Inwentarz Stanu i Cechy Lęku
State-Trait Anxiety Inventory
Lęk jako stan (X-1) – aktualnie odczuwany poziom lęku i napięcia w danym momencie; lęk jako cecha (X-2) – trwała skłonność do reagowania lękiem i postrzegania sytuacji jako zagrażających
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Charles D. Spielberger, Richard L. Gorsuch, Robert E. Lushene (1970)
- Polska adaptacja
- Kazimierz Wrześniewski, Tytus Sosnowski, Aleksandra Jaworowska, Diana Fecenec (podręcznik, wyd. IV rozszerzone); wcześniejsza wersja adaptacji: Spielberger, Strelau, Tysarczyk, Wrześniewski (1987) (2011)
- Grupa docelowa
- młodzież (od 15 lat) i dorośli; normy do 79 lat
- Czas badania
- ok. 15-20 min
- Procedura
- samoopis, indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
STAI mierzy lęk w dwóch różnych znaczeniach, które w teorii Spielbergera są wyraźnie rozdzielone. Lęk-stan (skala X-1) to przejściowa, uwarunkowana sytuacyjnie reakcja emocjonalna: subiektywne poczucie napięcia, obawy i zagrożenia, któremu towarzyszy pobudzenie autonomicznego układu nerwowego. Jest zmienny w czasie i reaguje na okoliczności, więc można go mierzyć wielokrotnie, także przed konkretnym wydarzeniem i po nim. Lęk-cecha (skala X-2) to względnie trwała dyspozycja osobowościowa polegająca na skłonności do spostrzegania szerokiego zakresu sytuacji jako zagrażających i reagowania na nie wzrostem lęku-stanu.
Związek między obiema skalami jest w teorii asymetryczny: to lęk-cecha wyznacza gotowość do reagowania, a lęk-stan jest jej sytuacyjnym przejawem. Osoby o wysokim lęku-cesze reagują silniejszym wzrostem lęku-stanu zwłaszcza w sytuacjach zagrożenia samooceny i oceny społecznej, a niekoniecznie w sytuacjach zagrożenia fizycznego. To rozróżnienie sprawiło, że STAI stał się najczęściej stosowanym narzędziem do pomiaru lęku w badaniach eksperymentalnych na świecie.
Inwentarz jest zatem dwuwymiarowy, ale w szczególnym sensie: nie chodzi o dwie podskale jednego konstruktu, lecz o dwa odrębne, choć powiązane konstrukty, mierzone dwiema niezależnie interpretowanymi skalami po 20 pozycji. Nie oblicza się wyniku łącznego dla całych 40 pozycji – zsumowanie obu skal byłoby błędem interpretacyjnym.
Polska adaptacja opiera się na oryginalnej wersji Form X (1970), a nie na późniejszej rewizji Form Y (1983). Podręcznik w wydaniu czwartym rozszerzonym (2011) przygotowali Wrześniewski, Sosnowski, Jaworowska i Fecenec, kontynuując wcześniejszą adaptację z 1987 roku. W obu skalach część stwierdzeń sformułowana jest w kierunku braku lęku (spokój, zadowolenie, pewność siebie) i punktowana odwrotnie, dzięki czemu wysoki wynik zawsze oznacza wysoki poziom lęku.
Typowe zastosowanie
Narzędzie przesiewowe i diagnostyczne w psychologii klinicznej, zdrowia i pracy, a zarazem klasyczne narzędzie badań eksperymentalnych. Skala X-1 jest wykorzystywana wszędzie tam, gdzie trzeba zarejestrować zmianę nasilenia lęku: przed zabiegiem medycznym i po nim, przed egzaminem lub startem sportowym, przed interwencją terapeutyczną i po jej zakończeniu. Skala X-2 służy do opisu względnie trwałej charakterystyki osoby i bywa stosowana jako zmienna wyjaśniająca w badaniach nad stresem, radzeniem sobie, zdrowiem somatycznym i funkcjonowaniem zawodowym. W polskich pracach empirycznych STAI często zestawia się z narzędziami mierzącymi radzenie sobie ze stresem oraz z kwestionariuszami depresji. Uwaga praktyczna: narzędzie ma kategorię C, więc dostęp mają wyłącznie psycholodzy.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- komplet 363,32 zł; podręcznik 297,11 zł; arkusze 37,75 zł (25 szt.); klucz 28,46 zł; Epsilon: e-badanie 16,97 zł, e-wpis wyników 4,54 zł – cennik 1.07-31.12.2026
- Arkusz polski
- Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
- Arkusz angielski
- zobacz arkusz ENkomercyjny – wydawcą wersji oryginalnej jest Mind Garden, Inc. (mindgarden.com): State-Trait Anxiety Inventory for Adults (STAI-AD), 40 pozycji, adaptacje w ponad 40 językach; Mind Garden udostępnia też wcześniejszą Form X (sprzed 1983) do porównań ze starszymi badaniami; copyright 1968, 1977 Charles D. Spielberger
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Czterdzieści krótkich stwierdzeń samoopisowych na jednym arkuszu, podzielonych na dwie części po dwadzieścia. Pozycje skali X-1 opisują aktualne stany emocjonalne i napięcie odczuwane w chwili badania, a pozycje skali X-2 – charakterystyczne dla badanego, powtarzalne sposoby przeżywania. W obu skalach obok stwierdzeń diagnostycznie pozytywnych (opisujących obecność lęku) występują stwierdzenia diagnostycznie negatywne, opisujące stan przeciwny: spokój, zadowolenie, poczucie bezpieczeństwa. Te drugie punktuje się odwrotnie, przekształcając odpowiedzi według schematu 1=4, 2=3, 3=2, 4=1, dzięki czemu wysoka suma zawsze oznacza wysoki lęk. Pozycje odwrócone zmniejszają też ryzyko mechanicznego zaznaczania odpowiedzi po jednej stronie skali. Wykaz numerów pozycji odwróconych jest rozpisany w sekcjach Obliczanie wyników i Jak liczyć (treść planu Clinical).
- Skala odpowiedzi
- Obie skale są czterostopniowe, ale mają różne etykiety, dopasowane do mierzonego konstruktu. W skali X-1 (lęk-stan) badany ocenia natężenie aktualnego odczucia: „zdecydowanie nie" (1), „raczej nie" (2), „raczej tak" (3), „zdecydowanie tak" (4). W skali X-2 (lęk-cecha) ocenia częstość zwykłych przeżyć: „prawie nigdy" (1), „czasami" (2), „często" (3), „prawie zawsze" (4). Instrukcja skali X-1 odnosi się do chwili obecnej, a skali X-2 do tego, jak badany czuje się zazwyczaj. Po odwróceniu pozycji diagnostycznie negatywnych sumuje się odpowiedzi, uzyskując w każdej skali wynik od 20 do 80 punktów. Całe badanie zajmuje około 15-20 minut i może być prowadzone indywidualnie lub grupowo; dostępna jest też wersja elektroniczna e-STAI na platformie Epsilon.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe (20-80 w każdej skali) przelicza się na steny osobno dla skali X-1 i X-2, według tabel uwzględniających płeć i grupę wieku. Obowiązuje ogólna reguła interpretacji skali stenowej: steny 1-4 to wyniki niskie, 5-6 przeciętne, a 7-10 wysokie. Podręcznik zawiera odrębne normy dla młodzieży w wieku 15-16 i 17-18 lat, dorosłych w wieku 21-79 lat oraz dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej; sami autorzy zaznaczają ograniczoną reprezentatywność prób normalizacyjnych, co należy uwzględnić w interpretacji. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. STAI nie ma punktu odcięcia dla zaburzeń lękowych: wysoki wynik jest wskazaniem do pogłębionej diagnozy, a nie rozpoznaniem.
Budowa
- Liczba pozycji
- 40
- Format odpowiedzi
- skala 4-stopniowa
- Wersje
- papierowa
- e-STAI (platforma Epsilon: badanie i wpis wyników)
Podskale
X-1 (lęk jako stan)
X-2 (lęk jako cecha)
Obliczanie wyników
Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Jak policzyć wynik
Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Normy
- Typ norm
- steny
- Interpretacja
- skala stenowa z podziałem na grupy wieku i płeć
- Próba normalizacyjna
- osobne normy dla młodzieży 15-16 lat i 17-18 lat, dorosłych 21-79 lat oraz żołnierzy zasadniczej służby wojskowej; autorzy zaznaczają ograniczoną reprezentatywność prób normalizacyjnych
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- 0,83-0,92 dla obu wskaźników (wg dokumentu źródłowego – brak potwierdzenia liczbowego w otwartym źródle)
- Stabilność (test-retest)
- stabilność bezwzględna niższa niż zgodność wewnętrzna, zwłaszcza dla skali X-1 (wg wydawcy, bez wartości liczbowych na stronie)
- Trafność
- wg wydawcy: trafność teoretyczna potwierdzona korelacjami z pokrewnymi konstruktami; trafność diagnostyczna i prognostyczna badana m.in. w próbach wojskowych
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz uprawnień do narzędzia kategorii C ani opieki psychologa uprawnionego do jego zakupu i stosowania
- •Gdy chcesz zdiagnozować konkretne zaburzenie lękowe: STAI nie ma punktu odcięcia i nie różnicuje fobii, lęku napadowego czy lęku uogólnionego (do przesiewu GAD lepiej nadaje się GAD-7)
- •Gdy potrzebujesz odróżnić lęk od depresji – skala X-2 silnie wiąże się z neurotycznością i ogólną negatywną afektywnością, więc sama nie rozdziela tych obszarów (rozważ HADS lub równoległy pomiar depresji)
- •Gdy badasz dzieci poniżej 15 roku życia: dla nich przeznaczona jest wersja STAIC
- •Gdy interesuje Cię trwała charakterystyka osoby, a dysponujesz tylko jednorazowym pomiarem skalą X-1: wynik lęku-stanu odzwierciedla sytuację badania, nie dyspozycję
- •Gdy badanie ma być krótkie i anonimowe w warunkach terenowych, a czterdzieści pozycji i płatne arkusze są nieproporcjonalne do celu
Co pokazują badania
Rzetelność polskiej wersji
Wydawca opisuje zgodność wewnętrzną obu skal jako wysoką, nie podając liczb, a dokumentacja przypisuje adaptacji alfę Cronbacha w przedziale 0,83-0,92. W niezależnym badaniu empirycznym na próbie dorosłych mężczyzn (badanie adaptacyjne SSICR objęło łącznie 186 osób w wieku 19-84 lat) uzyskano alfę 0,922 dla skali X-1 i 0,895 dla skali X-2, co mieści się w tym zakresie. Stabilność bezwzględna skali X-1 jest z założenia niższa niż jej zgodność wewnętrzna, ponieważ skala mierzy stan zmienny w czasie.
źródłoZwiązek lęku z wymiarami osobowości
W badaniu 61 osób dorosłych (wiek 24-56 lat) lęk-cecha korelował bardzo silnie z neurotycznością (r = 0,896) oraz ujemnie z ekstrawersją (r = -0,691), otwartością (r = -0,540) i sumiennością. Lęk-stan i lęk-cecha były przed interwencją bardzo silnie powiązane (r = 0,917, około 84 procent wspólnej wariancji), a po niej związek ten przestał być istotny. Pokazuje to, że wysoka korelacja obu skal w pojedynczym pomiarze jest normą i nie oznacza, że mierzą to samo.
źródłoWrażliwość skali X-1 na zmianę
W tym samym badaniu po zakończeniu ośmiodniowego programu poziom lęku-stanu obniżył się istotnie (t = 12,314; p < 0,001), podobnie jak lęku-cechy (t = 5,514; p < 0,001). Potwierdza to użyteczność skali X-1 w schematach z pomiarem przed interwencją i po niej, przy czym zmiany w skali X-2 wymagają ostrożnej interpretacji, bo cecha z założenia ma być stabilna.
źródłoLęk w sytuacji nowego zadania zawodowego
W grupie 53 studentów stomatologii badanych przed pierwszymi zajęciami klinicznymi z dziećmi uzyskano umiarkowany poziom obu wskaźników: lęk-stan M = 55,0 (SD = 2,9) i lęk-cecha M = 54,3 (SD = 4,3) w wynikach surowych. Odnotowano ujemny związek lęku-cechy ze strategią radzenia sobie polegającą na zaprzeczaniu problemowi. Przykład pokazuje typowe zestawienie STAI z narzędziem mierzącym radzenie sobie w polskich pracach empirycznych.
źródłoOgraniczenia norm i wersji polskiej
Polska adaptacja opiera się na oryginalnej wersji Form X z 1970 roku, a nie na rewizji Form Y z 1983 roku, co utrudnia bezpośrednie porównania z nowszą literaturą światową. Autorzy podręcznika sami zaznaczają ograniczoną reprezentatywność prób normalizacyjnych, obejmujących młodzież 15-16 i 17-18 lat, dorosłych 21-79 lat oraz żołnierzy zasadniczej służby wojskowej. To ograniczenie należy odnotować w dyskusji pracy.
źródłoPodobne narzędzia
STAIC (Inwentarz Stanu i Cechy Lęku dla Dzieci)
Ta sama koncepcja stanu i cechy, ale pozycje i normy przygotowane dla dzieci; naturalny wybór poniżej 15 roku życia.
Kładzie nacisk na objawy somatyczne lęku z ostatniego tygodnia i jest wyraźniej ukierunkowany na przesiew kliniczny niż na rozróżnienie stanu i cechy.
Krótki, darmowy przesiew zaburzenia lękowego uogólnionego z ustalonymi punktami odcięcia; nie mierzy lęku jako cechy osobowości.
HADS (Szpitalna Skala Lęku i Depresji)
Mierzy równolegle lęk i depresję u osób chorych somatycznie, pomijając objawy somatyczne mylące w tej grupie; znacznie krótsza.
PSWQ (Kwestionariusz Zamartwiania się)
Skupia się wyłącznie na skłonności do zamartwiania się jako procesie poznawczym, a nie na całym spektrum reakcji lękowych.
Trzy krótkie skale (depresja, lęk, stres) w jednym darmowym narzędziu; przydatne, gdy potrzebujesz rozdzielić lęk od nastroju bez ograniczeń licencyjnych.
Bibliografia
- Wrześniewski K., Sosnowski T., Jaworowska A., Fecenec D. (2011). Inwentarz Stanu i Cechy Lęku STAI. Polska adaptacja STAI. Podręcznik (wyd. IV rozszerzone). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/STAI
- repozytoriumhttps://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/19122/1/RP_21_2021_W_Friedrich_Polska_adaptacja_kwestionariusza_SSICR.pdf
- innehttps://www.dbc.wroc.pl/Content/2490/10kaczm.pdf
- repozytoriumhttps://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/sp/article/download/2711/2470/4196
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.