Skala Problemowego Używania Telefonu Komórkowego – wersja 10-itemowa (polska adaptacja)
Mobile Phone Problem Use Scale-10 (MPPUS-10)
problemowe używanie telefonu komórkowego: tolerancja, ucieczka od problemów, wycofanie, głód (craving) oraz negatywne konsekwencje życiowe nadmiernego korzystania z telefonu
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- A. Bianchi, J. G. Phillips (MPPUS 2005); M. Foerster i in. (wersja skrócona MPPUS-10, 2015) (2005)
- Polska adaptacja
- A. Mach i in. (Warszawski Uniwersytet Medyczny) (2020)
- Grupa docelowa
- dorośli; walidacja polska na studentach 18-38 lat
- Czas badania
- ok. 3-5 minut (10 pozycji)
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
MPPUS-10 mierzy problemowe używanie telefonu komórkowego rozumiane jako wzorzec korzystania noszący cechy uzależnienia behawioralnego. Narzędzie wywodzi się z klasycznej, dwudziestosiedmiopozycyjnej Skali Problemowego Używania Telefonu Komórkowego opracowanej przez Bianchi i Phillipsa w 2005 roku, którą zbudowano wprost na komponentach uzależnienia znanych z badań nad uzależnieniami behawioralnymi. Wersję dziesięciopozycyjną wyprowadzili Foerster i współpracownicy w 2015 roku, wybierając pozycje najsilniej różnicujące, tak by powstało narzędzie nadające się do dużych badań ankietowych.
Mierzone komponenty to przede wszystkim tolerancja (potrzeba coraz częstszego i dłuższego korzystania), ucieczka od problemów (używanie telefonu w celu odwrócenia uwagi od trudności i nieprzyjemnych stanów emocjonalnych), objawy wycofania (niepokój, rozdrażnienie i dyskomfort przy braku dostępu do telefonu), głód, czyli craving (natrętna potrzeba sięgnięcia po urządzenie), oraz negatywne konsekwencje życiowe, takie jak zaniedbywanie obowiązków, problemy w relacjach i skargi otoczenia. Ta struktura odróżnia narzędzie od polskiego KBUTK, który obok objawów uzależnienia mierzy również funkcję relacyjną telefonu.
Kluczowe stanowisko autorów polskiej walidacji warto zapamiętać, bo dobrze porządkuje myślenie o całym obszarze: problemowe używanie telefonu jest kontinuum, a nie kategorią diagnostyczną. Nie istnieje jednostka chorobowa o takiej nazwie w klasyfikacjach ICD ani DSM, a punkt odcięcia służy wyłącznie do wyodrębnienia grupy o najwyższym nasileniu objawów, a nie do postawienia rozpoznania. Ma to bezpośrednie przełożenie na sposób pisania o wynikach: mówi się o osobach o wysokim nasileniu problemowego używania telefonu, a nie o osobach uzależnionych od telefonu.
Struktura czynnikowa narzędzia pozostaje otwarta. Polska walidacja porównała dwa modele konfirmacyjne: pięcioczynnikowy model Foerstera (głód, utrata kontroli, wycofanie, negatywne konsekwencje życiowe, zależność od rówieśników) oraz trzyczynnikowy model Nahasa (zależność, wycofanie, negatywne konsekwencje). Oba uzyskały porównywalne dopasowanie, a kryterium informacyjne BIC nieznacznie faworyzowało model prostszy. W praktyce interpretuje się jednak wynik ogólny, ponieważ przy dziewięciu lub dziesięciu pozycjach podskale byłyby zbyt krótkie, by dawać stabilne wskaźniki.
Typowe zastosowanie
Krótkie narzędzie przesiewowe do badań nad problemowym używaniem telefonu, szczególnie wygodne tam, gdzie potrzeba jednego wskaźnika w rozbudowanej baterii kwestionariuszy. Typowe zastosowania to badania rozpowszechnienia problemowego używania telefonu wśród studentów i młodych dorosłych, badania nad związkiem nadużywania telefonu ze stresem, jakością snu, objawami depresyjnymi i lękowymi, samooceną i satysfakcją z życia, badania nad współwystępowaniem uzależnień behawioralnych oraz badania porównawcze między krajami, w których wersja skrócona jest szeroko stosowana. W polskim piśmiennictwie narzędzie bywa zestawiane z KBUTK, z którym koreluje na poziomie 0,56, oraz z testem uzależnienia od internetu, z którym korelacja wynosi 0,54. Ze względu na to, że polska walidacja objęła studentów jednej uczelni medycznej, najlepiej uzasadnione jest stosowanie narzędzia właśnie w populacji studenckiej i wśród młodych dorosłych.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny (nasilenie problemowego używania telefonu)9 pozycjizakres 9–90
Jedyny wskaźnik interpretowany w praktyce i jedyny, dla którego istnieje punkt odcięcia. Suma pozycji punktowanych od 1 do 10, w zakresie 9-90 dla rekomendowanej wersji dziewięciopozycyjnej. Alfa Cronbacha w polskiej walidacji wyniosła 0,78 dla wersji pełnej i 0,79 po usunięciu pozycji dziesiątej.
Model trzyczynnikowy Nahasa (zależność, wycofanie, negatywne konsekwencje)
Prostsze z dwóch rozwiązań czynnikowych testowanych w polskiej walidacji, nieznacznie preferowane przez kryterium informacyjne BIC. Wyróżnia zależność od urządzenia, objawy pojawiające się przy braku dostępu do niego oraz negatywne skutki nadmiernego korzystania. Czynniki nie mają odrębnych progów i przy tak krótkiej skali nie nadają się do samodzielnej interpretacji.
Model pięcioczynnikowy Foerstera (głód, utrata kontroli, wycofanie, negatywne konsekwencje życiowe, zależność od rówieśników)
Rozwiązanie zaproponowane przez autorów wersji skróconej, o dopasowaniu porównywalnym z modelem trzyczynnikowym w polskich danych. Wyodrębnia dodatkowo głód oraz zależność od kontaktu z rówieśnikami. Bogatsze teoretycznie, ale przy dziewięciu pozycjach poszczególne czynniki opierają się na jednej lub dwóch pozycjach, więc mają wyłącznie znaczenie koncepcyjne.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Dziesięć stwierdzeń opisujących zachowania i przeżycia związane z korzystaniem z telefonu komórkowego, sformułowanych w pierwszej osobie. Dotyczą one narastającej potrzeby korzystania, sięgania po telefon w celu poprawy samopoczucia lub odsunięcia od siebie problemów, dyskomfortu przy braku dostępu do urządzenia, prób ograniczenia korzystania kończących się niepowodzeniem oraz negatywnych następstw w obowiązkach i relacjach. Wszystkie pozycje są diagnostyczne i punktowane wprost – artykuł walidacyjny nie wskazuje żadnych pozycji odwróconych. Osobnego omówienia wymaga pozycja dziesiąta, dotycząca wysokości rachunków telefonicznych. W polskiej walidacji okazała się słabo skorelowana z resztą skali (r = 0,17), a autorzy uznali ją za nietrafną kulturowo w polskich realiach, gdzie dominują pakiety abonamentowe z nielimitowanymi rozmowami i transmisją danych, przez co wysokość rachunku przestała być wskaźnikiem intensywności korzystania. Z tego powodu rekomendują stosowanie wersji dziewięciopozycyjnej, bez tej pozycji, i to ta wersja powinna być domyślnym wyborem w polskich badaniach. Polska wersja wszystkich pozycji została opublikowana w artykule walidacyjnym w otwartym dostępie na licencji Creative Commons.
- Skala odpowiedzi
- Nietypowo szeroka, dziesięciostopniowa skala od 1 do 10, gdzie 1 oznacza, że stwierdzenie jest zupełnie nieprawdziwe wobec badanego, a 10, że jest całkowicie prawdziwe. Taka rozdzielczość jest rzadka w kwestionariuszach psychologicznych i ma konsekwencje praktyczne: daje dużą zmienność wyników i czułość na niewielkie różnice, ale też zwiększa wpływ indywidualnego stylu odpowiadania (jedni badani używają całej skali, inni tylko środka). Skala nie ma wyraźnie zdefiniowanej ramy czasowej – badany odnosi się do swojego zwyczajowego sposobu korzystania z telefonu. Wynik ogólny to suma pozycji: 9-90 dla rekomendowanej wersji dziewięciopozycyjnej i 10-100 dla wersji pełnej. Wypełnienie zajmuje 3-5 minut, badanie prowadzi się indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Narzędzie nie ma polskich norm populacyjnych, a interpretacja opiera się wyłącznie na punkcie odcięcia. Dla rekomendowanej wersji dziewięciopozycyjnej próg wynosi 53 punkty: wynik równy 53 lub wyższy wskazuje na problemowe używanie telefonu komórkowego. Dla wersji pełnej, dziesięciopozycyjnej, odpowiadający mu próg to 59 punktów. Sposób wyznaczenia progu wymaga jasnego postawienia sprawy, bo bywa źródłem nieporozumień. Wartość 53 punktów nie została wyprowadzona z niezależnego kryterium klinicznego ani z analizy krzywej ROC na polskiej próbie – jest ekstrapolacją progu 59 punktów pochodzącego z oryginalnej wersji dziesięciopozycyjnej, przeliczoną po usunięciu jednej pozycji. Nie ma zatem statusu porównywalnego z progami AUDIT czy Ateńskiej Skali Bezsenności, wyznaczonymi wobec zewnętrznej diagnozy. Autorzy polskiej walidacji podkreślają zresztą wprost, że problemowe używanie telefonu jest kontinuum, a nie kategorią diagnostyczną, i że próg służy wyłącznie do wyodrębnienia grupy o najwyższym nasileniu objawów. Jako punkt odniesienia przy opisie własnej próby przydatna jest informacja z badania walidacyjnego: w próbie 640 studentów Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego kryteria użytkownika problemowego spełniało około dziewięciu procent badanych. Warto też wiedzieć, że polska walidacja nie wykazała istotnych różnic między kobietami a mężczyznami w żadnym z trzech zastosowanych narzędzi, co odróżnia to badanie od prac z użyciem KBUTK, w których różnice między płciami się pojawiały.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo krótkie i szybkie: dziewięć lub dziesięć pozycji i 3-5 minut, dzięki czemu łatwo mieści się w rozbudowanej baterii kwestionariuszy bez obciążania badanych
- •Polska walidacja przeprowadzona według standardów Światowej Organizacji Zdrowia: tłumaczenie, tłumaczenie zwrotne przez niezależnego tłumacza, zatwierdzenie przez autora skali oryginalnej i badanie pilotażowe, na próbie 640 osób
- •Pełna dostępność bez opłat: polska wersja wszystkich pozycji opublikowana w artykule w otwartym dostępie na licencji Creative Commons, wraz z kompletem danych psychometrycznych
- •Świadome dostosowanie kulturowe: wykrycie i usunięcie pozycji o rachunkach telefonicznych, nietrafnej w polskich realiach nielimitowanych pakietów, wraz z przeliczonym progiem dla wersji skróconej
Ograniczenia
- •Rzetelność jedynie akceptowalna: alfa Cronbacha 0,78 dla wersji pełnej i 0,79 dla dziewięciopozycyjnej, wyraźnie niżej niż w dłuższych narzędziach z tego obszaru
- •Punkt odcięcia 53 punktów jest ekstrapolacją z progu wersji oryginalnej, a nie wynikiem analizy wobec niezależnego kryterium klinicznego na polskiej próbie
- •Walidacja objęła wyłącznie studentów jednej uczelni medycznej, czyli grupę wysoko wykształconą i jednorodną, co ogranicza uogólnianie na populację ogólną, osoby starsze i młodzież
- •Struktura czynnikowa nie została rozstrzygnięta: modele trzy- i pięcioczynnikowy uzyskały porównywalne dopasowanie, a przy dziewięciu pozycjach żadne podskale nie nadają się do samodzielnej interpretacji
- •Brak wyraźnej ramy czasowej w instrukcji oraz oparcie na samoopisie sprawiają, że wynik może nie odzwierciedlać rzeczywistego wzorca korzystania z telefonu, na co zwracają uwagę sami autorzy walidacji
Budowa
- Liczba pozycji
- 10
- Format odpowiedzi
- skala 10-stopniowa (1 = zupełnie nieprawdziwe, 10 = całkowicie prawdziwe)
- Wersje
- MPPUS-10 (10 pozycji); autorzy polskiej walidacji rekomendują wersję 9-itemową (bez pozycji 10 o rachunkach telefonicznych, słabo skorelowanej z resztą skali, r=0,17); pełny MPPUS ma 27 pozycji; istnieje też MPPUSA dla młodzieży (odrębna polska adaptacja, raport KCPU/GWSH)
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma punktów; im wyższy wynik, tym większe nasilenie problemowego używania telefonu
- Zakres wyniku
- 9–90
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- zakres 9-90 dla rekomendowanej wersji 9-itemowej (wersja 10-itemowa: 10-100); artykuł walidacyjny nie wskazuje pozycji odwróconych (wszystkie pozycje diagnostyczne punktowane wprost)
Jak policzyć wynik
Krok 1: zdecyduj, której wersji używasz, i zrób to świadomie. Autorzy polskiej walidacji rekomendują wersję dziewięciopozycyjną, bez pozycji dotyczącej rachunków telefonicznych, ponieważ w polskich realiach nielimitowanych pakietów pozycja ta przestała różnicować badanych i słabo korelowała z resztą skali (r = 0,17). To powinien być Twój domyślny wybór. Jeśli z jakiegoś powodu stosujesz wersję pełną, na przykład dla porównywalności z badaniami zagranicznymi, napisz o tym wprost i użyj odpowiadającego jej progu.
Krok 2: zsumuj punkty. Każdą pozycję punktujesz zgodnie z zaznaczoną wartością na skali od 1 do 10. Nie ma pozycji odwróconych – wszystkie są diagnostyczne i punktowane wprost. Wynik mieści się w przedziale 9-90 dla wersji dziewięciopozycyjnej i 10-100 dla dziesięciopozycyjnej. Uwaga na minimum: przy tej skali najniższy możliwy wynik to nie zero, tylko liczba pozycji, bo każda pozycja daje co najmniej 1 punkt. Pomylenie tego przy opisie zakresu jest częstym drobnym błędem. Przy pojedynczych brakach danych podstawia się średnią z pozostałych pozycji; przy większej liczbie braków obserwację lepiej wyłączyć.
Krok 3: odczytaj wynik przez punkt odcięcia i opisz go ostrożnie. Dla wersji dziewięciopozycyjnej próg wynosi 53 punkty, dla dziesięciopozycyjnej 59 punktów. Osoby powyżej progu opisuj jako charakteryzujące się problemowym używaniem telefonu, a nie jako uzależnione – autorzy walidacji jednoznacznie wskazują, że mamy do czynienia z kontinuum, a nie z kategorią diagnostyczną, i że taka jednostka nie istnieje w obowiązujących klasyfikacjach. Warto też odnotować, że próg 53 jest ekstrapolacją, a nie wartością wyprowadzoną z analizy ROC na polskiej próbie.
Krok 4: unikaj typowych błędów. Pierwszy to stosowanie progu 53 do wersji dziesięciopozycyjnej albo progu 59 do dziewięciopozycyjnej – to najczęstsza pomyłka przy tym narzędziu. Drugi to liczenie podskal: przy dziewięciu pozycjach czynniki opierają się na jednej lub dwóch pozycjach i nie dają stabilnych wskaźników, więc analizuj wynik ogólny. Trzeci to opisywanie osób powyżej progu jako uzależnionych od telefonu. Czwarty to mylenie tego narzędzia z MPPUSA, czyli osobną wersją dla młodzieży, która ma odrębną polską adaptację i inne progi. Piąty to przenoszenie wyników na populację ogólną bez zastrzeżenia, że walidacja objęła studentów jednej uczelni medycznej.
Kalkulator wyniku
Wynik ma charakter poglądowy i edukacyjny – nie jest diagnozą. Interpretacja kliniczna wymaga specjalisty i pełnego kontekstu badania. Kalkulator dotyczy rekomendowanej wersji 9-itemowej (zakres 9-90; bez pozycji 10 o rachunkach). Próg 53 to ekstrapolacja z progu 59 pkt oryginalnej wersji 10-itemowej; brak polskich norm populacyjnych. źródło progów
Normy
- Typ norm
- punkt odcięcia dla wersji 9-itemowej: 53 i więcej punktów (ekstrapolacja z progu 59 pkt oryginalnej wersji 10-itemowej)
- Interpretacja
- wynik 53 i więcej (wersja 9-itemowa) wskazuje na problemowe używanie telefonu komórkowego; brak polskich norm populacyjnych
- Próba normalizacyjna
- N=640 studentów (18-38 lat, 61,3% kobiet, Warszawski Uniwersytet Medyczny)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- 0,78
- Trafność
- trafność zbieżna: korelacja z KBUTK/MPAAQ rho=0,56 (p<0,001) i z IAT K. Young rho=0,54 (p<0,001); struktura czynnikowa: porównywalne dopasowanie modelu 5-czynnikowego Foerstera i 3-czynnikowego Nahasa (lepsze BIC dla modelu Nahasa)
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Wydawca / źródło
- polska wersja skali opublikowana w artykule walidacyjnym open access (Frontiers in Psychiatry 2020)
- Zgoda autora / licencja
- publikacja OA na licencji CC BY; wykorzystanie z cytowaniem polskiej walidacji
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Mobile Phone Problem Use Scale-10 (MPPUS-10)
- Construct
- problematic mobile phone use: tolerance, escape from problems, withdrawal, craving and negative life consequences of excessive phone use
- Target group
- adults; Polish validation on university students aged 18-38
- Response format
- 10-point scale (1 = not true at all, 10 = extremely true)
- Scoring
- sum of points; higher score = greater intensity of problematic phone use; range 9-90 for the recommended 9-item version (10-item version: 10-100); the validation article indicates no reverse-scored items (all items scored directly)
- Norms / interpretation
- cut-off for the 9-item version: 53 points or more indicates problematic mobile phone use (extrapolated from the 59-point threshold of the original 10-item version); no Polish population norms
- Normative sample
- N = 640 university students (ages 18-38, 61.3% women, Medical University of Warsaw)
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- approx. 3-5 minutes (10 items)
- Notes
- Scale included in the article: YES (Polish version in the open-access Frontiers in Psychiatry article). All figures from the full open-access text (alpha 0.78 for 10 items, 0.79 after removing item 10; correlations rho = 0.56 with KBUTK and rho = 0.54 with the IAT; cut-off 53 for the 9-item version; N = 640). The authors recommend the 9-item version (item 10 on phone bills judged culturally invalid in Poland). Entry created by splitting the former "pum" stub.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25645102/
- Dostępność wersji EN
- Pozycje skali opublikowane w artykule naukowym; brak odrebnego oficjalnego arkusza, narzedzie badawcze bez wydawcy komercyjnego.
Podgląd arkusza
Zobacz, jak wygląda arkusz (podgląd pierwszej strony)
Podgląd poglądowy z watermarkiem. Źródło: Mach i in. (2020), Frontiers in Psychiatry 11:427, tabela 4 (polska wersja MPPUS-10) · licencja: CC BY 4.0 · pełny dokument u źródła
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę polską i angielską ze skrótem, autorów skali pierwotnej (Bianchi, Phillips, 2005, wersja 27-pozycyjna), autorów wersji skróconej (Foerster i współpracownicy, 2015) oraz polskiej adaptacji i walidacji (Mach i współpracownicy, 2020), liczbę pozycji z wyraźnym zaznaczeniem, czy używasz wersji dziewięcio-, czy dziesięciopozycyjnej, dziesięciostopniową skalę odpowiedzi z etykietami krańców, brak pozycji odwróconych, zakres wyniku oraz przyjęty punkt odcięcia z informacją o sposobie jego wyznaczenia. Warto opisać także procedurę adaptacji, bo była przeprowadzona wzorowo według standardów Światowej Organizacji Zdrowia (tłumaczenie, tłumaczenie zwrotne, zatwierdzenie przez autora oryginału, pilotaż) – to dobrze świadczy o jakości narzędzia i jest wartościową informacją w metodologii. Podaj rzetelność z walidacji (alfa 0,78 dla wersji pełnej, 0,79 po usunięciu pozycji dziesiątej, N = 640) obok rzetelności własnej próby.
W wynikach raportuj: średnią i odchylenie standardowe wyniku ogólnego, odsetek osób powyżej progu (w badaniu walidacyjnym było to około dziewięciu procent), alfę Cronbacha własnej próby oraz wyniki w podziale na płeć, przy czym warto odnotować, że polska walidacja nie wykazała istotnych różnic między kobietami a mężczyznami – jeśli w Twojej próbie różnice się pojawią, będzie to interesujący punkt do dyskusji. W opisie wyników konsekwentnie posługuj się określeniem problemowe używanie telefonu, a nie uzależnienie. Przy porównaniach grup podawaj wielkości efektu, przy korelacjach współczynnik, poziom istotności i liczebność; ze względu na rozkłady zwykle odbiegające od normalnego w tego typu zmiennych rozważ współczynnik rho Spearmana, którym posłużyli się także autorzy walidacji. W dyskusji odnieś się do ograniczeń wskazanych przez samych autorów: jednorodnej próby studenckiej i oparcia pomiaru wyłącznie na samoopisie.
Kwestie licencyjne są bardzo korzystne: artykuł walidacyjny ukazał się w otwartym dostępie na licencji Creative Commons z uznaniem autorstwa, a polska wersja skali jest w nim opublikowana w całości. Oznacza to możliwość swobodnego wykorzystania i reprodukcji narzędzia pod warunkiem podania źródła. W pracy zacytuj polską walidację, a także oryginał Bianchi i Phillipsa oraz publikację o wersji skróconej. Etycznie badanie jest mało obciążające, ale przy badaniach wśród studentów warto pamiętać o dobrowolności udziału, zwłaszcza gdy rekrutacja odbywa się w ramach zajęć, oraz o przekazaniu uczestnikom informacji zwrotnej albo materiałów o higienie korzystania z technologii.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Jako podstawa rozpoznania uzależnienia od telefonu – taka jednostka nie istnieje w klasyfikacjach ICD ani DSM, a sami autorzy walidacji podkreślają, że mamy do czynienia z kontinuum, a nie z kategorią diagnostyczną
- •U młodzieży poniżej osiemnastego roku życia – polska walidacja objęła studentów, a dla młodszych grup istnieje osobna wersja MPPUSA z odrębną polską adaptacją i innymi progami
- •Gdy potrzebujesz profilu wymiarów problemowego używania telefonu – przy dziewięciu pozycjach żadna z proponowanych struktur czynnikowych nie daje stabilnych podskal; do analiz profilowych właściwsze jest KBUTK lub pełna wersja 27-pozycyjna
- •W badaniach populacji ogólnej i osób starszych bez zastrzeżenia w ograniczeniach – walidację przeprowadzono na jednorodnej, wysoko wykształconej próbie studentów jednej uczelni medycznej
- •Do monitorowania efektów interwencji ograniczających korzystanie z telefonu – brak wyraźnej ramy czasowej sprawia, że badany opisuje swój zwyczajowy wzorzec, a nie stan w określonym okresie
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Problemowe używanie telefonu komórkowego a jakość snu i objawy bezsenności u studentów
- Nasilenie problemowego używania telefonu a poziom odczuwanego stresu i strategie radzenia sobie
- Problemowe używanie telefonu a objawy depresyjne i lękowe u młodych dorosłych
- Lęk przed odłączeniem jako predyktor problemowego używania telefonu komórkowego
- Porównanie MPPUS-10 i KBUTK w tej samej próbie: zgodność klasyfikacji i różnice w zakresie mierzonego konstruktu
- Problemowe używanie telefonu a wyniki w nauce i prokrastynacja akademicka u studentów
- Współwystępowanie problemowego używania telefonu, mediów społecznościowych i internetu w jednej próbie młodych dorosłych
- Samoocena i satysfakcja z życia a nasilenie problemowego używania telefonu komórkowego
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polska walidacja: procedura i rzetelność
Adaptację przeprowadzono według standardów Światowej Organizacji Zdrowia: tłumaczenie na polski przez lekarzy, tłumaczenie zwrotne przez niezależnego tłumacza, zatwierdzenie przez autora skali oryginalnej oraz badanie pilotażowe na czterdziestu studentach medycyny. Badanie właściwe objęło 640 studentów Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Alfa Cronbacha wyniosła 0,78 dla wersji dziesięciopozycyjnej i 0,79 po usunięciu pozycji dziesiątej. Kryteria użytkownika problemowego spełniało około dziewięciu procent badanych.
źródłoUsunięcie pozycji o rachunkach telefonicznych
Pozycja dotycząca wysokości rachunków za telefon korelowała z resztą skali zaledwie na poziomie 0,17. Autorzy uznali ją za nietrafną kulturowo w polskich warunkach, gdzie dominują pakiety abonamentowe z nielimitowanymi rozmowami i transmisją danych, przez co wysokość rachunku przestała odzwierciedlać intensywność korzystania z telefonu. Rekomendują stosowanie wersji dziewięciopozycyjnej z przeliczonym punktem odcięcia 53 punktów zamiast 59.
źródłoNierozstrzygnięta struktura czynnikowa
Porównano dwa modele konfirmacyjne: pięcioczynnikowy model Foerstera (głód, utrata kontroli, wycofanie, negatywne konsekwencje życiowe, zależność od rówieśników) oraz trzyczynnikowy model Nahasa (zależność, wycofanie, negatywne konsekwencje). Oba uzyskały porównywalne dopasowanie, a kryterium informacyjne BIC nieznacznie faworyzowało model prostszy. Przy tak krótkiej skali żadne z rozwiązań nie daje jednak podskal nadających się do samodzielnej interpretacji.
źródłoTrafność zbieżna i relacja do innych narzędzi
Wyniki narzędzia korelowały z polskim KBUTK na poziomie rho = 0,56 oraz z testem uzależnienia od internetu na poziomie rho = 0,54, przy poziomie istotności poniżej 0,001. Co ciekawe, korelacja między KBUTK a testem uzależnienia od internetu była wyraźnie niższa (rho = 0,38), co sugeruje, że MPPUS-10 lokuje się bliżej konstruktu ogólnego problemowego korzystania z technologii, a KBUTK mocniej akcentuje specyfikę telefonu i jego funkcji relacyjnych.
źródłoBrak różnic między płciami i status konstruktu
W polskiej walidacji nie stwierdzono istotnych różnic między kobietami a mężczyznami w żadnym z trzech zastosowanych narzędzi, co odróżnia te wyniki od badań z użyciem KBUTK, w których różnice między płciami się pojawiały. Autorzy formułują też ważny wniosek ogólny: problemowe używanie telefonu należy traktować jako kontinuum, a nie kategorię diagnostyczną, i wskazują na potrzebę rewizji dotychczasowych polskich narzędzi z tego obszaru.
źródłoPodobne narzędzia
KBUTK (Kwestionariusz do Badania Uzależnienia od Telefonu Komórkowego)
Polskie narzędzie oryginalne, znacznie dłuższe (33 pozycje) i o szerszym konstrukcie: poza objawami uzależnienia mierzy funkcję relacyjną telefonu (zaspokajanie potrzeby akceptacji i bliskości, preferowanie komunikacji pośredniej). Ma progi opracowane dla osób w wieku 13-24 lata. Koreluje z MPPUS-10 na poziomie 0,56.
BSMAS (Bergeńska Skala Uzależnienia od Mediów Społecznościowych)
Dotyczy mediów społecznościowych, a nie urządzenia, i opiera się na sześciokomponentowym modelu uzależnień Griffithsa. Podobnie krótka i wygodna w bateriach kwestionariuszy, dobrze uzupełnia MPPUS-10 w badaniach nad problemowym korzystaniem z technologii.
IGDS9-SF (Skala Zaburzenia Grania w Gry Internetowe)
Odnosi się do dziewięciu kryteriów zaburzenia grania w gry internetowe z klasyfikacji DSM-5, czyli do konkretnej propozycji diagnostycznej, podczas gdy problemowe używanie telefonu nie ma statusu jednostki klasyfikacyjnej. Przydatna w badaniach nad współwystępowaniem uzależnień behawioralnych.
FOMO (Skala lęku przed odłączeniem)
Mierzy nie zachowanie, tylko lęk przed pominięciem doświadczeń dostępnych innym, który jest jednym z najlepiej udokumentowanych predyktorów problemowego korzystania z telefonu. Naturalne uzupełnienie MPPUS-10 w modelach wyjaśniających.
Bibliografia
- Mach, A. i in. (2020). Adaptation and Validation of the Polish Version of the 10-Item Mobile Phone Problematic Use Scale. Frontiers in Psychiatry, 11, 427. DOI: 10.3389/fpsyt.2020.00427
- Bianchi, A., Phillips, J. G. (2005). Psychological predictors of problem mobile phone use. CyberPsychology and Behavior, 8(1), 39-51.
- Foerster, M. i in. (2015). Problematic mobile phone use in adolescents: derivation of a short scale MPPUS-10. International Journal of Public Health, 60(2), 277-286.
Źródła
- artykuł open accesshttps://www.frontiersin.org/journals/psychiatry/articles/10.3389/fpsyt.2020.00427/full
- artykuł open accesshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32581858/
- artykuł open accesshttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7283544/
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7283544/
- artykuł open accesshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25645102/
Uwagi
arkusz w artykule: TAK (polska wersja skali w artykule OA Frontiers in Psychiatry). Wszystkie liczby z pełnego tekstu OA (alfa 0,78 dla 10 pozycji, 0,79 po usunięciu pozycji 10; korelacje rho=0,56 z KBUTK i rho=0,54 z IAT; punkt odcięcia 53 dla wersji 9-itemowej; N=640). Autorzy rekomendują stosowanie wersji 9-itemowej (pozycja 10 o rachunkach uznana za kulturowo nietrafną w Polsce). Wpis powstał z rozbicia dawnego stubu "pum".
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-19.