Międzynarodowy Kwestionariusz Traumy
International Trauma Questionnaire
objawy PTSD i złożonego PTSD (CPTSD) według kryteriów ICD-11: ponowne przeżywanie, unikanie, poczucie zagrożenia oraz zaburzenia samoorganizacji (DSO: dysregulacja afektu, negatywna samoocena, zaburzenia w relacjach)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- M. Cloitre, M. Shevlin, C. R. Brewin, J. I. Bisson, N. P. Roberts, A. Maercker, T. Karatzias, P. Hyland (2018)
- Polska adaptacja
- D. Draczyńska, Ł. Mokros, A. Nowakowska, M. Anczewska (2025)
- Grupa docelowa
- dorośli po ekspozycji na zdarzenia traumatyczne (próba niekliniczna i kliniczna)
- Czas badania
- ok. 5-10 minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
ITQ mierzy objawy zespołu stresu pourazowego i złożonego zespołu stresu pourazowego według klasyfikacji ICD-11. To odróżnia go od wszystkich narzędzi zbudowanych na DSM-5 i jest najważniejszą rzeczą, jaką trzeba o nim wiedzieć przed wyborem do badania. ICD-11 i DSM-5 rozeszły się w rozumieniu następstw traumy: DSM-5 poszedł w stronę rozbudowanego, dwudziestoobjawowego opisu jednego zaburzenia, a ICD-11 w stronę radykalnego uproszczenia rdzenia PTSD i wyodrębnienia obok niego osobnej jednostki – złożonego PTSD. ITQ jest oficjalnym narzędziem samoopisowym tej drugiej koncepcji.
Rdzeń PTSD w ICD-11 sprowadza się do trzech klastrów po dwa objawy: ponownego przeżywania zdarzenia w teraźniejszości, unikania przypomnień oraz utrzymującego się poczucia bieżącego zagrożenia. To wszystko – sześć objawów zamiast dwudziestu. Wąskie ujęcie było świadomym wyborem twórców klasyfikacji: chodziło o rdzeń specyficzny dla traumy, oczyszczony z objawów wspólnych z depresją i zaburzeniami lękowymi, łatwiejszy do stosowania w warunkach o ograniczonych zasobach.
Drugi konstrukt to zaburzenia samoorganizacji, w skrócie DSO. Obejmują trzy obszary: dysregulację afektu (trudność uspokojenia się i skrajne reakcje emocjonalne, ale też odrętwienie i niezdolność do przeżywania uczuć), utrwaloną negatywną samoocenę (poczucie bycia bezwartościowym, przegranym, winnym) oraz zaburzenia w relacjach (poczucie odcięcia od ludzi i trudność w byciu blisko). Złożone PTSD rozpoznaje się wtedy, gdy spełnione są jednocześnie kryteria PTSD i kryteria DSO. DSO nie jest osobnym zaburzeniem – to część diagnozy CPTSD, choć w analizach klas ukrytych regularnie pojawia się grupa osób z podwyższonym DSO i niskim PTSD, także w polskiej walidacji, gdzie stanowiła 11 procent próby.
Za wyodrębnieniem CPTSD stoi obserwacja kliniczna, że następstwa traumy przewlekłej, powtarzalnej i interpersonalnej – przemocy w dzieciństwie, przemocy domowej, tortur, długotrwałej niewoli – wykraczają poza objawy klasycznego PTSD i dotyczą trwałych zmian w regulacji emocji, obrazie siebie i zdolności do bliskości. ITQ pozwala tę różnicę uchwycić pomiarem, a nie tylko opisem klinicznym.
Typowe zastosowanie
ITQ jest narzędziem z wyboru wszędzie tam, gdzie pytanie badawcze dotyczy złożonego PTSD, oraz wszędzie tam, gdzie praca prowadzona jest w logice ICD-11, a nie DSM-5. Ponieważ ICD-11 obowiązuje jako klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia, a Polska stopniowo przechodzi na nią w sprawozdawczości medycznej, znaczenie tego narzędzia rośnie. Typowe zastosowania badawcze to: porównywanie następstw traumy jednorazowej i przewlekłej, badania nad związkiem przemocy i zaniedbania w dzieciństwie z późniejszym funkcjonowaniem, badania nad grupami po traumie interpersonalnej (osoby doświadczające przemocy domowej, ofiary przestępstw seksualnych, uchodźcy), badania nad zależnością między CPTSD a zaburzeniem osobowości typu borderline (obszar sporny i intensywnie badany) oraz analizy klas ukrytych sprawdzające, czy PTSD i CPTSD faktycznie stanowią odrębne wzorce objawowe. W praktyce klinicznej ITQ służy jako szybki przesiew i pomoc w planowaniu terapii: rozpoznanie CPTSD zamiast PTSD zmienia rekomendację terapeutyczną, bo protokoły skoncentrowane wyłącznie na przetwarzaniu traumy bywają niewystarczające, gdy dominują trudności w regulacji emocji i w relacjach. Narzędzie jest bezpłatne, a polska wersja została opublikowana w materiałach uzupełniających artykułu walidacyjnego w otwartym dostępie, co czyni je jednym z najłatwiej dostępnych narzędzi traumatologicznych w Polsce.
Wymiary i podskale
PTSD: Ponowne przeżywanie2 pozycjizakres 0–8
Powracanie zdarzenia w teraźniejszości: koszmary senne oraz natrętne wspomnienia lub obrazy przeżywane tak, jakby zdarzenie działo się teraz. W ICD-11 kładzie się nacisk właśnie na poczucie dziejącej się teraźniejszości, a nie na samo pamiętanie – to węższe ujęcie niż intruzja w DSM-5. Dwie pozycje, zakres 0-8.
PTSD: Unikanie2 pozycjizakres 0–8
Unikanie myśli i wspomnień związanych ze zdarzeniem oraz unikanie zewnętrznych przypomnień: ludzi, miejsc, rozmów, sytuacji. Klastr o najkrótszej formie i największym znaczeniu podtrzymującym zaburzenie, bo unikanie blokuje naturalne przetwarzanie doświadczenia. Dwie pozycje, zakres 0-8.
PTSD: Poczucie zagrożenia2 pozycjizakres 0–8
Utrzymujące się poczucie bieżącego niebezpieczeństwa: nadmierna czujność i wzmożona reakcja przestrachu. W ICD-11 ten klastr zastąpił szeroką kategorię pobudzenia z DSM-5, ograniczając ją do dwóch objawów najbardziej specyficznych dla traumy i pomijając na przykład drażliwość czy zaburzenia snu, które występują w wielu innych zaburzeniach. Dwie pozycje, zakres 0-8.
DSO: Dysregulacja afektu2 pozycjizakres 0–8
Trwałe trudności w regulowaniu emocji, ujęte dwubiegunowo: z jednej strony nadmierna reaktywność i trudność uspokojenia się po zdenerwowaniu, z drugiej odrętwienie emocjonalne i niezdolność do przeżywania uczuć. To ujęcie obu biegunów jest ważne diagnostycznie, bo osoby po traumie przewlekłej często oscylują między nimi. W polskiej walidacji pozycja dotycząca trudności z uspokojeniem się miała najniższy ładunek czynnikowy w modelu (około 0,51), wciąż akceptowalny. Dwie pozycje, zakres 0-8.
DSO: Negatywna samoocena2 pozycjizakres 0–8
Utrwalone przekonania o własnej bezwartościowości, porażce życiowej i winie, traktowane jako trwała cecha obrazu siebie, a nie chwilowy stan. Różnica wobec kryterium D w DSM-5 polega na tym, że ICD-11 wiąże te przekonania wprost z konsekwencjami traumy przewlekłej i traktuje je jako część odrębnej jednostki diagnostycznej. Dwie pozycje, zakres 0-8.
DSO: Zaburzenia w relacjach2 pozycjizakres 0–8
Trwała trudność w utrzymywaniu bliskich relacji i poczucie odcięcia od innych ludzi: unikanie bliskości, brak zainteresowania kontaktami, poczucie obcości wobec otoczenia. Obszar najbardziej charakterystyczny dla następstw traumy interpersonalnej i najtrudniejszy do uchwycenia narzędziami opartymi na DSM-5. Dwie pozycje, zakres 0-8.
Upośledzenie funkcjonowania (osobno dla PTSD i dla DSO)6 pozycjizakres 0–24
Sześć pozycji, po trzy dla każdej części kwestionariusza, dotyczących wpływu opisanych trudności na trzy obszary życia: relacje społeczne, pracę lub naukę oraz inne ważne dziedziny funkcjonowania. Nie są to objawy i nie wchodzą do sum objawowych, ale bez nich algorytm diagnostyczny nie działa: zarówno PTSD, jak i CPTSD wymagają stwierdzenia upośledzenia funkcjonowania. To najczęściej pomijany element ITQ w pracach studenckich.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Osiemnaście pozycji plus poprzedzające je otwarte pytanie o doświadczenie traumatyczne, do którego badany ma odnosić wszystkie odpowiedzi. Konstrukcja jest wyjątkowo oszczędna i całkowicie podporządkowana klasyfikacji: dwanaście pozycji objawowych rozłożonych po dwie na każdy z sześciu klastrów oraz sześć pozycji o upośledzeniu funkcjonowania, po trzy dla części PTSD i części DSO. Układ arkusza to kolejno sześć pozycji objawowych PTSD (oznaczanych P1-P6), trzy pozycje upośledzenia funkcjonowania dla PTSD (P7-P9), sześć pozycji objawowych DSO (C1-C6) i trzy pozycje upośledzenia funkcjonowania dla DSO (C7-C9). Pozycje PTSD odnoszą się do ostatniego miesiąca i do wskazanego zdarzenia, natomiast pozycje DSO sformułowane są jako opisy trwałych, typowych dla badanego sposobów odczuwania i myślenia o sobie oraz o relacjach, niezwiązanych z konkretnym momentem. Ta różnica w ramowaniu jest zamierzona i wynika z natury obu konstruktów: objawy PTSD są reakcją na zdarzenie, a DSO to utrwalone zmiany osobowościowe. Nie ma pozycji odwróconych – każda pozycja opisuje obecność trudności i punktuje się ją wprost. Warto zwrócić uwagę, że dwie pozycje na klastr to absolutne minimum psychometryczne: nie da się dla pojedynczego klastra policzyć sensownej alfy Cronbacha i rzetelność szacuje się dla całych części PTSD i DSO.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala częstości i nasilenia od 0 do 4, od odpowiedzi oznaczającej całkowity brak trudności do odpowiedzi oznaczającej nasilenie skrajne. Pozycje PTSD odnoszą się do ostatniego miesiąca, pozycje DSO do tego, jak badany czuje się i myśli o sobie zazwyczaj. Kluczowy jest próg 2 punktów: w algorytmie ICD-11 objaw uznaje się za obecny dopiero przy ocenie co najmniej 2, a odpowiedzi 0 i 1 traktuje się jako brak objawu. Ten sam próg stosuje się do pozycji upośledzenia funkcjonowania. Wypełnienie zajmuje 5-10 minut, badanie może być prowadzone indywidualnie lub grupowo, także online.
- Normy i interpretacja
- ITQ nie ma norm populacyjnych ani stenowych i nie przewiduje ich konstrukcja narzędzia. Interpretacja jest algorytmiczna i kategorialna: sprawdza się, czy spełniony jest wzorzec objawowy wymagany przez ICD-11. Objaw uznaje się za obecny przy ocenie co najmniej 2 punktów. Rozpoznanie PTSD wymaga co najmniej jednego objawu z każdego z trzech klastrów PTSD oraz stwierdzenia upośledzenia funkcjonowania w części PTSD. Rozpoznanie CPTSD wymaga spełnienia kryteriów PTSD oraz dodatkowo co najmniej jednego objawu z każdego z trzech klastrów DSO wraz z upośledzeniem funkcjonowania w części DSO. Diagnozy te wykluczają się wzajemnie: nie stawia się jednocześnie PTSD i CPTSD. Równolegle można stosować wyniki wymiarowe: sumę części PTSD (0-24 z pozycjami upośledzenia lub 0-12 dla samych objawów), sumę części DSO oraz sumę wszystkich pozycji objawowych. W większości analiz statystycznych wyniki wymiarowe są lepszym wyborem niż kategorie, bo zachowują pełną informację i mają większą moc. Jako punkt odniesienia mogą służyć dane rozpowszechnienia z polskiej walidacji (N = 441): PTSD stwierdzono u 7,8% badanych, CPTSD u 38,9%, łącznie 46,7%, przy braku istotnej różnicy między próbą niekliniczną a kliniczną. Bardzo wysoki odsetek CPTSD wynika ze specyfiki doboru próby (rekrutacja z zainteresowaniem psychologią, przewaga kobiet, dobór wygodny) i nie jest oszacowaniem populacyjnym – autorzy sami wskazują to jako ograniczenie. W analizie klas ukrytych najlepiej dopasowany był model czteroklasowy: klasa CPTSD 67%, klasa PTSD 17%, klasa DSO 11% i klasa o niskich objawach 5%.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Jedyne narzędzie samoopisowe zbudowane wprost na kryteriach ICD-11, pozwalające odróżnić PTSD od złożonego PTSD – rozróżnienia tego nie da się odtworzyć narzędziami opartymi na DSM-5
- •Bardzo krótkie i oszczędne: 18 pozycji i 5-10 minut, przy dobrej rzetelności polskiej wersji (alfa 0,887 dla całości, 0,810 dla części PTSD, 0,875 dla części DSO)
- •Potwierdzona struktura: w polskiej walidacji model dwuczynnikowy drugiego rzędu, zgodny z założeniami ICD-11, uzyskał doskonałe dopasowanie w próbie nieklinicznej (CFI 0,975; TLI 0,965; RMSEA 0,055) i akceptowalne w klinicznej
- •Bezpłatne i łatwo dostępne: oryginał udostępniany przez International Trauma Consortium, a polska wersja opublikowana w materiałach uzupełniających artykułu w otwartym dostępie
Ograniczenia
- •Tylko dwie pozycje na klastr objawowy, co uniemożliwia szacowanie rzetelności pojedynczych klastrów i sprawia, że wynik każdego z nich jest wrażliwy na pojedynczą odpowiedź
- •Wąskie ujęcie PTSD z ICD-11 pomija objawy obecne w DSM-5 (m.in. drażliwość, zaburzenia snu, trudności z koncentracją, zniekształcone obwinianie), więc wyników ITQ nie da się porównywać wprost z wynikami PCL-5
- •Polska walidacja opiera się na próbie o wyraźnych ograniczeniach: dobór wygodny, rekrutacja online z nadreprezentacją osób zainteresowanych psychologią, przewaga kobiet, mała próba kliniczna (127 osób z dwóch warszawskich szpitali)
- •Bardzo wysoki odsetek rozpoznań CPTSD w polskiej próbie (38,9%) i brak istotnej różnicy między próbą kliniczną a niekliniczną sugerują, że algorytm może w takich próbach nadmiernie klasyfikować – oszacowań tych nie należy przenosić na populację
- •Brak polskich danych o stabilności czasowej (test-retest) oraz brak polskiej walidacji wersji dla dzieci i młodzieży ITQ-CA
Budowa
- Liczba pozycji
- 18
- Format odpowiedzi
- skala 5-stopniowa typu Likerta (0 = wcale nie, 4 = skrajnie); dodatkowo otwarte pytanie o doświadczenie traumatyczne
- Wersje
- ITQ dla dorosłych (wersja standardowa); na świecie także ITQ-CA dla dzieci i młodzieży (poza polską walidacją 2025)
Podskale
PTSD: Ponowne przeżywanie (Re-experiencing)
- Zakres: 0–8
PTSD: Unikanie (Avoidance)
- Zakres: 0–8
PTSD: Poczucie zagrożenia (Sense of Threat)
- Zakres: 0–8
DSO: Dysregulacja afektu (Affect Dysregulation)
- Zakres: 0–8
DSO: Negatywna samoocena (Negative Self-Concept)
- Zakres: 0–8
DSO: Zaburzenia w relacjach (Disturbances in Relationships)
- Zakres: 0–8
Obliczanie wyników
- Metoda
- 6 pozycji objawowych PTSD (3 klastry po 2 pozycje) + 3 pozycje upośledzenia funkcjonowania dla PTSD oraz 6 pozycji DSO (3 klastry po 2 pozycje) + 3 pozycje upośledzenia funkcjonowania dla DSO; algorytm diagnostyczny: objaw obecny przy wyniku >= 2; PTSD = min. 1 objaw z każdego z 3 klastrów PTSD + upośledzenie funkcjonowania; CPTSD = kryteria PTSD + min. 1 objaw z każdego z 3 klastrów DSO + upośledzenie funkcjonowania; możliwe też wyniki sumaryczne (PTSD 0-24, DSO 0-24)
- Zakres wyniku
- 0–48
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Brak pozycji odwróconych – wszystkie pozycje punktowane wprost 0-4 (algorytm i zasady liczenia wg artykułu walidacyjnego OA i oryginalnej publikacji Cloitre i in. 2018). Zakres 0-48 dotyczy sumy pozycji objawowych PTSD+DSO (bez pozycji upośledzenia funkcjonowania).
Jak policzyć wynik
Krok 1: ustal zdarzenie odniesienia i sprawdź kompletność. Kwestionariusz poprzedza otwarte pytanie o doświadczenie traumatyczne; upewnij się, że badany je wypełnił i że odnosił do niego pozycje PTSD. Pozycje DSO odnoszą się natomiast do trwałych właściwości, nie do zdarzenia, więc nie wymagają tego odniesienia. Nie odwracaj żadnej pozycji – w ITQ nie ma pozycji odwróconych.
Krok 2: policz wyniki wymiarowe. Zsumuj sześć pozycji objawowych PTSD (zakres 0-24 razem z trzema pozycjami upośledzenia funkcjonowania, 0-24 dla całej części), analogicznie sześć pozycji objawowych DSO, a suma wszystkich dwunastu pozycji objawowych daje zakres 0-48. Zwróć uwagę na to, które pozycje liczysz: pozycje upośledzenia funkcjonowania (P7-P9 i C7-C9) nie są objawami i w większości prac nie wchodzą do sum objawowych. W metodologii napisz wprost, jak zdefiniowałaś lub zdefiniowałeś swoje sumy, bo publikacje różnią się w tym punkcie i porównania bywają przez to mylące.
Krok 3: zastosuj algorytm diagnostyczny, jeśli potrzebujesz kategorii. Objaw uznajesz za obecny przy wyniku co najmniej 2 punktów; to samo dotyczy pozycji upośledzenia funkcjonowania. PTSD rozpoznajesz, gdy obecny jest co najmniej jeden objaw w każdym z trzech klastrów PTSD (ponowne przeżywanie, unikanie, poczucie zagrożenia) oraz co najmniej jedna pozycja upośledzenia funkcjonowania w części PTSD. CPTSD rozpoznajesz, gdy spełnione są kryteria PTSD oraz dodatkowo co najmniej jeden objaw w każdym z trzech klastrów DSO i co najmniej jedna pozycja upośledzenia funkcjonowania w części DSO. Diagnozy wykluczają się wzajemnie: osoba spełniająca kryteria CPTSD nie jest liczona jako przypadek PTSD.
Krok 4: typowe błędy. Pierwszy i najczęstszy to pominięcie pozycji upośledzenia funkcjonowania i stawianie rozpoznania na samych objawach – algorytm wtedy nie jest algorytmem ICD-11 i liczba rozpoznań rośnie sztucznie. Drugi to liczenie osób z CPTSD jako podzbioru osób z PTSD albo odwrotnie; kategorie są rozłączne i tak należy je raportować. Trzeci to liczenie alfy Cronbacha dla pojedynczego klastra złożonego z dwóch pozycji – zamiast tego podaj korelację między pozycjami albo współczynnik Spearmana-Browna, a alfę raportuj dla części PTSD i DSO. Czwarty to porównywanie wyniku ITQ z wynikiem PCL-5 tak, jakby mierzyły to samo; oba dotyczą PTSD, ale w odmiennych systemach klasyfikacyjnych i o różnej liczbie objawów. Piąty to używanie samych kategorii tam, gdzie wystarczyłyby wyniki wymiarowe – dychotomizacja obniża moc analizy, więc jeśli pytanie badawcze nie wymaga rozpoznania, pracuj na sumach.
Normy
- Typ norm
- brak norm populacyjnych; interpretacja algorytmiczna (kryteria diagnostyczne ICD-11)
- Interpretacja
- diagnoza kategorialna PTSD lub CPTSD wg algorytmu (objaw obecny przy >= 2 pkt); w polskiej próbie łącznej rozpowszechnienie wg kryteriów ITQ: PTSD 7,8%, CPTSD 38,9%
- Próba normalizacyjna
- N = 452 dorosłych (314 próba niekliniczna, 138 kliniczna; do analiz N = 441)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- ITQ całość: 0,89
- PTSD: 0,81
- DSO: 0,88
- Trafność
- CFA: najlepiej dopasowany model dwuczynnikowy drugiego rzędu (PTSD i DSO z 6 czynnikami pierwszego rzędu), wszystkie ładunki istotne; LCA: 4 klasy (baseline 5%, cPTSD 67%, PTSD 17%, DSO 11%); potwierdzona trafność zbieżna i różnicowa (artykuł OA)
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Zgoda autora / licencja
- ITQ udostępniany bezpłatnie do badań i praktyki klinicznej (International Trauma Consortium); polska wersja w OA
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- International Trauma Questionnaire
- Construct
- Symptoms of PTSD and complex PTSD (CPTSD) per ICD-11 criteria: re-experiencing, avoidance, sense of threat, and disturbances in self-organization (DSO: affect dysregulation, negative self-concept, disturbances in relationships)
- Target group
- Adults exposed to traumatic events (non-clinical and clinical samples)
- Response format
- 5-point Likert-type scale (0 = not at all, 4 = extremely); plus an open question about the traumatic experience
- Scoring
- 6 PTSD symptom items (3 clusters of 2 items) + 3 functional impairment items for PTSD, and 6 DSO items (3 clusters of 2 items) + 3 functional impairment items for DSO; diagnostic algorithm: a symptom is present at a score >= 2; PTSD = at least 1 symptom from each of the 3 PTSD clusters + functional impairment; CPTSD = PTSD criteria + at least 1 symptom from each of the 3 DSO clusters + functional impairment; summary scores also possible (PTSD 0-24, DSO 0-24; symptom items total 0-48); no reverse-scored items
- Norms / interpretation
- No population norms; algorithmic interpretation (ICD-11 diagnostic criteria); categorical PTSD or CPTSD diagnosis per the algorithm; in the combined Polish sample, prevalence per ITQ criteria: PTSD 7.8%, CPTSD 38.9%
- Normative sample
- N = 452 adults (314 non-clinical, 138 clinical; N = 441 for analyses)
- Procedure
- Self-report; individual or group administration
- Administration time
- Approx. 5-10 minutes
- Notes
- Questionnaire in the article appendix: YES (the Polish ITQ version in the Supplementary Material of the OA article: Appendix 1_ITQPL_Quest.docx). All figures (alphas, N, prevalence) from the OA full text (PMC11951321): total ITQ alpha 0.887, PTSD 0.81, DSO 0.875. CFA: best-fitting second-order two-factor model (PTSD and DSO with 6 first-order factors), all loadings significant; LCA: 4 classes (baseline 5%, cPTSD 67%, PTSD 17%, DSO 11%); convergent and discriminant validity confirmed. Earlier Polish ITQ translations were used in research without full validation – the 2025 validation is a re-adaptation. The ITQ is distributed free for research and clinical practice (International Trauma Consortium). [TO VERIFY]: item numbers of the individual clusters (P1-P6, C1-C6) were not transcribed – standard ITQ layout (2 items per cluster in sequence), to be confirmed against the supplementary sheet.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30178492/
- Arkusz angielski
- https://www.traumameasuresglobal.com/ptsd
- Dostępność wersji EN
- Public domain: pobranie ze strony traumameasuresglobal.com po wypelnieniu krotkiego formularza.
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę i skrót, autorów oryginału (Cloitre i in., 2018) oraz polskiej adaptacji i walidacji (Draczyńska, Mokros, Nowakowska, Anczewska, 2025), liczbę pozycji (18 plus otwarte pytanie o zdarzenie), podział na dwanaście pozycji objawowych i sześć pozycji upośledzenia funkcjonowania, sześć klastrów po dwie pozycje, format skali 0-4 oraz ramy czasowe (ostatni miesiąc dla części PTSD, brak ram czasowych dla części DSO). Zaznacz wyraźnie, że narzędzie opiera się na ICD-11, a nie na DSM-5, i wyjaśnij, dlaczego wybrałaś lub wybrałeś tę klasyfikację – to pytanie pada niemal zawsze przy obronie. Opisz też algorytm diagnostyczny, jeśli go stosujesz, łącznie z progiem 2 punktów i wymogiem upośledzenia funkcjonowania.
W wynikach raportuj: alfę Cronbacha własnej próby dla części PTSD i DSO oraz dla całości (obok wartości z walidacji: 0,810, 0,875 i 0,887), średnie i odchylenia standardowe sum wymiarowych, a jeśli stosujesz kategorie – odsetki osób spełniających kryteria PTSD i CPTSD, podane rozłącznie. Przy porównaniach grup dołączaj wielkość efektu, przy korelacjach współczynnik, istotność i liczebność. Jeżeli Twoja próba jest wystarczająco duża, warto powtórzyć konfirmacyjną analizę czynnikową modelu dwuczynnikowego drugiego rzędu i porównać wskaźniki dopasowania z opublikowanymi (w próbie nieklinicznej CFI 0,975; TLI 0,965; RMSEA 0,055). Analiza klas ukrytych jest atrakcyjnym, ale wymagającym rozszerzeniem i sensownie działa dopiero przy kilkuset osobach.
Kwestie formalne: ITQ jest udostępniany bezpłatnie do badań i praktyki klinicznej przez International Trauma Consortium, a polska wersja została opublikowana w materiałach uzupełniających artykułu walidacyjnego w otwartym dostępie, więc nie ma opłat licencyjnych. Zacytuj zarówno oryginał, jak i polski artykuł walidacyjny; nie korzystaj z wcześniejszych, niewalidowanych tłumaczeń krążących w pracach sprzed 2025 roku, bo różnią się brzmieniem pozycji. Badanie dotyka doświadczeń traumatycznych i wymaga zgody komisji etycznej, świadomej zgody z jasnym uprzedzeniem o charakterze pytań oraz podanego kontaktu do pomocy psychologicznej, szczególnie przy zbieraniu danych online, gdzie nie masz kontroli nad reakcją badanego.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy praca prowadzona jest w logice DSM-5 lub wymaga porównania z wcześniejszymi badaniami opartymi na tej klasyfikacji – wtedy właściwym narzędziem jest PCL-5, bo wyników obu narzędzi nie da się przeliczać ani zestawiać wprost
- •Gdy potrzebna jest rozstrzygająca diagnoza kliniczna, na przykład do celów orzeczniczych – ITQ jest narzędziem przesiewowym i badawczym, a rozpoznanie wymaga wywiadu klinicznego
- •Gdy chcesz ocenić ekspozycję na zdarzenia traumatyczne, a nie jej następstwa – do tego służą listy zdarzeń takie jak LEC-5, które warto podać przed ITQ
- •Gdy badasz dzieci i młodzież – istnieje osobna wersja ITQ-CA, ale nie ma ona polskiej walidacji, a wersja dla dorosłych nie jest dla tej grupy przeznaczona
- •Gdy interesuje Cię szczegółowy profil objawów pobudzenia, snu czy koncentracji – ICD-11 świadomie te objawy z rdzenia PTSD usunęło i ITQ ich nie mierzy
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Trauma interpersonalna w dzieciństwie a złożony zespół stresu pourazowego w dorosłości: porównanie profili PTSD i CPTSD
- Zgodność klasyfikacji następstw traumy według ICD-11 i DSM-5: badanie porównawcze z użyciem ITQ i PCL-5 w tej samej próbie
- Złożone PTSD a zaburzenie osobowości typu borderline: nakładanie się objawów czy odrębne konstrukty
- Objawy CPTSD a regulacja emocji i samowspółczucie u osób doświadczających przemocy domowej
- Rodzaj i liczba doświadczonych zdarzeń traumatycznych jako predyktory PTSD i CPTSD (LEC-5 i ITQ)
- Zaburzenia samoorganizacji a jakość relacji bliskich i styl przywiązania u dorosłych po traumie przewlekłej
- Struktura objawów następstw traumy w polskiej próbie: analiza klas ukrytych z użyciem ITQ
- Objawy CPTSD a wsparcie społeczne i prężność psychiczna: model mediacyjny
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polska walidacja: rzetelność i struktura
W próbie 441 dorosłych (314 osób z próby nieklinicznej i 127 z klinicznej) zgodność wewnętrzna wyniosła 0,887 dla całego kwestionariusza, 0,810 dla części PTSD i 0,875 dla części DSO. Konfirmacyjna analiza czynnikowa potwierdziła model dwuczynnikowy drugiego rzędu, zgodny z założeniami ICD-11: w próbie nieklinicznej dopasowanie było doskonałe (CFI 0,975; TLI 0,965; RMSEA 0,055), w klinicznej akceptowalne (CFI 0,924; RMSEA 0,090). Większość ładunków czynnikowych przekraczała 0,6.
źródłoRozpowszechnienie i klasy ukryte w polskiej próbie
Kryteria PTSD spełniało 7,8% badanych, a kryteria CPTSD 38,9%, łącznie 46,7%, przy braku istotnej różnicy między próbą kliniczną a niekliniczną. Analiza klas ukrytych wyodrębniła cztery klasy: CPTSD (67%), PTSD (17%), DSO (11%) i klasę o niskich objawach (5%). Osoby z próby klinicznej istotnie częściej należały do klas objawowych. Bardzo wysokie odsetki autorzy wiążą ze specyfiką doboru próby i nie traktują ich jako oszacowań populacyjnych.
źródłoTrafność zbieżna wobec narzędzi opartych na DSM-5
Wyniki ITQ powiązano z PCL-5 i CESD-R. Najsilniejszy okazał się związek klastra ponownego przeżywania z podskalą intruzji PCL-5 (beta 0,673), umiarkowany związek negatywnej samooceny z negatywnymi przekonaniami w PCL-5 (beta 0,310), a wyniki DSO wiązały się z objawami poczucia winy w skali depresji (beta 0,176). Model wyjaśniał 81,3% wariancji wyniku ogólnego ITQ, co potwierdza trafność zbieżną przy zachowaniu odrębności konstruktu DSO.
źródłoTrauma dziecięca jako czynnik różnicujący PTSD i CPTSD
Badania walidacyjne prowadzone w różnych krajach zgodnie wskazują, że ITQ odróżnia PTSD od CPTSD w próbach klinicznych i ogólnopopulacyjnych, a trauma z okresu dzieciństwa wiąże się silniej z CPTSD niż z klasycznym PTSD. Różne rodzaje krzywdzenia wiążą się przy tym z różnymi wzorcami: zaniedbanie fizyczne i wykorzystanie seksualne częściej z PTSD, przemoc fizyczna z CPTSD, a przemoc i zaniedbanie emocjonalne z oboma rozpoznaniami.
źródłoZastosowanie w grupach o wysokiej ekspozycji na traumę
W badaniu walidacyjnym prowadzonym wśród weteranów zgłaszających się po leczenie kryteria CPTSD spełniało 56,7% badanych, a kryteria PTSD 14,0%, co pokazuje, że w populacjach po traumie przewlekłej i powtarzalnej rozpoznanie złożone jest znacznie częstsze niż klasyczne. Podobne badania w grupach dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej dawały odmienny rozkład (CPTSD 22,8%, PTSD 31,6%), co wskazuje na silną zależność proporcji obu rozpoznań od rodzaju badanej populacji.
źródłoPodobne narzędzia
PCL-5 (Lista Zaburzeń po Stresie Traumatycznym według DSM-5)
Ta sama dziedzina, inna klasyfikacja. PCL-5 obejmuje dwadzieścia objawów PTSD według DSM-5 i nie mierzy zaburzeń samoorganizacji, więc nie pozwala rozpoznać CPTSD. Wybieraj PCL-5, gdy pracujesz w logice DSM-5 lub gdy potrzebujesz porównania z obszerną literaturą opartą na tej klasyfikacji.
CAPS-5 (Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5)
Ustrukturyzowany wywiad kliniczny, złoty standard diagnozy PTSD, ale również oparty na DSM-5 i również nieobejmujący złożonego PTSD. Wymaga przeszkolonego klinicysty i znacznie więcej czasu niż samoopisowe ITQ.
LEC-5 (Lista Zdarzeń Życiowych według DSM-5)
Nie mierzy objawów, tylko ekspozycję na zdarzenia traumatyczne. Naturalne uzupełnienie ITQ w jednym badaniu: LEC-5 ustala, co się wydarzyło i w jakiej roli, a ITQ opisuje następstwa.
IES-R (Zrewidowana Skala Wpływu Zdarzeń)
Starsze narzędzie o trzech podskalach (intruzja, unikanie, pobudzenie), oparte na DSM-IV i pozbawione zarówno kryterium negatywnych zmian poznawczych, jak i całego obszaru zaburzeń samoorganizacji. Przydatne w badaniach kontynuujących starsze linie badawcze, ale nie do klasyfikacji według ICD-11.
Bibliografia
- Draczyńska, D., Mokros, Ł., Nowakowska, A., Anczewska, M. (2025). Polish adaptation and validation of the International Trauma Questionnaire (ITQ) for PTSD and cPTSD according to ICD-11 in non-clinical and clinical samples. European Journal of Psychotraumatology, 16(1), 2468116. DOI: 10.1080/20008066.2025.2468116
- Cloitre, M., Shevlin, M., Brewin, C. R. i in. (2018). The International Trauma Questionnaire: development of a self-report measure of ICD-11 PTSD and complex PTSD. Acta Psychiatrica Scandinavica, 138(6), 536-546.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008066.2025.2468116
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11951321/
- artykuł open accesshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30178492/
- innehttps://www.traumameasuresglobal.com/ptsd
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10566396/
- artykuł open accesshttps://www.cambridge.org/core/journals/the-british-journal-of-psychiatry/article/validation-study-of-the-international-trauma-questionnaire-to-assess-posttraumatic-stress-disorder-in-treatmentseeking-veterans/7A01BD6908C1CECBE60237F49EEA91F4
Uwagi
arkusz w aneksie artykułu: TAK (polska wersja ITQ w Supplementary Material artykułu OA: Appendix 1_ITQPL_Quest.docx). Wszystkie liczby (alfy, N, rozpowszechnienie) z pełnego tekstu OA (PMC11951321). Wcześniejsze polskie tłumaczenia ITQ funkcjonowały w badaniach bez pełnej walidacji – walidacja 2025 to re-adaptacja. DO WERYFIKACJI: numery pozycji poszczególnych klastrów (P1-P6, C1-C6) nie zostały przepisane – układ standardowy ITQ (kolejno po 2 pozycje na klaster), do potwierdzenia w arkuszu z suplementu.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-18.