Kwestionariusz Twórczego Zachowania KANH
Postawa twórcza vs odtwórcza – sfera poznawcza na kontinuum zachowania algorytmiczne (A) – heurystyczne (H) oraz sfera motywacyjno-emocjonalna na kontinuum konformizm (K) – nonkonformizm (N)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Stanisław Popek (1990)
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
KANH mierzy postawę twórczą przeciwstawioną postawie odtwórczej. Nie jest to test zdolności ani pomiar produktów twórczych – narzędzie nie sprawdza, czy ktoś wymyśla oryginalne rozwiązania, tylko czy ma dyspozycję do zachowań, które twórczości sprzyjają. Twórczość jest tu więc ujęta osobowościowo, jako sposób funkcjonowania, a nie jako wynik.
Skrót rozwija się w cztery pojęcia, które w koncepcji Stanisława Popka układają się w dwie pary. K to konformizm, A to zachowania algorytmiczne, N to nonkonformizm, H to zachowania heurystyczne. Pary te opisują dwie różne sfery człowieka. Konformizm i nonkonformizm należą do sfery motywacyjno-emocjonalnej i charakterologicznej: mówią o tym, na ile człowiek podporządkowuje się otoczeniu, a na ile potrafi być samodzielny, niezależny i odważny w wyrażaniu siebie. Zachowania algorytmiczne i heurystyczne należą do sfery poznawczej: opisują, czy człowiek posługuje się gotowymi schematami i sprawdzonymi procedurami, czy raczej szuka rozwiązań własnych, przekształcając zadanie.
Z tych czterech składników powstają dwie postawy. Postawa twórcza to połączenie nonkonformizmu i zachowań heurystycznych (N plus H): samodzielność charakteru idzie w parze z giętkością myślenia. Postawa odtwórcza to połączenie konformizmu i zachowań algorytmicznych (K plus A): podporządkowanie idzie w parze ze sztywnością poznawczą. Popek zakłada wzajemne oddziaływanie obu sfer – sama sprawność poznawcza nie wystarczy, jeśli człowiek nie ma odwagi wyjść poza to, czego się od niego oczekuje.
Cechy składające się na oba bieguny są w koncepcji wyliczone bardzo konkretnie. Po stronie odtwórczej wymienia się między innymi sztywność intelektualną, stereotypowość, uległość, bierność i brak samodzielności. Po stronie twórczej – giętkość adaptacyjną, samoorganizację, niezależność, otwartość, aktywność, tolerancję i odwagę.
Wynik KANH mówi więc o nasileniu dyspozycji, a nie o realnym dorobku twórczym. Wysoki wynik nonkonformizmu nie oznacza, że ktoś tworzy; oznacza, że ma cechy, które twórczości sprzyjają. Do oceny samego myślenia dywergencyjnego lub produktu twórczego służą narzędzia innego rodzaju.
Typowe zastosowanie
Badania nad twórczością w psychologii i pedagogice: postawa twórcza uczniów i studentów, związek postawy twórczej z osiągnięciami szkolnymi, ze stylem wychowania i z klimatem klasy, twórczość w zawodach wymagających innowacyjności, a także programy rozwijania kreatywności i ocena ich efektów. W polskiej literaturze KANH jest jednym z najczęściej cytowanych narzędzi do badania postawy twórczej i pojawia się w dużej liczbie prac dyplomowych z pedagogiki twórczości.
Wymiary i podskale
K – Konformizm
Biegun odtwórczy sfery motywacyjno-emocjonalnej i charakterologicznej. Obejmuje podporządkowanie się otoczeniu, uległość, zależność od cudzych ocen, bierność, brak samodzielności oraz przyjmowanie stereotypowych rozwiązań społecznych. Wysoki wynik nie oznacza wady charakteru, tylko orientację na dostosowanie.
A – Zachowania algorytmiczne
Biegun odtwórczy sfery poznawczej. Opisuje posługiwanie się gotowymi schematami, procedurami i wzorami, sztywność intelektualną, odtwarzanie znanych sposobów rozwiązywania zadań oraz niską tolerancję na sytuacje niejednoznaczne.
N – Nonkonformizm
Biegun twórczy sfery motywacyjno-emocjonalnej i charakterologicznej. Obejmuje niezależność, samoorganizację, odwagę w wyrażaniu własnego stanowiska, wytrwałość, otwartość i tolerancję wobec odmienności. To komponent charakterologiczny, nie poznawczy: dotyczy gotowości do bycia sobą wbrew presji.
H – Zachowania heurystyczne
Biegun twórczy sfery poznawczej. Opisuje giętkość adaptacyjną, samodzielność myślenia, przekształcanie zadania zamiast odtwarzania procedury, wyobraźnię twórczą i zdolność do rekonstrukcji problemu.
Postawa twórcza (N + H)
Wskaźnik zbiorczy łączący nonkonformizm ze sfery charakteru z zachowaniami heurystycznymi ze sfery poznawczej. Zgodnie z założeniem autora dopiero współwystępowanie obu składników tworzy realną dyspozycję twórczą.
Postawa odtwórcza (K + A)
Wskaźnik zbiorczy łączący konformizm z zachowaniami algorytmicznymi. Opisuje funkcjonowanie oparte na dostosowaniu i odtwarzaniu wzorów – w wielu kontekstach adaptacyjne i skuteczne, choć nieprzynoszące nowych rozwiązań.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Wersja pierwotna KANH składa się z twierdzeń przypisanych do czterech skal (K, A, N, H) i wydawana jest przez Wydawnictwo UMCS w formie podręcznika książkowego. Liczby pozycji i formatu odpowiedzi tej wersji nie udało się potwierdzić w otwartych źródłach [DO WERYFIKACJI: dane w podręczniku UMCS]. Wersja zrewidowana KANH III (Bernacka, Popek, Gierczyk, 2016) ma budowę wyraźnie inną i lepiej udokumentowaną: liczy 26 twierdzeń i porządkuje je nie w cztery skale, lecz w dwie skale dwubiegunowe. Skala K-N obejmuje 13 właściwości sfery osobowościowej, a skala A-H 13 właściwości sfery poznawczej; każda właściwość ujęta jest jako kontinuum między biegunem odtwórczym a twórczym. Ta zmiana jest istotna interpretacyjnie: w KANH III konformizm i nonkonformizm nie są dwiema niezależnymi skalami, tylko dwoma końcami tego samego wymiaru.
- Skala odpowiedzi
- Formatu odpowiedzi wersji pierwotnej nie potwierdzono w źródłach otwartych DO WERYFIKACJI. W KANH III każda z 13 właściwości w obrębie skali przedstawiona jest jako kontinuum z rozstrzygnięciem dychotomicznym między biegunem odtwórczym a twórczym. Badanie jest samoopisowe, prowadzone indywidualnie lub grupowo, bez ograniczenia czasu.
- Normy i interpretacja
- Dla KANH III opracowano normy stenowe obejmujące przedział wieku od 15 do 60 lat. Istotny szczegół: normy są zróżnicowane ze względu na płeć wyłącznie dla skali K-N, natomiast dla skali A-H są wspólne dla kobiet i mężczyzn. Oznacza to, że różnice płciowe ujawniły się w sferze charakterologicznej, a nie poznawczej – i że porównując wyniki A-H między płciami korzystasz z tej samej tabeli. Norm wersji pierwotnej KANH nie udało się opisać na podstawie źródeł otwartych [DO WERYFIKACJI: podręcznik UMCS]; w literaturze wspomina się o normach dla grup młodzieży i młodych dorosłych.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Oryginalna polska koncepcja teoretyczna, opracowana od podstaw, a nie zaadaptowana – narzędzie i teoria mówią tym samym językiem
- •Łączy dwie sfery: charakterologiczną (konformizm-nonkonformizm) i poznawczą (algorytmiczność-heurystyczność), zamiast sprowadzać twórczość wyłącznie do myślenia
- •Wersja zrewidowana KANH III ma opublikowane w otwartym dostępie właściwości psychometryczne, w tym normy stenowe dla szerokiego przedziału wieku
- •Bardzo wysoka stabilność bezwzględna KANH III w powtórnym badaniu (współczynnik 0,95)
- •Wersja KANH III jest krótka (26 twierdzeń), więc łatwo ją włączyć do większej baterii
- •Ugruntowana pozycja w polskiej literaturze o twórczości ułatwia osadzenie wyników w kontekście porównawczym
Ograniczenia
- •Spójność wewnętrzna KANH III jest umiarkowana: alfa Cronbacha 0,69 dla skali K-N i 0,65 dla A-H (na próbie 4271 osób) – to wartości poniżej progu zwykle wymaganego przy decyzjach indywidualnych
- •Współistnienie kilku wersji o różnej budowie (cztery skale w wersji pierwotnej, dwie skale dwubiegunowe w KANH III) prowadzi do nieporozumień; w wielu pracach nie podano, której wersji użyto
- •Podstawowych parametrów wersji pierwotnej – liczby pozycji, formatu odpowiedzi, zasad liczenia i norm – nie udało się potwierdzić w źródłach otwartych [DO WERYFIKACJI]
- •Mierzy deklarowaną dyspozycję, a nie realną twórczość; wysoki wynik nie oznacza, że badany cokolwiek tworzy
- •Nonkonformizm bywa w potocznej interpretacji mylony z przekorą lub buntem, choć w koncepcji Popka oznacza samodzielność i odwagę bycia sobą
- •Podręcznik wydawany jest przez Wydawnictwo UMCS i bywa niedostępny w sprzedaży, a narzędzie nie figuruje w katalogu Pracowni Testów Psychologicznych PTP
Budowa
- Wersje
- KANH (wydania 1990, 2000, 2008, 2010)
- KANH III (wersja zrewidowana, Bernacka i wsp. 2016)
Podskale
Konformizm (K)
Zachowania algorytmiczne (A)
Nonkonformizm (N)
Zachowania heurystyczne (H)
Obliczanie wyników
- Metoda
- skale K, A, N, H; postawa twórcza (N+H) vs odtwórcza (K+A)
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: liczba pozycji, format odpowiedzi i zasady liczenia wg podręcznika UMCS.
Jak policzyć wynik
Zasada ogólna dla wersji pierwotnej: punkty przyznaje się według klucza osobno dla każdej z czterech skal (K, A, N, H), a następnie tworzy się dwa wskaźniki zbiorcze – postawę twórczą jako sumę nonkonformizmu i zachowań heurystycznych (N plus H) oraz postawę odtwórczą jako sumę konformizmu i zachowań algorytmicznych (K plus A). Szczegółowych zasad punktacji i zakresów wyników nie udało się ustalić z otwartych źródeł [DO WERYFIKACJI: podręcznik UMCS].
W KANH III liczenie jest inne, bo inna jest budowa. Każda z dwóch skal (K-N i A-H) ma 13 właściwości ujętych jako kontinuum, więc wynik skali lokuje badanego bliżej bieguna odtwórczego albo twórczego, zamiast dawać dwa niezależne wyniki. Wyniki surowe przelicza się na steny: dla skali K-N według tabel osobnych dla kobiet i mężczyzn, dla skali A-H według tabeli wspólnej.
Najczęstszy błąd przy tym narzędziu to mieszanie wersji. Jeżeli w pracy piszesz o czterech skalach K, A, N i H, korzystasz z wersji pierwotnej i musisz mieć jej klucz oraz normy. Jeżeli podajesz alfy 0,69 i 0,65 albo normy stenowe dla wieku 15-60 lat, opisujesz KANH III. Przenoszenie danych psychometrycznych między wersjami jest błędem metodologicznym.
Niezależnie od wersji policz i zaraportuj rzetelność we własnej próbie. Przy wartościach alfa rzędu 0,65-0,69 raportowanych przez autorów należy się liczyć z tym, że w mniejszej próbie wyjdzie jeszcze niżej – i trzeba to opisać, a nie pominąć.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Cena
- 20,56 zł (wydanie 2010, ISBN 978-83-227-3124-6, 84 s.; w katalogu wydawcy oznaczone jako chwilowo niedostępne)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- KANH Creative Behavior Questionnaire
- Construct
- Creative vs reproductive attitude – the cognitive sphere on an algorithmic (A) – heuristic (H) behavior continuum, and the motivational-emotional sphere on a conformity (K) – nonconformity (N) continuum
- Scoring
- K, A, N, H scales; creative attitude (N+H) vs reproductive attitude (K+A)
- Procedure
- Self-report; individual or group administration
- Notes
- Publisher: UMCS Press (book-format manual), not present in the PTP catalog. The psychometric properties of the KANH III version are described in an open-access Annales UMCS 2016 article. [TO VERIFY]: current manual price, number of items, response format and scoring rules per the UMCS manual, alphas, norms.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Zacznij od jednoznacznego wskazania wersji. Napisz wprost: KANH (Popek, wydanie z podanym rokiem) albo KANH III (Bernacka, Popek, Gierczyk, 2016) i podaj źródło, z którego pochodzą arkusz, klucz i normy. Bez tego opis metody jest niesprawdzalny, bo obie wersje mają inną liczbę pozycji i inną strukturę skal.
Rozwijaj skrót zgodnie z oryginałem autora: K jak konformizm, A jak zachowania algorytmiczne, N jak nonkonformizm, H jak zachowania heurystyczne. W pracach studenckich zdarzają się rozwinięcia zniekształcone (np. traktowanie A jako aktywności), co jest błędem merytorycznym.
Raportuj rzetelność uzyskaną we własnej próbie osobno dla każdej skali i odnieś ją do wartości podanych przez autorów. Przy umiarkowanej spójności wewnętrznej ostrożniej jest formułować wnioski na poziomie grup niż na poziomie pojedynczych osób.
Unikaj przeskoku interpretacyjnego z postawy na twórczość. Zdanie „badani o wysokim wyniku KANH są bardziej twórczy" jest nadinterpretacją; poprawne jest „badani deklarują cechy sprzyjające zachowaniom twórczym". Jeśli chcesz mówić o samej twórczości, dołóż miarę wytworu lub myślenia dywergencyjnego, na przykład rysunkowy test twórczego myślenia.
Sprawdź dostępność przed rozpoczęciem badania. Podręcznik wydaje Wydawnictwo UMCS i bywa oznaczony jako niedostępny; narzędzia nie ma w ofercie Pracowni Testów Psychologicznych PTP. Wersja KANH III jest opisana w artykule dostępnym otwarcie, co ułatwia dotarcie do jej charakterystyki psychometrycznej, ale nie zwalnia z uzyskania arkusza w sposób legalny.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy przedmiotem badania jest realny wytwór twórczy lub myślenie dywergencyjne – KANH mierzy postawę, nie zdolność ani produkt
- •Do decyzji indywidualnych o wysokiej stawce (kwalifikacja do programu, selekcja) – spójność wewnętrzna KANH III na poziomie 0,65-0,69 jest do tego za niska
- •U dzieci poniżej 15. roku życia – normy stenowe KANH III obejmują przedział 15-60 lat
- •U osób powyżej 60 lat – poza zakresem norm KANH III
- •Gdy nie wiesz, którą wersją dysponujesz – bez pewności co do wersji nie da się dobrać właściwego klucza ani norm
- •Do diagnozy klinicznej lub oceny osobowości w rozumieniu psychopatologicznym – narzędzie opisuje wąską dyspozycję, a nie strukturę osobowości
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Postawa twórcza a osiągnięcia szkolne uczniów szkół ponadpodstawowych
- Nonkonformizm i zachowania heurystyczne a style wychowania w rodzinie pochodzenia
- Postawa twórcza studentów kierunków artystycznych i technicznych: badanie porównawcze
- Zmiana postawy twórczej po programie treningu kreatywności: pomiar przed i po interwencji
- Postawa twórcza a otwartość na doświadczenie w modelu Wielkiej Piątki
- Postawa twórcza a wynik rysunkowego testu twórczego myślenia: związek deklarowanej dyspozycji z wytworem
- Konformizm a poczucie własnej skuteczności w grupie młodzieży
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Właściwości psychometryczne wersji zrewidowanej
Bernacka, Popek i Gierczyk przedstawili charakterystykę KANH III: narzędzie liczy 26 twierdzeń tworzących dwie skale dwubiegunowe, po 13 właściwości każda – skalę konformizm-nonkonformizm w sferze osobowości oraz skalę zachowania algorytmiczne-heurystyczne w sferze poznawczej. Stabilność bezwzględna wyniosła 0,95, a spójność wewnętrzna 0,69 dla skali K-N i 0,65 dla skali A-H na próbie 4271 osób. Opracowano normy stenowe dla wieku 15-60 lat, zróżnicowane ze względu na płeć wyłącznie dla skali K-N.
źródłoZałożenia teoretyczne
Koncepcja Popka opiera się na założeniu wzajemnego oddziaływania funkcji poznawczych i motywacyjno-emocjonalnych. Postawa twórcza wymaga jednoczesnego występowania niezależności charakterologicznej i giętkości poznawczej; sama sprawność intelektualna bez odwagi bycia sobą nie prowadzi do zachowań twórczych. Stąd konstrukcja narzędzia z dwiema sferami zamiast jednej.
źródłoZawartość treściowa biegunów
Biegun odtwórczy opisywany jest przez cechy takie jak sztywność intelektualna, podporządkowanie, brak samodzielności, stereotypowość, zależność i bierność. Biegun twórczy obejmuje giętkość adaptacyjną, tolerancję, samoorganizację, niezależność, otwartość, aktywność i odwagę. To wyliczenie pokazuje, że narzędzie opisuje raczej sposób funkcjonowania w otoczeniu niż zdolności umysłowe.
źródłoDostępność wydawnicza
Podręcznik ukazuje się nakładem Wydawnictwa UMCS w kolejnych wydaniach i bywa oznaczany jako chwilowo niedostępny. Narzędzie nie figuruje w katalogu Pracowni Testów Psychologicznych PTP, co odróżnia je od większości polskich testów osobowości i wpływa na sposób pozyskania materiałów do badań.
źródłoPodobne narzędzia
TCT-DP (Rysunkowy Test Twórczego Myślenia)
Mierzy wytwór, a nie postawę: badany rysuje, a ocenie podlega oryginalność i sposób przekształcenia bodźca. Naturalne uzupełnienie KANH, gdy chcesz zestawić deklarowaną dyspozycję z realnym efektem twórczym.
Zawiera skalę twórczości wśród kilkudziesięciu skal opisujących obraz siebie. Daje szerszy portret osobowościowy, ale nie rozdziela sfery poznawczej od charakterologicznej tak jak KANH.
Wymiar otwartości na doświadczenie pokrywa się częściowo z zachowaniami heurystycznymi, ale mierzy szerszą cechę osobowości, a nie postawę twórczą. Ma polskie normy i płatne materiały.
W obrębie otwartości umysłu wyodrębnia aspekt wyobraźni twórczej, czyli węższy odpowiednik części tego, co mierzy skala H. Bezpłatne, ale bez polskich norm.
KKS (Kwestionariusz Kompetencji Społecznych)
Mierzy skuteczność w sytuacjach społecznych, w tym w sytuacjach ekspozycji. Bywa zestawiany z KANH przy badaniu nonkonformizmu, ale dotyczy sprawności społecznej, a nie postawy wobec twórczości.
Bibliografia
- Popek, S. (2008). Kwestionariusz twórczego zachowania KANH. Lublin: Wydawnictwo UMCS. ISBN 978-83-227-2871-0.
- Bernacka, R. E. i wsp. (2016). Kwestionariusz Twórczego Zachowania KANH III – prezentacja właściwości psychometrycznych. Annales UMCS, sectio J, 29(3).
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://wydawnictwo.umcs.eu/produkt/3821/kwestionariusz-tworczego-zachowania-kanh-4
- artykuł open accesshttps://journals.umcs.pl/j/article/view/5051
- innehttp://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-doi-10_17951_j_2016_29_3_33
Uwagi
Wydawca: Wydawnictwo UMCS (podręcznik książkowy), brak w katalogu PTP. Właściwości psychometryczne wersji KANH III opisane w otwartym artykule Annales UMCS 2016 – do wykorzystania w Fazie 3. DO WERYFIKACJI: aktualna cena podręcznika, liczba pozycji, alfy. UWAGA NA WERSJE: dane psychometryczne dostępne w otwartych źródłach dotyczą KANH III (Bernacka, Popek, Gierczyk 2016), a nie wersji pierwotnej. KANH III ma 26 twierdzeń i DWIE skale dwubiegunowe po 13 właściwości (konformizm-nonkonformizm oraz zachowania algorytmiczne-heurystyczne), a nie cztery odrębne skale; alfa 0,69 dla K-N i 0,65 dla A-H, stabilność 0,95, próba 4271 osób, normy stenowe dla wieku 15-60 lat, różnicowane płciowo wyłącznie dla wymiaru K-N. Tych wartości nie wolno przypisywać wersji pierwotnej. DO WERYFIKACJI: liczba pozycji i format odpowiedzi wersji pierwotnej.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.