Inwentarz Stanu i Cechy Lęku dla Dzieci
State-Trait Anxiety Inventory for Children
Lęk jako stan i lęk jako cecha u dzieci
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- C. D. Spielberger, C. D. Edwards, R. E. Lushene, J. Montuori, D. Platzek
- Polska adaptacja
- T. Sosnowski, D. Iwaniszczuk; podręcznik polski: A. Jaworowska (2018)
- Grupa docelowa
- dzieci 10-14 lat
- Czas badania
- ok. 15-20 minut
- Procedura
- Badanie indywidualne lub grupowe.
Co bada ten test
STAIC mierzy lęk u dzieci w dwóch odrębnych ujęciach: jako przejściowy stan i jako względnie trwałą cechę. Rozróżnienie to pochodzi z teorii lęku Charlesa Spielbergera i jest istotą całej rodziny inwentarzy STAI, której STAIC jest wersją dziecięcą. Bez tego rozróżnienia łatwo pomylić dziecko, które akurat w danej chwili jest zdenerwowane konkretną sytuacją, z dzieckiem, które ogólnie jest lękliwe.
Lęk-stan (skala C-1) to chwilowa reakcja emocjonalna: napięcie, niepokój, obawa i towarzyszące im pobudzenie, które pojawiają się w odpowiedzi na określoną sytuację i mijają, gdy sytuacja się kończy. Jego nasilenie zmienia się z dnia na dzień, a nawet z godziny na godzinę, dlatego skala ta nadaje się do pomiarów powtarzanych, na przykład przed sprawdzianem i po nim albo przed interwencją i po niej. Lęk-cecha (skala C-2) to natomiast względnie stała skłonność do spostrzegania wielu różnych sytuacji jako zagrażających i do reagowania na nie podwyższonym lękiem-stanem. Dziecko o wysokim lęku jako cesze będzie częściej i silniej reagowało niepokojem w sytuacjach, które inne dzieci znoszą spokojnie.
Inwentarz składa się z czterdziestu pozycji podzielonych równo na dwie części po dwadzieścia: jedna dotyczy tego, jak dziecko czuje się w chwili badania, druga tego, jak czuje się zazwyczaj. Wynikiem badania są dwa odrębne wskaźniki, których nie sumuje się w jedną liczbę, ponieważ opisują one różne zjawiska. Narzędzie przeznaczone jest dla dzieci w wieku od 10 do 14 lat, a jego język i długość dostosowano do możliwości poznawczych tej grupy. Polską adaptację opracowali Tytus Sosnowski i D. Iwaniszczuk, a podręcznik adaptacji przygotowała Aleksandra Jaworowska (2018); wydawcą jest Pracownia Testów Psychologicznych PTP. Dla starszej młodzieży i dorosłych odpowiednikiem jest inwentarz STAI, opisany w osobnym wpisie.
Typowe zastosowanie
STAIC wykorzystuje się w badaniach nad lękiem dzieci i w praktyce psychologicznej jako uzupełnienie diagnozy. Typowe zastosowania to: pomiar lęku w sytuacjach szkolnych (sprawdziany, wystąpienia, ocenianie), ocena efektów programów profilaktycznych i interwencji obniżających lęk, badania nad związkiem lękliwości z osiągnięciami szkolnymi, relacjami rówieśniczymi i postawami rodzicielskimi, a także odróżnianie reakcji sytuacyjnej od trwałej dyspozycji u dziecka zgłaszanego z powodu niepokoju. Skala lęku-stanu nadaje się do schematów z pomiarem przed i po, a skala lęku-cechy raczej do charakterystyki dziecka i do analiz jako zmienna wyjaśniająca lub moderator.
Wymiary i podskale
C-1 Lęk-stan20 pozycji
Nasilenie lęku odczuwanego przez dziecko w chwili badania: napięcia, niepokoju i obawy związanych z aktualną sytuacją. Wynik jest zmienny i wrażliwy na okoliczności pomiaru, dlatego ta skala nadaje się do badań z pomiarem powtarzanym i do oceny efektów interwencji.
C-2 Lęk-cecha20 pozycji
Względnie trwała skłonność dziecka do reagowania lękiem na szeroki zakres sytuacji oraz do spostrzegania ich jako zagrażających. Wynik powinien być stabilny w czasie i nie należy oczekiwać jego zmiany po krótkiej interwencji.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Czterdzieści pozycji podzielonych na dwie części po dwadzieścia. Pierwsza część odnosi się do samopoczucia dziecka w chwili badania, druga do tego, jak dziecko czuje się na co dzień. Stwierdzenia są krótkie i sformułowane prostym językiem dostosowanym do wieku 10-14 lat. W obu skalach znajdują się pozycje opisujące zarówno niepokój, jak i spokój, dlatego część z nich podlega odwróceniu przed zsumowaniem, zgodnie z kluczem wydawcy. DO WERYFIKACJI: numery pozycji odwracanych oraz dokładny przydział pozycji do skal znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i kluczu PTP i nie są tu reprodukowane.
- Skala odpowiedzi
- Według opisu wydawcy polskiej adaptacji pozycje mają cztery kategorie odpowiedzi. W części dotyczącej lęku-stanu odpowiedzi wyrażają nasilenie danego odczucia w chwili badania, a w części dotyczącej lęku-cechy częstość, z jaką dziecko doświadcza danego stanu na co dzień. DO WERYFIKACJI: dokładne etykiety kategorii oraz to, czy obie skale mają identyczny format, wymagają potwierdzenia w podręczniku Jaworowskiej (2018) - w opisach wersji oryginalnej spotyka się także format trzykategoryjny, więc rozbieżność pozostaje do rozstrzygnięcia. Badanie trwa około 15-20 minut i można je prowadzić indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Wyniki obu skal interpretuje się osobno, każdą względem właściwej grupy odniesienia; nie tworzy się wyniku łącznego. W obu skalach wyższy wynik oznacza silniejszy lęk. DO WERYFIKACJI: typ norm oraz charakterystyka próby normalizacyjnej polskiej adaptacji nie są podane w otwartych źródłach; tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku PTP i nie są tu reprodukowane. STAIC nie ma progu diagnostycznego: nie służy do rozpoznawania zaburzeń lękowych, lecz do opisu nasilenia lęku na tle grupy rówieśniczej. Narzędzie ma kategorię dostępności C, czyli najwyższy stopień ograniczenia w systemie PTP.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Rozdziela lęk jako stan i jako cechę, co pozwala odróżnić chwilową reakcję sytuacyjną od trwałej lękliwości dziecka
- •Należy do dobrze ugruntowanej międzynarodowo rodziny STAI, co daje ciągłość pomiaru przy przejściu do wersji dla starszych (STAI)
- •Stosunkowo nowa polska adaptacja z podręcznikiem (Jaworowska, 2018) i dostępnością w wersji papierowej oraz w systemie Epsilon
- •Skala lęku-stanu dobrze sprawdza się w pomiarach powtarzanych i w ocenie efektów interwencji u dzieci
Ograniczenia
- •Narzędzie płatne, w kategorii dostępności C, czyli o najwyższych wymaganiach kwalifikacyjnych wobec użytkownika
- •[DO WERYFIKACJI] Brak w otwartych źródłach danych psychometrycznych polskiej adaptacji (współczynniki rzetelności, typ norm, próba normalizacyjna) - są one wyłącznie w płatnym podręczniku
- •Wąski przedział wieku (10-14 lat) sprawia, że narzędzie nie obejmuje ani młodszych dzieci, ani starszej młodzieży
- •Samoopis dziecka jest wrażliwy na poziom rozumienia stwierdzeń, na aprobatę społeczną i na chęć przedstawienia się w dobrym świetle
- •Nie jest narzędziem diagnostycznym: wysoki wynik sygnalizuje nasilenie lęku, ale nie rozpoznaje zaburzenia lękowego
Budowa
- Liczba pozycji
- 40
- Format odpowiedzi
- 4 kategorie odpowiedzi
- Wersje
- papier
- Epsilon
Podskale
C-1 Lęk-stan
C-2 Lęk-cecha
Obliczanie wyników
- Metoda
- Dwie sumy liczone osobno: 20 pozycji skali C-1 (lęk-stan) i 20 pozycji skali C-2 (lęk-cecha), każda pozycja punktowana w kierunku nasilenia lęku po odwróceniu pozycji sformułowanych w kierunku spokoju (klucz w zestawie wydawcy). Nie tworzy się wyniku łącznego z 40 pozycji; wyniki surowe przelicza się na wyniki standaryzowane wg tabel z podręcznika.
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- Każda podskala liczy 20 pozycji.
Jak policzyć wynik
Krok 1: policz obie części osobno. Przed zsumowaniem odwróć punktację tych pozycji, które sformułowano w kierunku spokoju, zgodnie z kluczem dołączonym do zestawu wydawcy. Pominięcie odwrócenia jest najczęstszym błędem i zaniża wynik oraz psuje rzetelność w analizie.
Krok 2: zsumuj dwadzieścia pozycji skali C-1 (lęk-stan) i osobno dwadzieścia pozycji skali C-2 (lęk-cecha). Nie sumuj wszystkich czterdziestu pozycji w jeden wskaźnik: obie skale mierzą różne zjawiska i taki wynik łączny nie miałby interpretacji.
Krok 3: jeśli opisujesz pojedyncze dziecko, przelicz wyniki surowe na wyniki standaryzowane według tabel z podręcznika, wybierając właściwą grupę odniesienia. W badaniach porównujących grupy lub pomiary powtarzane pracuje się zwykle na wynikach surowych i jest to poprawne.
Krok 4: policz i zaraportuj alfę Cronbacha osobno dla obu skal we własnej próbie. W schematach z pomiarem przed i po jako miarę efektu traktuj skalę lęku-stanu; nie oczekuj istotnej zmiany w skali lęku-cechy po krótkiej interwencji, bo z założenia mierzy ona dyspozycję stabilną w czasie.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 367,93 zł (komplet); podręcznik 297,11 zł; 25 arkuszy 37,75 zł; klucz 33,07 zł
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- State-Trait Anxiety Inventory for Children
- Construct
- Anxiety as a state and anxiety as a trait in children
- Target group
- children aged 10-14 years
- Response format
- 4 response categories
- Scoring
- each subscale (C-1 State anxiety, C-2 Trait anxiety) comprises 20 items; 40 items in total
- Procedure
- individual or group administration
- Administration time
- approx. 15-20 minutes
- Notes
- Child version of the STAI (separate entry). Publisher prices valid until 31 Dec 2026. [TO VERIFY]: year of the original, norms (type, sample) and psychometric properties of the Polish adaptation (Jaworowska's 2018 manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę i skrót, autorów oryginału (Spielberger i wsp.) oraz polskiej adaptacji (Sosnowski, Iwaniszczuk; podręcznik Jaworowska, 2018, PTP), liczbę pozycji (40, po 20 w każdej skali), obie skale wraz z ich znaczeniem, przedział wieku (10-14 lat), format odpowiedzi i czas badania. Zaznacz wyraźnie, że wynikiem są dwa odrębne wskaźniki i że narzędzie nie służy do diagnozy.
W wynikach raportuj średnią, odchylenie standardowe i alfę Cronbacha osobno dla lęku-stanu i lęku-cechy. Przy porównaniach grup podaj wielkość efektu. W badaniach interwencyjnych analizuj zmianę skali lęku-stanu jako zmiennej zależnej, a lęk-cechę traktuj raczej jako zmienną wyjaśniającą, kontrolną lub moderator. Zawsze opisz, w jakim momencie i w jakich okolicznościach wykonano pomiar lęku-stanu, bo ma to bezpośredni wpływ na wynik.
Zaplanuj dostęp i stronę formalną: STAIC jest narzędziem płatnym w kategorii C, co oznacza najwyższe wymagania kwalifikacyjne, a komplet obejmuje podręcznik, arkusze i klucz. Badanie dzieci wymaga ponadto zgody rodziców lub opiekunów prawnych, zwykle także zgody dyrekcji szkoły i opinii komisji etycznej, a samo badanie należy przeprowadzić w warunkach zapewniających dziecku poczucie bezpieczeństwa i poufności.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Poza przedziałem wieku 10-14 lat: dla starszej młodzieży i dorosłych właściwy jest inwentarz STAI
- •Do rozpoznawania zaburzenia lękowego: STAIC opisuje nasilenie lęku, a nie stawia diagnozy
- •Gdy nie dysponujesz uprawnieniami wymaganymi dla kategorii C ani dostępem do płatnego zestawu PTP
- •Gdy oczekujesz, że skala lęku-cechy zmieni się po krótkiej interwencji: z założenia mierzy ona dyspozycję stabilną
- •U dzieci z trudnościami w czytaniu lub rozumieniu stwierdzeń, u których samoopis nie będzie wiarygodny
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Lęk-stan i lęk-cecha u dzieci przed sprawdzianem szkolnym i po nim
- Lęk jako cecha a osiągnięcia szkolne uczniów klas starszych szkoły podstawowej
- Zmiana lęku-stanu po programie relaksacyjnym prowadzonym w klasie
- Lękliwość dzieci a doświadczanie przemocy rówieśniczej
- Postawy rodzicielskie a nasilenie lęku jako cechy u dzieci w wieku 10-14 lat
- Różnice międzypłciowe w lęku-stanie i lęku-cesze wśród uczniów
- Lęk jako cecha a strategie radzenia sobie ze stresem u dzieci
- Lęk szkolny a poczucie własnej skuteczności u uczniów klas starszych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Konstrukcja i struktura narzędzia
STAIC składa się z 40 pozycji tworzących dwie równoliczne skale po 20 pozycji: C-1 mierzy lęk jako stan, a C-2 lęk jako cechę. Podział ten odwzorowuje dwuczynnikową teorię lęku Spielbergera, wspólną dla całej rodziny inwentarzy STAI.
źródłoPolska adaptacja i dostępność
Polską adaptację przygotowali Sosnowski i Iwaniszczuk, a podręcznik opracowała Jaworowska (2018). Narzędzie wydaje Pracownia Testów Psychologicznych PTP w kategorii dostępności C, w wersji papierowej oraz w systemie Epsilon; komplet obejmuje podręcznik, arkusze i klucz.
źródłoStan danych psychometrycznych
DO WERYFIKACJI Wydawca nie podaje w otwartych źródłach współczynników rzetelności, typu norm ani charakterystyki próby normalizacyjnej polskiej adaptacji. Dane te znajdują się wyłącznie w podręczniku z 2018 roku, do którego należy się odwołać przy raportowaniu właściwości psychometrycznych.
źródłoPodobne narzędzia
STAI (Inwentarz Stanu i Cechy Lęku)
Bezpośredni odpowiednik dla starszej młodzieży i dorosłych, oparty na tej samej teorii i tej samej strukturze dwóch skal; STAIC jest jego wersją dziecięcą.
CDI-2 (Inwentarz Depresji Dziecięcej)
Mierzy objawy depresji u dzieci i młodzieży, a nie lęk; bywa stosowany równolegle, bo lęk i obniżony nastrój często współwystępują.
SDQ (Kwestionariusz Mocnych Stron i Trudności)
Krótkie, szerokie przesiewowe narzędzie obejmujące wiele obszarów funkcjonowania dziecka; nie rozdziela lęku na stan i cechę, ale daje ogólniejszy obraz.
MFQ (Kwestionariusz Nastroju i Uczuć)
Przesiew objawów depresyjnych u dzieci i młodzieży; węższy konstrukt i inne przeznaczenie niż pomiar lęku sytuacyjnego i dyspozycyjnego.
Bibliografia
- Jaworowska A. (2018). Inwentarz Stanu i Cechy Lęku dla Dzieci STAIC. Polska adaptacja. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/STAIC
Uwagi
Wersja dla dzieci inwentarza STAI (osobny wpis). Ceny practest ważne do 31.12.2026. DO WERYFIKACJI: rok oryginału, normy (typ, próba) i psychometria polskiej adaptacji (Faza 3, podręcznik Jaworowskiej 2018).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.