Test Słów i Test Liczb Rudolfa H. Weissa (WS/ZF-R)
Wortschatztest (WS) und Zahlenfolgentest (ZF) - Revision
Zdolności skrystalizowane: zasób słownikowy (zdolności werbalne) i zdolności numeryczne; uzupełnienie diagnozy inteligencji płynnej mierzonej CFT 20-R
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Rudolf H. Weiss (rewizja we współpracy z Bernhardem Weissem)
- Polska adaptacja
- Anna Matczak, Joanna Stańczak (polska adaptacja i podręcznik) (2016)
- Grupa docelowa
- dzieci i młodzież 8-19 lat
- Czas badania
- po 12 minut na każdy test (badanie na czas)
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Test Słów i Test Liczb Rudolfa H. Weissa (WS/ZF-R) mierzą zdolności skrystalizowane u dzieci i młodzieży w wieku 8-19 lat: zasób słownikowy jako wskaźnik zdolności werbalnych oraz zdolności liczbowe. Podstawą teoretyczną jest rozróżnienie Cattella na inteligencję płynną i skrystalizowaną. Inteligencja płynna to potencjał rozwiązywania nowych problemów, natomiast skrystalizowana to ta jego część, która przełożyła się na realnie nabytą wiedzę i umiejętności ważne kulturowo. Narzędzie zostało pomyślane wprost jako dopełnienie diagnozy inteligencji płynnej prowadzonej testem CFT 20-R.
To powiązanie stanowi o głównym sensie narzędzia. Zestawienie wyniku zdolności skrystalizowanych z wynikiem inteligencji płynnej pozwala ocenić, w jakim stopniu badany wykorzystał posiadane możliwości intelektualne przy zdobywaniu wiedzy i umiejętności. Wysoki potencjał przy niskich zdolnościach skrystalizowanych sygnalizuje niewykorzystane możliwości, na przykład wskutek zaniedbań środowiskowych lub trudności szkolnych, i jest przesłanką do objęcia ucznia wsparciem. Z tego powodu testy bywają rekomendowane w poradnictwie szkolnym, między innymi przy identyfikowaniu uczniów wymagających programów wyrównawczych, oraz przy prognozowaniu powodzenia szkolnego.
Pomiar składa się z dwóch niezależnych części. Test Słów bada bierny zasób słów: zadanie polega na odnalezieniu synonimu słowa-hasła wśród pięciu podanych wyrazów, przy czym hasłami są głównie rzeczowniki. Ma on dwie wersje różniące się trudnością, przeznaczone dla dzieci w wieku 8-12 lat oraz dla młodzieży w wieku 13-19 lat, każda po 30 pozycji. Test Liczb bada zdolności liczbowe za pomocą szeregów liczbowych: badany wykrywa regułę rządzącą sześcioelementowym ciągiem i wybiera jego siódmy element spośród pięciu podanych; test liczy 21 zadań. Oba testy są badaniami na czas, po 12 minut każdy, i mają formy równoległe B, co pozwala powtórzyć badanie w krótkim odstępie. Narzędzie objęte jest kategorią C, zastrzeżoną dla psychologów. Istotne zastrzeżenie: wydawca sam wskazuje, że w najmłodszych grupach wiekowych rzetelność nie pozwala rekomendować testów do diagnozy indywidualnej.
Typowe zastosowanie
Podstawowym zastosowaniem jest uzupełnienie diagnozy inteligencji płynnej (CFT 20-R) o pomiar zdolności skrystalizowanych, co pozwala ocenić stopień wykorzystania możliwości intelektualnych przez ucznia. Wydawca wskazuje ponadto prognozowanie powodzenia szkolnego oraz poradnictwo szkolne, w tym identyfikowanie uczniów wymagających programów wyrównawczych. Dzięki formom równoległym B możliwe jest powtórzenie badania w stosunkowo krótkim odstępie czasu, co bywa przydatne w ocenie efektów oddziaływań.
Wymiary i podskale
Test Słów (WS) - zdolności werbalne30 pozycji
Bierny zasób słów mierzony rozpoznawaniem synonimów słów-haseł spośród pięciu podanych wyrazów. Dwie wersje o różnej trudności: dla dzieci (8-12 lat) i dla młodzieży (13-19 lat), każda po 30 pozycji. Wysoka rzetelność połówkowa (powyżej 0,80) uzyskana powyżej 10. roku życia w wersji dla dzieci i powyżej 14. roku życia w wersji dla młodzieży.
Test Liczb (ZF) - zdolności liczbowe21 pozycji
Uzupełnianie sześcioelementowych szeregów liczbowych siódmym elementem wybieranym spośród pięciu podanych, co wymaga wykrycia relacji ilościowych między elementami. Wysoka rzetelność połówkowa (powyżej 0,80) powyżej 9. roku życia, ale niska stabilność bezwzględna w większości grup.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Oba testy mają zadania zamknięte z wyborem odpowiedzi spośród pięciu możliwości. W Teście Słów podaje się słowo-hasło (głównie rzeczownik) i pięć wyrazów, wśród których badany wskazuje synonim; wersja dla dzieci i wersja dla młodzieży liczą po 30 pozycji i różnią się stopniem trudności. W Teście Liczb każde z 21 zadań zawiera sześcioelementowy szereg liczbowy oraz pięć liczb do wyboru, spośród których należy wskazać właściwy element siódmy. Oba testy mają formy równoległe oznaczone literą B. Podawana w metryce liczba 51 to suma zadań obu testów (30 plus 21), a nie długość jednego narzędzia. Treści zadań nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- Nie występuje skala szacunkowa: są to testy wykonaniowe z kluczem poprawności, więc pozycje odwrócone nie mają zastosowania. Badany wybiera jedną z pięciu podanych możliwości. Oba testy są badaniami na czas, po 12 minut każdy, i mogą być prowadzone indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Wydawca podaje normy oparte na próbach ogólnopolskich dla uczniów w wieku od 8 do 19 lat, skonstruowane oddzielnie dla Testu Słów i Testu Liczb. Pełnych tabel przeliczeniowych się nie reprodukuje; znajdują się w podręczniku. Przy interpretacji trzeba jednak uwzględnić wyraźne zastrzeżenie samego wydawcy dotyczące rzetelności: wysoką zgodność wewnętrzną (rzetelność połówkowa powyżej 0,80) uzyskano dla Testu Słów powyżej 10. roku życia w wersji dla dzieci i powyżej 14. roku życia w wersji dla młodzieży, a dla Testu Liczb powyżej 9. roku życia. W pozostałych, najmłodszych próbach współczynniki nie pozwalają rekomendować testów w diagnozie indywidualnej. Oznacza to, że mimo istnienia norm dla całego zakresu 8-19 lat, indywidualne wnioskowanie o najmłodszych badanych jest niewskazane. Test należy do kategorii C, dostępnej wyłącznie dla psychologów.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Pomyślane jako dopełnienie CFT 20-R, co umożliwia porównanie potencjału płynnego z realnie nabytymi zdolnościami skrystalizowanymi
- •Formy równoległe B pozwalają powtórzyć badanie w krótkim odstępie bez efektu uczenia się materiału
- •Normy ogólnopolskie dla całego zakresu 8-19 lat, opracowane oddzielnie dla obu testów
- •Krótkie i możliwe do przeprowadzenia grupowo (po 12 minut na test), przy zamkniętej formie zadań
Ograniczenia
- •W najmłodszych grupach wiekowych rzetelność nie pozwala, według samego wydawcy, rekomendować testów w diagnozie indywidualnej
- •Test Liczb ma niską stabilność bezwzględną w większości badanych grup, co ogranicza wnioskowanie o trwałych różnicach indywidualnych
- •Badanie na czas: wynik zależy także od tempa pracy, co może krzywdzić osoby pracujące wolno, lecz poprawnie
- •Zasób słownikowy silnie zależy od środowiska i dostępu do edukacji, więc niski wynik nie musi oznaczać niskiego potencjału
- •Kategoria C ogranicza dostęp wyłącznie do psychologów, a komplet materiałów jest kosztowny
Budowa
- Liczba pozycji
- 51
- Format odpowiedzi
- zadania zamknięte z wyborem odpowiedzi: Test Słów – wskazywanie synonimu spośród 5 opcji (30 zadań); Test Liczb – uzupełnianie serii liczbowych (21 zadań)
- Wersje
- wersje równoległe A i B
- papier-ołówek
Podskale
Test Słów (WS)
Test Liczb (ZF)
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma poprawnych odpowiedzi osobno dla Testu Słów i Testu Liczb; przeliczenie na normy
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Testy wykonaniowe z czasem ograniczonym (po 12 minut na test) – pozycje odwrócone nie dotyczą.
Jak policzyć wynik
Krok 1: dobierz właściwą wersję Testu Słów do wieku badanego, czyli wersję dla dzieci przy 8-12 latach i wersję dla młodzieży przy 13-19 latach. Zastosowanie niewłaściwej wersji zaburza trudność zadań i unieważnia odniesienie do norm.
Krok 2: przeprowadź każdy test z zachowaniem limitu 12 minut i policz liczbę poprawnych odpowiedzi osobno dla Testu Słów i osobno dla Testu Liczb, zgodnie z kluczem. Są to testy wykonaniowe, więc nie ma pozycji odwracanych. Częstym błędem jest sumowanie obu testów w jeden wskaźnik: liczba 51 to suma zadań, a nie wspólna skala, i każdy test ma własne normy.
Krok 3: przelicz wyniki surowe na normy oddzielnie dla obu testów, korzystając z tabel dla właściwego wieku. Zanim sformułujesz wniosek o konkretnej osobie, sprawdź, czy jej grupa wiekowa mieści się w zakresie, dla którego wydawca potwierdza wystarczającą rzetelność (Test Słów powyżej 10. roku życia w wersji dla dzieci i powyżej 14. w wersji dla młodzieży, Test Liczb powyżej 9. roku życia). Poniżej tych progów wyniki nadają się do analiz grupowych, ale nie do diagnozy indywidualnej.
Krok 4: jeśli celem jest ocena wykorzystania potencjału, zestaw wyniki z rezultatem testu inteligencji płynnej (CFT 20-R) i interpretuj rozbieżność, a nie same wartości bezwzględne. Przy powtarzaniu badania w krótkim odstępie użyj formy równoległej B. W pracy zaraportuj rzetelność policzoną na własnej próbie.
Normy
Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Typ norm
- ogólnopolskie, osobne dla obu testów w całym zakresie wieku 8-19 lat
- Interpretacja
- wyższy wynik = wyższy poziom zdolności werbalnych/numerycznych
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- pomyślana jako uzupełnienie CFT 20-R (predykcja powodzenia szkolnego); wg wydawcy wysoka zgodność wewnętrzna Testu Słów (split-half > 0,80 od 10 r.ż.) i Testu Liczb (od 9 r.ż.)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP (practest.com.pl)
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 783,15 zł (komplet); podręcznik 297,11 zł; klucze 278,04 zł; arkusze 25 szt. po 52,00 zł (cennik 07-12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Wortschatztest (WS) und Zahlenfolgentest (ZF) - Revision
- Construct
- Crystallized abilities: vocabulary (verbal abilities) and numerical abilities; complements the assessment of fluid intelligence measured with the CFT 20-R
- Target group
- children and adolescents aged 8-19 years
- Response format
- closed multiple-choice tasks: Word Test – selecting a synonym from 5 options (30 tasks); Number Test – completing number series (21 tasks)
- Scoring
- sum of correct answers, separately for the Word Test and the Number Test; converted to norms. Timed performance tests (12 minutes per test)
- Norms / interpretation
- nationwide Polish norms, separate for both tests across the full 8-19 age range; higher score = higher verbal/numerical ability
- Procedure
- performance-based; individual or group administration
- Administration time
- 12 minutes per test (timed administration)
- Notes
- Identity established: the 'Weiss Word and Number Test' from the source document is the WS/ZF-R published by the Polish Psychological Association's Test Laboratory (adaptation by Matczak and Stanczak, 2016), companion tests to the CFT 20-R. Per the publisher, high internal consistency of the Word Test (split-half > 0.80 from age 10) and the Number Test (from age 9). [TO VERIFY]: exact reliability coefficients (figures in the manual), year of the original German revision.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii podaj pełną nazwę i skrót, autora oryginału (Rudolf H. Weiss) oraz autorki polskiej adaptacji i podręcznika (Anna Matczak, Joanna Stańczak, 2016), wydawcę, wiek badanych (8-19 lat), oba testy wraz z liczbą zadań, użytą wersję Testu Słów (dla dzieci albo dla młodzieży), formę A lub B, limit czasu 12 minut na test oraz informację, z których norm korzystasz. Zaznacz, że oba testy analizujesz oddzielnie.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe osobno dla Testu Słów i Testu Liczb, rzetelność policzoną na własnej próbie oraz, przy porównaniach grup, wielkość efektu. W dyskusji koniecznie odnieś się do ograniczeń rzetelności sygnalizowanych przez wydawcę, zwłaszcza jeśli badasz dzieci młodsze, oraz do niskiej stabilności Testu Liczb, jeżeli prowadzisz pomiar powtarzany.
Zaplanuj formalności i procedurę: test należy do kategorii C, więc wymaga uprawnień psychologicznych, co w pracach studenckich zwykle oznacza współpracę z promotorem lub psychologiem. Zadbaj o precyzyjny pomiar czasu i jednakowe warunki dla wszystkich badanych, bo przy badaniu na czas nawet drobne różnice w prowadzeniu wpływają na wynik. Jeśli planujesz interpretację potencjału, zaplanuj równolegle badanie CFT 20-R, bo dopiero zestawienie obu pomiarów realizuje zamysł, dla którego narzędzie powstało.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy chcesz postawić diagnozę indywidualną u najmłodszych badanych, dla których wydawca nie potwierdza wystarczającej rzetelności
- •Gdy interesuje Cię inteligencja płynna lub potencjał niezależny od wiedzy nabytej (właściwszy będzie CFT 20-R lub testy matryc)
- •Gdy nie możesz zapewnić standardowych warunków badania na czas z dokładnym pomiarem 12 minut
- •Gdy nie masz uprawnień wymaganych dla kategorii C ani możliwości współpracy z osobą, która je posiada
- •Gdy badasz dzieci poniżej 8. roku życia lub osoby dorosłe, dla których narzędzie nie ma norm
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Zdolności skrystalizowane a płynne u uczniów: porównanie wyników WS/ZF-R i CFT 20-R
- Zasób słownikowy a osiągnięcia szkolne uczniów klas starszych szkoły podstawowej
- Rozbieżność między potencjałem intelektualnym a zdolnościami skrystalizowanymi jako wskaźnik niewykorzystanych możliwości
- Zdolności liczbowe a oceny z matematyki u młodzieży szkół ponadpodstawowych
- Wpływ środowiska rodzinnego i dostępu do książek na zasób słownikowy dzieci w wieku szkolnym
- Zdolności werbalne i numeryczne a typ szkoły wybieranej przez uczniów
- Stabilność wyników testów zdolności skrystalizowanych w pomiarze powtarzanym z użyciem form równoległych
- Trafność prognostyczna testów zdolności skrystalizowanych wobec powodzenia szkolnego
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa obu testów
Katalog wydawcy opisuje Test Słów jako pomiar biernego zasobu słów przez wyszukiwanie synonimów słów-haseł wśród pięciu podanych wyrazów, w dwóch wersjach trudności (dla dzieci 8-12 lat i dla młodzieży 13-19 lat) po 30 pozycji każda. Test Liczb liczy 21 zadań polegających na uzupełnianiu sześcioelementowych szeregów liczbowych siódmym elementem wybieranym spośród pięciu podanych. Oba testy mają formy równoległe B, a czas każdego ograniczono do 12 minut.
źródłoRzetelność i jej ograniczenia
Dla Testu Słów wysoką zgodność wewnętrzną (rzetelność połówkowa powyżej 0,80) uzyskano powyżej 10. roku życia w wersji dla dzieci i powyżej 14. roku życia w wersji dla młodzieży; w pozostałych próbach współczynniki nie pozwalają rekomendować testu w diagnozie indywidualnej. Dla Testu Liczb analogiczny poziom osiągnięto powyżej 9. roku życia, przy obniżonych współczynnikach w dwóch najmłodszych próbach. Stabilność bezwzględna Testu Liczb jest niska w większości grup; wyniki nie poprawiają się istotnie przy powtórzeniu badania po trzech tygodniach.
źródłoTrafność
Za trafnością przemawiają: zgodna z teorią inteligencji skrystalizowanej zmienność wyników wraz z wiekiem, różnice związane z typem szkoły, umiarkowanej wielkości korelacje z testami inteligencji płynnej (CFT 20-R oraz matryce Ravena TMS-K) oraz dość wysokie korelacje z ocenami szkolnymi, zwłaszcza w starszych klasach szkoły podstawowej i na początku szkoły ponadpodstawowej.
źródłoNormy i zastosowania
Normy oparto na próbach ogólnopolskich dla uczniów w wieku 8-19 lat i skonstruowano oddzielnie dla obu testów. Wydawca wskazuje zastosowanie do oceny stopnia wykorzystania możliwości intelektualnych (przez porównanie z pomiarem inteligencji płynnej), prognozowania powodzenia szkolnego oraz poradnictwa szkolnego, w tym identyfikacji uczniów wymagających programów wyrównawczych.
źródłoPodobne narzędzia
CFT 20-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 2 zrewidowana)
Mierzy inteligencję płynną i jest narzędziem, którego dopełnieniem miały być WS/ZF-R; dopiero zestawienie obu pomiarów pozwala ocenić wykorzystanie potencjału.
TRS-S / TRS-Z (Test Rozumienia Słów)
Analogiczna logika pomiaru zasobu słownikowego jako wskaźnika inteligencji skrystalizowanej, ale dla młodzieży i dorosłych, bez części liczbowej i bez ograniczenia czasu.
TSD (Test Słownikowy dla Dzieci)
Pomiar zdolności werbalnych u młodszych dzieci (4-7 lat), obejmujący mowę bierną i czynną; uzupełnia zakres wiekowy poniżej progu WS/ZF-R.
CFT 1-R (Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella, wersja 1 zrewidowana)
Wersja testu inteligencji płynnej dla młodszych dzieci; stosowana tam, gdzie badany nie mieści się jeszcze w zakresie CFT 20-R.
Bibliografia
- Matczak A., Stańczak J. (2016). Test Słów i Test Liczb Rudolfa H. Weissa WS/ZF-R. Polska adaptacja i podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/WS-ZF-R
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_2022-2023.pdf
Uwagi
Tożsamość ustalona: 'Test Słów i Test Liczb Weissa' z dokumentu v0.1 to WS/ZF-R wydawany przez PTP (adaptacja Matczak, Stańczak 2016), testy towarzyszące CFT 20-R. DO WERYFIKACJI: dokładne współczynniki rzetelności (liczby w podręczniku), rok oryginalnej rewizji niemieckiej.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.