Lista Przymiotnikowa ACL
Adjective Check List
Wielowymiarowy obraz osobowości; 37 skal (skale potrzeb, tematyczne, analizy transakcyjnej, twórczości i inteligencji, kontrolne)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Gough, Heilbrun
- Polska adaptacja
- polska normalizacja: zespół Pracowni Testów Psychologicznych PTP (2010); podręcznik polski: Martowska (2012)
- Grupa docelowa
- młodzież od 15 lat i dorośli (15-69 lat)
- Czas badania
- ok. 12 minut
- Procedura
- samoopis (możliwa też wersja obserwacyjna); indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Lista Przymiotnikowa ACL to wielowymiarowe narzędzie do opisu osobowości oparte na liście 300 przymiotników. Osoba badana zaznacza te przymiotniki, które jej zdaniem ją opisują, a wynikiem nie jest jeden wskaźnik, lecz profil obejmujący 37 skal. Dzięki temu ACL nie mierzy jednego konstruktu, tylko daje szeroki, wielostronny obraz osobowości: od potrzeb psychicznych, przez samoocenę i gotowość do zmiany, po style funkcjonowania opisane w kategoriach analizy transakcyjnej oraz relację między twórczością a inteligencją.
Podstawą teoretyczną są przede wszystkim koncepcja potrzeb Henry'ego Murraya (z niej wywodzi się 15 skal potrzeb, m.in. osiągnięć, dominacji, autonomii, opiekuńczości) oraz teoria analizy transakcyjnej Erica Berne'a (pięć skal stanów Ja: Rodzic Krytyczny, Rodzic Opiekuńczy, Dorosły, Dziecko Swobodne, Dziecko Przystosowane). Do tego dochodzą autorskie koncepcje Gougha dotyczące origence i intellectence, czyli napięcia między oryginalnością a sprawnością intelektualną, przekładającego się na style twórczości.
Narzędzie można stosować nie tylko w samoopisie, lecz także jako skalę obserwacyjną: osoba znająca badanego zaznacza przymiotniki opisujące go z zewnątrz. Tą samą listą można również opisywać obiekty inne niż konkretna osoba, na przykład grupy społeczne, postaci historyczne czy Ja idealne, co czyni ACL elastycznym narzędziem badawczym. W Polsce ACL ma normalizację Pracowni Testów Psychologicznych PTP i należy do narzędzi o wysokim progu kwalifikacji (kategoria C), przeznaczonych dla psychologów.
Typowe zastosowanie
ACL stosuje się w diagnozie indywidualnej (opis osobowości, samoocena, Ja realne i idealne) oraz szeroko w badaniach naukowych: nad twórczością, stereotypami, wizerunkiem grup i postaci, psychologią środowiskową. Elastyczność (samoopis, obserwacja, opis dowolnego obiektu) sprawia, że bywa używany tam, gdzie potrzebny jest szybki, wielowymiarowy opis. W pracach dyplomowych pojawia się m.in. w badaniach nad rozbieżnością Ja realnego i idealnego oraz nad profilem osobowości wybranych grup zawodowych.
Wymiary i podskale
Skale kontrolne (modus operandi)
Cztery skale opisujące sposób wypełniania listy: łączną liczbę zaznaczonych przymiotników, liczbę przymiotników korzystnych i niekorzystnych oraz komunalność (typowość wyboru). Służą do oceny stylu odpowiadania i rzetelności profilu, podobnie jak skale kontrolne w innych narzędziach.
Skale potrzeb (15)
Skale oparte na liście potrzeb Murraya: m.in. potrzeba osiągnięć, dominacji, wytrwałości, porządku, rozumienia siebie i innych, opiekuńczości, afiliacji, autonomii, agresji, zmiany, wsparcia, uniżoności, uległości. Opisują motywacyjny profil osoby.
Skale tematyczne (9)
Skale odnoszące się do wybranych obszarów funkcjonowania: gotowość do korzystania z poradnictwa, samokontrola, pewność siebie, przystosowanie osobiste, Ja idealne, osobowość twórcza, zdolności przywódcze oraz atrybuty przypisywane tradycyjnie kobiecości i męskości.
Skale analizy transakcyjnej (5)
Pięć skal odpowiadających stanom Ja z teorii Erica Berne'a: Rodzic Krytyczny, Rodzic Opiekuńczy, Dorosły, Dziecko Swobodne i Dziecko Przystosowane. Pozwalają opisać profil w języku analizy transakcyjnej (tzw. egogram).
Skale twórczości i inteligencji (origence-intellectence, 4)
Cztery skale ujmujące napięcie między origence (oryginalnością, skłonnością do niekonwencjonalnego myślenia) a intellectence (sprawnością intelektualną i podejściem racjonalnym). Opisują style łączenia twórczości z intelektem.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Lista 300 przymiotników opisujących cechy i sposoby zachowania. Zadaniem osoby badanej jest zaznaczenie tych, które ją opisują; pozostałych nie zaznacza. Każdy przymiotnik jest kluczowany do jednej lub kilku z 37 skal, dlatego jeden wybór może wpływać na wiele wyników. Nie ma pytań ani stwierdzeń w sensie klasycznym, są to pojedyncze słowa. Ta sama lista działa w wersji samoopisowej i obserwacyjnej.
- Skala odpowiedzi
- Format czek-listy (zaznacz albo pozostaw puste), a nie skala szacunkowa. Osoba badana przegląda 300 przymiotników i zaznacza wszystkie pasujące, bez ograniczenia ich liczby. Liczba zaznaczeń jest sama w sobie zmienną (jedna ze skal kontrolnych). Wypełnienie zajmuje około 12 minut, badanie jest indywidualne lub grupowe.
- Normy i interpretacja
- Polska wersja korzysta z norm tenowych opracowanych oddzielnie dla kobiet i mężczyzn w przedziale wieku 15-69 lat (normalizacja PTP z 2010 roku, podręcznik Martowskiej z 2012). Wynik surowy każdej z 37 skal przelicza się na teny i odczytuje z profilu. Pełne tabele norm znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Interpretacja jest profilowa: analizuje się układ wyników wielu skal, a nie pojedynczą liczbę. DO WERYFIKACJI: dokładne wartości rzetelności poszczególnych skal (podręcznik) – strona wydawcy podaje jedynie ogólnie, że dla większości skal zgodność wewnętrzna i stabilność są wysokie.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo szeroki, wielowymiarowy obraz osobowości: 37 skal w jednym, krótkim badaniu (około 12 minut)
- •Elastyczność zastosowań: samoopis, ocena obserwacyjna i opis dowolnego obiektu (grupy, postaci, Ja idealnego)
- •Zakotwiczenie w uznanych teoriach (potrzeby Murraya, analiza transakcyjna Berne'a, koncepcje twórczości Gougha)
- •Polska normalizacja PTP z odrębnymi normami dla kobiet i mężczyzn oraz szerokim przedziałem wieku
Ograniczenia
- •Format czek-listy silnie zależy od ogólnej tendencji do zaznaczania wielu lub niewielu przymiotników, co wymaga korekty skalami kontrolnymi
- •Rzetelność bywa zróżnicowana między skalami, a część skal opiera się na niewielkiej liczbie przymiotników
- •Interpretacja profilu 37 skal jest złożona i wymaga doświadczenia oraz znajomości podręcznika
- •Narzędzie kategorii C: legalne stosowanie wymaga kwalifikacji psychologicznych i zakupu w PTP
- •Niektóre skale (np. atrybuty kobiecości i męskości) odzwierciedlają starsze założenia i wymagają ostrożnej interpretacji
Budowa
- Liczba pozycji
- 300
- Format odpowiedzi
- zaznaczanie przymiotników opisujących badanego (spośród 300)
- Wersje
- papier-ołówek
- e-test Epsilon
- wprowadzanie wyników wersji papierowej do Epsilon
Obliczanie wyników
- Metoda
- wyniki na 37 skalach; szczegóły w podręczniku
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: dla każdej z 37 skal zlicz zaznaczone przymiotniki należące do jej klucza. Ponieważ jeden przymiotnik może wchodzić do kilku skal, liczenia ręcznego nie da się uprościć; w praktyce korzysta się z klucza z podręcznika albo z automatycznego wyliczenia na platformie Epsilon.
Krok 2: skoryguj wyniki skal treściowych względem ogólnej liczby zaznaczeń. ACL uwzględnia, że osoby zaznaczające bardzo dużo lub bardzo mało przymiotników zniekształcają surowe sumy; skale kontrolne (liczba zaznaczeń, przymiotniki korzystne i niekorzystne, komunalność) służą do oceny i korekty tego efektu zgodnie z procedurą podręcznikową.
Krok 3: przelicz wyniki surowe każdej skali na teny, korzystając z tabeli właściwej dla płci osoby badanej. Odczytaj profil, czyli układ wyników wszystkich skal, a nie pojedyncze wartości.
Krok 4: interpretuj profilowo. Pojedyncza wysoka lub niska skala znaczy niewiele w oderwaniu od reszty; sens ma dopiero wzorzec współwystępowania skal. W pracy badawczej najczęściej analizuje się wybrane skale istotne dla hipotez, a nie wszystkie 37 naraz.
Normy
Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Próba normalizacyjna
- polska normalizacja PTP (2010), osoby 15-69 lat - szczegóły w podręczniku
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- wg wydawcy: korelacje z EPQ-R, IVE, STAI, MMPI-2, KPD
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 942,67 zł netto (komplet); podręcznik oryginalny 291,96 zł netto; polska normalizacja 526,73 zł netto; arkusze odpowiedzi 25 egz. 40,85 zł netto; e-ACL jednostka 36,83 zł netto (cennik 1.07-31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Adjective Check List
- Construct
- multidimensional personality profile; 37 scales (need scales, topical scales, transactional analysis scales, creativity and intelligence scales, control scales)
- Target group
- adolescents from age 15 and adults (15-69 years)
- Response format
- checking adjectives (out of 300) that describe the respondent
- Scoring
- scores on 37 scales; details in the manual
- Normative sample
- Polish standardization by the Psychological Test Laboratory of the Polish Psychological Association (2010), ages 15-69 – details in the manual
- Procedure
- self-report (an observer-rating version is also possible); individual or group administration
- Administration time
- approx. 12 minutes
- Notes
- [TO VERIFY]: year of the original publication, names of all 37 scales, norm type, alpha coefficients (manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz ACL jako wielowymiarowe narzędzie do opisu osobowości: autorzy oryginału (Gough, Heilbrun), polska normalizacja PTP, 300 przymiotników, 37 skal w pięciu grupach, format czek-listy, normy tenowe odrębne dla płci. Zadeklaruj, które skale bierzesz do analizy i dlaczego, zamiast raportować wszystkie 37 bez związku z hipotezami.
W wynikach podawaj średnie i odchylenia standardowe wybranych skal (w tenach lub wynikach surowych, konsekwentnie), a przy porównaniach grup wielkość efektu. Jeżeli liczysz alfę Cronbacha, rób to osobno dla każdej analizowanej skali i pamiętaj, że część skal ma niewiele pozycji, co obniża rzetelność. Nie przepisuj rzetelności z podręcznika jako własnego wyniku.
Uwzględnij kwestię kwalifikacji i praw autorskich: ACL to narzędzie kategorii C, dostępne po udokumentowaniu uprawnień, a klucz i tabele norm są chronione. W pracy nie reprodukuj listy przymiotników ani kluczy skal. Rozważ, czy do Twojego wąskiego problemu badawczego nie wystarczy prostsze, jednowymiarowe narzędzie.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz uprawnień do narzędzi kategorii C (ACL wymaga kwalifikacji psychologicznych)
- •Gdy interesuje Cię jeden wąski konstrukt (np. sama samoocena) – prostsze, jednowymiarowe narzędzie da czytelniejszy wynik
- •U dzieci poniżej 15 roku życia, poza zakresem polskiej normalizacji
- •Gdy badany ma trudność ze zrozumieniem wielu przymiotników (bariera językowa, niski poziom czytania) – format czek-listy staje się wtedy zawodny
- •Gdy potrzebujesz diagnozy zaburzenia klinicznego – ACL opisuje osobowość, nie służy do rozpoznawania zaburzeń
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Rozbieżność między Ja realnym a Ja idealnym mierzona ACL a samoocena i dobrostan
- Profil potrzeb (skale potrzeb ACL) a wybór ścieżki zawodowej wśród studentów
- Osobowość twórcza (skala Creative Personality) a preferencje i osiągnięcia artystyczne
- Profil stanów Ja (skale analizy transakcyjnej ACL) a style radzenia sobie ze stresem
- Zdolności przywódcze w obrazie własnym (ACL) a pełnienie funkcji kierowniczych
- Stereotypy grup społecznych opisywane Listą Przymiotnikową ACL w wersji ocennej
- Porównanie profilu osobowości ACL między wybranymi grupami zawodowymi
- Origence i intellectence a style poznawcze i podejście do rozwiązywania problemów
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Struktura i historia narzędzia
ACL powstał w kręgu badań Instytutu Oceny i Badań Osobowości (IPAR) w Berkeley; pierwszy podręcznik ukazał się w 1965 roku, a narzędzie oblicza wyniki na 37 skalach zgrupowanych w pięć kategorii (kontrolne, potrzeb, tematyczne, analizy transakcyjnej oraz origence-intellectence).
źródłoPolska normalizacja
Polska normalizacja została wydana przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP (podręcznik Martowskiej, 2012); normy są tenowe, opracowane oddzielnie dla kobiet i mężczyzn w wieku 15-69 lat. Wydawca podaje, że dla większości skal zgodność wewnętrzna i stabilność są wysokie.
źródłoInterpretacja czynnikowa wyników
W polskiej literaturze analizowano możliwość interpretacji wyników ACL w kategoriach szerszych czynników nadrzędnych, co ułatwia porządkowanie profilu 37 skal i wskazuje na wspólne wymiary leżące u ich podstaw.
źródłoSkale twórczości
Skala Osobowości Twórczej (Creative Personality) i skale origence-intellectence wywodzą się z prowadzonych przez Gougha badań nad osobami twórczymi i są wykorzystywane jako wskaźniki potencjału twórczego w opisie osobowości.
źródłoPodobne narzędzia
IAS-R (Skale Ustosunkowań Interpersonalnych Wigginsa)
Również oparte na przymiotnikach, ale opisują wyłącznie relacje interpersonalne w modelu kołowym, a nie szeroki, wieloskalowy profil osobowości.
NEO-PI-R (Inwentarz Osobowości)
Mierzy osobowość w modelu pięcioczynnikowym za pomocą stwierdzeń ocenianych na skali; ma spójniejszą strukturę teoretyczną niż wieloźródłowe skale ACL.
16PF (Kwestionariusz 16 Czynników Osobowości)
Opisuje osobowość przez 16 czynników pierwotnych z użyciem pozycji wyboru; inna tradycja teoretyczna (Cattell) i inny format odpowiedzi niż czek-lista ACL.
Bibliografia
- Gough H.G., Heilbrun A.B. Lista Przymiotnikowa ACL. Polska normalizacja. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 2012 (podręcznik: Martowska K.).
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/ACL
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- innehttps://en.wikipedia.org/wiki/Adjective_Check_List
- innehttps://www.mindgarden.com/173-adjective-check-list
- repozytoriumhttps://bazawiedzy.uksw.edu.pl/info/book/UKSW9757e42fb5314bcfb519d699c507ed95
- repozytoriumhttps://www.researchgate.net/publication/283503395_Mozliwosci_interpretacji_czynnikowej_wynikow_badania_Lista_Przymiotnikowa_ACL_The_possibilities_of_factor-based_interpretation_of_the_results_of_research_using_the_Adjective_Check_List
Uwagi
DO WERYFIKACJI: rok wydania oryginału, nazwy wszystkich 37 skal, typ norm, alfy (Faza 3, podręcznik).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.