Lista Zaburzeń po Stresie Traumatycznym według DSM-5
PTSD Checklist for DSM-5
nasilenie objawów PTSD według kryteriów DSM-5 (kryteria B-E) w miesiącu poprzedzającym badanie
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- F. W. Weathers, B. T. Litz, T. M. Keane, P. A. Palmieri, B. P. Marx, P. P. Schnurr (2013)
- Polska adaptacja
- N. Ogińska-Bulik, Z. Juczyński, M. Lis-Turlejska, D. Merecz-Kot (2018)
- Grupa docelowa
- dorośli po ekspozycji na zdarzenia traumatyczne
- Czas badania
- ok. 5-10 minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
PCL-5 mierzy nasilenie objawów zespołu stresu pourazowego w miesiącu poprzedzającym badanie. Podobnie jak PHQ-9 w przypadku depresji, narzędzie ma konstrukcję wprost klasyfikacyjną: dwadzieścia pozycji odpowiada dokładnie dwudziestu objawom PTSD wymienionym w kryteriach B, C, D i E klasyfikacji DSM-5. Dzięki temu wynik przekłada się bezpośrednio na język diagnostyczny, a narzędzie pozwala nie tylko oszacować nasilenie objawów, ale też sprawdzić, czy spełniony jest wzorzec objawowy wymagany do rozpoznania.
Najważniejszą różnicą wobec starszych narzędzi, takich jak IES-R czy PCL-C, jest uwzględnienie czwartej grupy objawów. DSM-5 wprowadził kryterium D – negatywne zmiany w sferze poznawczej i emocjonalnej – obejmujące trwałe negatywne przekonania o sobie i świecie, zniekształcone poczucie winy, uporczywe negatywne emocje, utratę zainteresowań, poczucie wyobcowania i niezdolność do przeżywania emocji pozytywnych. Narzędzia zbudowane na DSM-IV tego obszaru nie obejmowały, mimo że w praktyce klinicznej należy on do najbardziej obciążających.
Struktura jest zatem czterowymiarowa i odpowiada czterem grupom kryteriów, przy czym najczęściej interpretuje się wynik ogólny. Polska walidacja na dużej próbie 1035 dorosłych po różnych zdarzeniach traumatycznych potwierdziła dobre dopasowanie modelu czterowymiarowego DSM-5, choć w porównaniu modeli konkurencyjnych najlepiej dopasowany okazał się bardziej złożony model siedmioczynnikowy (hybrydowy). To typowa sytuacja w badaniach nad PTSD: struktura objawowa jest przedmiotem sporu, a podział przyjęty w klasyfikacji jest kompromisem klinicznym, nie wynikiem czystej analizy czynnikowej.
PCL-5 zawsze odnosi się do konkretnego doświadczenia traumatycznego. Istnieją trzy warianty formularza: same pozycje objawowe, wersja z krótką oceną kryterium A (czyli samego narażenia na traumę) oraz wersja rozszerzona o Listę Zdarzeń Życiowych LEC-5. Polska walidacja objęła wersję bez kryterium A.
Typowe zastosowanie
Obecnie podstawowe narzędzie samoopisowe do oceny PTSD zgodnej z DSM-5, stosowane w trzech rolach: jako przesiew, jako miara nasilenia objawów do monitorowania efektów terapii oraz jako podstawa wstępnego (prowizorycznego) rozpoznania tam, gdzie ustrukturyzowany wywiad kliniczny nie jest dostępny. W badaniach naukowych wykorzystuje się je w pracach nad grupami zawodowego ryzyka traumy, ofiarami przemocy i wypadków, pacjentami po ciężkich chorobach (w polskiej próbie normalizacyjnej znaleźli się między innymi hospitalizowani z powodu COVID-19 i osoby po transplantacjach), a także w badaniach nad ruminacjami i rozwojem potraumatycznym. Narzędzie jest bezpłatne i pozostaje w domenie publicznej jako utwór rządu USA, ale przeznaczone jest dla wykwalifikowanych specjalistów i badaczy; polska adaptacja powstała za pisemną zgodą National Center for PTSD.
Wymiary i podskale
Kryterium B – Intruzja5 pozycjizakres 0–20
Pięć objawów: natrętne wspomnienia, koszmary senne, reakcje dysocjacyjne typu flashback, silne cierpienie oraz reakcje fizjologiczne przy zetknięciu z bodźcami przypominającymi traumę. Wysoki wynik oznacza, że zdarzenie wraca wbrew woli badanego. Alfa Cronbacha tej podskali w polskiej walidacji wynosi 0,90.
Kryterium C – Unikanie2 pozycjizakres 0–8
Dwa objawy: unikanie wewnętrznych przypomnień (myśli, wspomnień, uczuć) oraz unikanie przypomnień zewnętrznych (ludzi, miejsc, rozmów, sytuacji). Najkrótsza podskala, przez co jej rzetelność jest najniższa (alfa 0,81), ale klinicznie kluczowa, bo unikanie podtrzymuje zaburzenie.
Kryterium D – Negatywne zmiany w sferze poznawczej i emocjonalnej7 pozycjizakres 0–28
Siedem objawów: niepamięć istotnych aspektów zdarzenia, utrwalone negatywne przekonania o sobie i świecie, zniekształcone obwinianie siebie lub innych, uporczywe negatywne stany emocjonalne, spadek zainteresowań, poczucie wyobcowania oraz niezdolność do przeżywania pozytywnych emocji. Grupa objawów dodana w DSM-5, nieobecna w narzędziach opartych na DSM-IV. Alfa 0,90.
Kryterium E – Pobudzenie i reaktywność6 pozycjizakres 0–24
Sześć objawów: drażliwość i wybuchy złości, zachowania lekkomyślne lub autodestrukcyjne, nadmierna czujność, wzmożona reakcja przestrachu, trudności z koncentracją oraz zaburzenia snu. Wysoki wynik wskazuje na utrzymujące się nadmierne pobudzenie układu nerwowego. Alfa 0,89.
Wynik ogólny (nasilenie PTSD)20 pozycjizakres 0–80
Suma wszystkich dwudziestu pozycji, od 0 do 80 punktów. To podstawowy wskaźnik używany w przesiewie i w monitorowaniu zmiany. Rzetelność bardzo wysoka (alfa 0,95 na próbie 1035 osób), stabilność po trzech tygodniach 0,81.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Dwadzieścia pozycji, z których każda odpowiada jednemu objawowi PTSD z kryteriów B-E klasyfikacji DSM-5, w tej samej kolejności co w klasyfikacji: pięć pozycji intruzji, dwie unikania, siedem negatywnych zmian w sferze poznawczej i emocjonalnej oraz sześć pobudzenia i reaktywności. Pozycje sformułowane są jako opisy problemów, którymi badany mógł być dręczony w ostatnim miesiącu, w języku zrozumiałym bez przygotowania klinicznego. Nie ma pozycji odwróconych – wszystkie punktuje się wprost, bo każda opisuje obecność objawu. Cały formularz odnosi się do jednego, wcześniej wskazanego zdarzenia traumatycznego; w wersji z kryterium A badany najpierw opisuje samo zdarzenie i sposób ekspozycji.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala nasilenia punktowana od 0 do 4, od „wcale" do „bardzo", odnoszona do ostatniego miesiąca. Badany ocenia, w jakim stopniu dokuczał mu każdy z opisanych problemów w związku ze wskazanym zdarzeniem. Ocena 2 („umiarkowanie") ma szczególne znaczenie, bo w regule kryterialnej to od niej objaw liczy się jako obecny. Wynik ogólny to suma dwudziestu pozycji (0-80), a dodatkowo oblicza się sumy dla każdego z czterech kryteriów. Wypełnienie zajmuje około 5-10 minut, badanie może być prowadzone indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- PCL-5 nie ma norm stenowych. Interpretacja opiera się na dwóch procedurach stosowanych równolegle. Pierwsza to punkt odcięcia: polska walidacja potwierdziła próg co najmniej 33 punktów, przy czułości 0,90 i swoistości 0,82; w innych krajach uzyskiwano progi od 31 do 38 punktów, a nawet wyższe, co pokazuje, że wartość graniczna zależy od populacji i celu badania. Druga to reguła kryterialna odwzorowująca DSM-5: objaw uznaje się za obecny przy ocenie co najmniej 2, a wzorzec diagnostyczny wymaga co najmniej jednego objawu z kryterium B, jednego z C, dwóch z D i dwóch z E. Zgodność obu procedur w polskiej walidacji wyniosła około 70 procent, więc mogą prowadzić do różnych wniosków. Jako dodatkowy punkt odniesienia służą średnie i odchylenia standardowe dziesięciu grup po traumie z polskiej próby normalizacyjnej (N=1035): od 13,21 u policjantów do 37,86 u osób doświadczających przemocy domowej, przy średniej ogólnej 26,84. W monitorowaniu leczenia za klinicznie istotną zmianę uznaje się spadek o około 10 punktów. Wszystkie te wartości pochodzą z otwartych źródeł, a nie z płatnego podręcznika.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Pełna zgodność z aktualnymi kryteriami DSM-5, w tym z grupą objawów negatywnych zmian poznawczych i emocjonalnych, nieobecną w starszych narzędziach opartych na DSM-IV
- •Bardzo wysoka rzetelność polskiej wersji (alfa 0,95 dla wyniku ogólnego, 0,81-0,90 dla podskal) i dobra stabilność (0,81 po trzech tygodniach) na dużej próbie 1035 osób
- •Dwie równoległe procedury interpretacji (punkt odcięcia oraz reguła kryterialna DSM-5) oraz wysoka trafność kryterialna: korelacja z diagnozą kliniczną PTSD rho = 0,77, a z IES-R 0,85
- •Bezpłatny, w domenie publicznej, z gotowymi wariantami formularza (z kryterium A, z listą zdarzeń LEC-5) i wytycznymi dotyczącymi klinicznie istotnej zmiany
Ograniczenia
- •Nie zastępuje diagnozy klinicznej: rozpoznanie PTSD wymaga ustrukturyzowanego wywiadu, a wynik PCL-5 daje jedynie rozpoznanie wstępne
- •Punkt odcięcia nie jest uniwersalny – w badaniach międzynarodowych waha się od 31 do 38 punktów i powinien być dobierany do populacji oraz do tego, czy celem jest przesiew, czy potwierdzenie rozpoznania
- •Podskala unikania opiera się tylko na dwóch pozycjach, więc jej wynik jest najmniej stabilny i najbardziej podatny na przypadkowe wahania
- •Struktura czynnikowa objawów PTSD pozostaje sporna: w polskiej walidacji lepiej dopasowany był model siedmioczynnikowy niż czterowymiarowy podział przyjęty w DSM-5
- •Wynik zależy od tego, jakie zdarzenie badany przyjmie za punkt odniesienia, a w wersji bez kryterium A narzędzie nie weryfikuje, czy zdarzenie spełnia definicję traumy
Budowa
- Liczba pozycji
- 20
- Format odpowiedzi
- skala 5-stopniowa (0 = wcale, 4 = bardzo) – nasilenie problemu w ostatnim miesiącu
- Wersje
- PCL-5 (20 pozycji, DSM-5; w polskiej walidacji wersja bez kryterium A); wersje historyczne wg DSM-IV: PCL-C (cywilna), PCL-M (wojskowa), PCL-S (specyficzna) – 17 pozycji
Podskale
B. Intruzja (5 objawów B1-B5)
- Pozycje: 1, 2, 3, 4, 5
- Zakres: 0–20
- Alfa Cronbacha: 0,90
C. Unikanie (2 objawy C1-C2)
- Pozycje: 6, 7
- Zakres: 0–8
- Alfa Cronbacha: 0,81
D. Negatywne zmiany w sferze poznawczej i emocjonalnej (7 objawów D1-D7)
- Pozycje: 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14
- Zakres: 0–28
- Alfa Cronbacha: 0,90
E. Pobudzenie i reaktywność (6 objawów E1-E6)
- Pozycje: 15, 16, 17, 18, 19, 20
- Zakres: 0–24
- Alfa Cronbacha: 0,89
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma 20 pozycji (wynik ogólny 0-80) oraz sumy dla kryteriów B-E; wstępna diagnoza PTSD: wynik ogólny >= 33 pkt LUB reguła kryterialna: oceny >= 2 dla min. 1 objawu B, min. 1 objawu C, min. 2 objawów D i min. 2 objawów E
- Zakres wyniku
- 0–80
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Brak pozycji odwróconych – wszystkie pozycje punktowane wprost 0-4 (dokumentacja NCPTSD i artykuł walidacyjny OA). Punkt odcięcia >= 33 pkt: czułość 0,90, swoistość 0,82 (walidacja na 60 osobach po wypadkach komunikacyjnych z diagnozą psychiatryczno-psychologiczną); zgodność obu procedur diagnostycznych ok. 70%. W innych krajach progi 31-38 pkt (Turcja nawet 48).
Jak policzyć wynik
Krok 1: ustal zdarzenie odniesienia. Zanim policzysz cokolwiek, upewnij się, że badany odnosił wszystkie odpowiedzi do jednego, wskazanego wcześniej zdarzenia traumatycznego. W wersji bez kryterium A narzędzie samo tego nie kontroluje, więc w badaniu naukowym warto dołożyć osobne pytanie o zdarzenie albo Listę Zdarzeń Życiowych LEC-5. Arkusze, w których badany odnosił się do kilku różnych zdarzeń naraz, lepiej odrzucić.
Krok 2: zsumuj pozycje. Nie ma pozycji odwróconych – każdą odpowiedź punktujesz wprost od 0 do 4, bo każda pozycja opisuje obecność objawu. Wynik ogólny to suma wszystkich dwudziestu pozycji i mieści się w przedziale 0-80. Dodatkowo policz cztery sumy cząstkowe zgodnie z układem pozycji: kryterium B z pozycji 1-5 (zakres 0-20), kryterium C z pozycji 6-7 (0-8), kryterium D z pozycji 8-14 (0-28) i kryterium E z pozycji 15-20 (0-24). Przy pojedynczych brakach danych stosuje się podstawienie średniej z pozostałych pozycji tego samego kryterium; przy braku więcej niż dwóch odpowiedzi obserwację lepiej wyłączyć z analiz.
Krok 3: zinterpretuj wynik jedną z dwóch procedur, a najlepiej obiema. Procedura pierwsza to punkt odcięcia: wynik co najmniej 33 punktów wskazuje na prawdopodobne PTSD (polska walidacja: czułość 0,90, swoistość 0,82). Procedura druga to reguła kryterialna DSM-5: objaw uznajesz za obecny, gdy badany ocenił go na co najmniej 2, a wzorzec objawowy uznajesz za spełniony, gdy obecny jest co najmniej jeden objaw B, jeden C, dwa D i dwa E. Uwaga: obie procedury zgadzają się tylko w około 70 procentach przypadków, więc w pracy napisz wprost, której użyłaś lub użyłeś, i dlaczego. Jeśli stosujesz obie, podaj obie liczby osób powyżej progu.
Krok 4: typowe błędy. Najczęstszy to odwracanie pozycji – w PCL-5 nie odwraca się niczego, a próba odwrócenia całkowicie psuje wynik. Drugi to traktowanie wyniku 33 jako diagnozy PTSD: to rozpoznanie wstępne, nie kliniczne. Trzeci to porównywanie sum podskal między sobą bez przeliczenia – kryteria mają różną liczbę pozycji, więc suma kryterium D (maks. 28) i suma kryterium C (maks. 8) nie są porównywalne wprost; do porównań profilowych używaj średnich pozycji, nie sum. Czwarty to stosowanie progu 33 w populacji, w której go nie walidowano – w badaniach zagranicznych optymalne progi wahają się od 31 do 38, a w niektórych grupach jeszcze szerzej. W monitorowaniu zmiany po terapii przyjmuje się, że spadek o 5-10 punktów to zmiana rzetelna, a spadek o 10 punktów i więcej to zmiana istotna klinicznie.
Kalkulator wyniku
Wynik ma charakter poglądowy i edukacyjny – nie jest diagnozą. Interpretacja kliniczna wymaga specjalisty i pełnego kontekstu badania. Alternatywnie reguła kryterialna DSM-5: oceny >=2 dla min. 1 objawu B, 1 objawu C, 2 objawów D i 2 objawów E; w innych krajach progi 31-38 pkt. Wynik nie zastępuje diagnozy klinicznej. źródło progów
Normy
- Typ norm
- brak norm stenowych; funkcję odniesienia pełnią średnie i odchylenia standardowe 10 grup po traumie oraz punkt odcięcia >= 33 pkt
- Interpretacja
- wyższy wynik = większe nasilenie PTSD; średnia ogólna próby M = 26,84 (SD = 15,81); najwyższe wyniki: ofiary przemocy domowej (M = 37,86), hospitalizowani z COVID-19 (M = 36,29), osoby po wypadkach (M = 35,50); najniższe: policjanci (M = 13,21) i osoby po transplantacjach (M = 13,40); kobiety istotnie wyżej niż mężczyźni (31,87 vs 22,01)
- Próba normalizacyjna
- N = 1035 dorosłych po różnych zdarzeniach traumatycznych (10 grup, 19-79 lat, 59% mężczyzn)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- alfa Cronbacha: wynik ogólny 0,95; kryterium B 0,90; C 0,81; D 0,90; E 0,89 (N = 1035)
- Stabilność (test-retest)
- rtt = 0,81 (wynik ogólny; podskale 0,68-0,89) – 30 osób po wypadkach komunikacyjnych, odstęp 3 tygodnie
- Trafność
- EFA i CFA (po 500 osób): model 4-czynnikowy DSM-5 dobrze dopasowany (CFI = 0,95; RMSEA = 0,06); porównanie 5 modeli struktury PTSD – najlepszy hybrydowy 7-czynnikowy (CFI = 0,966), ale model DSM-5 spełnia kryteria; trafność zbieżna: korelacja z IES-R 0,85; z ruminacjami ERRI 0,74-0,87; trafność kryterialna: rho = 0,77 z diagnozą kliniczną PTSD
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Zgoda autora / licencja
- oryginał w domenie publicznej (rząd USA); autorzy polskiej adaptacji uzyskali pisemną zgodę NCPTSD
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- PTSD Checklist for DSM-5
- Construct
- severity of PTSD symptoms according to DSM-5 criteria (criteria B-E) over the month preceding assessment
- Target group
- adults exposed to traumatic events
- Response format
- 5-point scale (0 = not at all, 4 = extremely) – severity of the problem over the past month
- Scoring
- sum of the 20 items (total score 0-80) plus sums for criteria B-E; provisional PTSD diagnosis: total score >= 33 OR the criterion rule: ratings >= 2 on at least 1 B symptom, 1 C symptom, 2 D symptoms and 2 E symptoms; no reverse-scored items
- Norms / interpretation
- no sten norms; reference values are the means and standard deviations of 10 post-trauma groups plus the cut-off >= 33 points; higher score = greater PTSD severity; overall sample mean M = 26.84 (SD = 15.81); highest scores: domestic violence victims (M = 37.86), COVID-19 inpatients (M = 36.29), accident survivors (M = 35.50); lowest: police officers (M = 13.21) and transplant recipients (M = 13.40); women significantly higher than men (31.87 vs 22.01)
- Normative sample
- N = 1035 adults after various traumatic events (10 groups, aged 19-79, 59% men)
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- approx. 5-10 minutes
- Notes
- Cronbach's alpha 0.95 for the total score; test-retest r = 0.81 over 3 weeks. Cut-off >= 33: sensitivity 0.90, specificity 0.82; agreement of the two diagnostic procedures approx. 70%; cut-offs of 31-38 reported in other countries. Original in the US public domain (National Center for PTSD); Polish adaptation with written NCPTSD permission. The open-access article lists the names of all 20 symptoms but not full item wording; the original English form is free at ptsd.va.gov. Entry separated from PCL-C (historical DSM-IV instrument).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26606250/
- Dostępność wersji EN
- Public domain (rzad USA, National Center for PTSD), bez oplat; przeznaczony dla specjalistow i badaczy.
Podgląd arkusza
Zobacz, jak wygląda arkusz (podgląd pierwszej strony)
Podgląd poglądowy z watermarkiem. Źródło: Weathers i in. (2013), PCL-5 Standard, National Center for PTSD, ptsd.va.gov · licencja: public domain (utwór rządu USA, National Center for PTSD) · pełny dokument u źródła
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę polską i angielską wraz ze skrótem, autorów oryginału (Weathers i in., 2013) oraz polskiej adaptacji (Ogińska-Bulik, Juczyński, Lis-Turlejska, Merecz-Kot, 2018; walidacja Ogińska-Bulik, Juczyński, 2023), liczbę pozycji (20) i ich odpowiedniość wobec kryteriów B-E klasyfikacji DSM-5, format skali (0-4), ramy czasowe (ostatni miesiąc), sposób obliczania wyniku ogólnego i czterech wyników cząstkowych, zakres 0-80 oraz brak pozycji odwróconych. Zaznacz też, którego wariantu formularza użyłaś lub użyłeś: samych pozycji objawowych, wersji z kryterium A, czy wersji z LEC-5 – polska walidacja objęła wariant bez kryterium A i to jest domyślny wybór w pracach polskojęzycznych. Podaj rzetelność z walidacji (alfa 0,95 dla wyniku ogólnego, 0,81-0,90 dla podskal, N = 1035) obok rzetelności uzyskanej we własnej próbie.
W wynikach raportuj średnią i odchylenie standardowe wyniku ogólnego oraz każdej z czterech podskal, alfę Cronbacha własnej próby dla wyniku ogólnego i podskal (przy kryterium C, które ma tylko dwie pozycje, zamiast alfy lepiej podać korelację między pozycjami albo współczynnik Spearmana-Browna), a także odsetek osób przekraczających próg 33 punktów i osobno odsetek spełniających regułę kryterialną DSM-5. Przy porównaniach grup zawsze dołączaj wielkość efektu (d Cohena albo eta kwadrat cząstkowe), a przy korelacjach współczynnik, poziom istotności i liczebność. Jeśli badasz zmianę po interwencji, odnieś się do progów zmiany rzetelnej i istotnej klinicznie zamiast poprzestawać na samej istotności statystycznej. Warto też podać rozkład czasu od zdarzenia traumatycznego, bo silnie różnicuje wyniki.
Kwestie licencyjne są tu proste i korzystne: oryginał PCL-5 jest utworem rządu Stanów Zjednoczonych i pozostaje w domenie publicznej, więc nie ma opłat licencyjnych ani konieczności kupowania arkuszy. Formularz w wersji angielskiej pobierzesz bezpłatnie ze strony National Center for PTSD. Narzędzie przeznaczone jest jednak dla wykwalifikowanych specjalistów i badaczy, a polska adaptacja powstała za pisemną zgodą NCPTSD – w pracy zacytuj zarówno oryginał, jak i polską publikację walidacyjną. Ponieważ badanie dotyka doświadczeń traumatycznych, projekt wymaga zgody komisji etycznej, świadomej zgody uczestników z jasnym uprzedzeniem o charakterze pytań oraz przygotowanej procedury na wypadek silnej reakcji emocjonalnej w trakcie wypełniania (kontakt do pomocy psychologicznej podany na arkuszu).
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebna jest rozstrzygająca diagnoza PTSD, na przykład do celów orzeczniczych lub sądowych – wtedy właściwym narzędziem jest ustrukturyzowany wywiad kliniczny CAPS-5, a PCL-5 służy najwyżej jako etap przesiewowy
- •Gdy badany nie doświadczył zdarzenia spełniającego kryterium A albo nie potrafi wskazać jednego zdarzenia odniesienia – wynik staje się wtedy niemożliwy do zinterpretowania, bo pozycje odnoszą się do nieokreślonego bodźca
- •Gdy interesuje Cię złożony zespół stresu pourazowego (CPTSD) według ICD-11, obejmujący zaburzenia regulacji emocji, negatywny obraz siebie i trudności w relacjach – PCL-5 tych obszarów nie mierzy, potrzebny jest ITQ
- •Gdy badasz dzieci i młodzież – polska walidacja obejmuje osoby dorosłe (19-79 lat), a dla młodszych grup istnieją osobne wersje wiekowe PCL
- •Gdy pomiar ma dotyczyć bezpośredniej reakcji na zdarzenie sprzed kilku dni – rama czasowa PCL-5 obejmuje ostatni miesiąc, a rozpoznanie PTSD wymaga utrzymywania się objawów powyżej miesiąca; do wcześniejszych okien czasowych stosuje się narzędzia do oceny ostrej reakcji na stres
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nasilenie objawów PTSD a ruminacje natrętne i refleksyjne u ratowników medycznych
- Objawy stresu pourazowego a potraumatyczny wzrost u osób po chorobie zagrażającej życiu: związek liniowy czy krzywoliniowy
- Prężność psychiczna jako moderator związku między ekspozycją na traumę zawodową a nasileniem objawów PTSD u funkcjonariuszy służb mundurowych
- Porównanie zgodności dwóch procedur interpretacji PCL-5 (punkt odcięcia 33 punktów i reguła kryterialna DSM-5) w próbie osób po wypadkach komunikacyjnych
- Objawy PTSD a jakość snu i nasilenie bezsenności u osób po zdarzeniach traumatycznych (PCL-5 i AIS)
- Wsparcie społeczne a nasilenie objawów stresu pourazowego u osób doświadczających przemocy domowej
- Struktura czynnikowa polskiej wersji PCL-5: porównanie modelu czterowymiarowego DSM-5 z modelami sześcio- i siedmioczynnikowymi
- Zmiana nasilenia objawów PTSD w trakcie terapii poznawczo-behawioralnej skoncentrowanej na traumie: pomiar powtarzany z oceną zmiany istotnej klinicznie
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Walidacja polskiej wersji i wartości odniesienia
Na próbie 1035 dorosłych po różnych zdarzeniach traumatycznych (10 grup, 19-79 lat) alfa Cronbacha wyniosła 0,95 dla wyniku ogólnego i 0,81-0,90 dla podskal, a stabilność po trzech tygodniach 0,81. Średnia ogólna to 26,84 (SD = 15,81), z bardzo dużym zróżnicowaniem między grupami: od 13,21 u policjantów do 37,86 u osób doświadczających przemocy domowej. Kobiety uzyskiwały wyniki istotnie wyższe niż mężczyźni (31,87 wobec 22,01).
źródłoTrafność kryterialna i punkt odcięcia
W podpróbie 60 osób po wypadkach komunikacyjnych z niezależnie postawioną diagnozą psychiatryczno-psychologiczną próg 33 punktów dał czułość 0,90 i swoistość 0,82, a korelacja wyniku z diagnozą kliniczną wyniosła rho = 0,77. Zgodność procedury opartej na punkcie odcięcia z regułą kryterialną DSM-5 sięgnęła około 70 procent, co oznacza, że wybór procedury realnie zmienia liczbę osób klasyfikowanych jako prawdopodobne przypadki PTSD.
źródłoZmienność optymalnego progu między populacjami
Przeglądy badań diagnostycznych wskazują, że najczęściej rekomendowany próg mieści się w przedziale 31-33 punktów, ale w konkretnych populacjach optymalne wartości bywają wyraźnie inne: około 41 punktów u służb ratowniczych i 43-44 u pacjentów psychiatrycznych, a w badaniach przesiewowych progi dużo niższe. Wniosek praktyczny: progu nie należy przenosić automatycznie między populacjami ani między celami badania (przesiew wymaga innego progu niż potwierdzenie rozpoznania).
źródłoPTSD po hospitalizacji z powodu COVID-19
W polskim badaniu osób hospitalizowanych z powodu COVID-19, ocenianych trzy miesiące po wypisie, wysoki odsetek badanych przekraczał próg wskazujący na PTSD, a najsilniejszym predyktorem nasilenia objawów okazały się ruminacje natrętne, przed poziomem odczuwanego stresu. Grupa hospitalizowanych z powodu COVID-19 znalazła się także wśród grup o najwyższych średnich w polskiej próbie walidacyjnej (M = 36,29).
źródłoRuminacje jako mechanizm łączący traumę z jej następstwami
Badania polskie prowadzone z użyciem PCL-5 i inwentarza ruminacji ERRI wykazały spójny wzorzec: ruminacje natrętne przewidują nasilenie objawów PTSD, natomiast ruminacje refleksyjne wiążą się z potraumatycznym wzrostem. Korelacje PCL-5 z ruminacjami mieściły się w przedziale 0,74-0,87, a wynik z IES-R korelował na poziomie 0,85, co potwierdza trafność zbieżną narzędzia.
źródłoPodobne narzędzia
CAPS-5 (Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5)
Ustrukturyzowany wywiad prowadzony przez klinicystę, a nie samoopis. Uznawany za złoty standard diagnozy PTSD według DSM-5 i to on rozstrzyga tam, gdzie PCL-5 daje jedynie rozpoznanie wstępne. Wymaga przeszkolenia i znacznie więcej czasu.
IES-R (Zrewidowana Skala Wpływu Zdarzeń)
Starsze, 22-pozycyjne narzędzie samoopisowe o trzech podskalach (intruzja, unikanie, pobudzenie), oparte na DSM-IV. Nie obejmuje negatywnych zmian poznawczych i emocjonalnych z kryterium D, więc nie pozwala na klasyfikację według DSM-5. Koreluje z PCL-5 bardzo wysoko (0,85).
PCL-C (Lista Objawów PTSD, wersja cywilna)
Bezpośredni poprzednik PCL-5 zbudowany na kryteriach DSM-IV, 17 pozycji zamiast 20. Narzędzie historyczne: wyników nie da się porównywać wprost z PCL-5 ze względu na inną liczbę i treść objawów oraz inny zakres punktacji.
ITQ (Międzynarodowy Kwestionariusz Traumy)
Oparty na klasyfikacji ICD-11, a nie DSM-5. Poza rdzeniem objawów PTSD mierzy dodatkowo zaburzenia organizacji self składające się na złożone PTSD (CPTSD): dysregulację emocji, negatywny obraz siebie i trudności w relacjach. Wybieraj go, gdy pytanie badawcze dotyczy CPTSD lub gdy pracujesz w logice ICD-11.
Bibliografia
- Ogińska-Bulik, N., Juczyński, Z. (2023). Właściwości psychometryczne polskiej wersji Listy Zaburzeń po Stresie Traumatycznym według DSM-5 – PCL-5. Psychiatria Polska, 57(3), 607-619. DOI: 10.12740/PP/149460
- Ogińska-Bulik, N., Juczyński, Z., Lis-Turlejska, M., Merecz-Kot, D. (2018). Polish adaptation of PTSD Checklist for DSM-5 – PCL-5. A preliminary communication. Przegląd Psychologiczny, 61(2), 287-291.
- Weathers, F. W., Litz, B. T., Keane, T. M., Palmieri, P. A., Marx, B. P., Schnurr, P. P. (2013). The PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5). National Center for PTSD.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://www.psychiatriapolska.pl/pdf-149460-93426?filename=Wlasciwosci-psychometrycz.pdf
- wydawcahttps://www.ptsd.va.gov/professional/assessment/adult-sr/ptsd-checklist.asp
- innehttps://www.ptsd.va.gov/professional/assessment/documents/PCL5_Standard_form.PDF
- artykuł open accesshttps://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008066.2025.2514878
- wydawcahttps://medpr.imp.lodz.pl/Ruminacje-jako-wyznaczniki-negatywnych-i-pozytywnych-nkonsekwencji-doswiadczonych-zdarzen-traumatycznych-nu-ratownikow-medycznych,60632,0,1.html
Uwagi
arkusz w aneksie artykułu: NIE (artykuł OA podaje nazwy wszystkich 20 objawów B1-E6 w tab. 2, ale nie pełną treść pozycji; oryginalny arkusz ang. bezpłatnie na ptsd.va.gov). Wszystkie liczby z pełnego tekstu OA Psychiatria Polska 57(3), 607-619. Numery pozycji podskal wg standardowego układu PCL-5 (B: 1-5, C: 6-7, D: 8-14, E: 15-20), zgodnego z liczbą objawów potwierdzoną w artykule OA i dokumentacją NCPTSD. Wpis wydzielony z pcl-c (narzędzie historyczne DSM-IV).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-19.