Rysunkowy Test Twórczego Myślenia
Test for Creative Thinking – Drawing Production
Twórcze myślenie (komponentowy model Urbana); test rysunkowy – badany dokańcza niekompletne rysunki
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- K. K. Urban, H. G. Jellen
- Polska adaptacja
- Anna Matczak, Aleksandra Jaworowska, Joanna Stańczak (2000)
- Grupa docelowa
- dzieci od 5 lat, młodzież, dorośli
- Czas badania
- 15 minut na wersję
- Procedura
- wykonaniowy; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Rysunkowy Test Twórczego Myślenia mierzy potencjał twórczy rozumiany szeroko, zgodnie z komponentowym modelem twórczości Klausa Urbana. Autorzy wyszli z założenia, że klasyczne testy myślenia dywergencyjnego, oceniające głównie liczbę wytworzonych pomysłów, ujmują twórczość zbyt wąsko i premiują samą płodność skojarzeń. W ich ujęciu o twórczości decyduje nie tylko to, ile pomysłów powstaje, ale też jakiej są jakości: czy badany łączy elementy w spójną całość, czy wychodzi poza narzucone ramy, czy ryzykuje nieoczywiste rozwiązania i czy wnosi do wytworu ładunek emocjonalny oraz humor.
Zadanie ma postać rysunkową i niewerbalną, dzięki czemu jest w dużej mierze niezależne od poziomu wykształcenia, sprawności językowej i kultury. Badany dostaje kartę z ramką, w której znajduje się kilka niedokończonych elementów graficznych, i ma za zadanie stworzyć z nich rysunek, a następnie nadać mu tytuł. Instrukcja jest celowo otwarta i nie sugeruje żadnego konkretnego rozwiązania, ponieważ przedmiotem oceny jest właśnie to, w jaki sposób badany zagospodaruje niedookreśloną sytuację.
Wytwór ocenia przeszkolony diagnosta według rozbudowanego zestawu kryteriów obejmujących między innymi płynność, oryginalność, zdolność opracowania szczegółów, zdolność syntezy i łączenia elementów, nonkonformizm i gotowość do podejmowania ryzyka oraz poczucie humoru i zaangażowanie emocjonalne. W oryginalnym systemie punktacji wyróżniono czternaście kryteriów, a maksymalny wynik łączny wynosi 72 punkty. Test istnieje w dwóch równoległych wersjach, A i B, które różnią się jedynie ułożeniem karty względem badanego, co pozwala na powtórny pomiar bez efektu uczenia się treści.
Typowe zastosowanie
Test stosuje się w diagnozie indywidualnej potencjału twórczego, w badaniach przesiewowych (na przykład przy wyłanianiu uczniów zdolnych) oraz w badaniach naukowych nad twórczością. W psychologii edukacyjnej służy do oceny efektów programów stymulujących kreatywność, w psychologii pracy do badania twórczości pracowników i jej uwarunkowań organizacyjnych, a w badaniach międzykulturowych jako narzędzie w dużej mierze niezależne od języka. Bywa łączony z kwestionariuszowymi miarami postawy twórczej, aby zestawić potencjał wykonaniowy z deklarowanym nastawieniem.
Wymiary i podskale
Płynność
Liczba wykorzystanych i dorysowanych elementów oraz tempo pracy. Odpowiada klasycznemu rozumieniu płodności twórczej, ale w TCT-DP stanowi tylko jeden z wielu składników wyniku, a nie jego podstawę.
Oryginalność
Stopień odejścia od rozwiązań stereotypowych i schematycznych, w tym niekonwencjonalne wykorzystanie karty testowej. Punktowana jest rzadkość i nieoczywistość pomysłu, a nie jego staranność.
Zdolność opracowania (elaboracja)
Stopień rozbudowania i uszczegółowienia rysunku, liczba dopracowanych i uzupełnionych elementów. Pokazuje, czy badany rozwija pomysł, czy poprzestaje na szkicu.
Zdolność syntezy
Umiejętność powiązania oddzielnych elementów w spójną całość i podporządkowania ich wspólnemu tematowi. Jest to kluczowy wskaźnik odróżniający twórczość od samego mnożenia pomysłów.
Nonkonformizm i gotowość do ryzyka
Przekraczanie narzuconych granic i konwencji, w tym wychodzenie poza ramę oraz rozwiązania łamiące domyślne reguły zadania. Kryteria z tej grupy są w punktacji mocno ważone.
Poczucie humoru i zaangażowanie emocjonalne
Obecność elementów żartobliwych, ekspresyjnych i afektywnych oraz osobiste zaangażowanie widoczne w wytworze. Wymiar rzadko uwzględniany w innych testach twórczości.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Test nie ma pozycji kwestionariuszowych. Materiałem jest pojedyncza karta z ramką, wewnątrz której umieszczono kilka niedokończonych elementów graficznych stanowiących punkt wyjścia do rysunku. Zadaniem badanego jest dokończenie rysunku w dowolny sposób, a następnie nadanie mu tytułu. Wersje A i B zawierają ten sam materiał, różnią się wyłącznie jego ułożeniem względem badanego (wersja B jest obrócona), co czyni je wersjami równoległymi. Ze względu na ochronę materiału testowego kształt i rozmieszczenie elementów bodźcowych nie są tu opisywane.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali odpowiedzi w rozumieniu kwestionariuszowym. Badany wykonuje rysunek, a wynik powstaje z oceny wytworu przez przeszkolonego diagnostę według kryteriów podręcznikowych. Na każdą wersję przewidziano 15 minut; badany wykonuje kolejno obie wersje. Badanie można prowadzić indywidualnie lub grupowo, a czas pracy jest jednym z ocenianych wskaźników.
- Normy i interpretacja
- Wynik surowy jest sumą punktów przyznanych za poszczególne kryteria; w oryginalnym systemie maksimum wynosi 72 punkty, a im wyższy wynik, tym wyższy potencjał twórczy. Polska adaptacja podaje normy dla młodzieży w wieku około 14-15 oraz 18-19 lat, a dla grup dorosłych udostępnia średnie i odchylenia standardowe zamiast pełnych tabel normalizacyjnych. Oznacza to, że mimo szerokiego deklarowanego zakresu wiekowego narzędzia (od wieku przedszkolnego wzwyż) możliwości odniesienia wyniku do norm są w polskich warunkach ograniczone do wybranych grup. Pełne tabele i klucze oceny znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. DO WERYFIKACJI: liczebności prób normalizacyjnych oraz liczbowe współczynniki zgodności sędziów i zgodności wewnętrznej polskiej wersji wymagają potwierdzenia w podręczniku PTP.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Ujmuje twórczość szeroko: obok płynności ocenia syntezę, przekraczanie granic, humor i zaangażowanie emocjonalne, czego brakuje w klasycznych testach dywergencyjnych
- •Zadanie niewerbalne i rysunkowe, więc w niewielkim stopniu zależne od sprawności językowej, wykształcenia i kultury; dobrze sprawdza się międzykulturowo
- •Dwie wersje równoległe (A i B) umożliwiają powtórny pomiar, na przykład przed interwencją i po niej
- •Krótkie i proste w administracji: 15 minut na wersję, możliwe badanie grupowe, minimalne wymagania sprzętowe
Ograniczenia
- •Ocena jest sędziowska i wymaga przeszkolenia; bez treningu punktacja bywa niespójna, a wydawca zastrzega kategorię B2
- •Zgodność wewnętrzna obu wersji jest jedynie umiarkowana, a wydawca nie publikuje liczbowych współczynników rzetelności
- •Polskie normy obejmują wąskie grupy wiekowe (młodzież), a dla dorosłych podano jedynie średnie i odchylenia standardowe, mimo że narzędzie deklaruje szeroki zakres wieku
- •Wynik zależy od gotowości badanego do rysowania; osoby przekonane, że nie umieją rysować, mogą uzyskać zaniżony rezultat z powodów pozatwórczych
- •Test mierzy potencjał twórczy w sytuacji zadaniowej, co nie przekłada się wprost na twórcze osiągnięcia w życiu
Budowa
- Format odpowiedzi
- produkcja rysunkowa oceniana przez sędziów wg kryteriów
- Wersje
- wersja A (papier)
- wersja B (papier)
Obliczanie wyników
- Metoda
- ocena rysunku wg 14 kryteriów podręcznika przez przeszkolonego diagnostę
- Zakres wyniku
- 0–72
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Test wykonaniowy (rysunkowy) – nie ma pozycji kwestionariuszowych ani pozycji odwróconych. Wynik to suma punktów z 14 kryteriów oceny, maksymalnie 72 punkty.
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź badanie zgodnie z procedurą, pilnując limitu 15 minut na wersję i notując faktyczny czas pracy, ponieważ tempo wykonania jest jednym z ocenianych wskaźników. Zadbaj o to, by badany nadał rysunkowi tytuł, bo tytuł bywa istotny przy ocenie niektórych kryteriów.
Krok 2: oceń wytwór według kryteriów podanych w podręczniku, przyznając punkty osobno za każde z nich. Kryteria obejmują między innymi wykorzystanie i uzupełnienie elementów wyjściowych, dorysowanie nowych elementów, łączenie elementów liniami i wspólnym tematem, przekraczanie ramy, perspektywę, humor oraz różne postaci niekonwencjonalności. Sumowanie punktów daje wynik surowy, którego maksimum w oryginalnym systemie wynosi 72 punkty.
Krok 3: jeśli badany wykonał obie wersje, opracuj je zgodnie z zaleceniami podręcznika (wersje A i B są równoległe, więc pozwalają uzyskać stabilniejszy wskaźnik). Wynik surowy odnieś do właściwej grupy odniesienia; przy grupach dorosłych, dla których podano jedynie średnie i odchylenia standardowe, opisz pozycję badanego względem tych wartości, a nie w stenach.
Krok 4: w badaniach naukowych zadbaj o rzetelność oceny. Standardem jest niezależna ocena wytworów przez co najmniej dwóch przeszkolonych sędziów i podanie współczynnika zgodności między nimi (na przykład korelacji lub współczynnika ICC). Najczęstszym błędem jest punktowanie przez jedną nieprzeszkoloną osobę i pominięcie informacji o zgodności sędziów.
Normy
- Typ norm
- steny
- Interpretacja
- Polskie normy obejmują wyłącznie młodzież w wieku 14–15 i 18–19 lat. Dla dorosłych podręcznik podaje jedynie średnie i odchylenia standardowe, bez siatki normalizacyjnej, mimo że deklarowana grupa docelowa zaczyna się od 5 lat.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- B2
- Cena
- 426,61 zł (komplet); podręcznik 297,11 zł; arkusze wersja A 25 szt. 64,75 zł; arkusze wersja B 25 szt. 64,75 zł (cennik 2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Test for Creative Thinking – Drawing Production
- Construct
- Creative thinking (Urban's componential model); a drawing test – the examinee completes unfinished drawings
- Target group
- children from age 5, adolescents, adults
- Response format
- drawing production rated by judges according to criteria
- Scoring
- the drawing is scored by a trained assessor according to the manual's criteria; performance-based (drawing) test – no questionnaire items or reverse-scored items
- Procedure
- performance-based; individual or group administration
- Administration time
- 15 minutes per version
- Notes
- The publisher reports high inter-rater agreement and moderate internal consistency for both versions (A and B), without numerical values. [TO VERIFY]: publication year of the original, norms (type, sample), reliability values (publisher's manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz: pełną nazwę i skrót, autorów oryginału (Urban i Jellen) oraz polskiej adaptacji (Matczak, Jaworowska, Stańczak, 2000), charakter zadania (rysunkowy test wykonaniowy, dokończenie rysunku z niekompletnych elementów w ramce), liczbę i sposób wykorzystania wersji A i B, limit czasu 15 minut na wersję oraz to, że wynik powstaje z oceny sędziowskiej według kryteriów podręcznikowych, a nie z klucza odpowiedzi.
W wynikach raportuj średnią i odchylenie standardowe wyniku surowego, a przede wszystkim wskaźnik zgodności sędziów obliczony w Twoim badaniu. Jest to tu ważniejsze niż alfa Cronbacha, bo głównym źródłem błędu pomiaru jest ocena wytworu. Jeśli używasz obu wersji, podaj korelację między nimi. Przy porównaniach grup i pomiarach przed interwencją i po niej raportuj wielkość efektu.
Zadbaj o kwestie formalne i etyczne. Test ma kategorię B2, więc jego stosowanie wymaga przeszkolenia w zakresie psychometrii i samego narzędzia. Materiał bodźcowy i klucze oceny są objęte prawami autorskimi Pracowni Testów Psychologicznych, dlatego w pracy nie wolno reprodukować karty testowej, rysunków badanych z widocznym materiałem bodźcowym ani tabel kryteriów; opisz je słownie.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz przeszkolenia w ocenie wytworów według kryteriów podręcznikowych (kategoria B2); punktacja bez treningu jest niewiarygodna
- •Gdy potrzebujesz znormalizowanego wyniku dla grupy wiekowej, dla której polska adaptacja nie podaje norm (m.in. małe dzieci i wiele grup dorosłych)
- •Gdy badasz osoby z ograniczeniami motoryki ręki lub widzenia, dla których samo wykonanie rysunku stanowi barierę niezwiązaną z twórczością
- •Gdy chcesz mierzyć twórcze osiągnięcia lub twórczość w konkretnej dziedzinie; test opisuje potencjał w sytuacji zadaniowej
- •Gdy zależy Ci wyłącznie na deklarowanej postawie twórczej; wtedy szybszy i tańszy będzie kwestionariusz samoopisowy
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Potencjał twórczy a osiągnięcia szkolne uczniów klas o profilu artystycznym i ogólnym
- Efektywność programu stymulującego kreatywność: pomiar wersją A przed interwencją i wersją B po niej
- Twórcze myślenie a cechy osobowości w modelu pięcioczynnikowym
- Klimat organizacyjny a poziom myślenia twórczego pracowników wiedzy
- Związek potencjału twórczego mierzonego testem wykonaniowym z deklarowaną postawą twórczą
- Różnice płciowe w poziomie i profilu myślenia twórczego młodzieży
- Twórczość a inteligencja: weryfikacja hipotezy progu w polskiej próbie
- Nonkonformizm i gotowość do ryzyka jako predyktory wyniku w rysunkowym teście twórczego myślenia
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
System oceny i konstrukcja testu
Wytwór ocenia się według czternastu kryteriów obejmujących m.in. wykorzystanie i uzupełnienie elementów wyjściowych, dodawanie nowych elementów, łączenie ich liniami i wspólnym tematem, przekraczanie granic ramy, perspektywę, humor oraz różne postaci niekonwencjonalności. Maksymalny wynik łączny wynosi 72 punkty. Autorzy podkreślają, że test celowo wykracza poza sam pomiar płynności typowy dla testów dywergencyjnych.
źródłoPolska adaptacja: budowa, normy i rzetelność
Polska wersja (Matczak, Jaworowska, Stańczak, 2000) mierzy płynność, oryginalność, zdolność opracowania i syntezy, nonkonformizm z gotowością do ryzyka oraz poczucie humoru i zaangażowanie emocjonalne. Normy opracowano dla młodzieży w wieku 14-15 i 18-19 lat, a dla grup dorosłych podano średnie i odchylenia standardowe. Wydawca deklaruje wysoką zgodność sędziów i umiarkowaną zgodność wewnętrzną obu wersji, nie podając wartości liczbowych.
źródłoZastosowanie w psychologii pracy
W polskim badaniu na próbie 224 programistów w wieku 20-53 lat myślenie twórcze mierzone tym testem wiązało się z wysoką otwartością na doświadczenie i niską sumiennością oraz z wymiarami klimatu organizacyjnego (wysokie wymagania i sprawne kierowanie). Model łączący cechy osobowości z klimatem wyjaśniał od około 24 do 32 procent zmienności myślenia twórczego.
źródłoZastosowanie międzykulturowe
Test od początku projektowano jako narzędzie stosowalne w większości grup wiekowych i kulturowych, a jego pierwsze zastosowania międzykulturowe pokazały użyteczność zadania rysunkowego jako miary potencjału twórczego niezależnej od języka. Ta cecha jest podstawą jego popularności w badaniach porównawczych.
źródłoPodobne narzędzia
Kwestionariusz Twórczego Zachowania KANH
Kwestionariusz samoopisowy mierzący postawę twórczą wobec odtwórczej (wymiary algorytmiczność i heurystyczność oraz konformizm i nonkonformizm). Bada deklaracje, a nie wytwór; naturalne uzupełnienie testu wykonaniowego.
Test Płynności Figuralnej Ruffa (RFFT)
Mierzy wyłącznie płynność niewerbalną (liczbę nowych wzorów w czasie) w kontekście neuropsychologicznym; nie ocenia syntezy, humoru ani przekraczania granic.
Testy Twórczego Myślenia Torrance'a (TTCT)
Klasyczna bateria myślenia dywergencyjnego oceniająca głównie płynność, giętkość, oryginalność i elaborację; nie punktuje przekraczania granic ani zaangażowania emocjonalnego. Brak aktualnej polskiej adaptacji wydawniczej.
Bibliografia
- Matczak A., Jaworowska A., Stańczak J. (2000). Rysunkowy Test Twórczego Myślenia K. K. Urbana i H. G. Jellena TCT-DP. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TCT-DP
- innehttps://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ854980.pdf
- innehttps://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/95/id/1572
- artykuł open accesshttps://dx.doi.org/10.1177/026142948900600204
Uwagi
Wydawca deklaruje wysoką zgodność sędziów i umiarkowaną zgodność wewnętrzną obu wersji (bez podanych wartości liczbowych). DO WERYFIKACJI: rok publikacji oryginału, normy (typ, próba), wartości rzetelności – Faza 3 (podręcznik PTP).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.