Zrewidowana Skala Wpływu Zdarzeń
Impact of Event Scale-Revised
subiektywny dyskomfort (objawy stresu pourazowego wg DSM-IV) odczuwany w ostatnich 7 dniach w związku z konkretnym zdarzeniem traumatycznym: intruzja, pobudzenie, unikanie
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- D. S. Weiss, C. R. Marmar (1997)
- Polska adaptacja
- Z. Juczyński, N. Ogińska-Bulik (2009)
- Grupa docelowa
- dorośli, którzy doświadczyli zdarzenia traumatycznego lub należą do grup zawodowego ryzyka traumy
- Czas badania
- do 10 minut
- Procedura
- samoopis (papier-ołówek); indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
IES-R mierzy subiektywny dyskomfort odczuwany w ostatnich siedmiu dniach w związku z konkretnym, wskazanym przez badanego zdarzeniem traumatycznym. Nie jest to skala ogólnego stresu ani lęku: każda odpowiedź odnosi się do jednego określonego wydarzenia, które badany podaje na początku badania. Ta konstrukcja sprawia, że narzędzie mierzy reakcję potraumatyczną, a nie stałą cechę osoby, i że dobrze nadaje się do powtarzanych pomiarów w czasie po zdarzeniu.
Zaplecze teoretyczne stanowi model reakcji na traumę Horowitza, oparty na pojęciu schematów poznawczych. Zdarzenie traumatyczne dostarcza informacji radykalnie niezgodnych z dotychczasowymi przekonaniami o bezpieczeństwie świata, przez co nie daje się zasymilować do istniejących schematów. Przetwarzanie tej informacji przebiega falami: okresy intruzji, gdy wspomnienia, obrazy i emocje wracają wbrew woli, przeplatają się z okresami unikania, gdy człowiek odsuwa od siebie myśli i rozmowy o zdarzeniu. Pierwotna Skala Wpływu Zdarzeń (Horowitz i wsp., 1979) mierzyła właśnie te dwa wymiary.
Rewizja Weissa i Marmara z 1997 roku dodała trzeci wymiar – pobudzenie – ponieważ intruzja i unikanie pokrywały tylko dwa z trzech kryteriów objawowych PTSD w DSM. Rozszerzono zestaw twierdzeń do dwudziestu dwóch, ujednolicono skalę odpowiedzi (w pierwotnej wersji stosowano dwa różne systemy oceny, co utrudniało porównania) i zmieniono instrukcję, wprowadzając ramy siedmiu ostatnich dni.
Narzędzie jest zatem trójwymiarowe, a jednocześnie dostarcza wskaźnika ogólnego. Polska adaptacja Juczyńskiego i Ogińskiej-Bulik potwierdziła strukturę trójczynnikową (blisko 66 procent wyjaśnionej wariancji), choć w innych krajach uzyskiwano rozwiązania jedno- i dwuczynnikowe, w których intruzja i pobudzenie tworzyły jeden czynnik. Autorzy podkreślają, że IES-R to narzędzie przesiewowe: pozwala na wstępną ocenę nasilenia objawów, ale nie zastępuje diagnozy klinicznej PTSD.
Typowe zastosowanie
Jedno z najczęściej stosowanych na świecie narzędzi przesiewowych w badaniach nad stresem pourazowym. Typowe zastosowania to badania grup zawodowych narażonych na traumę (strażacy, ratownicy medyczni, policjanci, personel medyczny), badania osób po katastrofach naturalnych, wypadkach, przestępstwach i działaniach wojennych, ocena reakcji na okaleczające zabiegi chirurgiczne i diagnozę choroby zagrażającej życiu, a także badania nad rozwojem potraumatycznym, gdzie IES-R zestawia się z inwentarzami wzrostu po traumie. W praktyce klinicznej służy do wstępnej oceny nasilenia objawów i monitorowania ich zmian w toku terapii. Dzięki publikacji pełnej wersji w otwartym artykule naukowym jest łatwo dostępny dla studentów i badaczy.
Wymiary i podskale
Intruzjazakres 0–4
Powracające wbrew woli obrazy, sny, myśli i wrażenia percepcyjne związane z traumą, a także nawroty emocji towarzyszących zdarzeniu. Wysoki wynik oznacza, że wspomnienie zdarzenia narzuca się badanemu i przerywa bieżące funkcjonowanie. W polskiej analizie czynnikowej to właśnie ten wymiar wyjaśniał największą część wariancji.
Pobudzeniezakres 0–4
Wzmożona czujność, lęk, zniecierpliwienie, drażliwość, trudności z koncentracją uwagi i pobudzenie fizjologiczne. To wymiar dodany w rewizji z 1997 roku, dzięki któremu skala pokrywa wszystkie trzy grupy kryteriów objawowych PTSD. Wysoki wynik wskazuje na utrzymującą się nadmierną gotowość organizmu do reagowania na zagrożenie.
Unikaniezakres 0–4
Wysiłki zmierzające do pozbycia się myśli, emocji, rozmów i sytuacji przypominających o traumie, w tym odrętwienie emocjonalne. Wysoki wynik oznacza aktywne odsuwanie od siebie zdarzenia. To wymiar o najniższej rzetelności w polskiej wersji (alfa 0,78), co jest typowe także dla wersji obcojęzycznych.
Wskaźnik ogólny nasilenia objawów PTSD22 pozycjizakres 0–4
Średnia ze wszystkich dwudziestu dwóch pozycji (albo ich suma w zakresie 0-88), traktowana jako ogólna miara nasilenia reakcji potraumatycznej. Alfa Cronbacha dla całej skali w polskiej wersji wynosi 0,92. To ten wskaźnik najczęściej odnosi się do wartości granicznej stosowanej w przesiewie.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Dwadzieścia dwa twierdzenia opisujące objawy odczuwanego stresu w ostatnich siedmiu dniach w związku ze wskazanym zdarzeniem traumatycznym. Piętnaście z nich pochodzi z pierwotnej Skali Wpływu Zdarzeń w nieznacznie zmienionej postaci; siedem dodano w rewizji, głównie po to, by pokryć wymiar pobudzenia. Twierdzenia opisują konkretne doznania i zachowania (nawroty wspomnień, reakcje ciała, wysiłki odsuwania myśli), a nie oceny czy przekonania. Nie ma pozycji odwróconych – wszystkie punktuje się wprost. Podział twierdzeń między trzy wymiary podaje klucz opublikowany w artykule adaptacyjnym; warto wiedzieć, że w wersji oryginalnej intruzja i unikanie liczyły po osiem twierdzeń, a pobudzenie sześć, natomiast polskie opracowanie przypisało jedno z twierdzeń o niejednoznacznym ładunku (nr 12, ładujące zarówno unikanie, jak i pobudzenie) do wymiaru pobudzenia. Ponieważ pełna treść twierdzeń została opublikowana w otwartym artykule naukowym, narzędzie jest dostępne bezpłatnie do zastosowań badawczych z cytowaniem adaptacji.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala typu Likerta punktowana od 0 do 4, z etykietami: 0 – wcale nie, 1 – w małym stopniu, 2 – umiarkowanie, 3 – w znacznym stopniu, 4 – zdecydowanie tak. Badany najpierw wskazuje konkretne zdarzenie traumatyczne, a następnie ocenia, w jakim stopniu każdy z opisanych objawów dokuczał mu w ciągu ostatnich siedmiu dni w związku z tym zdarzeniem. Rekomendowany sposób liczenia to średnia z pozycji tworzących dany wymiar oraz średnia ze wszystkich dwudziestu dwóch pozycji jako wskaźnik ogólny; wyniki mieszczą się wtedy w przedziale 0-4. Dopuszczalne jest też sumowanie punktów, co daje zakres 0-88. Badanie trwa do 10 minut i może być prowadzone indywidualnie lub grupowo, metodą papier-ołówek.
- Normy i interpretacja
- IES-R nie ma norm stenowych. Polska adaptacja podaje tymczasowe dane normalizacyjne w postaci średnich i odchyleń standardowych dla pięciu grup ryzyka: mężczyzn po kolostomii, kobiet po mastektomii, matek dzieci chorych na białaczkę, strażaków i osób pozbawionych wolności. Różnice między tymi grupami są duże – najwyższe średnie uzyskali więźniowie (2,22) i kobiety po mastektomii (2,11), najniższe strażacy (0,99) – co dobrze pokazuje, że wynik trzeba odnosić do rodzaju doświadczonej traumy. Autorzy sami zastrzegają, że normalizacja nie uprawnia do szerokich uogólnień. Jako wartość graniczną przyjmuje się wynik średni powyżej 1,5 punktu; bardziej restrykcyjne kryterium wymaga przekroczenia tego progu w każdym z trzech wymiarów. W literaturze zagranicznej stosuje się progi od 1,4 (odpowiadający sumie 30 punktów) do 1,5 (suma 33 punkty). Przekroczenie progu oznacza co najmniej umiarkowane nasilenie objawów i wskazanie do pogłębionej diagnostyki, nigdy zaś rozpoznania PTSD.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo wysoka rzetelność polskiej wersji: alfa 0,92 dla całej skali oraz 0,89, 0,85 i 0,78 dla poszczególnych wymiarów, przy zadowalającej stabilności po 14 dniach (0,75)
- •Struktura trójczynnikowa potwierdzona w polskich badaniach (blisko 66 procent wyjaśnionej wariancji) i zgodna z trzema grupami kryteriów objawowych PTSD
- •Bezpłatnie dostępny: pełna treść twierdzeń, instrukcja i klucz opublikowane w otwartym artykule naukowym, bez opłat licencyjnych
- •Krótki (do 10 minut) i odnoszący się do konkretnego zdarzenia, dzięki czemu nadaje się do pomiarów powtarzanych i do oceny efektów interwencji
Ograniczenia
- •Narzędzie przesiewowe: sami autorzy zastrzegają, że służy wyłącznie do wstępnej oceny i nie zastępuje diagnozy klinicznej PTSD prowadzonej według kryteriów diagnostycznych
- •Dane normalizacyjne są tymczasowe i pochodzą z pięciu niewielkich grup ryzyka o skrajnie różnych średnich, więc brakuje odniesienia do populacji ogólnej
- •Skala odpowiada kryteriom PTSD z DSM-IV, a nie z DSM-5, w którym dodano czwartą grupę objawów dotyczącą negatywnych zmian w poznaniu i nastroju – w tym zakresie IES-R jest niepełny
- •Struktura czynnikowa nie replikuje się konsekwentnie: w części adaptacji zagranicznych uzyskiwano rozwiązania jedno- lub dwuczynnikowe, a podskala unikania ma najniższą rzetelność
- •Wynik zależy od tego, jakie zdarzenie badany wskaże jako punkt odniesienia i ile czasu od niego upłynęło, co utrudnia porównywanie osób między sobą
Budowa
- Liczba pozycji
- 22
- Format odpowiedzi
- skala 5-stopniowa typu Likerta 0-4 (0 = wcale nie, 1 = w małym stopniu, 2 = umiarkowanie, 3 = w znacznym stopniu, 4 = zdecydowanie tak)
- Wersje
- IES-R (22 pozycje); wersja pierwotna IES (Horowitz, 1979; 15 pozycji, tylko intruzja i unikanie)
Podskale
Intruzja
- Pozycje: 1, 2, 3, 6, 9, 14, 16, 20
- Zakres: 0–4
- Alfa Cronbacha: 0,89
Pobudzenie
- Pozycje: 4, 10, 12, 15, 18, 19, 21
- Zakres: 0–4
- Alfa Cronbacha: 0,85
Unikanie
- Pozycje: 5, 7, 8, 11, 13, 17, 22
- Zakres: 0–4
- Alfa Cronbacha: 0,78
Obliczanie wyników
- Metoda
- rekomendowane: średnia z pozycji dla każdego z 3 wymiarów (suma podzielona kolejno przez 8, 7, 7) oraz ogólny wskaźnik PTSD (suma wszystkich pozycji / 22); dopuszczalna także suma punktów (0-88)
- Zakres wyniku
- 0–4
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Brak pozycji odwróconych – wszystkie pozycje punktowane wprost 0-4 (klucz diagnostyczny w tab. 6 artykułu OA). Zakres 0-4 dotyczy rekomendowanego wyniku średniego; przy sumowaniu 0-88. Wartość graniczna: średni wynik > 1,5 pkt (dla wskaźnika ogólnego i każdego wymiaru) wskazuje na co najmniej umiarkowane nasilenie objawów; diagnoza bardziej restrykcyjna: > 1,5 w każdym z 3 wymiarów. W literaturze zagranicznej progi 1,4 (30 pkt sumy) do 1,5 (33 pkt sumy).
Jak policzyć wynik
Krok 1: upewnij się, że badany wskazał jedno zdarzenie odniesienia. Instrukcja wymaga, by przed wypełnieniem skali badany określił konkretne zdarzenie traumatyczne, do którego odnosi wszystkie odpowiedzi, oraz by wskazał czas, jaki od niego upłynął. Arkusze bez wskazanego zdarzenia albo odnoszące się do kilku zdarzeń naraz są nieinterpretowalne i lepiej je odrzucić. W badaniu naukowym warto zebrać te informacje w osobnej metryczce, bo czas od zdarzenia silnie różnicuje wyniki.
Krok 2: policz wyniki metodą rekomendowaną, czyli przez uśrednianie. Nie ma tu żadnych pozycji odwróconych – każdą odpowiedź punktujesz wprost od 0 do 4. Dla każdego wymiaru sumujesz jego pozycje i dzielisz przez liczbę pozycji w tym wymiarze, a wskaźnik ogólny to suma wszystkich dwudziestu dwóch pozycji podzielona przez 22. Wyniki mieszczą się wtedy w przedziale 0-4 i są bezpośrednio porównywalne między wymiarami, mimo że wymiary mają różną liczbę pozycji. Alternatywnie dopuszczalne jest zwykłe sumowanie punktów, co daje zakres 0-88, ale wtedy sum poszczególnych wymiarów nie wolno porównywać ze sobą wprost.
Krok 3: uwaga na klucz podskal – to najpoważniejsza pułapka tego narzędzia. Źródła podają rozbieżne przypisanie twierdzeń do wymiarów. W wersji oryginalnej Weissa i Marmara intruzja i unikanie liczą po osiem twierdzeń, a pobudzenie sześć (układ 8/8/6). Polski artykuł adaptacyjny w tekście również mówi o układzie 8/8/6, ale tabela w tym samym artykule podaje przypisanie inne, a w bazie zapisano jeszcze inny podział (8/7/7). Źródłem rozbieżności jest między innymi twierdzenie 12, które ładuje dwa czynniki jednocześnie (pobudzenie 0,76 i unikanie 0,43) i w polskim opracowaniu zostało włączone do pobudzenia. Praktyczny wniosek: zanim policzysz podskale, rozstrzygnij klucz na podstawie jednego, konkretnego źródła i napisz w pracy, którego użyłaś lub użyłeś. Jeśli nie masz pewności co do klucza, ogranicz analizy do wskaźnika ogólnego, który jest odporny na ten problem, bo obejmuje wszystkie dwadzieścia dwie pozycje niezależnie od podziału.
Krok 4: zinterpretuj wynik przez wartość graniczną i unikaj typowych błędów. Przy liczeniu metodą średniej progiem jest wynik powyżej 1,5 punktu dla wskaźnika ogólnego, a kryterium bardziej restrykcyjne wymaga przekroczenia 1,5 w każdym z trzech wymiarów. Przy liczeniu metodą sumy odpowiada temu wartość 33 punktów, a w części opracowań zagranicznych 30 punktów (średnia 1,4). Najczęstsze błędy to: mieszanie obu metod liczenia w jednej pracy (raz średnie, raz sumy, bez zaznaczenia), stosowanie progu 1,5 do wyniku sumarycznego albo progu 33 do średniej, porównywanie sum podskal o różnej liczbie pozycji, a także traktowanie przekroczenia progu jako rozpoznania PTSD zamiast jako wskazania do pogłębionej diagnostyki. Przy brakach danych w obrębie wymiaru można podstawić średnią z pozostałych pozycji tego wymiaru, ale przy braku więcej niż dwóch odpowiedzi w całym arkuszu obserwację lepiej wyłączyć.
Normy
- Typ norm
- tymczasowe dane normalizacyjne: średnie i odchylenia standardowe 5 grup ryzyka (mężczyźni po kolostomii n=60, kobiety po mastektomii n=63, matki dzieci z leukemią n=67, strażacy n=150, więźniowie n=30)
- Interpretacja
- wyższy wynik = większe nasilenie objawów stresu pourazowego; wynik średni > 1,5 pkt sugeruje PTSD (diagnoza kliniczna wymaga badania wg DSM-IV); najwyższe średnie: więźniowie (2,22) i kobiety po mastektomii (2,11), najniższe strażacy (0,99)
- Próba normalizacyjna
- łącznie 370 osób po doświadczeniach traumatycznych (analiza czynnikowa n=310); autorzy zastrzegają, że normalizacja nie uprawnia do uogólnień
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- alfa Cronbacha: cała skala 0,92; Intruzja 0,89; Pobudzenie 0,85; Unikanie 0,78 (n=60)
- Stabilność (test-retest)
- 0,75 dla całej skali; 0,79 (Intruzja), 0,76 (Pobudzenie), 0,68 (Unikanie) – 25 strażaków, odstęp 14 dni
- Trafność
- analiza głównych składowych (Varimax, n=310): 3 czynniki zgodne z teorią, 65,58% wariancji (Intruzja 46,4%); trafność konwergencyjna: korelacja z liczbą zdarzeń traumatycznych 0,38 (wynik ogólny); trafność kryterialna: korelacje z GHQ-28 (Pobudzenie z niepokojem/bezsennością 0,46, Intruzja z depresją 0,51)
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Zgoda autora / licencja
- wersja angielska IES-R powszechnie dostępna w internecie; polska wersja opublikowana w artykule OA – do badań z cytowaniem adaptacji
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Impact of Event Scale-Revised
- Construct
- Subjective distress (post-traumatic stress symptoms per DSM-IV) experienced over the past 7 days in relation to a specific traumatic event: intrusion, hyperarousal, avoidance
- Target group
- Adults who have experienced a traumatic event or belong to occupational trauma-risk groups
- Response format
- 5-point Likert-type scale 0-4 (0 = not at all, 1 = a little bit, 2 = moderately, 3 = quite a bit, 4 = extremely)
- Scoring
- Recommended: mean item score for each of the 3 dimensions (sum divided by 8, 7 and 7 respectively) and an overall PTSD index (sum of all items / 22); a total sum of points (0-88) is also acceptable; no reverse-scored items – all items scored directly 0-4
- Norms / interpretation
- Provisional normative data: means and standard deviations for 5 risk groups (men after colostomy n=60, women after mastectomy n=63, mothers of children with leukemia n=67, firefighters n=150, prisoners n=30); higher score = greater PTSD symptom severity; a mean score > 1.5 (for the overall index and each dimension) indicates at least moderate symptom intensity; stricter criterion: > 1.5 on each of the 3 dimensions (clinical diagnosis requires DSM-IV assessment); highest means: prisoners (2.22) and women after mastectomy (2.11), lowest firefighters (0.99); international thresholds range from 1.4 (sum 30) to 1.5 (sum 33)
- Normative sample
- A total of 370 individuals after traumatic experiences (factor analysis n=310); the authors caution that the normalization does not permit generalizations
- Procedure
- Self-report (paper-and-pencil); individual or group administration
- Administration time
- Up to 10 minutes
- Notes
- Questionnaire in the article appendix: PARTIALLY – full content of all 22 statements in Table 3, diagnostic key in Table 6, instructions in footnote 3 of the OA article (PDF available e.g. in the KUL repository). All figures (alphas, retest, norms, 1.5 cut-off) from the OA full text: total scale alpha 0.92, Intrusion 0.89, Hyperarousal 0.85, Avoidance 0.78 (n=60); test-retest 0.75 overall (25 firefighters, 14-day interval); PCA (Varimax, n=310): 3 factors consistent with theory, 65.58% of variance. Item 12 loads on two factors (Hyperarousal 0.76 and Avoidance 0.43) – assigned to Hyperarousal in the Polish version. A screening scale: for preliminary PTSD assessment, does not replace clinical DSM-IV diagnosis.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Dostępność wersji EN
- oryginał to rozdział książkowy (Weiss, Marmar 1997, Guilford Press) bez DOI i wersji open access; wersja EN szeroko reprodukowana w materiałach klinicznych, brak jednego oficjalnego publicznego arkusza
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: nazwę polską i oryginalną ze skrótem, autorów oryginału (Weiss, Marmar, 1997) oraz poprzedniczki skali (Horowitz i wsp., 1979), autorów polskiej adaptacji (Juczyński, Ogińska-Bulik, 2009), liczbę pozycji (22), trzy wymiary, format skali (0-4), ramy czasowe (ostatnie siedem dni w związku ze wskazanym zdarzeniem), brak pozycji odwróconych oraz przyjętą metodę liczenia. Ten ostatni punkt wymaga wyjątkowej precyzji: napisz wprost, czy raportujesz średnie (zakres 0-4), czy sumy (zakres 0-88), i konsekwentnie trzymaj się jednej konwencji w całej pracy. Podaj też, z jakiego źródła wziąłeś lub wzięłaś klucz przypisania pozycji do podskal, ponieważ źródła są w tej kwestii rozbieżne. Zaznacz, że skala odpowiada kryteriom PTSD z DSM-IV, a nie DSM-5 – recenzenci często o to pytają, a przemilczenie tego jest częstym brakiem w pracach.
W wynikach raportuj: średnie i odchylenia standardowe wskaźnika ogólnego oraz każdego z trzech wymiarów, alfę Cronbacha własnej próby dla całej skali i dla podskal (z porównaniem do wartości z adaptacji: 0,92 dla całości oraz 0,89, 0,85 i 0,78 dla wymiarów), a także odsetek osób przekraczających wartość graniczną. Ponieważ dane normalizacyjne polskiej adaptacji są tymczasowe i pochodzą z pięciu bardzo różnych grup ryzyka, przy opisie próby warto zestawić własne średnie z tą grupą, która jest najbliższa Twojej – ale zaznaczyć, że autorzy adaptacji sami zastrzegają brak podstaw do szerokich uogólnień. Zawsze podawaj czas od zdarzenia traumatycznego (średnią i rozrzut), bo jest to zmienna silnie wpływająca na wynik i jej pominięcie utrudnia interpretację. Przy porównaniach grup dołączaj wielkość efektu, przy korelacjach współczynnik, poziom istotności i liczebność.
Licencja jest korzystna i to jedna z głównych zalet praktycznych tego narzędzia. Pełna treść wszystkich dwudziestu dwóch twierdzeń, instrukcja oraz klucz zostały opublikowane w otwartym artykule adaptacyjnym w czasopiśmie Psychiatria (Via Medica, 2009), dostępnym bezpłatnie także w repozytorium uczelnianym. Nie ma opłat licencyjnych ani konieczności zakupu arkuszy; wymagane jest cytowanie adaptacji. Warto jednak wiedzieć, że oryginał angielski to rozdział książkowy wydany przez Guilford Press, bez wersji otwartej i bez jednego oficjalnego arkusza autorskiego, więc przy pracy na wersji angielskiej trzeba uważać na krążące w internecie kopie o niepewnym pochodzeniu. Ponieważ badanie dotyka doświadczeń traumatycznych, wymagana jest zgoda komisji etycznej, świadoma zgoda z uprzedzeniem o charakterze pytań oraz przygotowana procedura na wypadek silnej reakcji emocjonalnej.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz oceny PTSD zgodnej z aktualną klasyfikacją DSM-5 – IES-R odpowiada kryteriom DSM-IV i nie obejmuje czwartej grupy objawów, czyli negatywnych zmian w sferze poznawczej i emocjonalnej; właściwym wyborem jest wtedy PCL-5
- •Gdy badany nie potrafi wskazać jednego, konkretnego zdarzenia odniesienia albo doświadczył traumy przewlekłej i powtarzanej – skala z założenia odnosi się do pojedynczego wydarzenia i przy traumie złożonej daje wynik trudny do zinterpretowania
- •Jako podstawa rozpoznania PTSD lub opinii orzeczniczej – autorzy adaptacji jednoznacznie określają narzędzie jako przesiewowe, a rozpoznanie wymaga wywiadu klinicznego
- •Gdy w analizach kluczowe są wyniki podskal, a nie dysponujesz pewnym kluczem przypisania pozycji – rozbieżności między źródłami co do podziału twierdzeń między wymiary mogą zmienić wnioski; w takiej sytuacji ogranicz się do wskaźnika ogólnego
- •Gdy pomiar ma dotyczyć bezpośredniej reakcji z pierwszych dni po zdarzeniu albo odległego okresu bez odniesienia do konkretnej traumy – okno siedmiu dni w związku ze wskazanym wydarzeniem nie pasuje do żadnej z tych sytuacji
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nasilenie objawów stresu pourazowego a strategie radzenia sobie u strażaków i ratowników medycznych
- Objawy potraumatyczne a rozwój po traumie: czy intruzja sprzyja pozytywnym zmianom po zdarzeniu
- Nasilenie objawów stresu pourazowego u kobiet po mastektomii a wsparcie społeczne i akceptacja choroby
- Prężność psychiczna jako moderator związku między liczbą doświadczonych zdarzeń traumatycznych a nasileniem objawów potraumatycznych
- Porównanie IES-R i PCL-5 w tej samej próbie: zgodność klasyfikacji i konsekwencje przejścia z kryteriów DSM-IV na DSM-5
- Czas od zdarzenia traumatycznego a profil objawów: zmiany relacji między intruzją, unikaniem i pobudzeniem w kolejnych miesiącach
- Objawy stresu pourazowego a jakość snu i objawy bezsenności u osób po wypadkach komunikacyjnych
- Struktura czynnikowa polskiej wersji IES-R: weryfikacja modelu trójczynnikowego wobec rozwiązań jedno- i dwuczynnikowych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polska adaptacja: rzetelność i struktura
Polska wersja uzyskała alfę Cronbacha 0,92 dla całej skali oraz 0,89 (intruzja), 0,85 (pobudzenie) i 0,78 (unikanie). Stabilność po 14 dniach w grupie 25 strażaków wyniosła 0,75 dla całej skali. Analiza głównych składowych na próbie 310 osób wyodrębniła trzy czynniki zgodne z teorią, wyjaśniające 65,58 procent wariancji, przy czym intruzja odpowiadała za 46,4 procent. Twierdzenie 12 ładowało dwa czynniki jednocześnie i zostało włączone do wymiaru pobudzenia.
źródłoTymczasowe dane normalizacyjne dla grup ryzyka
Adaptacja objęła łącznie 370 osób z pięciu grup po doświadczeniach traumatycznych. Średnie różniły się bardzo silnie: najwyższe uzyskali osadzeni (2,22) i kobiety po mastektomii (2,11), a najniższe strażacy (0,99). Tak duży rozrzut pokazuje, że wynik należy odnosić do rodzaju traumy i kontekstu, a nie do jednej wartości ogólnopopulacyjnej; autorzy wprost zastrzegają, że przeprowadzona normalizacja nie uprawnia do uogólnień.
źródłoWartość graniczna i trafność diagnostyczna
W badaniu Creamera, Bella i Failli na próbie osób po wypadkach komunikacyjnych suma 33 punktów okazała się optymalnym progiem dla prawdopodobnego rozpoznania PTSD, przy czułości 0,91 i swoistości 0,82. W innych opracowaniach stosuje się nieco niższy próg 30 punktów (odpowiadający średniej 1,4). Polska adaptacja przyjmuje wartość graniczną w postaci wyniku średniego powyżej 1,5 punktu, z wariantem restrykcyjnym wymagającym przekroczenia progu we wszystkich trzech wymiarach.
źródłoSpór o strukturę czynnikową
Struktura trójczynnikowa nie replikuje się konsekwentnie w badaniach zagranicznych. Konfirmacyjna analiza czynnikowa Creamera i współpracowników nie potwierdziła modelu trójczynnikowego, a analiza eksploracyjna wskazała, że lepiej dane opisuje rozwiązanie jednoczynnikowe albo dwuczynnikowe, w którym intruzja i pobudzenie tworzą jeden wymiar, a unikanie drugi. Podobne rozbieżności występują w adaptacjach chińskiej, japońskiej, francuskiej i hiszpańskiej. Wniosek praktyczny: wskaźnik ogólny jest wskaźnikiem najpewniejszym, a wnioski oparte wyłącznie na podskalach wymagają ostrożności.
źródłoTrafność zbieżna i kryterialna
Wynik ogólny polskiej wersji korelował z liczbą doświadczonych zdarzeń traumatycznych na poziomie 0,38, a poszczególne wymiary wiązały się w oczekiwany sposób ze skalami Kwestionariusza Ogólnego Stanu Zdrowia: pobudzenie z niepokojem i bezsennością (0,46), a intruzja z depresją (0,51). W badaniach porównawczych wynik IES-R koreluje bardzo wysoko z PCL-5 (0,85), co pokazuje, że oba narzędzia mierzą ten sam rdzeń objawowy mimo różnicy klasyfikacji.
źródłoPodobne narzędzia
PCL-5 (Lista Zaburzeń po Stresie Traumatycznym według DSM-5)
Nowszy odpowiednik zbudowany na kryteriach DSM-5: dwadzieścia pozycji odpowiadających dokładnie dwudziestu objawom z kryteriów B-E, w tym grupie negatywnych zmian poznawczych i emocjonalnych, której IES-R nie obejmuje. Ma dużą polską próbę walidacyjną (1035 osób) i jasny punkt odcięcia. Domyślny wybór, gdy pracujesz w logice DSM-5.
PCL-C (Lista Objawów PTSD, wersja cywilna)
Podobnie jak IES-R oparty na kryteriach DSM-IV, ale zbudowany wprost jako lista siedemnastu objawów diagnostycznych, a nie jako miara subiektywnego dyskomfortu wywodząca się z modelu Horowitza. Bliski odpowiednik epokowy, użyteczny przy porównaniach ze starszą literaturą.
CAPS-5 (Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5)
Ustrukturyzowany wywiad prowadzony przez klinicystę, uznawany za złoty standard rozpoznania PTSD. To narzędzie rozstrzyga tam, gdzie IES-R jedynie sygnalizuje; wymaga przeszkolenia i znacznie więcej czasu, ale daje rozpoznanie, a nie przesiew.
ITQ (Międzynarodowy Kwestionariusz Traumy)
Oparty na klasyfikacji ICD-11. Poza rdzeniem objawów PTSD mierzy zaburzenia organizacji self składające się na złożone PTSD: dysregulację emocji, negatywny obraz siebie i trudności w relacjach. Właściwy wybór przy traumie przewlekłej i powtarzanej, z którą IES-R sobie nie radzi.
KZŻ (Kwestionariusz Zmian Życiowych)
Nie mierzy objawów, tylko liczbę i rodzaj doświadczonych zdarzeń życiowych. Naturalne uzupełnienie IES-R w jednym badaniu: jedno narzędzie opisuje ekspozycję, drugie reakcję na nią.
Bibliografia
- Juczyński, Z., Ogińska-Bulik, N. (2009). Pomiar zaburzeń po stresie traumatycznym – polska wersja Zrewidowanej Skali Wpływu Zdarzeń. Psychiatria, 6(1), 15-25.
- Weiss, D. S., Marmar, C. R. (1997). The Impact of Event Scale-Revised. W: J. Wilson, T. Keane (red.), Assessing psychological trauma and PTSD: A handbook for practitioners (s. 399-411). New York: Guilford Press.
- Horowitz, M., Wilner, M., Alvarez, W. (1979). Impact of Event Scale: A measure of subjective stress. Psychosomatic Medicine, 41, 209-218.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://journals.viamedica.pl/psychiatria/article/view/29139
- repozytoriumhttps://pracownik.kul.pl/files/153117/public/zrewidowana-skala-wplywu-zdarzen-_artykul.pdf
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2259224/
Uwagi
arkusz w aneksie artykułu: CZĘŚCIOWO – pełna treść wszystkich 22 twierdzeń w tab. 3, klucz diagnostyczny w tab. 6, instrukcja w przypisie 3 artykułu OA (PDF dostępny m.in. w repozytorium KUL). Wszystkie liczby (alfy, retest, normy, punkt odcięcia 1,5) z pełnego tekstu OA. Twierdzenie 12 ładuje dwa czynniki (Pobudzenie 0,76 i Unikanie 0,43) – w polskiej wersji włączone do Pobudzenia. Skala przesiewowa: do wstępnej diagnozy PTSD, nie zastępuje diagnozy klinicznej wg DSM-IV. DO WERYFIKACJI Oryginalna publikacja EN to rozdział: Weiss, Marmar (1997) w Wilson, Keane (red.), Assessing Psychological Trauma and PTSD, Guilford Press, s. 399-411 – brak DOI i pewnego legalnego pełnego tekstu online (strona wydawcy dotyczy II wydania z 2004: https://www.guilford.com/books/Assessing-Psychological-Trauma-and-PTSD/Wilson-Keane/9781593850357); wersja EN arkusza krąży w wielu kopiach (np. materiały kliniczne), ale nie znaleziono jednego oficjalnego źródła autorskiego. DO WERYFIKACJI: rozbieżność w przypisaniu pozycji do podskal. W bazie zapisano układ 8/7/7 (Intruzja/Pobudzenie/Unikanie), natomiast artykuł adaptacyjny (Juczyński, Ogińska-Bulik, Psychiatria 2009) podaje w tekście układ 8/8/6, a w tabeli przypisanie: Intruzja 1, 2, 3, 6, 9, 14, 15, 20; Pobudzenie 4, 7, 10, 12, 16, 18, 19, 21; Unikanie 5, 8, 11, 13, 17, 22. Oryginał (Weiss, Marmar) ma 8 pozycji intruzji, 8 unikania i 6 pobudzenia. Klucz wymaga rozstrzygnięcia w podręczniku przed użyciem podskal w analizach.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-18.