LEKSYKON – Test Językowy
Zasób słownikowy (słownik bierny i czynny) oraz umiejętność posługiwania się nim przez młodzież; test wykonany, znormalizowany i wystandaryzowany na potrzeby badań terminologii ogólnej
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Andrzej Jurkowski (1997)
- Grupa docelowa
- młodzież w wieku 12-17 lat
- Procedura
- papier-ołówek; grupowo lub indywidualnie
Co bada ten test
LEKSYKON mierzy zasób słownikowy młodzieży oraz umiejętność posługiwania się nim. Kluczowe jest rozróżnienie dwóch stron tego zasobu. Słownik bierny (receptywny) to słowa, które człowiek rozumie, gdy je usłyszy lub przeczyta. Słownik czynny (ekspresyjny) to słowa, których faktycznie używa, tworząc własne wypowiedzi. Zasób bierny jest zawsze szerszy od czynnego, a różnica między nimi bywa diagnostycznie istotna: uczeń może rozumieć wiele pojęć, a mimo to nie potrafić się nimi posłużyć w konkretnej sytuacji.
Test jest autorstwa Andrzeja Jurkowskiego i został wydany w 1997 roku we współpracy z Pracownią Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Wcześniej istniał podręcznik oparty na normalizacji z 1991 roku. Autor określa narzędzie jako wykonane, znormalizowane i wystandaryzowane na potrzeby badań terminologii ogólnej – w odróżnieniu od testów badających terminologię z jednego, wąskiego pola pojęciowego.
Ta ostatnia uwaga jest ważna, bo LEKSYKON stał się wzorcem konstrukcyjnym dla późniejszych, wyspecjalizowanych testów słownikowych. Waldemar Lib zbudował na jego schemacie test terminologii technicznej Technika wokół nas oraz test terminologii informatycznej Informatyka wokół nas, deklarując, że budowa testu i występujących w nim zadań jest taka sama jak w teście wzorcowym LEKSYKON. To dzięki tym publikacjom wiadomo o budowie LEKSYKONU cokolwiek poza tym, co podaje niedostępny publicznie podręcznik.
Poza diagnozą zdolności werbalnych autor wskazywał na zastosowanie w poradnictwie wychowawczo-zawodowym, zwłaszcza przy orientacji zawodowej młodzieży kończącej gimnazjum. Zasób słownikowy jest bowiem jednym z najlepszych pojedynczych wskaźników inteligencji skrystalizowanej i dobrze prognozuje powodzenie w nauce opartej na przekazie werbalnym.
Stan dostępności narzędzia jest dziś problematyczny i trzeba to powiedzieć wprost. LEKSYKON nie występuje w katalogu Pracowni Testów Psychologicznych PTP ani w wydaniu 2022-2023, ani w wydaniu 2025-2026, co oznacza, że od co najmniej kilku lat nie jest w bieżącej sprzedaży. Egzemplarze pozostają natomiast w laboratoriach testów uczelni psychologicznych, gdzie bywają udostępniane studentom i pracownikom.
Typowe zastosowanie
Katalog laboratorium testów UG klasyfikuje LEKSYKON jako narzędzie z obszaru zdolności poznawczych i zdolności werbalnych przeznaczone dla młodzieży. Autor wskazywał ponadto na zastosowanie w poradnictwie wychowawczo-zawodowym, w szczególności przy poradach dotyczących orientacji zawodowej młodzieży kończącej gimnazjum. Drugi, mniej oczywisty obszar zastosowania to rola wzorca konstrukcyjnego. LEKSYKON posłużył jako podstawa budowy testów badających terminologię z określonych pól pojęciowych: Technika wokół nas (2015) i Informatyka wokół nas (2016) Waldemara Liba, opracowanych na potrzeby badań semantyki i pragmatyki terminologii technicznej i informatycznej. Konstrukcja zadań w poszczególnych bateriach pozwala, według tych autorów, badać także kompetencje komunikacyjne w zakresie danego pola pojęciowego. W praktyce badawczej LEKSYKON jest dziś rzadko stosowany. Przegląd metod i narzędzi diagnostycznych do badania słownictwa opublikowany w Nowej Audiofonologii (Muzyka-Furtak, 2015) wymienia go wyłącznie w bibliografii, bez omówienia, co dobrze oddaje jego obecny status: narzędzie znane z nazwy, ale bez żywej literatury.
Wymiary i podskale
Wynik ogólny60 pozycji
Łączny wskaźnik zasobu słownikowego i umiejętności posługiwania się nim, obejmujący wszystkie zadania testu. Według źródeł wtórnych to właśnie wynik ogólny ma najwyższą zgodność wewnętrzną, a wskaźniki dla obu słowników osobno są niższe – co jest typowe dla krótszych podskal wyodrębnianych z dłuższego testu. DO WERYFIKACJI Nie odnaleziono publicznie dostępnej wartości liczbowej rzetelności.
Słownik bierny (zasób pojęciowy)
Strona receptywna: rozumienie pojęć, czyli to, czy badany ma dane słowo w swoim zasobie leksykalnym. Odpowiadają temu zadania polegające na rozpoznawaniu nazw rzeczy i zjawisk na podstawie opisu lub definicji encyklopedycznej, doborze wyrazów o podobnym znaczeniu oraz precyzowaniu pojęć przez dodanie pasującego określenia przymiotnikowego. Według opisu testu pochodnego o deklarowanej identycznej budowie zadania mierzące zasób pojęciowy mieszczą się w bateriach II, III, IV, VII i VIII [DO WERYFIKACJI wobec podręcznika LEKSYKONU].
Słownik czynny (umiejętność stosowania pojęć)
Strona ekspresyjna: nie sama znajomość słowa, lecz umiejętność użycia go we właściwym kontekście. Odpowiadają temu zadania polegające na logicznym uzupełnianiu zdań, uzupełnianiu ich na podstawie wnioskowania z przesłanek zawartych w zdaniu oraz uzupełnianiu wyrazami o ustalonej liczbie liter. Według opisu testu pochodnego zadania te mieszczą się w bateriach I, V, VI i IX [DO WERYFIKACJI wobec podręcznika LEKSYKONU].
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Sześćdziesiąt zadań testowych zebranych w dziewięć baterii (nazywanych też ćwiczeniami), jednorodnych pod względem formy i sposobu rozwiązywania. Baterie oznaczone są numeracją rzymską i zawierają różną liczbę zadań. W każdej baterii znajduje się instrukcja oraz przykład poprawnie rozwiązanego zadania, co pozwala prowadzić badanie grupowo bez indywidualnego instruktażu. Zasadniczy podział przebiega w połowie testu: baterie I-V zawierają zadania zamknięte, a baterie VI-IX zadania otwarte. Ta konstrukcja nie jest przypadkowa – zadania zamknięte lepiej badają rozpoznawanie (słownik bierny), a zadania otwarte wymagają samodzielnego wytworzenia słowa (słownik czynny). Typy zadań opisywane w literaturze to: wskazywanie synonimów, rzeczowe uzupełnianie wyrażeń, określanie nazw dla przedmiotów zdefiniowanych lub opisanych, rozpoznawanie nazw na podstawie definicji encyklopedycznej, odnajdywanie typowych połączeń rzeczownika z przymiotnikiem, logiczne uzupełnianie zdań oraz uzupełnianie zdań wyrazami o ustalonej liczbie liter. DO WERYFIKACJI Powyższy opis budowy pochodzi w części z artykułu opisującego test pochodny (Informatyka wokół nas), którego autor deklaruje identyczną budowę z LEKSYKONEM, a w części z opracowań wtórnych. W tamtym teście baterie nosiły nazwy: I Uzupełnianie zdań, II Wyrazy o podobnym znaczeniu, III Jaką to ma nazwę?, IV Określenia, V Jeśli…, VI Dziesięć zadań, VII To samo, ale trochę inaczej, VIII Jak w encyklopedii…, IX Zadania z ułatwieniami – nie ma jednak potwierdzenia, że nazwy baterii w samym LEKSYKONIE są takie same. Treść zadań LEKSYKONU jest chroniona prawem autorskim i nie jest tu reprodukowana; w aneksie artykułu Liba znajduje się arkusz testu pochodnego, a nie LEKSYKONU.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali szacunkowej – to test wiadomości i umiejętności, w którym odpowiedzi są poprawne albo niepoprawne i ocenia się je według klucza. Nie ma pozycji odwracanych. W bateriach I-V badany wybiera odpowiedź spośród podanych, w bateriach VI-IX wpisuje ją samodzielnie, co wymaga oceny odpowiedzi otwartych według klucza i wprowadza element subiektywności nieobecny w zadaniach zamkniętych. Badanie prowadzi się metodą papier-ołówek, grupowo lub indywidualnie. DO WERYFIKACJI Czas badania nie jest podany w żadnym ze źródeł instytucjonalnych; opracowanie blogowe podaje około 50 minut, ale wymaga to potwierdzenia w podręczniku.
- Normy i interpretacja
- Test jest opisywany jako znormalizowany i wystandaryzowany, a normy stanowią osobny element kompletu obok podręcznika, klucza i arkusza (tak wymienia je katalog laboratorium testów Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego). Katalog Google Books odnotowuje istnienie podręcznika opartego na normalizacji z 1991 roku. Grupa docelowa: katalog laboratorium testów UG podaje wprost, że test służy do badania młodzieży w wieku 12-17 lat. To najbardziej precyzyjne publiczne wskazanie wieku, jakie udało się odnaleźć – opracowania wtórne mówią ogólnie o młodzieży. DO WERYFIKACJI Typ norm (steny, centyle, wyniki standaryzowane), liczebność i charakterystyka próby normalizacyjnej oraz zakresy wyników nie są podane w żadnym publicznie dostępnym źródle. Znajdują się wyłącznie w podręczniku (Jurkowski, 1997), który nie jest dostępny w otwartym dostępie. Osobny problem to wiek norm. Normalizacja pochodzi z 1991 roku, a więc sprzed ponad trzydziestu lat. Zasób słownikowy młodzieży jest wrażliwy na zmiany kulturowe, medialne i programowe, więc normy z tego okresu trzeba dziś traktować z dużą ostrożnością i wyraźnie zaznaczyć to w każdej pracy, która się na nich opiera.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Rozróżnia słownik bierny i czynny, a nie tylko mierzy globalny zasób słownictwa – to rzadka i diagnostycznie użyteczna cecha
- •Konstrukcja zadań jest przemyślana: baterie zamknięte (I-V) badają rozpoznawanie, baterie otwarte (VI-IX) wymagają samodzielnego wytworzenia słowa
- •Dziewięć baterii jednorodnych pod względem formy, każda z instrukcją i przykładem rozwiązanego zadania, co umożliwia sprawne badanie grupowe
- •Test polski, oparty na polskim materiale językowym – bez problemów typowych dla adaptacji zadań słownikowych z innego języka
- •Znormalizowany i wystandaryzowany przy współpracy Pracowni Testów Psychologicznych PTP, z osobnym zestawem norm w komplecie
- •Zasób słownikowy jest jednym z najsilniejszych pojedynczych wskaźników inteligencji skrystalizowanej, więc krótki test werbalny niesie dużo informacji prognostycznej
- •Sprawdzona wartość konstrukcyjna: schemat testu został wykorzystany przez innych autorów do budowy testów terminologii technicznej i informatycznej
- •Egzemplarze pozostają w laboratoriach testów uczelni (m.in. Uniwersytet Gdański, Uniwersytet Jagielloński), więc narzędzie jest wciąż fizycznie dostępne dla studentów psychologii
Ograniczenia
- •Narzędzie nie występuje w katalogu Pracowni Testów Psychologicznych PTP ani w wydaniu 2022-2023, ani 2025-2026 – nie jest w bieżącej sprzedaży, więc nie da się go kupić ani dokupić arkuszy
- •Normalizacja pochodzi z 1991 roku, a więc sprzed ponad trzydziestu lat; zasób słownikowy młodzieży jest szczególnie wrażliwy na zmiany kulturowe i programowe, więc normy są prawdopodobnie mocno zdezaktualizowane
- •[DO WERYFIKACJI] Brak jakiejkolwiek publikacji open access z danymi psychometrycznymi samego LEKSYKONU: nie są znane wartości rzetelności, dane o trafności, typ norm ani liczebność próby normalizacyjnej
- •[DO WERYFIKACJI] Nie jest znany czas badania ani zakresy wyników; opracowanie blogowe podaje około 50 minut, ale nie ma tego potwierdzenia w źródle instytucjonalnym
- •Wiedza o budowie testu pochodzi w znacznej mierze z artykułu opisującego test pochodny, którego autor deklaruje identyczną budowę – to solidny trop, ale nie jest to opis samego LEKSYKONU
- •Zadania w bateriach VI-IX są otwarte, więc ich ocena wymaga klucza i wprowadza ryzyko rozbieżności między osobami sprawdzającymi
- •Test mierzy inteligencję skrystalizowaną i jest silnie zależny od środowiska językowego oraz od dostępu do edukacji – nie nadaje się do porównywania osób o bardzo różnym tle społecznym bez uwzględnienia tej zmiennej
- •Wąska grupa wiekowa (według katalogu UG: 12-17 lat) wyklucza zastosowanie u dzieci młodszych i u dorosłych
- •Odniesienie autora do młodzieży kończącej gimnazjum pochodzi z nieistniejącego już ustroju szkolnego, co dodatkowo sygnalizuje, jak dawno test przestał być aktualizowany
Budowa
- Liczba pozycji
- 60
- Format odpowiedzi
- zadania testowe w 9 bateriach (ćwiczeniach) jednorodnych pod względem formy; połowa zadań zamknięta, połowa otwarta
- Wersje
- papier (badanie grupowe)
Podskale
Wynik ogólny
Słownik bierny
Słownik czynny
Obliczanie wyników
- Metoda
- Punktacja zero-jedynkowa wg klucza z podręcznika: wynik ogólny = liczba poprawnie rozwiązanych zadań ze wszystkich 9 baterii (0-60), dodatkowo wyniki cząstkowe słownika biernego i czynnego sumowane z odpowiednich baterii wg klucza. Wyniki surowe przelicza się na wyniki znormalizowane z tabel podręcznika (normalizacja 1991). Brak pozycji odwracanych (test wiadomości).
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Test wiadomości/umiejętności – zadania oceniane wg klucza poprawnych odpowiedzi, brak pozycji odwracanych. DO WERYFIKACJI: klucz i zakresy wyników wyłącznie w podręczniku (Jurkowski, 1997).
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź badanie grupowo lub indywidualnie, metodą papier-ołówek. Każda bateria ma własną instrukcję i przykład poprawnie rozwiązanego zadania, które należy z badanymi omówić przed rozpoczęciem danej baterii.
Krok 2: oceń odpowiedzi według klucza. Punktacja jest zero-jedynkowa: odpowiedź poprawna albo niepoprawna. Nie ma pozycji odwracanych, bo to test wiadomości i umiejętności, a nie kwestionariusz samoopisowy. W bateriach VI-IX odpowiedzi są otwarte, więc trzymaj się klucza i zapisz zasady, według których oceniałeś odpowiedzi wątpliwe.
Krok 3: policz wynik ogólny jako liczbę poprawnie rozwiązanych zadań ze wszystkich dziewięciu baterii (łącznie 60 zadań).
Krok 4: policz wyniki cząstkowe dla słownika biernego i czynnego, sumując zadania z odpowiednich baterii według klucza z podręcznika. DO WERYFIKACJI Przydział baterii do obu wskaźników opisany w literaturze dotyczy testu pochodnego (zasób pojęciowy: baterie II, III, IV, VII, VIII; umiejętność stosowania pojęć: baterie I, V, VI, IX) i wymaga sprawdzenia w podręczniku LEKSYKONU.
Krok 5: przelicz wyniki surowe na wyniki znormalizowane, korzystając z tabel z podręcznika. Zaznacz w pracy, z której normalizacji korzystasz i z którego roku ona pochodzi – przy normach z 1991 roku jest to obowiązkowa informacja, a nie formalność.
Krok 6: policz i podaj rzetelność uzyskaną na własnej próbie. Przy tym narzędziu jest to szczególnie ważne, bo nie ma publicznie dostępnej wartości podręcznikowej, którą można by zacytować jako punkt odniesienia. Dla wyniku ogólnego zastosuj współczynnik odpowiedni dla pozycji punktowanych zero-jedynkowo (na przykład KR-20 albo alfę Cronbacha liczoną na danych binarnych).
Dostępność
- Typ
- Dostępność nieznana
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP (podręcznik 1997); brak w aktualnym katalogu practest.com.pl
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- LEKSYKON – Language Test (Test Językowy Leksykon)
- Construct
- vocabulary resources (passive and active vocabulary) and the ability to use them by adolescents; a performance-based test, normed and standardized for research on general terminology
- Target group
- adolescents (per a blog description; per Google Books a manual with 1991 norms exists)
- Response format
- test tasks in 9 batteries (exercises) homogeneous in form; half closed-ended, half open-ended
- Scoring
- a knowledge/skills test – tasks scored against a key of correct answers, no reverse-scored items. [TO VERIFY]: key and score ranges available only in the manual (Jurkowski, 1997)
- Procedure
- paper-and-pencil; group or individual administration
- Notes
- Author: Andrzej Jurkowski; published in cooperation with the PTP Psychological Test Laboratory (Warsaw 1997; per Google Books a manual with 1991 norms exists). An open-access publication (Lib, 2016) confirms the author, year, norming and standardization, and the template structure (9 task batteries, 60 tasks in total; batteries I-V closed, VI-IX open – described for a derivative test declared structurally identical to Leksykon). Task descriptions (synonyms, completing expressions, naming referents, noun-adjective collocations) and the report of high internal consistency of the total score (lower for passive and active vocabulary) come from a secondary source and require confirmation in the manual. [TO VERIFY]: no open-access publication with a full psychometric description of Leksykon itself – reliability values, norms (type, sample), key, administration time, exact age group, current availability.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy. Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Zanim zaplanujesz badanie tym narzędziem, rozwiąż kwestię dostępu. LEKSYKON nie jest w sprzedaży: nie ma go w katalogu Pracowni Testów Psychologicznych PTP ani w edycji 2022-2023, ani 2025-2026. Realną drogą jest wypożyczenie z laboratorium testów uczelni – narzędzie figuruje w katalogach laboratoriów testów Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego oraz Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Sprawdź dostępność u siebie przed napisaniem rozdziału metodologicznego, a nie po.
Drugą kwestią są normy. Normalizacja pochodzi z 1991 roku. Jeżeli używasz norm, napisz w ograniczeniach wprost, że pochodzą sprzed ponad trzydziestu lat i że wyniki przeliczone należy traktować orientacyjnie. W większości prac badawczych rozsądniejsze jest pracowanie wyłącznie na wynikach surowych – do korelacji i porównań grup normy nie są potrzebne, a przy zdezaktualizowanych tabelach wręcz szkodzą.
Trzecia kwestia to rzetelność. Nie ma publicznie dostępnej wartości alfa dla LEKSYKONU. Informacja o wysokiej zgodności wewnętrznej wyniku ogólnego i niższej dla obu słowników pochodzi ze źródła wtórnego i nie nadaje się do zacytowania w pracy jako dana psychometryczna. Policz rzetelność na własnej próbie i to ją raportuj. Pamiętaj, że dla pozycji punktowanych zero-jedynkowo właściwym współczynnikiem jest KR-20 (równoważny alfie na danych binarnych).
Czwarta kwestia to opis budowy. Wszystko, co wiadomo publicznie o wewnętrznej strukturze testu, pochodzi pośrednio z artykułu Waldemara Liba opisującego test pochodny Informatyka wokół nas, którego autor deklaruje, że budowa testu i zadań jest taka sama jak w teście wzorcowym LEKSYKON. Jeśli powołujesz się na podział na dziewięć baterii i na przydział zadań do słownika biernego i czynnego, zacytuj Liba i zaznacz, że opis dotyczy testu pochodnego, a nie bezpośrednio LEKSYKONU. Jeżeli masz dostęp do podręcznika, sprawdź to i popraw – to najbardziej wartościowy wkład, jaki możesz wnieść, opisując to narzędzie.
W rozdziale metodologicznym opisz: nazwę i autora (Andrzej Jurkowski), rok i wydawcę (Pracownia Testów Psychologicznych PTP, Warszawa 1997), liczbę zadań (60) i baterii (9), podział na zadania zamknięte i otwarte, mierzone wskaźniki (wynik ogólny, słownik bierny, słownik czynny), grupę wiekową, procedurę (papier-ołówek, badanie grupowe) oraz sposób punktowania. Podaj też, skąd pozyskałeś narzędzie.
Jeżeli LEKSYKON jest niedostępny, rozważ narzędzia zastępcze mierzące ten sam konstrukt: Test Rozumienia Słów, Test Słów Weissa albo werbalne części baterii inteligencji. Sięganie po nieaktualne narzędzie tylko dlatego, że pasuje nazwą, nie jest dobrym uzasadnieniem metodologicznym.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy zależy Ci na aktualnych normach – normalizacja pochodzi z 1991 roku i jest niemal na pewno zdezaktualizowana
- •Gdy praca wymaga podania rzetelności narzędzia z literatury – nie ma publicznie dostępnych wartości dla LEKSYKONU
- •Gdy badasz dzieci w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym – narzędzie przeznaczone jest dla młodzieży (według katalogu laboratorium UG: 12-17 lat)
- •Gdy badasz dorosłych – dla tej grupy narzędzie nie ma norm ani nie było konstruowane
- •Gdy badasz osoby dwujęzyczne, cudzoziemców uczących się polskiego lub osoby z zaburzeniami rozwoju mowy – test mierzy zasób słownikowy w polszczyźnie ogólnej i będzie wobec nich stronniczy
- •Gdy nie masz dostępu do klucza i norm – bez klucza nie da się ocenić zadań otwartych z baterii VI-IX
- •Gdy potrzebujesz diagnozy klinicznej zaburzeń językowych – to test zdolności werbalnych, a nie narzędzie logopedyczne
- •Gdy chcesz kupić narzędzie – nie jest dostępne w bieżącej ofercie wydawcy
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Zasób słownikowy bierny i czynny młodzieży a osiągnięcia szkolne z przedmiotów humanistycznych
- Różnica między słownikiem biernym a czynnym jako wskaźnik gotowości do wypowiedzi ustnej u uczniów szkoły podstawowej
- Zasób słownikowy a wybory edukacyjne i zawodowe młodzieży kończącej szkołę podstawową
- Aktualność norm testów słownikowych z lat dziewięćdziesiątych: porównanie wyników współczesnej próby z normami LEKSYKONU
- Terminologia ogólna a terminologia specjalistyczna: porównanie wyników w LEKSYKONIE i w teście Informatyka wokół nas
- Czytelnictwo a zasób słownikowy młodzieży: badanie korelacyjne
- Zasób słownikowy a inteligencja skrystalizowana: związek LEKSYKONU z werbalnymi podtestami baterii inteligencji
- Rzetelność testu słownikowego dla zadań zamkniętych i otwartych: analiza porównawcza na własnej próbie
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa testu wzorcowego i jego rola konstrukcyjna
Waldemar Lib (Edukacja – Technika – Informatyka, 2016, 3(17), 163-171, DOI 10.15584/eti.2016.3.25) podaje, że podstawą opracowania jego testu Informatyka wokół nas był test LEKSYKON, wykonany, znormalizowany i wystandaryzowany na potrzeby badań terminologii ogólnej przez A. Jurkowskiego (1997) przy współpracy Pracowni Testów Psychologicznych PTP, oraz że budowa testu i występujących w nim zadań jest taka sama jak w teście wzorcowym LEKSYKON. Test pochodny zawiera 9 baterii zadań o łącznej liczbie 60 zadań, o różnej liczbie zadań w poszczególnych bateriach; każda bateria zawiera instrukcję i przykład poprawnie rozwiązanego zadania. Zadania określające zasób pojęciowy mieszczą się w bateriach II, III, IV, VII i VIII, a zadania określające umiejętność stosowania pojęć w bateriach I, V, VI i IX. Połowa zadań (baterie I-V) jest zamknięta, pozostałe (baterie VI-IX) otwarte. Lib przytacza też za Jurkowskim, że test może być przydatny w poradnictwie wychowawczo-zawodowym, zwłaszcza przy orientacji zawodowej młodzieży kończącej gimnazjum.
źródłoSkład kompletu i grupa wiekowa
Katalog laboratorium testów Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego (edycja 2025) wymienia pozycję Test językowy LEKSYKON autorstwa Jurkowskiego, podając elementy kompletu: podręcznik, klucz, arkusz, normy. Przedmiot badania określono jako zdolności poznawcze i zdolności werbalne u młodzieży, a w uwagach zapisano, że narzędzie służy do badania młodzieży w wieku 12-17 lat. Jest to najbardziej precyzyjne publicznie dostępne wskazanie grupy wiekowej, jakie udało się odnaleźć.
źródłoObecność w zbiorach uczelnianych i dane wydawnicze
Wykaz testów biblioteki Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego notuje pozycję LEKSYKON – Test Językowy LEKSYKON, autor Andrzej Jurkowski, Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych, 1997. Potwierdza to autorstwo, wydawcę i rok wydania niezależnie od źródeł wtórnych. Katalog Google Books odnotowuje ponadto pozycję Test językowy Leksykon: normalizacja 1991. Podręcznik, tego samego autora, co wskazuje na istnienie wcześniejszej normalizacji z 1991 roku.
źródłoWycofanie z oferty wydawcy
Przeszukanie pełnych tekstów dwóch katalogów Pracowni Testów Psychologicznych PTP – wydania 2022-2023 oraz wydania 2025-2026, każdy po 150 stron – nie dało ani jednego wystąpienia słów Leksykon ani Jurkowski. Oznacza to, że narzędzie nie znajduje się w bieżącej ofercie wydawcy i nie było w niej także w poprzedniej edycji katalogu. Kupno kompletu ani dokupienie arkuszy nie jest zatem możliwe; jedyną drogą dostępu pozostają zbiory laboratoriów testów uczelni.
źródłoMiejsce w literaturze przedmiotu
Przegląd metod i narzędzi diagnostycznych do badania słownictwa autorstwa Ewy Muzyki-Furtak (Nowa Audiofonologia, 2015, 4(4), 36-44) wymienia LEKSYKON wyłącznie w bibliografii (pozycja 38: Jurkowski A. Test Językowy. Leksykon. Warszawa: PTP; 1997), bez omówienia budowy, grupy wiekowej ani danych psychometrycznych. Ponowna kwerenda nie wykazała żadnej publikacji open access zawierającej pełny opis psychometryczny samego LEKSYKONU DO WERYFIKACJI. Status narzędzia można więc opisać jako znane z nazwy, ale pozbawione żywej literatury badawczej.
źródłoPodobne narzędzia
TRS (Test Rozumienia Słów – Wersja Standard i dla Zaawansowanych)
Mierzy zasób słownikowy jako wskaźnik zdolności werbalnych i inteligencji skrystalizowanej, ale koncentruje się na rozumieniu słów (słownik bierny) i nie rozdziela go od strony czynnej. Najbliższy funkcjonalny zamiennik LEKSYKONU, z tą przewagą, że jest dostępny.
WS/ZF-R (Test Słów i Test Liczb Weissa)
Mierzy zdolności skrystalizowane w dwóch obszarach: zasób słownikowy i zdolności numeryczne. Pomyślany jako uzupełnienie diagnozy inteligencji płynnej, więc naturalnie łączy się z testami neutralnymi kulturowo, czego LEKSYKON nie oferuje.
TSD (Test Słownikowy dla Dzieci)
Odpowiednik dla młodszej grupy wiekowej, również rozdzielający język receptywny (rozumienie) i ekspresyjny (mówienie) – czyli tę samą opozycję co słownik bierny i czynny w LEKSYKONIE, tyle że u dzieci.
TZJ (Test Zdolności Językowych)
Mierzy uzdolnienia do nauki języków obcych, a nie zasób słownictwa w języku ojczystym. Odpowiada na pytanie o potencjał językowy, a nie o aktualny stan zasobu leksykalnego.
APIS-P(R) (Bateria Testów APIS-P)
Bateria inteligencji z wyodrębnionym czynnikiem zdolności werbalnych, przeznaczona między innymi dla młodzieży. Daje szerszy obraz zdolności poznawczych, ale słownictwo jest w niej tylko jednym z elementów, a nie przedmiotem osobnej, rozbudowanej diagnozy.
Test inteligencji ogólnej z silnym komponentem werbalnym (antonimy, wyrażenia frazeologiczne) i osobnym wynikiem czynnikowym Wiedza. Przeznaczony jednak dla studentów i dorosłych z wyższym wykształceniem, a nie dla młodzieży szkolnej.
Bibliografia
- Jurkowski A. (1997). Test Językowy Leksykon. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Jurkowski A. Test językowy Leksykon: normalizacja 1991. Podręcznik.
- Lib W. (2016). Test słownikowy badający terminologię informatyczną "Informatyka wokół nas" – autorska propozycja narzędzia badawczego. Edukacja – Technika – Informatyka, 3(17), 163-171. DOI: 10.15584/eti.2016.3.25.
- Muzyka-Furtak E. (2015). Słownictwo – przegląd metod i narzędzi diagnostycznych. Nowa Audiofonologia, 4(4), 36-44.
Źródła
- artykuł open accesshttps://repozytorium.ur.edu.pl/server/api/core/bitstreams/b7c00abd-1509-45c9-ac9c-2836ccd6b8c8/content
- artykuł open accesshttps://www.nowaaudiofonologia.pl/Slownictwo-przeglad-metod-i-narzedzi-diagnostycznych,129592,0,1.html
- innehttps://books.google.com/books/about/Test_j%C4%99zykowy_Leksykon.html?id=94tBygAACAAJ
- blog (do potwierdzenia)https://poprawaprac.pl/test-jezykowy-leksykon/
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- repozytoriumhttps://wns.ug.edu.pl/sites/wns.ug.edu.pl/files/_nodes/strona/36861/files/katalog-testow-2025.pdf
- repozytoriumhttps://psychologia.uj.edu.pl/documents/110813215/138044440/TESTY_BIBLIOTEKA_30_11_2015+WYKAZ+TEST%C3%93W/e8a566ef-0e7a-483f-a59f-038ec0ebd1b4
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_2022-2023.pdf
- repozytoriumhttps://books.google.pl/books/about/Test_j%C4%99zykowy_Leksykon.html?id=94tBygAACAAJ
Uwagi
Autor: Andrzej Jurkowski; test wydany we współpracy z Pracownią Testów Psychologicznych PTP (Warszawa 1997; wg Google Books istnieje podręcznik z normalizacją 1991). Publikacja OA (Lib, 2016, repozytorium UR) potwierdza: autora, rok, normalizację i standaryzację oraz budowę wzorcową (9 baterii zadań, łącznie 60 zadań; baterie I-V zamknięte, VI-IX otwarte – opis dotyczy testu pochodnego o budowie deklarowanej jako identyczna z Leksykonem); arkusz w aneksie: NIE (w aneksie jest arkusz testu pochodnego "Informatyka wokół nas", nie Leksykonu). Opis zadań (synonimy, uzupełnianie wyrażeń, nazywanie desygnatów, związki rzeczownik-przymiotnik) i informacja o wysokiej zgodności wewnętrznej wyniku ogólnego (niższej dla słownika biernego i czynnego) – za poprawaprac.pl, wymaga potwierdzenia w podręczniku. DO WERYFIKACJI: brak publikacji OA z pełnym opisem psychometrycznym samego Leksykonu (ponowna kwerenda 2026-07-18: Nowa Audiofonologia jedynie cytuje podręcznik, bez danych) – wartości rzetelności, normy (typ, próba), klucz, czas badania, dokładna grupa wiekowa, aktualna dostępność. DOSTĘPNOŚĆ: narzędzie nie występuje w katalogu Pracowni Testów Psychologicznych ani w wydaniu 2022/2023, ani 2025/2026 (sprawdzone w pełnych tekstach obu katalogów, po 150 stron) - zostało wycofane ze sprzedaży. Figuruje natomiast w katalogach laboratoriów testów Uniwersytetu Gdańskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, co jest jedyną potwierdzoną drogą dostępu. DO WERYFIKACJI: jakiekolwiek dane psychometryczne oraz czas badania - brak ich w źródłach otwartych.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.