Skala Wrażliwości Empatycznej (polska parafraza Indeksu Reaktywności Interpersonalnej IRI)
Interpersonal Reactivity Index
empatia jako konstrukt wielowymiarowy wg modelu Davisa: komponenty emocjonalne (empatyczna troska, osobista przykrość) i komponent poznawczy (przyjmowanie perspektywy)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- M. H. Davis (1980)
- Polska adaptacja
- M. Kaźmierczak, M. Plopa, S. Retowski (2007)
- Grupa docelowa
- dorośli (badania konstrukcyjne: osoby pracujące w różnych zawodach i studenci)
- Czas badania
- ok. 10 minut (28 pozycji)
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Narzędzie mierzy empatię rozumianą jako konstrukt wielowymiarowy, a nie jako jedną zdolność. To założenie, wprowadzone przez Marka Davisa na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, było przełomem w badaniach nad empatią. Wcześniejsze podejścia sprowadzały empatię albo do reakcji emocjonalnej (współodczuwania), albo do sprawności poznawczej (rozumienia cudzego stanu). Davis pokazał, że są to komponenty odrębne, słabo ze sobą skorelowane i prowadzące do różnych konsekwencji behawioralnych, więc uśrednianie ich w jeden wskaźnik gubi najciekawszą informację.
Polskie narzędzie mierzy trzy komponenty. Empatyczna troska to skłonność do odczuwania współczucia i ciepła wobec osób, którym się nie powiodło – komponent emocjonalny skierowany na drugiego człowieka. Osobista przykrość to skłonność do przeżywania własnego dyskomfortu, napięcia i bezradności w obliczu cudzego cierpienia – również komponent emocjonalny, ale skierowany na siebie. Przyjmowanie perspektywy to skłonność do spontanicznego przyjmowania punktu widzenia innych ludzi w codziennych sytuacjach – komponent poznawczy.
Rozróżnienie empatycznej troski od osobistej przykrości ma kluczowe znaczenie praktyczne i jest głównym powodem, dla którego warto sięgać po narzędzie wielowymiarowe. Oba wymiary opisują reagowanie emocjonalne na cudze cierpienie, ale prowadzą do przeciwnych zachowań. Empatyczna troska sprzyja pomaganiu, bo uwaga pozostaje przy osobie potrzebującej. Osobista przykrość sprzyja wycofaniu i unikaniu, bo uwaga przenosi się na własny dyskomfort, a najprostszym sposobem jego redukcji jest oddalenie się od źródła. Wysoka osobista przykrość wiąże się też konsekwentnie z lękiem: w polskich badaniach konstrukcyjnych korelowała z lękiem-cechą mierzonym STAI na poziomie 0,52.
Wymaga podkreślenia rzecz, którą łatwo przeoczyć przy cytowaniu: polska Skala Wrażliwości Empatycznej nie jest wiernym tłumaczeniem Indeksu Reaktywności Interpersonalnej, lecz jego parafrazą wykonaną za zgodą Davisa. Z oryginału pochodzi siedemnaście z dwudziestu ośmiu stwierdzeń, a czwarta skala oryginału, Fantazja (mierząca wczuwanie się w losy postaci fikcyjnych), została pominięta. Zmienił się też rozkład pozycji: oryginał ma cztery skale po siedem pozycji, polskie narzędzie trzy skale liczące odpowiednio jedenaście, osiem i dziewięć pozycji. Wyników obu narzędzi nie należy więc zestawiać wprost.
Typowe zastosowanie
Podstawowe narzędzie do pomiaru empatii dyspozycyjnej w polskich badaniach psychologicznych. Typowe konteksty to badania nad zachowaniami prospołecznymi i pomaganiem, nad funkcjonowaniem w bliskich relacjach i w rodzinie, nad kompetencjami zawodowymi osób pracujących z ludźmi (personel medyczny, nauczyciele, psychologowie, służby społeczne) oraz nad wypaleniem zawodowym, gdzie osobista przykrość bywa czynnikiem ryzyka, a empatyczna troska czynnikiem ochronnym. Drugi obszar to badania nad deficytami empatii: w agresji i przemocy, w zaburzeniach osobowości, w cechach z obszaru ciemnej triady. Trzeci to badania nad relacjami romantycznymi i rodzicielstwem, gdzie empatia jest predyktorem jakości relacji – w tym obszarze istnieje osobna, diadyczna wersja narzędzia (IRI for Couples) z polską walidacją z 2021 roku, przeznaczona do badania empatii kierowanej wprost do partnera. Narzędzie jest atrakcyjne dla prac dyplomowych, bo jest bezpłatne, umiarkowanie krótkie i dobrze osadzone w polskim piśmiennictwie. Istotnym ograniczeniem organizacyjnym jest jednak to, że artykuł źródłowy nie zawiera pełnego arkusza ani klucza odwróceń, więc korzystanie z narzędzia wymaga kontaktu z autorami. Warto uwzględnić to w harmonogramie pracy.
Wymiary i podskale
Empatyczna Troska (ET)11 pozycji
Skłonność do odczuwania współczucia, ciepła i zatroskania wobec osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Komponent emocjonalny zorientowany na drugą osobę, w badaniach najsilniej związany z zachowaniami prospołecznymi i pomaganiem. Najdłuższa podskala polskiej wersji (11 pozycji) i najsilniej powiązana z innymi miarami empatii: korelacja 0,73 z Kwestionariuszem Rozumienia Empatycznego Węglińskiego. Alfa 0,78.
Osobista Przykrość (OP)8 pozycji
Skłonność do przeżywania własnego napięcia, bezradności i dyskomfortu w obliczu cudzego cierpienia lub w sytuacjach nagłych i trudnych emocjonalnie. Komponent emocjonalny zorientowany na siebie, który w odróżnieniu od empatycznej troski nie sprzyja pomaganiu, lecz wycofaniu. Silnie powiązany z lękiem: korelacja 0,52 z lękiem-cechą w STAI i 0,54 z czynnikiem lęku w 16 PF-5 oraz 0,53 z czynnikiem O (skłonność do obaw). Osiem pozycji, alfa 0,78.
Przyjmowanie Perspektywy (PP)9 pozycji
Skłonność do spontanicznego przyjmowania punktu widzenia innych ludzi w sytuacjach codziennych: próby zrozumienia cudzych racji, wyobrażania sobie, jak sprawy wyglądają z drugiej strony, wstrzymywania się od oceny przed poznaniem cudzej perspektywy. Jedyny komponent poznawczy w narzędziu i jedyny wiążący się ujemnie z lękiem (korelacja -0,14 z lękiem-cechą). Dziewięć pozycji, alfa 0,74 – najniższa z trzech podskal.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Dwadzieścia osiem stwierdzeń w pierwszej osobie, opisujących typowe dla badanego sposoby reagowania na sytuacje społeczne i na cudze przeżycia: odczuwanie współczucia wobec osób w gorszym położeniu, reakcje w sytuacjach napięcia emocjonalnego, skłonność do rozważania cudzych racji przed wydaniem sądu. Stwierdzenia odnoszą się do ogólnych, utrwalonych dyspozycji, a nie do konkretnych zdarzeń, i nie mają ram czasowych. Pozycje rozłożone są na trzy podskale nierównomiernie: jedenaście na empatyczną troskę, dziewięć na przyjmowanie perspektywy i osiem na osobistą przykrość, przy czym pozycje należące do jednej podskali nie sąsiadują ze sobą. Nierówna długość podskal jest ważna praktycznie: sumy surowe trzech wymiarów nie są ze sobą porównywalne bez przeliczenia, w odróżnieniu od oryginalnego IRI, gdzie każda skala liczy po siedem pozycji. Część stwierdzeń jest sformułowana w kierunku przeciwnym do nazwy podskali i punktowana odwrotnie – w artykule źródłowym pozycje te oznaczono znakiem minus, ale pełny klucz odwróceń nie został opublikowany. Jest to realna przeszkoda przy samodzielnym opracowaniu wyników i powód, dla którego przy korzystaniu z tego narzędzia trzeba skontaktować się z autorami: od nich pochodzą zarówno pełny arkusz, jak i normy stenowe, których w artykule nie ma.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala typu Likerta, na której badany ocenia, na ile poszczególne stwierdzenia opisują jego typowy sposób reagowania. Nie ma ram czasowych – narzędzie mierzy dyspozycję, a nie stan. Wypełnienie dwudziestu ośmiu pozycji zajmuje około dziesięciu minut, badanie może być prowadzone indywidualnie lub grupowo. Wyniki oblicza się jako sumy w obrębie każdej z trzech podskal, po uprzednim odwróceniu pozycji sformułowanych przeciwnie. Nie ma jednego wyniku ogólnego i nie należy go tworzyć: cała konstrukcja narzędzia opiera się na założeniu, że komponenty empatii są odrębne, a empatyczna troska i osobista przykrość prowadzą wręcz do przeciwnych zachowań. Zsumowanie ich dałoby wskaźnik pozbawiony sensu psychologicznego.
- Normy i interpretacja
- Narzędzie ma normy stenowe, ale nie zostały one opublikowane w artykule źródłowym – autorzy podają, że są dostępne u nich na życzenie. Oznacza to, że osoba chcąca interpretować wyniki na tle populacji musi się z nimi skontaktować; samo pobranie artykułu nie wystarczy. W wielu pracach badawczych nie jest to problemem, bo do porównań grupowych i analiz korelacyjnych wystarczają wyniki surowe. Interpretacja przebiega osobno dla każdej podskali: wyższy wynik oznacza wyższe natężenie danego komponentu empatii. Ważne, by nie interpretować wysokiej osobistej przykrości jako oznaki wysokiej empatii w potocznym sensie – to raczej wskaźnik trudności w regulowaniu własnych emocji w sytuacjach obciążających, powiązany z lękliwością. Jedno ustalenie ma znaczenie dla planowania każdego badania z tym narzędziem: w badaniach konstrukcyjnych stwierdzono istotne różnice płciowe we wszystkich trzech podskalach, z wyższymi wynikami kobiet. Płeć należy więc uwzględniać w analizach albo jako zmienną kontrolną, albo przez porównania w obrębie płci. Jest to wzorzec powtarzający się w badaniach nad empatią samoopisową na całym świecie i dyskutowany jako możliwy efekt oczekiwań społecznych związanych z rolą płciową, a nie tylko rzeczywistej różnicy w reagowaniu empatycznym.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Rozdziela trzy komponenty empatii, w tym dwa emocjonalne o przeciwnych konsekwencjach behawioralnych (empatyczna troska sprzyja pomaganiu, osobista przykrość wycofaniu), czego narzędzia jednowymiarowe nie potrafią uchwycić
- •Potwierdzona struktura trójczynnikowa: model trójczynnikowy okazał się lepiej dopasowany niż jedno- i dwuczynnikowy (chi kwadrat na stopień swobody 1,80; RMSEA 0,05), a rzetelność podskal mieści się w przedziale 0,74-0,78
- •Dobrze udokumentowana trafność zbieżna i różnicowa: wysoka korelacja empatycznej troski z Kwestionariuszem Rozumienia Empatycznego (0,73), a osobistej przykrości z miarami lęku (0,52-0,54), przy odmiennym wzorcu dla przyjmowania perspektywy
- •Bezpłatne, osadzone w polskim piśmiennictwie, dysponujące normami stenowymi (dostępnymi u autorów) oraz osobną wersją diadyczną do badania empatii w parach
- •Konstrukcja oparta na modelu Davisa, jednym z najlepiej udokumentowanych i najczęściej stosowanych ujęć empatii na świecie, co ułatwia osadzenie pracy w literaturze
Ograniczenia
- •Nie jest wiernym tłumaczeniem IRI, lecz parafrazą: tylko 17 z 28 stwierdzeń pochodzi z oryginału, pominięto skalę Fantazji, a pozycje rozłożono inaczej (11+8+9 zamiast czterech skal po 7), więc wyników nie da się porównywać wprost z badaniami zagranicznymi opartymi na IRI
- •Ani pełna treść arkusza, ani klucz pozycji odwracanych nie zostały opublikowane w artykule źródłowym, a normy stenowe są dostępne wyłącznie u autorów – korzystanie z narzędzia wymaga kontaktu z nimi
- •Nierówna długość podskal (11, 9 i 8 pozycji) sprawia, że sumy surowe nie są bezpośrednio porównywalne między wymiarami i wymagają przeliczenia na średnie pozycji
- •Brak danych o stabilności czasowej polskiej wersji, co ogranicza jej stosowanie w badaniach z pomiarem powtarzanym
- •Pominięcie skali Fantazji zawęża konstrukt: wczuwanie się w losy postaci fikcyjnych jest w modelu Davisa odrębnym komponentem empatii, a w polskim narzędziu nie jest mierzone
- •Wyraźne różnice płciowe we wszystkich podskalach wymagają kontrolowania płci w analizach i mogą częściowo odzwierciedlać oczekiwania związane z rolą płciową, a nie samą empatię
Budowa
- Liczba pozycji
- 28
- Format odpowiedzi
- skala 5-stopniowa typu Likerta
- Wersje
- SWE = parafraza IRI (za zgodą M. H. Davisa); pominięto oryginalną skalę Fantazji (w oryginale IRI: 4 podskale po 7 pozycji); istnieje też odrębna wersja diadyczna IRI for Couples (walidacja polska: Kaźmierczak, CIPP 2021)
Podskale
Empatyczna Troska (ET)
- Pozycje: 1, 3, 6, 9, 11, 14, 17, 18, 21, 24, 28
- Alfa Cronbacha: 0,78
Osobista Przykrość (OP)
- Pozycje: 5, 8, 12, 16, 19, 23, 25, 27
- Alfa Cronbacha: 0,78
Przyjmowanie Perspektywy (PP)
- Pozycje: 2, 4, 7, 10, 13, 15, 20, 22, 26
- Alfa Cronbacha: 0,74
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma punktów oddzielnie w trzech podskalach (11 + 8 + 9 pozycji); brak jednego wyniku ogólnego – empatia ujmowana wieloskalowo
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: numery pozycji odwracanych – artykuł źródłowy podaje przykłady stwierdzeń odwrotnie punktowanych (oznaczone "(-)"), ale nie publikuje pełnego klucza odwróceń
Jak policzyć wynik
Krok 1: zdobądź arkusz i klucz od autorów. To krok nietypowy, ale w przypadku tego narzędzia konieczny. Artykuł źródłowy podaje przynależność wszystkich dwudziestu ośmiu pozycji do podskal oraz ich moce dyskryminacyjne, ale nie publikuje pełnej treści pozycji, kompletnego klucza odwróceń ani norm stenowych. Nie próbuj odtwarzać klucza z treści stwierdzeń ani z opracowań wtórnych – ryzyko błędu jest zbyt duże, a pomyłka w kilku pozycjach istotnie zniekształci wynik ośmiopozycyjnej podskali.
Krok 2: odwróć pozycje wskazane w kluczu. Przy skali pięciostopniowej odwrócenie polega na przeliczeniu 1 na 5, 2 na 4, 3 zostaje 3, 4 na 2 i 5 na 1. Odwrócone stwierdzenia są w artykule oznaczone znakiem minus, ale pełną listę trzeba mieć z klucza.
Krok 3: policz trzy wyniki podskal, sumując pozycje po odwróceniu: empatyczna troska z jedenastu pozycji (1, 3, 6, 9, 11, 14, 17, 18, 21, 24, 28), osobista przykrość z ośmiu (5, 8, 12, 16, 19, 23, 25, 27), przyjmowanie perspektywy z dziewięciu (2, 4, 7, 10, 13, 15, 20, 22, 26). Nie licz wyniku ogólnego – narzędzie go nie przewiduje, a zsumowanie empatycznej troski z osobistą przykrością dałoby wskaźnik bez sensu psychologicznego, bo oba wymiary prowadzą do przeciwnych zachowań.
Krok 4: przelicz na średnie, jeśli chcesz porównywać wymiary, i uważaj na typowe błędy. Ponieważ podskale mają różną liczbę pozycji, ich sumy surowe nie są porównywalne: suma 33 punktów w empatycznej trosce (11 pozycji) i 33 punktów w osobistej przykrości (8 pozycji) oznaczają zupełnie różne natężenie. Do porównań profilowych podziel sumę przez liczbę pozycji i pracuj na średnich w skali 1-5. Najczęstsze błędy poza wymienionymi to: interpretowanie wysokiej osobistej przykrości jako oznaki dużej empatii (to raczej wskaźnik trudności w regulacji własnych emocji, powiązany z lękliwością), pomijanie kontroli płci mimo udokumentowanych różnic płciowych we wszystkich podskalach, oraz zestawianie wyników z badaniami zagranicznymi opartymi na oryginalnym IRI, co jest nieuprawnione ze względu na parafrazowany charakter polskiej wersji i inną liczbę pozycji w podskalach.
Normy
- Typ norm
- normy stenowe opracowane na podstawie dalszych badań, dostępne u autorów artykułu (nie opublikowane w tekście)
- Interpretacja
- wyższy wynik podskali = wyższe natężenie danego komponentu empatii; stwierdzono istotne różnice płciowe (kobiety wyżej) we wszystkich trzech podskalach
- Próba normalizacyjna
- badania konstrukcyjne: N=313 (badanie 1), N=188 (badanie 2), N=278 (CFA); trafność: N=153 (KRE), N=141 (16 PF-5), N=212 (STAI)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- Empatyczna Troska: 0,78
- Osobista Przykrość: 0,78
- Przyjmowanie Perspektywy: 0,74
- Trafność
- CFA: model 3-czynnikowy lepszy niż 1- i 2-czynnikowy (chi2/df=1,80; RMSEA=0,05; GFI=0,86); trafność zbieżna: korelacje z KRE Węglińskiego (ET r=0,73; OP r=0,40; PP r=0,39), z 16 PF-5 (m.in. OP z czynnikiem O r=0,53; z lękiem AX r=0,54) i STAI lęk-cecha (OP r=0,52; PP r=-0,14)
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Zgoda autora / licencja
- parafraza IRI dokonana za zgodą M. H. Davisa; wykorzystanie w badaniach z cytowaniem Kaźmierczak, Plopa, Retowski (2007)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Interpersonal Reactivity Index
- Construct
- Empathy as a multidimensional construct per Davis's model: emotional components (empathic concern, personal distress) and a cognitive component (perspective taking)
- Target group
- Adults (construction studies: working individuals from various professions and university students)
- Response format
- 5-point Likert-type scale
- Scoring
- Sum of points separately in the three subscales (11 + 8 + 9 items); no single total score – empathy captured multi-scale
- Norms / interpretation
- Sten norms developed in further studies, available from the article's authors (not published in the text); higher subscale score = higher intensity of the given empathy component; significant sex differences (women higher) found in all three subscales
- Normative sample
- Construction studies: N=313 (study 1), N=188 (study 2), N=278 (CFA); validity: N=153 (KRE), N=141 (16 PF-5), N=212 (STAI)
- Procedure
- Self-report; individual or group administration
- Administration time
- Approx. 10 minutes (28 items)
- Notes
- Questionnaire in the article appendix: NO (the article gives the subscale assignment of all 28 items and discrimination indices in Table 2, but not the full item content; sten norms 'available from the authors'). All figures from the OA full text. Alphas: Empathic Concern 0.78, Personal Distress 0.78, Perspective Taking 0.74. CFA: the 3-factor model outperformed 1- and 2-factor models (chi2/df=1.80; RMSEA=0.05; GFI=0.86); convergent validity: correlations with Weglinski's KRE (EC r=0.73; PD r=0.40; PT r=0.39), with the 16 PF-5 (e.g. PD with factor O r=0.53; with anxiety AX r=0.54) and STAI trait anxiety (PD r=0.52; PT r=-0.14). The SWE is not a faithful translation of the IRI but a paraphrase made with M. H. Davis's permission (17 of 28 statements come from the IRI); the original Fantasy scale was omitted (original IRI: 4 subscales of 7 items). A separate dyadic version, IRI for Couples, also exists (Polish validation: Kazmierczak, CIPP 2021). This entry also covers the instrument known under the abbreviations SWE / SkEE. [TO VERIFY]: reverse-scored item numbers – the source article gives examples of reverse-keyed statements (marked '(-)') but does not publish the full reversal key.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://www.uv.es/~friasnav/Davis_1980.pdf
- Arkusz angielski
- https://www.eckerd.edu/psychology/iri/
- Dostępność wersji EN
- Darmowy do badan u autora: oficjalna strona M. H. Davisa (Eckerd College) z arkuszem i zasadami uzycia.
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę polską (Skala Wrażliwości Empatycznej) wraz z informacją, że jest to parafraza Indeksu Reaktywności Interpersonalnej Davisa wykonana za jego zgodą, a nie wierne tłumaczenie, autorów adaptacji (Kaźmierczak, Plopa, Retowski, 2007), liczbę pozycji (28), trzy podskale wraz z liczbą pozycji każdej z nich, pięciostopniowy format odpowiedzi oraz brak wyniku ogólnego. Wyjaśnij też, dlaczego narzędzie nie obejmuje skali Fantazji obecnej w oryginale – to pytanie pada często przy obronie, a odpowiedź (świadome pominięcie przy tworzeniu polskiej wersji) jest prosta.
Osobno zaznacz w pracy, że nazwy skrótowe tego narzędzia bywają mylące: funkcjonuje ono jako SWE, SkEE oraz IRI-PL, przy czym IRI-PL sugeruje wierną adaptację, którą nie jest. Konsekwentnie używaj jednej nazwy i przy pierwszym wystąpieniu wyjaśnij relację do oryginału.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe trzech podskal (najlepiej jako średnie pozycji, żeby były porównywalne między wymiarami), alfę Cronbacha własnej próby dla każdej podskali obok wartości z badań konstrukcyjnych (0,78 dla empatycznej troski, 0,78 dla osobistej przykrości i 0,74 dla przyjmowania perspektywy) oraz korelacje między podskalami. Ze względu na udokumentowane różnice płciowe we wszystkich trzech wymiarach zawsze podaj wyniki osobno dla kobiet i mężczyzn albo kontroluj płeć w modelach. Przy analizach związków z zachowaniami prospołecznymi wprowadź empatyczną troskę i osobistą przykrość jednocześnie – dopiero wtedy widać przeciwstawne działanie obu wymiarów, które przy osobnych korelacjach bywa niewidoczne.
Kwestie formalne: narzędzie jest bezpłatne, ale wymaga kontaktu z autorami po arkusz, klucz odwróceń i normy stenowe, których artykuł nie zawiera. Zaplanuj na to czas. W pracy zacytuj zarówno polską publikację (Kaźmierczak, Plopa, Retowski, 2007), jak i oryginał Davisa (1980, 1983). Jeżeli badasz empatię w parach, rozważ wersję diadyczną IRI for Couples, która ma osobną polską walidację i mierzy empatię kierowaną wprost do partnera, a nie do ludzi w ogóle.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz porównania z badaniami zagranicznymi prowadzonymi oryginalnym IRI – polska wersja jest parafrazą o innej liczbie skal i innym rozkładzie pozycji, więc takie zestawienia są nieuprawnione
- •Gdy interesuje Cię wyobrażeniowe wczuwanie się w losy postaci fikcyjnych – skala Fantazji z oryginału została w polskiej wersji pominięta
- •Gdy potrzebujesz miary rzeczywistej zdolności rozpoznawania emocji, a nie deklarowanej skłonności – narzędzie jest samoopisowe i mierzy przekonania badanego o sobie, a nie jego sprawność w zadaniach
- •Gdy chcesz zmierzyć empatię wobec konkretnej osoby (partnera, pacjenta, dziecka) – pozycje odnoszą się do ludzi w ogóle; do badania empatii w parze służy wersja diadyczna
- •Gdy nie masz możliwości kontaktu z autorami po arkusz i klucz – bez pełnego klucza odwróceń poprawne obliczenie wyników nie jest możliwe
- •Gdy badasz dzieci i młodzież – narzędzie skonstruowano i zbadano na osobach dorosłych
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Komponenty empatii a gotowość do zachowań prospołecznych: przeciwstawna rola empatycznej troski i osobistej przykrości
- Empatia a wypalenie zawodowe wśród personelu medycznego: czy osobista przykrość jest czynnikiem ryzyka
- Przyjmowanie perspektywy a sposób rozwiązywania konfliktów w bliskich relacjach
- Różnice płciowe w komponentach empatii: replikacja i próba wyjaśnienia w kategoriach ról płciowych
- Empatia a cechy ciemnej triady osobowości u młodych dorosłych
- Osobista przykrość a lęk-cecha i strategie radzenia sobie ze stresem
- Empatia rodzicielska a postawy wychowawcze i jakość relacji z dzieckiem
- Komponenty empatii a nasilenie zachowań agresywnych w grupie młodzieży
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Badania konstrukcyjne polskiego narzędzia
Prace nad Skalą Wrażliwości Empatycznej objęły kilka prób (N = 313 w pierwszym badaniu, N = 188 w drugim, N = 278 w analizie konfirmacyjnej). Konfirmacyjna analiza czynnikowa wykazała przewagę modelu trójczynnikowego nad jedno- i dwuczynnikowym (chi kwadrat na stopień swobody 1,80; RMSEA 0,05; GFI 0,86). Zgodność wewnętrzna wyniosła 0,78 dla empatycznej troski, 0,78 dla osobistej przykrości i 0,74 dla przyjmowania perspektywy. We wszystkich trzech podskalach stwierdzono istotne różnice płciowe na korzyść kobiet.
źródłoTrafność zbieżna i różnicowa podskal
Empatyczna troska korelowała bardzo wysoko z Kwestionariuszem Rozumienia Empatycznego Węglińskiego (0,73), podczas gdy pozostałe podskale znacznie słabiej (osobista przykrość 0,40, przyjmowanie perspektywy 0,39), co potwierdza, że to właśnie troska stanowi rdzeń potocznie rozumianej empatii. Osobista przykrość wykazała odmienny wzorzec powiązań: 0,52 z lękiem-cechą w STAI, 0,54 z czynnikiem lęku i 0,53 z czynnikiem O w 16 PF-5. Przyjmowanie perspektywy korelowało z lękiem-cechą ujemnie (-0,14). Rozbieżność ta stanowi główny argument empiryczny za rozdzielaniem komponentów empatii zamiast sumowania ich w jeden wskaźnik.
źródłoModel Davisa i podstawy oryginału
Oryginalny Indeks Reaktywności Interpersonalnej obejmuje cztery siedmiopozycyjne skale: przyjmowanie perspektywy, empatyczną troskę, osobistą przykrość i fantazję. Davis wykazał, że komponenty te są odrębne i słabo ze sobą skorelowane, co uzasadniło odejście od jednowymiarowego rozumienia empatii. Skala fantazji, mierząca wyobrażeniowe wczucie w losy postaci fikcyjnych, jest w polskim narzędziu pominięta.
źródłoKtóre komponenty przewidują zachowania prospołeczne
Badania z użyciem IRI konsekwentnie pokazują, że tylko empatyczna troska wiąże się z realnym angażowaniem się w pomaganie i wspieranie działań dobroczynnych, natomiast przyjmowanie perspektywy, fantazja i osobista przykrość nie wykazują takiego związku albo wykazują go w kierunku przeciwnym. Empatyczna troska i przyjmowanie perspektywy są też najsilniej powiązane z ogólną empatią jako cechą, podczas gdy fantazja i osobista przykrość zachowują się odmiennie. To ustalenie ma bezpośrednią konsekwencję dla planowania badań: użycie jednego uśrednionego wskaźnika empatii zamaskowałoby te różnice.
źródłoPodobne narzędzia
INTE (Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej)
Mierzy szerszy konstrukt inteligencji emocjonalnej rozumianej jako zdolność rozpoznawania, wykorzystywania i regulowania emocji własnych oraz cudzych. Empatia jest tam jednym z obszarów, ale nie jest rozdzielana na komponenty poznawczy i emocjonalne.
PKIE (Popularny Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej)
Również dotyczy inteligencji emocjonalnej, z podziałem na akceptowanie, empatię, kontrolę i rozumienie emocji. Zawiera skalę empatii, ale jednowymiarową, bez rozróżnienia troski od osobistej przykrości.
KKS (Kwestionariusz Kompetencji Społecznych)
Mierzy skuteczność radzenia sobie w sytuacjach społecznych, a nie sposób reagowania na cudze przeżycia. Empatia bywa predyktorem kompetencji społecznych, więc oba narzędzia dobrze się uzupełniają w jednym badaniu.
DTDD (Dirty Dozen, polska wersja)
Mierzy cechy ciemnej triady (makiawelizm, narcyzm, psychopatia), których wspólnym rdzeniem jest właśnie deficyt empatii. Naturalne uzupełnienie w badaniach nad niskim poziomem empatycznej troski i jego konsekwencjami.
Bibliografia
- Kaźmierczak, M., Plopa, M., Retowski, S. (2007). Skala Wrażliwości Empatycznej. Przegląd Psychologiczny, 50(1), 9-24.
- Davis, M. H. (1980). A multidimensional approach to individual differences in empathy. JSAS Catalog of Selected Documents in Psychology, 10, 85.
- Davis, M. H. (1983). Measuring individual differences in empathy: Evidence for a multidimensional approach. Journal of Personality and Social Psychology, 44(1), 113-126.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://www.kul.pl/files/714/nowy_folder/1.50.2007_art.1.pdf
- artykuł open accesshttps://czasopisma.bg.ug.edu.pl/index.php/CIiPP/article/view/6279
- innehttps://www.eckerd.edu/psychology/iri/
- innehttps://www.uv.es/~friasnav/Davis_1980.pdf
- artykuł open accesshttps://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2021.773363/full
Uwagi
arkusz w aneksie artykułu: NIE (artykuł podaje przynależność wszystkich 28 pozycji do podskal i moce dyskryminacyjne w tabeli 2, ale nie pełną treść pozycji; normy stenowe "dostępne u autorów"). Wszystkie liczby z pełnego tekstu OA (kul.pl). SWE nie jest wiernym tłumaczeniem IRI, lecz parafrazą (17 z 28 stwierdzeń pochodzi z IRI); w literaturze bywa cytowana jako polska adaptacja IRI (IRI-PL). Ten wpis obejmuje także narzędzie znane pod skrótami SWE / SkEE (dawny stub "skee" usunięty – to samo narzędzie: Skala Wrażliwości Empatycznej Kaźmierczak, Plopy i Retowskiego 2007).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-18.