Kolorowy Test Połączeń – wersja dla dorosłych
Color Trails Test
uwaga i funkcje wykonawcze (test neuropsychologiczny; następca Testu Łączenia Punktów, bodźce literowe zastąpione kolorami)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Louis F. D'Elia, Paul Satz, Craig Lyons Uchiyama, Travis White (1996)
- Polska adaptacja
- Emilia Łojek, Joanna Stańczak (2012)
- Grupa docelowa
- dorośli 18-69 lat
- Czas badania
- badanie indywidualne; limit 4 minut (240 s) na każdą część; obliczanie wyników około 10 minut
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie
Co bada ten test
CTT mierzy procesy uwagi oraz funkcje wykonawcze, angażując przy tym zdolności wzrokowo-motoryczne. Jest to krótkie zadanie wykonaniowe, w którym badany łączy liniami ponumerowane kolorowe koła. Test składa się z dwóch części wykonywanych po kolei: w pierwszej (CTT-1) łączy się koła z numerami od 1 do 25 w rosnącej kolejności, a w drugiej (CTT-2) także w rosnącej kolejności, ale dodatkowo z zachowaniem naprzemienności kolorów. Dzięki temu obie części różnią się poziomem obciążenia poznawczego: CTT-1 obrazuje głównie uwagę i szybkość psychomotoryczną, a CTT-2 dokłada wymóg podzielności uwagi oraz przełączania się między kryteriami, czyli komponent wykonawczy.
CTT powstał jako następca Testu Łączenia Punktów (Trail Making Test). Kluczową zmianą było zastąpienie liter kolorami, co uniezależnia zadanie od znajomości alfabetu i czyni je znacznie mniej zależnym od języka i kultury. Ta cecha jest ważna w badaniach osób słabo znających dany alfabet, dzieci oraz w porównaniach międzykulturowych, gdzie klasyczny wariant z literami bywa niesprawiedliwy.
Podstawowym wynikiem są czasy wykonania każdej z części, a najbardziej informacyjny jest Wskaźnik Zakłóceń, który opisuje, o ile wydłuża się czas CTT-2 względem CTT-1. Duże wydłużenie sugeruje trudność w podzielności uwagi i przełączaniu, typową dla osłabienia funkcji wykonawczych. Dodatkowo rejestruje się błędy w sekwencji numerów i kolorów, tak zwane bliskie pomyłki oraz korekty, co wzbogaca obraz o jakość wykonania, a nie tylko o czas.
CTT należy do kategorii C Pracowni Testów Psychologicznych PTP i jest przeznaczony wyłącznie dla psychologów. Student może się nim posługiwać jedynie pod nadzorem promotora będącego psychologiem, co wynika z wymagań kwalifikacyjnych oraz z ochrony materiałów testowych.
Typowe zastosowanie
Podstawowe zastosowanie to diagnoza neuropsychologiczna uwagi i funkcji wykonawczych: ocena szybkości psychomotorycznej, podzielności uwagi i zdolności przełączania, między innymi po urazach i uszkodzeniach mózgu, w chorobach neurologicznych oraz w ocenie wpływu zaburzeń psychicznych na funkcje poznawcze. Ze względu na niezależność od alfabetu CTT nadaje się do badania osób słabo znających dany język pisany oraz do porównań, w których klasyczny Test Łączenia Punktów z literami byłby niesprawiedliwy. Formy równoległe umożliwiają pomiary powtarzane, na przykład w monitorowaniu zmian w czasie.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 660,20 zł komplet (podręcznik z polską normalizacją 297,11 zł, tłumaczenie podręcznika oryginalnego 139,34 zł, 25 arkuszy formy 1/A i 25 arkuszy formy 2/A po 95,75 zł, 25 arkuszy wyników 32,25 zł); ceny brutto wg practest.com.pl, cennik ważny do 31.12.2026
- Zgoda autora / licencja
- prawa do polskiego wydania: Pracownia Testów Psychologicznych PTP; kategoria C – wyłącznie dla psychologów z dyplomem magisterskim
- Arkusz polski
- Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
- Arkusz angielski
- zobacz arkusz ENkomercyjny – wydawcą wersji oryginalnej jest Psychological Assessment Resources (PAR), podręcznik D'Elia, Satz, Uchiyama i White z 1996 roku; oryginał ma normy dla wieku 18-89 lat, czyli szersze niż polskie 18-69
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- CTT to zadanie wykonaniowe, a nie kwestionariusz. Materiałem są arkusze z ponumerowanymi kolorowymi kołami (numery od 1 do 25), a badany łączy je liniami zgodnie z instrukcją: w CTT-1 w rosnącej kolejności numerów, w CTT-2 w rosnącej kolejności z naprzemienną zmianą koloru. Na każdą część przewidziano limit czasu, a badający zapisuje czas wykonania oraz rejestruje błędy, bliskie pomyłki i korekty. Test ma formę standardową kliniczną (A) oraz formy równoległe (B, C, D) do badań powtarzanych. Dokładnego układu kół na arkuszu nie przedstawiamy: są to chronione materiały testu kategorii C, a ich ujawnienie unieważniłoby przyszłe badania.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali samoopisowej. Wynik powstaje z bezpośredniej obserwacji wykonania: badający mierzy czas ukończenia każdej części (w sekundach), rejestruje błędy sekwencji numerów i kolorów, bliskie pomyłki oraz korekty, a następnie oblicza Wskaźnik Zakłóceń. Wyniki odnosi się do norm dla wieku.
- Normy i interpretacja
- CTT ma polskie normy dla osób dorosłych w wieku od 18 do 69 lat, opracowane na próbie ogólnopolskiej przez Emilię Łojek i Joannę Stańczak (2012). Interpretuje się czasy wykonania obu części, Wskaźnik Zakłóceń oraz wskaźniki jakościowe w odniesieniu do norm dla wieku. Istotne zastrzeżenie: normy opracowano wyłącznie do formy A. Formy B, C i D wydawca przeznacza do badań podłużnych i naukowych, więc nie wolno odnosić uzyskanego nimi wyniku do norm formy A ani używać ich w diagnozie klinicznej. Szczegółowy typ przeliczników, liczebność próby normalizacyjnej oraz tabele norm znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku Pracowni Testów Psychologicznych PTP i nie są tu reprodukowane. W literaturze krąży informacja o przeliczaniu wyników na skalę wyników standaryzowanych, tenową i centylową – dotyczy ona wersji dla dzieci (CCTT), nie wersji dla dorosłych, i nie należy jej przenosić na CTT. Interpretacja opiera się na profilu wyników, a nie na pojedynczym progu.
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadanie wykonaniowe: łączenie liniami prostymi różowych i żółtych kółek z liczbami od 1 do 25
- Wersje
- forma A (podstawowa, kliniczna – do niej opracowano polskie normy)
- formy B, C, D (wyłącznie do badań podłużnych i naukowych)
Podskale
CTT-1
CTT-2 (naprzemiennie z uwzględnieniem koloru)
Obliczanie wyników
Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Jak policzyć wynik
Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Normy
- Typ norm
- normy dla grup wieku (próba ogólnopolska)
- Interpretacja
- Czasy wykonania CTT-1 i CTT-2 oraz Wskaźnik Zakłóceń odnosi się do norm dla właściwej grupy wieku. Interpretuje się profil: sam wydłużony czas CTT-2 bez odniesienia do CTT-1 nie odróżnia ogólnego spowolnienia psychomotorycznego od specyficznego deficytu przerzutności uwagi. Szczegółowy typ przeliczników oraz tabele norm znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku Pracowni Testów Psychologicznych PTP.
- Próba normalizacyjna
- próba ogólnopolska, osoby w wieku 18-69 lat (polska normalizacja Łojek i Stańczak, 2012)
Psychometria
- Stabilność (test-retest)
- W polskiej standaryzacji sprawdzono stabilność bezwzględną wskaźników oraz stałość interpretacji klinicznych, którą wydawca określa jako wysoką, nie podając wartości liczbowych poza podręcznikiem. Dla wersji oryginalnej w badaniu 27 osób zdrowych, z retestem po dwóch tygodniach, uzyskano stabilność 0,79 dla CTT-2 i 0,64 dla CTT-1. Zgodność wewnętrzna nie jest dla tego testu raportowana, bo podstawowym wskaźnikiem jest pojedynczy czas wykonania.
- Trafność
- Wydawca polskiej wersji podaje sprawdzone korelacje z miarami funkcji poznawczych oraz trafność diagnostyczną potwierdzoną porównaniami międzygrupowymi u osób z różną lokalizacją i etiologią uszkodzenia mózgu, bez wartości liczbowych. Badania na polskich próbach z użyciem tej adaptacji pokazują dużą czułość testu: w schizofrenii paranoidalnej uzyskano bardzo duże różnice względem osób zdrowych (d = 0,98 dla CTT-1 i d = 1,26 dla CTT-2), a w stwardnieniu rozsianym CTT-2 silnie różnicował fenotypy poznawcze. W badaniach zagranicznych CTT-1 koreluje z TMT-A na poziomie 0,61-0,91, a CTT-2 z TMT-B na poziomie 0,66-0,72, przy czym obu części nie należy traktować jako wymiennych z odpowiednikami TMT.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badanie miałby prowadzić samodzielnie student lub osoba bez uprawnień psychologa – kategoria C wymaga psychologa, student tylko pod nadzorem promotora-psychologa
- •U osób z istotnymi zaburzeniami rozróżniania barw, bo zadanie opiera się na naprzemienności kolorów
- •U osób z poważnymi deficytami ruchowymi rąk, które uniemożliwiają szybkie i płynne łączenie kół
- •U dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia – dla nich przeznaczona jest odrębna wersja CCTT
- •Gdy potrzebna jest ocena wyłącznie pamięci lub języka, a nie uwagi i funkcji wykonawczych
Co pokazują badania
Schizofrenia – polska adaptacja, najpełniejsze dane liczbowe
W badaniu Tyburskiego i współpracowników (Frontiers in Psychiatry, 2020) porównano 67 osób ze schizofrenią paranoidalną z 67 osobami zdrowymi, dobranymi pod względem płci, wieku, wykształcenia i globalnego poziomu poznawczego, używając polskiej wersji Łojek i Stańczak. Pacjenci wykonywali obie części istotnie wolniej: CTT-1 średnio 54,1 s wobec 36,0 s (d = 0,98), a CTT-2 112,6 s wobec 67,2 s (d = 1,26). Różnica czasów obu części również była wyraźnie większa w grupie klinicznej (d = 1,06). W grupie pacjentów objawy dezorganizacji i objawy negatywne przewidywały czas wykonania CTT-2.
źródłoWiek jako główny predyktor wyniku – polska próba
W badaniu Gawron i współpracowników (Journal of NeuroVirology, 2019) na 91 osobach zakażonych HIV i 95 osobach niezakażonych, w wieku 23-75 lat, użyto polskiej adaptacji CTT. Status serologiczny nie wpływał istotnie na wyniki CTT, natomiast wiek okazał się silnym predyktorem czasu wykonania obu części. To praktyczna wskazówka: przy planowaniu badań z CTT wiek trzeba kontrolować, bo jego wpływ bywa większy niż wpływ badanej zmiennej klinicznej.
źródłoRelacja z Testem Łączenia Punktów
CTT-1 i TMT-A korelują wysoko (0,61-0,91 w różnych populacjach) i bywają traktowane jako funkcjonalnie równoważne. Inaczej jest z drugimi częściami: w badaniu Dugbarteya i współpracowników (2000) na 64 dwujęzycznych studentach CTT-2 i TMT-B oraz miary interferencji obu testów okazały się nierównoważne. Wniosek dla praktyki badawczej: CTT-2 nie jest zamiennikiem TMT-B i nie wolno przenosić między nimi norm ani wyników.
źródłoGranice kulturowej neutralności
Zastąpienie liter kolorami uniezależnia zadanie od znajomości alfabetu łacińskiego, ale nie czyni testu całkowicie niezależnym od wykształcenia. W badaniu 27 uchodźców z Syrii z zespołem stresu pourazowego, w większości z bardzo niskim poziomem wykształcenia, aż 27 procent badanych przekroczyło limit 240 sekund w CTT-2, co dało wyraźny efekt podłogowy. Test nadal wymaga znajomości liczb i sprawności grafomotorycznej.
źródłoPodobne narzędzia
d2-R (Test d2 do badania uwagi)
Mierzy uwagę i jej wydajność w zadaniu przekreślania, ale w mniejszym stopniu niż CTT-2 obciąża przełączanie między kryteriami, więc słabiej ujmuje komponent wykonawczy.
RFFT (Test Płynności Figuralnej Ruffa)
Ocenia funkcje wykonawcze przez płynność figuralną (generowanie wzorów), a nie przez przeszukiwanie i przełączanie sekwencji, dlatego uzupełnia CTT o inny aspekt wykonawczy.
TMT (Test Łączenia Punktów, Trail Making Test)
Bezpośredni pierwowzór CTT, w którym część B wymaga naprzemiennego łączenia liczb i liter. Zależny od znajomości alfabetu i języka, przez co mniej sprawiedliwy międzykulturowo niż CTT.
CCTT (Kolorowy Test Połączeń, wersja dla dzieci)
Ta sama logika zadania, ale przeznaczona i znormalizowana dla dzieci i młodzieży w wieku 8-17 lat, z odrębnymi normami.
Bibliografia
- D'Elia, L. F., Satz, P., Uchiyama, C. L., White, T. (1996). Color Trails Test. Professional Manual. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.
- Łojek, E., Stańczak, J. (2012). Kolorowy Test Połączeń wersja dla dorosłych CTT. Polska normalizacja. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Tyburski, E., Karabanowicz, E., Mak, M., Lebiecka, Z., Samochowiec, A., Pełka-Wysiecka, J., Sagan, L., Samochowiec, J. (2020). Color Trails Test: A New Set of Data on Cognitive Flexibility and Processing Speed in Schizophrenia. Frontiers in Psychiatry, 11, 521.
- Dugbartey, A. T., Townes, B. D., Mahurin, R. K. (2000). Equivalence of the Color Trails Test and Trail Making Test in Nonnative English-Speakers. Archives of Clinical Neuropsychology, 15(5), 425-431.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CTT
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- wydawcahttps://www.parinc.com/products/CTT
- artykuł open accesshttps://www.frontiersin.org/journals/psychiatry/articles/10.3389/fpsyt.2020.00521/full
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6416454/
- artykuł open accesshttps://academic.oup.com/acn/article-pdf/15/5/425/8194/15-5-425.pdf
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12123975/
- innehttps://strokengine.ca/en/assessments/color-trails-test-ctt/
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.