych: pojawia się efekt uczenia się układu arkusza
Co pokazują badania
Normy dla wieku i wykształcenia
Najczęściej cytowane normy pochodzą z pracy Tombaugh (2004): na próbie 911 osób w wieku 18-89 lat wykazano, że czas wykonania obu części rośnie z wiekiem i maleje wraz z wykształceniem, dlatego normy podano w jedenastu przedziałach wieku i dwóch poziomach wykształcenia. Autor podkreśla, że dopiero stratyfikacja na oba czynniki pozwala trafnie ocenić, czy wynik odzwierciedla deficyt.
źródłoRozdzielenie komponentów części A i B
Opracowania przeglądowe wskazują, że czas części A odzwierciedla głównie szybkość wzrokowo-motoryczną i przeszukiwanie wzrokowe, a czas części B silniej wiąże się z funkcjami wykonawczymi i inteligencją płynną. Dlatego do oceny samych funkcji wykonawczych zaleca się wskaźniki pochodne (różnicę B–A lub iloraz B/A), które usuwają wspólny składnik szybkościowy.
źródłoZastosowanie w polskich badaniach po udarze
W polskich badaniach neuropsychologicznych TMT stosuje się m.in. do analizy wykonania u osób po udarze mózgu o różnej lokalizacji ogniska; wyniki wiąże się z lokalizacją uszkodzenia oraz z deficytami uwagi i funkcji wykonawczych. Badania te korzystają z norm zagranicznych lub własnych prób, bo brak jest oficjalnych norm polskich.
źródłoPodobne narzędzia
Bezpośredni następca TMT, w którym litery zastąpiono kolorami, aby usunąć zależność od alfabetu. Ma polską normalizację PTP (Łojek i Stańczak, 2012, kategoria C, normy 18-69 lat), ale jest płatny i wymaga uprawnień.
Test Stroopa (Test Interferencji Kolor-Słowo)
Też mierzy funkcje wykonawcze, ale akcentuje hamowanie reakcji dominującej i uwagę selektywną, a nie przerzutność między regułami jak część B TMT.
Test przeszukiwania i uwagi przez wykreślanie symboli, mierzy tempo i dokładność pracy percepcyjnej, ale nie obejmuje naprzemiennego przełączania między dwoma porządkami.
TUS (Testy Uwagi i Spostrzegawczości)
Polskie testy wykreślania mierzące tempo i poprawność pracy percepcyjnej; obciążają uwagę i spostrzegawczość, lecz nie funkcje wykonawcze w sensie przerzutności zadaniowej.
Bibliografia
- Reitan, R. M. (1958). Validity of the Trail Making Test as an indicator of organic brain damage. Perceptual and Motor Skills, 8, 271-276.
- Tombaugh, T. N. (2004). Trail Making Test A and B: Normative data stratified by age and education. Archives of Clinical Neuropsychology, 19(2), 203-214.
- Reitan, R. M., Wolfson, D. (1985). The Halstead-Reitan Neuropsychological Test Battery: Theory and clinical interpretation. Tucson: Neuropsychology Press.
- Łojek, E., Stańczak, J. (2012). Kolorowy Test Połączeń (CTT). Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- innehttps://www.schuhfried.com/en/in-the-footsteps-of-a-neuropsychological-test-classic-the-trail-making-test/
- artykuł open accesshttps://academic.oup.com/acn/article/19/2/203/2325
- innehttps://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/trail-making-test
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CTT
- artykuł open accesshttps://www.psychiatriapolska.pl/pdf-154458-79008?filename=Results+of+the+Trail.pdf
- repozytoriumhttps://ruj.uj.edu.pl//handle/item/17153
- blog (do potwierdzenia)https://zasobymedyczne.pl/2025/06/25/trail-making-test-polska/
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.