Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia
zbiór (hub) 17 narzędzi do pomiaru zmiennych w promocji zdrowia i psychologii zdrowia: AIS, BPCQ, CECS, CSQ, GSES, IZZ, KompOs, LKZ, LOT-R, LWO, MHLC, Mini-MAC, PRF, SEG, SWLS, TAB, TYP-A
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Zygfryd Juczyński (2001)
- Grupa docelowa
- dorośli (poszczególne narzędzia różnią się grupami docelowymi); użytkownicy: psycholodzy i inni specjaliści ochrony zdrowia
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo (zależnie od narzędzia)
Co bada ten test
NPPPZ to nie jeden test, tylko zbiór siedemnastu odrębnych narzędzi zebranych pod wspólnym podręcznikiem, wydany przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP i opracowany przez Zygfryda Juczyńskiego. Zbiór powstał, by dać polskim badaczom i praktykom komplet narzędzi potrzebnych w promocji zdrowia i psychologii zdrowia: od pomiaru przekonań zdrowotnych, przez zachowania i zasoby osobiste, po przystosowanie do choroby. Zamiast szukać każdego narzędzia osobno u innego wydawcy, badacz dostaje spójny pakiet z jednolitym podręcznikiem, jednolitą konwencją norm i wspólnym opisem psychometrycznym.
Zbiór obejmuje kilka grup narzędzi. Pierwsza dotyczy przekonań i wartości zdrowotnych (MHLC, BPCQ, LKZ, LWO), druga zachowań i zasobów osobistych (IZZ, GSES, KompOs, LOT-R), trzecia radzenia sobie z chorobą, bólem i emocjami (AIS, Mini-MAC, CSQ, CECS, SEG), czwarta wzorów zachowania powiązanych z ryzykiem chorób somatycznych (TYP-A, TAB), a piąta relacji z systemem opieki zdrowotnej (PRF). Do tego dochodzi SWLS, czyli najkrótsza i najczęściej używana miara satysfakcji z życia, wykorzystywana daleko poza psychologią zdrowia.
Dla kogo jest ten zbiór. Przede wszystkim dla osób piszących prace dyplomowe z psychologii zdrowia, pielęgniarstwa, zdrowia publicznego i fizjoterapii, dla badaczy prowadzących projekty nad przystosowaniem do choroby przewlekłej oraz dla praktyków planujących programy edukacji zdrowotnej. To najczęściej cytowany zestaw narzędzi w polskich pracach dotyczących zdrowia i w praktyce trudno napisać taką pracę, nie korzystając z co najmniej jednej pozycji z tego zbioru.
Najważniejsza informacja praktyczna dotyczy dostępności. Sam podręcznik jest płatny (około 322 zł brutto według cennika PTP z lipca 2026), ale arkusze narzędzi, które nie są sprzedawane w wersji papierowej, wydawca udostępnia bezpłatnie do pobrania w formacie PDF na potrzeby własnych badań. Klucze, normy i zasady interpretacji pozostają w płatnym podręczniku. Ta konstrukcja jest kluczowa dla planowania budżetu pracy dyplomowej i została omówiona szczegółowo w sekcji o obliczaniu.
Typowe zastosowanie
Zbiór jest podstawowym warsztatem polskiej psychologii zdrowia. Typowe zastosowania to badania nad przystosowaniem do choroby przewlekłej, badania nad związkiem przekonań zdrowotnych z rzeczywistymi zachowaniami, badania nad zasobami osobistymi (optymizm, poczucie własnej skuteczności) jako czynnikami chroniącymi zdrowie, badania psychoonkologiczne, badania nad bólem przewlekłym oraz projekty z zakresu promocji zdrowia i ewaluacji programów edukacyjnych. Bardzo duża część polskich prac magisterskich z pielęgniarstwa, zdrowia publicznego i psychologii zdrowia opiera się na dwóch lub trzech narzędziach z tego zbioru.
Wymiary i podskale
AIS – Skala Akceptacji Choroby8 pozycji
Mierzy stopień akceptacji choroby, czyli przystosowania do ograniczeń, jakie narzuca. Osiem pozycji, bardzo krótka i jedna z najczęściej używanych w polskich badaniach nad chorobami przewlekłymi. Wysoki wynik oznacza mniejsze poczucie dyskomfortu i lepsze przystosowanie.
BPCQ – Kwestionariusz Przekonań na Temat Kontroli Bólu13 pozycji
Mierzy siłę przekonań o tym, od czego zależy kontrola bólu: od samego pacjenta, od lekarzy czy od przypadku. Trzynaście pozycji, trzy podskale. Odpowiednik logiki MHLC przeniesiony na obszar bólu.
CECS – Skala Kontroli Emocji21 pozycji
Mierzy subiektywną kontrolę, czyli tłumienie gniewu, depresji i lęku w sytuacjach trudnych. Dwadzieścia jeden pozycji, trzy podskale po siedem. Wykorzystywana w badaniach nad psychosomatyką i nad związkiem tłumienia emocji ze zdrowiem.
CSQ – Kwestionariusz Strategii Radzenia Sobie z Bólem42 pozycji
Najdłuższe narzędzie zbioru (42 pozycje). Opisuje poznawcze i behawioralne strategie radzenia sobie z bólem. Stosowany w badaniach nad bólem przewlekłym, rehabilitacją i chorobami reumatycznymi.
GSES – Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności10 pozycji
Mierzy ogólne przekonanie o skuteczności radzenia sobie z trudnościami. Dziesięć pozycji, skala jednoczynnikowa. Jedno z najczęściej wykorzystywanych narzędzi zbioru, stosowane także daleko poza psychologią zdrowia.
IZZ – Inwentarz Zachowań Zdrowotnych24 pozycji
Mierzy nasilenie deklarowanych zachowań zdrowotnych: ogółem oraz w czterech kategoriach (prawidłowe nawyki żywieniowe, zachowania profilaktyczne, praktyki zdrowotne, pozytywne nastawienie psychiczne). Dwadzieścia cztery pozycje. Najczęstszy partner MHLC w schematach badawczych łączących przekonania z zachowaniami.
KompOs – Skala Kompetencji Osobistej
Mierzy uogólnione poczucie własnej skuteczności u dzieci i młodzieży. Odpowiednik GSES dla młodszych grup wiekowych, przydatny w badaniach szkolnych i rozwojowych.
LKZ – Lista Kryteriów Zdrowia24 pozycji
Bada, co dla badanego znaczy być zdrowym: które kryteria zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego uznaje za najważniejsze. Dwadzieścia cztery pozycje. Narzędzie o charakterze bardziej jakościowym, przydatne w badaniach nad potocznymi koncepcjami zdrowia.
LOT-R – Test Orientacji Życiowej10 pozycji
Mierzy dyspozycyjny optymizm jako cechę bipolarną na wymiarze optymizm-pesymizm. Dziesięć pozycji, w tym pozycje buforowe. Jedno z najpopularniejszych narzędzi zbioru, stosowane w bardzo szerokim zakresie badań.
LWO – Lista Wartości Osobistych
Bada, jaką wartość badany przypisuje zdrowiu na tle innych ważnych dóbr i wartości osobistych. Narzędzie o formacie rangowania, uzupełniające pomiar przekonań zdrowotnych o wymiar aksjologiczny.
MHLC – Wielowymiarowa Skala Umiejscowienia Kontroli Zdrowia18 pozycji
Mierzy przekonania o tym, od czego zależy zdrowie: od samego badanego (kontrola wewnętrzna), od innych osób (głównie lekarzy) czy od przypadku. Osiemnaście pozycji, trzy podskale, dwie równoległe wersje A i B. Jedno z najczęściej stosowanych narzędzi zbioru.
Mini-MAC – Skala Przystosowania Psychicznego do Choroby Nowotworowej29 pozycji
Mierzy cztery strategie radzenia sobie z chorobą nowotworową: zaabsorbowanie lękowe, ducha walki, bezradność-beznadziejność i pozytywne przewartościowanie. Dwadzieścia dziewięć pozycji. Podstawowe narzędzie polskiej psychoonkologii.
PRF – Lista Oczekiwań Pacjenta18 pozycji
Bada oczekiwania pacjenta wobec kontaktu z lekarzem pierwszego kontaktu. Osiemnaście pozycji. Narzędzie o profilu bardziej praktycznym, przydatne w badaniach nad jakością komunikacji w opiece zdrowotnej.
SEG – Skala Ekspresji Gniewu20 pozycji
Mierzy natężenie gniewu niezwiązanego z konkretną sytuacją oraz sposób jego wyrażania. Dwadzieścia pozycji. Stosowana w badaniach nad psychosomatyką i nad ryzykiem chorób układu krążenia.
SWLS – Skala Satysfakcji z Życia5 pozycji
Mierzy poznawczy komponent dobrostanu, czyli ogólną satysfakcję z życia. Zaledwie pięć pozycji, co czyni ją najkrótszym narzędziem zbioru i jednym z najczęściej używanych narzędzi w całej polskiej psychologii, także poza obszarem zdrowia.
TAB – Skala Typu A/B (wersja DM)16 pozycji
Mierzy wzór zachowania Typu A i B u dzieci i młodzieży. Szesnaście pozycji. Wersja rozwojowa narzędzia badającego behawioralne czynniki ryzyka chorób układu krążenia.
TYP-A – Skala Typu A-Framingham10 pozycji
Mierzy wzór zachowania Typu A u dorosłych: pośpiech, rywalizacyjność i wrogość, wiązane z ryzykiem chorób układu krążenia. Dziesięć pozycji, oparta na klasycznym badaniu Framingham.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Zbiór nie ma jednej wspólnej budowy: każde z siedemnastu narzędzi ma własną liczbę pozycji, własny format odpowiedzi i własny klucz. Rozpiętość jest duża, od pięciu pozycji w SWLS do czterdziestu dwóch w CSQ. Wspólny jest natomiast charakter: wszystkie narzędzia to krótkie kwestionariusze samoopisowe przeznaczone dla osób dorosłych (z wyjątkiem KompOs i TAB, adresowanych do dzieci i młodzieży), wypełniane w kilka do kilkunastu minut i nadające się do badania grupowego. Dzięki tej krótkości można w jednym badaniu połączyć kilka narzędzi ze zbioru bez nadmiernego obciążenia respondenta, i właśnie na takie łączenie zbiór był projektowany.
- Skala odpowiedzi
- Formaty odpowiedzi różnią się między narzędziami: występują skale zgody (np. sześciostopniowa w MHLC, pięciostopniowa w AIS), skale częstości (IZZ), skale nasilenia (CECS, SEG) oraz formaty rangowania i wyboru kryteriów (LWO, LKZ). Szczegóły podaje podręcznik oraz wpisy poszczególnych narzędzi w tej bazie. Praktyczna konsekwencja tej różnorodności jest taka, że przy łączeniu kilku narzędzi w jednej ankiecie trzeba wyraźnie oddzielić od siebie sekcje i powtórzyć instrukcję przed każdą z nich: badani przyzwyczajają się do jednego formatu i mechanicznie przenoszą go na kolejny, co jest realnym źródłem błędów pomiaru.
- Normy i interpretacja
- Każde narzędzie zbioru ma własne normy opublikowane w podręczniku, przeważnie w postaci stenów (skala 1-10, gdzie 1-4 to wyniki niskie, 5-6 przeciętne, a 7-10 wysokie). Normy opracowano na polskich próbach opisanych osobno dla każdego narzędzia, przy czym dla części narzędzi dostępne są także dane dla grup klinicznych, co pozwala odnieść wynik pacjenta do właściwej grupy odniesienia zamiast do populacji ogólnej. Tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Warto pamiętać, że część narzędzi zbioru ma normy pochodzące sprzed wielu lat, a niektóre konstrukty (jak wzór zachowania Typu A) straciły część swojej pozycji we współczesnych badaniach. W pracach badawczych bardzo często pracuje się wyłącznie na wynikach surowych i jest to postępowanie poprawne: steny są potrzebne dopiero przy opisie pojedynczej osoby na tle populacji.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Siedemnaście narzędzi w jednym podręczniku: spójna konwencja opisu, norm i interpretacji, bez konieczności kupowania każdego narzędzia osobno
- •Arkusze narzędzi niedostępnych w wersji papierowej udostępniane bezpłatnie w PDF do celów badawczych, co bardzo obniża koszt badania
- •Narzędzia są krótkie, więc można w jednym badaniu połączyć kilka z nich bez przeciążania respondenta
- •Ogromna baza porównawcza: to najczęściej cytowany zestaw narzędzi w polskiej literaturze o zdrowiu, więc łatwo o odniesienia w dyskusji
- •Kategoria A według klasyfikacji PTP, czyli dostęp bez specjalistycznych uprawnień testowych
- •Zbiór obejmuje zarówno narzędzia dla dorosłych, jak i wersje dla dzieci i młodzieży (KompOs, TAB)
Ograniczenia
- •Klucze i normy dostępne wyłącznie w płatnym podręczniku: darmowy arkusz bez klucza nie pozwala policzyć wyniku
- •Część narzędzi ma normy opracowane wiele lat temu, co przy szybko zmieniających się zachowaniach zdrowotnych może obniżać ich aktualność
- •Właściwości psychometryczne są różne w poszczególnych narzędziach: obok bardzo dobrych są takie, których podskale mają niską rzetelność (np. podskala Wpływ innych w MHLC, alfa 0,54)
- •Niektóre konstrukty zbioru (wzór zachowania Typu A) straciły znaczenie we współczesnych badaniach nad ryzykiem sercowo-naczyniowym
- •Zbiór składa się z adaptacji narzędzi zagranicznych i narzędzi rodzimych o różnym stopniu udokumentowania: nie wszystkie mają równie mocne dane walidacyjne
- •Łatwa dostępność sprzyja bezrefleksyjnemu doborowi narzędzi: częsty problem prac, w których użyto trzech skal ze zbioru bez teoretycznego uzasadnienia ich zestawienia
Budowa
- Wersje
- wydanie I 2001
- wydanie II 2009
- dodruk/wznowienie 2012
Obliczanie wyników
- Metoda
- wg podręcznika – dla każdego narzędzia oddzielnie (instrukcja badania, obliczania i interpretacji wyników w podręczniku)
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- Wpis typu zbior (hub) – szczegóły obliczania w podręczniku i we wpisach poszczególnych narzędzi.
Jak policzyć wynik
Zasada dostępności zbioru jest specyficzna i warto ją zrozumieć przed rozpoczęciem badania. Wydawca udostępnia bezpłatnie do pobrania w formacie PDF arkusze tych narzędzi, które nie są sprzedawane w wersji papierowej, z przeznaczeniem na własne badania. Klucze punktacji, tabele norm i zasady interpretacji pozostają natomiast w płatnym podręczniku, którego cena wynosi około 322 zł brutto według cennika PTP z lipca 2026. W praktyce oznacza to, że samo zebranie danych nic nie kosztuje, ale ich policzenie i zinterpretowanie wymaga dostępu do podręcznika.
Dla piszącego pracę dyplomowego ma to trzy konsekwencje. Po pierwsze, podręcznik często jest dostępny w bibliotece uczelnianej albo u promotora, więc zanim go kupisz, sprawdź te źródła. Po drugie, kupujesz go raz i obsługuje wszystkie siedemnaście narzędzi, więc koszt rozkłada się bardzo korzystnie, jeśli używasz kilku skal ze zbioru. Po trzecie, klucze i normy z podręcznika są objęte prawem autorskim: możesz je stosować w swoim badaniu i opisać sposób liczenia, ale nie wolno ich przedrukowywać w aneksie pracy ani udostępniać dalej.
Sam sposób liczenia jest odrębny dla każdego narzędzia. Ogólny schemat wygląda tak: przypisz punkty odpowiedziom według klucza z podręcznika, odwróć te pozycje, dla których klucz to przewiduje, zsumuj punkty w obrębie skali lub podskali, a następnie przelicz wynik surowy na sten według tabeli właściwej dla płci, wieku lub statusu zdrowotnego badanego, jeśli podręcznik takie tabele różnicuje. Szczegółowe instrukcje krok po kroku znajdziesz we wpisach poszczególnych narzędzi w tej bazie.
Niezależnie od narzędzia policz alfę Cronbacha dla własnej próby i zaraportuj ją obok wartości z podręcznika. Nie przepisuj rzetelności z podręcznika jako własnego wyniku: to jedna z najczęściej wytykanych usterek w pracach opierających się na tym zbiorze.
Normy
- Typ norm
- normy (przeważnie stenowe) dla poszczególnych narzędzi opublikowane w podręczniku
- Interpretacja
- wg podręcznika, oddzielnie dla każdego narzędzia
- Próba normalizacyjna
- próby polskie opisane w podręczniku dla każdego narzędzia
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- właściwości psychometryczne każdego narzędzia opisane w podręczniku
Dostępność
- Typ
- Darmowy arkusz
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- podręcznik ok. 322 zł brutto (306 zł netto + 5% VAT; cena ze strony PTP, lipiec 2026); arkusze niedostępne w sprzedaży papierowej można bezpłatnie pobrać jako PDF do celów badawczych
- Zgoda autora / licencja
- arkusze do bezpłatnego pobrania (PDF) do własnych badań; normy i klucze w płatnym podręczniku
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Measurement Tools in Health Promotion and Health Psychology (NPPPZ collection)
- Construct
- a collection (hub) of 17 tools for measuring variables in health promotion and health psychology: AIS, BPCQ, CECS, CSQ, GSES, IZZ, KompOs, LKZ, LOT-R, LWO, MHLC, Mini-MAC, PRF, SEG, SWLS, TAB, TYP-A
- Target group
- adults (the individual tools differ in target groups); users: psychologists and other healthcare specialists
- Scoring
- per the manual – separately for each tool (administration, scoring, and interpretation instructions in the manual)
- Norms / interpretation
- norms (mostly sten scores) for the individual tools published in the manual, separately for each tool
- Normative sample
- Polish samples described in the manual for each tool
- Procedure
- self-report; individual or group administration (depending on the tool)
- Notes
- Hub of 17 tools (list confirmed on the publisher's website). Availability confirmed by the publisher: record forms not sold on paper can be downloaded free as PDFs (for research); norms and interpretation in the paid manual. Current manual edition: 2nd (2012). Test category: A. The norms/psychometrics fields are descriptive – numerical data per tool are in the individual test entries.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Największą zaletą zbioru jest możliwość łączenia narzędzi, ale to zarazem miejsce, w którym najłatwiej o metodologiczny błąd. Nie dobieraj skal dlatego, że są dostępne, tylko dlatego, że wynikają z modelu teoretycznego Twojej pracy. Dobry schemat wygląda tak: jedna zmienna wyjaśniająca (np. przekonania z MHLC), jedna zmienna wyjaśniana (np. zachowania z IZZ) i ewentualnie jedna zmienna pośrednicząca lub moderująca (np. poczucie własnej skuteczności z GSES). Trzy narzędzia z jasną rolą teoretyczną dają lepszą pracę niż sześć narzędzi bez uzasadnienia.
W metodologii opisz każde narzędzie osobno według tego samego schematu: nazwa i skrót, autor oryginału i polskiej adaptacji z rokiem, przynależność do zbioru NPPPZ z powołaniem na podręcznik Juczyńskiego, liczba pozycji, format odpowiedzi, sposób obliczania, zakres wyniku i rzetelność z podręcznika obok rzetelności własnej próby. Powtórzenie tego samego układu dla każdego narzędzia czyni rozdział czytelnym i ułatwia recenzję.
W wynikach raportuj statystyki opisowe i rzetelności dla wszystkich użytych skal i podskal, a przy analizach z wieloma zmiennymi rozważ poprawkę na wielokrotne porównania. Uwaga na kolejność narzędzi w kwestionariuszu: przy łączeniu kilku skal ze zbioru wyraźnie oddziel sekcje i powtórz instrukcję, bo formaty odpowiedzi są różne i badani mechanicznie przenoszą przyzwyczajenia z poprzedniej skali. Rozważ też zrównoważenie kolejności między badanymi, jeśli podejrzewasz efekt kolejności.
W cytowaniach powołuj się zarówno na podręcznik zbioru (Juczyński, 2001 dla wydania pierwszego lub 2012 dla drugiego), jak i na oryginalne publikacje autorów adaptowanych narzędzi. Aktualne wydanie podręcznika to drugie, z 2012 roku, i to je należy cytować, jeśli z niego korzystasz. Sprawdź to przed złożeniem pracy, bo powoływanie się na wydanie, którego się nie widziało, jest łatwe do wychwycenia przez recenzenta.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz dostępu do podręcznika: bez kluczy i norm samych arkuszy nie da się poprawnie policzyć i zinterpretować
- •Gdy potrzebujesz narzędzi diagnostycznych: to zbiór skal przesiewowych i badawczych, żadna z nich nie służy do stawiania rozpoznań
- •Gdy badasz dzieci narzędziami przeznaczonymi dla dorosłych: tylko KompOs i TAB mają wersje dla młodszych grup wiekowych
- •Gdy zależy Ci na najnowszych normach: część narzędzi zbioru ma normy sprzed wielu lat
- •Gdy chcesz zbudować baterię bez teoretycznego uzasadnienia: łatwa dostępność siedemnastu skal kusi, ale nadmiar narzędzi obniża jakość pracy i zwiększa ryzyko wyników przypadkowych
- •Gdy planujesz zastosowanie komercyjne albo udostępnianie arkuszy dalej: bezpłatne pobranie dotyczy wyłącznie własnych badań
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Umiejscowienie kontroli zdrowia a zachowania zdrowotne u chorych przewlekle (MHLC i IZZ) z poczuciem własnej skuteczności (GSES) jako mediatorem
- Akceptacja choroby a satysfakcja z życia u pacjentów onkologicznych (AIS i SWLS) z uwzględnieniem strategii radzenia sobie (Mini-MAC)
- Dyspozycyjny optymizm jako zasób w przystosowaniu do choroby przewlekłej (LOT-R, AIS i GSES)
- Wartościowanie zdrowia a podejmowanie zachowań profilaktycznych: czy deklarowana ważność zdrowia (LWO i LKZ) przekłada się na praktykę (IZZ)
- Przekonania o kontroli bólu a strategie radzenia sobie z bólem u pacjentów z bólem przewlekłym (BPCQ i CSQ)
- Tłumienie emocji a ekspresja gniewu i wzór zachowania Typu A jako czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego (CECS, SEG i TYP-A)
- Poczucie własnej skuteczności a satysfakcja z życia i optymizm u osób starszych (GSES, SWLS i LOT-R)
- Strategie przystosowania do choroby nowotworowej a akceptacja choroby i poczucie własnej skuteczności (Mini-MAC, AIS i GSES)
- Oczekiwania pacjenta wobec lekarza a umiejscowienie kontroli zdrowia (PRF i MHLC) w podstawowej opiece zdrowotnej
- Kompetencja osobista a wzór zachowania Typu A u młodzieży (KompOs i TAB): badanie w populacji szkolnej
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Skład i status wydawniczy zbioru
Wydawca potwierdza, że zbiór obejmuje siedemnaście narzędzi: AIS, BPCQ, CECS, CSQ, GSES, IZZ, KompOs, LKZ, LOT-R, LWO, MHLC, Mini-MAC, PRF, SEG, SWLS, TAB i TYP-A. Aktualne wydanie podręcznika to drugie (2012), poprzedzone wydaniem pierwszym z 2001 roku. Test zaklasyfikowano do kategorii A według systemu PTP, czyli bez wymogu specjalistycznych uprawnień testowych.
źródłoZasada dostępności arkuszy
Wydawca potwierdza model mieszany: arkusze narzędzi niedostępnych w sprzedaży papierowej można bezpłatnie pobrać w formacie PDF na potrzeby własnych badań, natomiast klucze, normy i zasady interpretacji pozostają w płatnym podręczniku (około 322 zł brutto, cennik z lipca 2026). To rozwiązanie odmienne od większości narzędzi PTP, gdzie płatne są także arkusze.
źródłoZróżnicowanie właściwości psychometrycznych
Narzędzia zbioru różnią się jakością psychometryczną i nie należy zakładać, że wspólny podręcznik oznacza wspólny poziom rzetelności. Przykładowo w MHLC zgodność wewnętrzna podskal wersji A mieści się w przedziale 0,54-0,74, przy czym podskala Wpływ innych nie osiąga progu zwyczajowo uznawanego za akceptowalny. Przed wyborem narzędzia warto sprawdzić dane psychometryczne konkretnej skali, a nie zbioru jako całości.
źródłoPozycja zbioru w polskiej literaturze
Narzędzia z NPPPZ należą do najczęściej wykorzystywanych w polskich badaniach z zakresu psychologii zdrowia, pielęgniarstwa i zdrowia publicznego. Szczególnie często powtarza się schemat łączenia MHLC z IZZ, w którym przekonania o źródłach zdrowia traktuje się jako predyktor deklarowanych zachowań zdrowotnych. Dzięki tej popularności nowe badania mają szeroką bazę porównawczą.
źródłoPodobne narzędzia
Narzędzia Pomiaru Stresu i Radzenia Sobie ze Stresem (zbiór)
Bliźniaczy zbiór tego samego wydawcy i tych samych autorów (Juczyński, Ogińska-Bulik), obejmujący narzędzia do pomiaru stresu i radzenia sobie (m.in. PSS-10, Mini-COPE, CISS). Naturalne uzupełnienie NPPPZ, gdy badanie dotyczy stresu, a nie zdrowia.
MHLC (Wielowymiarowa Skala Umiejscowienia Kontroli Zdrowia)
Jedno z najczęściej wykorzystywanych narzędzi zbioru, z bezpłatnymi arkuszami A i B u wydawcy. Dobry punkt wyjścia dla prac o przekonaniach zdrowotnych.
IZZ (Inwentarz Zachowań Zdrowotnych)
Najczęstszy partner MHLC w polskich pracach: mierzy deklarowane zachowania, podczas gdy MHLC mierzy przekonania. Razem tworzą klasyczny schemat badawczy psychologii zdrowia.
SWLS (Skala Satysfakcji z Życia)
Najkrótsze narzędzie zbioru (5 pozycji) i najbardziej uniwersalne: stosowane w całej psychologii, nie tylko w obszarze zdrowia. Częsty wskaźnik wynikowy w badaniach nad przystosowaniem do choroby.
Mini-MAC (Skala Przystosowania Psychicznego do Choroby Nowotworowej)
Najbardziej wyspecjalizowane narzędzie zbioru, przeznaczone wyłącznie dla pacjentów onkologicznych. Podstawa polskich badań psychoonkologicznych.
Bibliografia
- Juczyński, Z. (2001). Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Juczyński, Z. (2012). Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia. Wydanie drugie. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/NPPPZ
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/MHLC
- repozytoriumhttps://pzp.umw.edu.pl/pdf/2018/8/2/89.pdf
- artykuł open accesshttps://journals.viamedica.pl/arterial_hypertension/article/download/33846/24854
Uwagi
Hub 17 narzędzi (lista potwierdzona na stronie PTP): AIS, BPCQ, CECS, CSQ, GSES, IZZ, KompOs, LKZ, LOT-R, LWO, MHLC, Mini-MAC, PRF, SEG, SWLS, TAB, TYP-A. Zasada dostępności potwierdzona przez wydawcę: arkusze niedostępne w wersji papierowej do bezpłatnego pobrania jako PDF (do badań), normy i interpretacja w płatnym podręczniku. Aktualne wydanie podręcznika: II (2012). Kategoria testu wg PTP: A. Pola normy/psychometria opisowe – dane liczbowe per narzędzie we wpisach poszczególnych testów.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.