StartUsługiKonsultacjeTestyO nasBlogDla biznesuWkrótceFAQKontakt
Zaloguj sięBezpłatna wycena
STAI
Zaburzenia lękowe
wpis skrócony

Inwentarz Stanu i Cechy Lęku

State-Trait Anxiety Inventory

Lęk jako stan (X-1) – aktualnie odczuwany poziom lęku i napięcia w danym momencie; lęk jako cecha (X-2) – trwała skłonność do reagowania lękiem i postrzegania sytuacji jako zagrażających

Brak podglądu arkuszaNarzędzie chronione prawem autorskim.

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału
Charles D. Spielberger, Richard L. Gorsuch, Robert E. Lushene (1970)
Polska adaptacja
Kazimierz Wrześniewski, Tytus Sosnowski, Aleksandra Jaworowska, Diana Fecenec (podręcznik, wyd. IV rozszerzone); wcześniejsza wersja adaptacji: Spielberger, Strelau, Tysarczyk, Wrześniewski (1987) (2011)
Grupa docelowa
młodzież (od 15 lat) i dorośli; normy do 79 lat
Czas badania
ok. 15-20 min
Procedura
samoopis, indywidualnie lub grupowo

Co bada ten test

STAI mierzy lęk w dwóch różnych znaczeniach, które w teorii Spielbergera są wyraźnie rozdzielone. Lęk-stan (skala X-1) to przejściowa, uwarunkowana sytuacyjnie reakcja emocjonalna: subiektywne poczucie napięcia, obawy i zagrożenia, któremu towarzyszy pobudzenie autonomicznego układu nerwowego. Jest zmienny w czasie i reaguje na okoliczności, więc można go mierzyć wielokrotnie, także przed konkretnym wydarzeniem i po nim. Lęk-cecha (skala X-2) to względnie trwała dyspozycja osobowościowa polegająca na skłonności do spostrzegania szerokiego zakresu sytuacji jako zagrażających i reagowania na nie wzrostem lęku-stanu.

Związek między obiema skalami jest w teorii asymetryczny: to lęk-cecha wyznacza gotowość do reagowania, a lęk-stan jest jej sytuacyjnym przejawem. Osoby o wysokim lęku-cesze reagują silniejszym wzrostem lęku-stanu zwłaszcza w sytuacjach zagrożenia samooceny i oceny społecznej, a niekoniecznie w sytuacjach zagrożenia fizycznego. To rozróżnienie sprawiło, że STAI stał się najczęściej stosowanym narzędziem do pomiaru lęku w badaniach eksperymentalnych na świecie.

Inwentarz jest zatem dwuwymiarowy, ale w szczególnym sensie: nie chodzi o dwie podskale jednego konstruktu, lecz o dwa odrębne, choć powiązane konstrukty, mierzone dwiema niezależnie interpretowanymi skalami po 20 pozycji. Nie oblicza się wyniku łącznego dla całych 40 pozycji – zsumowanie obu skal byłoby błędem interpretacyjnym.

Polska adaptacja opiera się na oryginalnej wersji Form X (1970), a nie na późniejszej rewizji Form Y (1983). Podręcznik w wydaniu czwartym rozszerzonym (2011) przygotowali Wrześniewski, Sosnowski, Jaworowska i Fecenec, kontynuując wcześniejszą adaptację z 1987 roku. W obu skalach część stwierdzeń sformułowana jest w kierunku braku lęku (spokój, zadowolenie, pewność siebie) i punktowana odwrotnie, dzięki czemu wysoki wynik zawsze oznacza wysoki poziom lęku.

Typowe zastosowanie

Narzędzie przesiewowe i diagnostyczne w psychologii klinicznej, zdrowia i pracy, a zarazem klasyczne narzędzie badań eksperymentalnych. Skala X-1 jest wykorzystywana wszędzie tam, gdzie trzeba zarejestrować zmianę nasilenia lęku: przed zabiegiem medycznym i po nim, przed egzaminem lub startem sportowym, przed interwencją terapeutyczną i po jej zakończeniu. Skala X-2 służy do opisu względnie trwałej charakterystyki osoby i bywa stosowana jako zmienna wyjaśniająca w badaniach nad stresem, radzeniem sobie, zdrowiem somatycznym i funkcjonowaniem zawodowym. W polskich pracach empirycznych STAI często zestawia się z narzędziami mierzącymi radzenie sobie ze stresem oraz z kwestionariuszami depresji. Uwaga praktyczna: narzędzie ma kategorię C, więc dostęp mają wyłącznie psycholodzy.

Dostępność

Typ
Płatny
Wydawca / źródło
Pracownia Testów Psychologicznych PTP
Kategoria testu wg PTP
C
Cena
komplet 363,32 zł; podręcznik 297,11 zł; arkusze 37,75 zł (25 szt.); klucz 28,46 zł; Epsilon: e-badanie 16,97 zł, e-wpis wyników 4,54 zł – cennik 1.07-31.12.2026
Arkusz polski
Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Arkusz angielski
zobacz arkusz ENkomercyjny – wydawcą wersji oryginalnej jest Mind Garden, Inc. (mindgarden.com): State-Trait Anxiety Inventory for Adults (STAI-AD), 40 pozycji, adaptacje w ponad 40 językach; Mind Garden udostępnia też wcześniejszą Form X (sprzed 1983) do porównań ze starszymi badaniami; copyright 1968, 1977 Charles D. Spielberger

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji
Czterdzieści krótkich stwierdzeń samoopisowych na jednym arkuszu, podzielonych na dwie części po dwadzieścia. Pozycje skali X-1 opisują aktualne stany emocjonalne i napięcie odczuwane w chwili badania, a pozycje skali X-2 – charakterystyczne dla badanego, powtarzalne sposoby przeżywania. W obu skalach obok stwierdzeń diagnostycznie pozytywnych (opisujących obecność lęku) występują stwierdzenia diagnostycznie negatywne, opisujące stan przeciwny: spokój, zadowolenie, poczucie bezpieczeństwa. Te drugie punktuje się odwrotnie, przekształcając odpowiedzi według schematu 1=4, 2=3, 3=2, 4=1, dzięki czemu wysoka suma zawsze oznacza wysoki lęk. Pozycje odwrócone zmniejszają też ryzyko mechanicznego zaznaczania odpowiedzi po jednej stronie skali. Wykaz numerów pozycji odwróconych jest rozpisany w sekcjach Obliczanie wyników i Jak liczyć (treść planu Clinical).
Skala odpowiedzi
Obie skale są czterostopniowe, ale mają różne etykiety, dopasowane do mierzonego konstruktu. W skali X-1 (lęk-stan) badany ocenia natężenie aktualnego odczucia: „zdecydowanie nie" (1), „raczej nie" (2), „raczej tak" (3), „zdecydowanie tak" (4). W skali X-2 (lęk-cecha) ocenia częstość zwykłych przeżyć: „prawie nigdy" (1), „czasami" (2), „często" (3), „prawie zawsze" (4). Instrukcja skali X-1 odnosi się do chwili obecnej, a skali X-2 do tego, jak badany czuje się zazwyczaj. Po odwróceniu pozycji diagnostycznie negatywnych sumuje się odpowiedzi, uzyskując w każdej skali wynik od 20 do 80 punktów. Całe badanie zajmuje około 15-20 minut i może być prowadzone indywidualnie lub grupowo; dostępna jest też wersja elektroniczna e-STAI na platformie Epsilon.
Normy i interpretacja
Wyniki surowe (20-80 w każdej skali) przelicza się na steny osobno dla skali X-1 i X-2, według tabel uwzględniających płeć i grupę wieku. Obowiązuje ogólna reguła interpretacji skali stenowej: steny 1-4 to wyniki niskie, 5-6 przeciętne, a 7-10 wysokie. Podręcznik zawiera odrębne normy dla młodzieży w wieku 15-16 i 17-18 lat, dorosłych w wieku 21-79 lat oraz dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej; sami autorzy zaznaczają ograniczoną reprezentatywność prób normalizacyjnych, co należy uwzględnić w interpretacji. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. STAI nie ma punktu odcięcia dla zaburzeń lękowych: wysoki wynik jest wskazaniem do pogłębionej diagnozy, a nie rozpoznaniem.

Budowa

Liczba pozycji
40
Format odpowiedzi
skala 4-stopniowa
Wersje
  • papierowa
  • e-STAI (platforma Epsilon: badanie i wpis wyników)

Podskale

X-1 (lęk jako stan)

    X-2 (lęk jako cecha)

      Obliczanie wyników

      ICD Diagnostica

      Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica

      • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
      • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
      • •Kalkulatory z interpretacją wyników
      • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
      • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
      Przejdź do ICD Diagnostica

      Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

      Jak policzyć wynik

      ICD Diagnostica

      Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica

      • •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
      • •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
      • •Kalkulatory z interpretacją wyników
      • •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
      • •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
      Przejdź do ICD Diagnostica

      Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.

      Normy

      Typ norm
      steny
      Interpretacja
      skala stenowa z podziałem na grupy wieku i płeć
      Próba normalizacyjna
      osobne normy dla młodzieży 15-16 lat i 17-18 lat, dorosłych 21-79 lat oraz żołnierzy zasadniczej służby wojskowej; autorzy zaznaczają ograniczoną reprezentatywność prób normalizacyjnych

      Psychometria

      Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.

      Alfa Cronbacha
      0,83-0,92 dla obu wskaźników (wg dokumentu źródłowego – brak potwierdzenia liczbowego w otwartym źródle)
      Stabilność (test-retest)
      stabilność bezwzględna niższa niż zgodność wewnętrzna, zwłaszcza dla skali X-1 (wg wydawcy, bez wartości liczbowych na stronie)
      Trafność
      wg wydawcy: trafność teoretyczna potwierdzona korelacjami z pokrewnymi konstruktami; trafność diagnostyczna i prognostyczna badana m.in. w próbach wojskowych

      Kiedy nie stosować tego narzędzia

      • •Gdy nie masz uprawnień do narzędzia kategorii C ani opieki psychologa uprawnionego do jego zakupu i stosowania
      • •Gdy chcesz zdiagnozować konkretne zaburzenie lękowe: STAI nie ma punktu odcięcia i nie różnicuje fobii, lęku napadowego czy lęku uogólnionego (do przesiewu GAD lepiej nadaje się GAD-7)
      • •Gdy potrzebujesz odróżnić lęk od depresji – skala X-2 silnie wiąże się z neurotycznością i ogólną negatywną afektywnością, więc sama nie rozdziela tych obszarów (rozważ HADS lub równoległy pomiar depresji)
      • •Gdy badasz dzieci poniżej 15 roku życia: dla nich przeznaczona jest wersja STAIC
      • •Gdy interesuje Cię trwała charakterystyka osoby, a dysponujesz tylko jednorazowym pomiarem skalą X-1: wynik lęku-stanu odzwierciedla sytuację badania, nie dyspozycję
      • •Gdy badanie ma być krótkie i anonimowe w warunkach terenowych, a czterdzieści pozycji i płatne arkusze są nieproporcjonalne do celu

      Co pokazują badania

      Rzetelność polskiej wersji

      Wydawca opisuje zgodność wewnętrzną obu skal jako wysoką, nie podając liczb, a dokumentacja przypisuje adaptacji alfę Cronbacha w przedziale 0,83-0,92. W niezależnym badaniu empirycznym na próbie dorosłych mężczyzn (badanie adaptacyjne SSICR objęło łącznie 186 osób w wieku 19-84 lat) uzyskano alfę 0,922 dla skali X-1 i 0,895 dla skali X-2, co mieści się w tym zakresie. Stabilność bezwzględna skali X-1 jest z założenia niższa niż jej zgodność wewnętrzna, ponieważ skala mierzy stan zmienny w czasie.

      źródło

      Związek lęku z wymiarami osobowości

      W badaniu 61 osób dorosłych (wiek 24-56 lat) lęk-cecha korelował bardzo silnie z neurotycznością (r = 0,896) oraz ujemnie z ekstrawersją (r = -0,691), otwartością (r = -0,540) i sumiennością. Lęk-stan i lęk-cecha były przed interwencją bardzo silnie powiązane (r = 0,917, około 84 procent wspólnej wariancji), a po niej związek ten przestał być istotny. Pokazuje to, że wysoka korelacja obu skal w pojedynczym pomiarze jest normą i nie oznacza, że mierzą to samo.

      źródło

      Wrażliwość skali X-1 na zmianę

      W tym samym badaniu po zakończeniu ośmiodniowego programu poziom lęku-stanu obniżył się istotnie (t = 12,314; p < 0,001), podobnie jak lęku-cechy (t = 5,514; p < 0,001). Potwierdza to użyteczność skali X-1 w schematach z pomiarem przed interwencją i po niej, przy czym zmiany w skali X-2 wymagają ostrożnej interpretacji, bo cecha z założenia ma być stabilna.

      źródło

      Lęk w sytuacji nowego zadania zawodowego

      W grupie 53 studentów stomatologii badanych przed pierwszymi zajęciami klinicznymi z dziećmi uzyskano umiarkowany poziom obu wskaźników: lęk-stan M = 55,0 (SD = 2,9) i lęk-cecha M = 54,3 (SD = 4,3) w wynikach surowych. Odnotowano ujemny związek lęku-cechy ze strategią radzenia sobie polegającą na zaprzeczaniu problemowi. Przykład pokazuje typowe zestawienie STAI z narzędziem mierzącym radzenie sobie w polskich pracach empirycznych.

      źródło

      Ograniczenia norm i wersji polskiej

      Polska adaptacja opiera się na oryginalnej wersji Form X z 1970 roku, a nie na rewizji Form Y z 1983 roku, co utrudnia bezpośrednie porównania z nowszą literaturą światową. Autorzy podręcznika sami zaznaczają ograniczoną reprezentatywność prób normalizacyjnych, obejmujących młodzież 15-16 i 17-18 lat, dorosłych 21-79 lat oraz żołnierzy zasadniczej służby wojskowej. To ograniczenie należy odnotować w dyskusji pracy.

      źródło

      Podobne narzędzia

      • STAIC (Inwentarz Stanu i Cechy Lęku dla Dzieci)

        Ta sama koncepcja stanu i cechy, ale pozycje i normy przygotowane dla dzieci; naturalny wybór poniżej 15 roku życia.

      • BAI (Inwentarz Lęku Becka)

        Kładzie nacisk na objawy somatyczne lęku z ostatniego tygodnia i jest wyraźniej ukierunkowany na przesiew kliniczny niż na rozróżnienie stanu i cechy.

      • GAD-7

        Krótki, darmowy przesiew zaburzenia lękowego uogólnionego z ustalonymi punktami odcięcia; nie mierzy lęku jako cechy osobowości.

      • HADS (Szpitalna Skala Lęku i Depresji)

        Mierzy równolegle lęk i depresję u osób chorych somatycznie, pomijając objawy somatyczne mylące w tej grupie; znacznie krótsza.

      • PSWQ (Kwestionariusz Zamartwiania się)

        Skupia się wyłącznie na skłonności do zamartwiania się jako procesie poznawczym, a nie na całym spektrum reakcji lękowych.

      • DASS-21

        Trzy krótkie skale (depresja, lęk, stres) w jednym darmowym narzędziu; przydatne, gdy potrzebujesz rozdzielić lęk od nastroju bez ograniczeń licencyjnych.

      Bibliografia

      • Wrześniewski K., Sosnowski T., Jaworowska A., Fecenec D. (2011). Inwentarz Stanu i Cechy Lęku STAI. Polska adaptacja STAI. Podręcznik (wyd. IV rozszerzone). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

      Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.