Skala Typu A-Framingham
Framingham Type A Scale
Wzór zachowania Typu A (behawioralne uwarunkowania chorób układu krążenia)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- zespół badawczy Framingham Heart Study
- Polska adaptacja
- Zygfryd Juczyński
- Grupa docelowa
- dorośli
Co bada ten test
Skala Typu A-Framingham mierzy u dorosłych nasilenie wzoru zachowania typu A, czyli utrwalonego stylu funkcjonowania opartego na pośpiechu, presji czasu, silnym dążeniu do osiągnięć i rywalizacji. Wzór zachowania typu A opisano w kardiologii jako behawioralny czynnik ryzyka chorób układu krążenia: osoby o nasilonym wzorze A żyją w ciągłym napięciu i pospiechu, co przy długotrwałym utrzymywaniu obciąża układ sercowo-naczyniowy. Narzędzie wywodzi się z wielkiego badania epidemiologicznego Framingham Heart Study, w którym poszukiwano behawioralnych i psychologicznych czynników ryzyka choroby wieńcowej, a polską adaptację przygotował Zygfryd Juczyński.
W polskiej wersji skala opisuje wzór A przez dwa czynniki: pośpiech oraz rywalizację. Pośpiech obejmuje poczucie presji czasu i tendencję do szybkiego działania, a rywalizacja skłonność do współzawodnictwa i dążenia do sukcesu. Skala nie mierzy pojedynczego stanu emocjonalnego, lecz stały styl zachowania i reagowania, dlatego jest wskaźnikiem względnie trwałej dyspozycji, a nie chwilowego napięcia.
Narzędzie ma charakter samoopisowy, jest bardzo krótkie (wypełnienie zajmuje około trzech minut) i przeznaczone dla osób dorosłych, zarówno zdrowych, jak i chorych. Służy do oceny behawioralnych czynników ryzyka chorób układu krążenia i innych zaburzeń somatycznych oraz do identyfikowania osób o podwyższonym ryzyku choroby niedokrwiennej serca. Wchodzi w skład zbioru Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia autorstwa Niny Ogińskiej-Bulik i Zygfryda Juczyńskiego, ma kategorię A i jest szeroko dostępna dla osób z odpowiednim przygotowaniem.
Typowe zastosowanie
Skala stosowana w psychologii zdrowia i w profilaktyce chorób układu krążenia: do oceny behawioralnych czynników ryzyka, identyfikowania osób o podwyższonym ryzyku choroby niedokrwiennej serca oraz w badaniach nad stresem, stylem życia i zdrowiem. Ze względu na krótkość jest wygodnym elementem baterii kwestionariuszy w badaniach na większych próbach. Bywa łączona z narzędziami mierzącymi stres, radzenie sobie, gniew i zachowania zdrowotne. W pracach dyplomowych to proste narzędzie do pomiaru wzoru zachowania typu A u dorosłych jako zmiennej wyjaśniającej lub wyjaśnianej.
Wymiary i podskale
Pośpiech
Poczucie presji czasu i tendencja do szybkiego, napiętego działania, często pod presją terminów. Behawioralny rdzeń wzoru A wiązany z życiem w ciągłym napięciu czasowym.
Rywalizacja
Skłonność do współzawodnictwa, ambicja i silne dążenie do osiągnięć oraz sukcesu. Motywacyjny komponent wzoru zachowania typu A.
Wynik ogólny (wzór zachowania typu A)
Łączny wskaźnik nasilenia wzoru A, powstający z pozycji opisujących cechy typowe dla osoby, samopoczucie pod koniec przeciętnego dnia oraz odczuwaną presję czasu. Wyższy wynik oznacza silniejszy wzór A.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Skala liczy 10 stwierdzeń. Według opisu wydawcy pięć z nich dotyczy cech i właściwości typowych dla danej osoby, cztery odnoszą się do samopoczucia pod koniec przeciętnego dnia, a jedno do odczuwanej presji czasu. Stwierdzenia opisują trwały styl zachowania i reagowania, a nie pojedyncze zdarzenie. Badany odnosi każde z nich do siebie. Konkretna treść stwierdzeń jest chroniona prawem autorskim wydawcy i nie jest tutaj przytaczana. Opis ogranicza się do charakteru pozycji i mierzonych aspektów wzoru zachowania typu A.
- Skala odpowiedzi
- Skala jest samoopisowa: badany ocenia, w jakim stopniu poszczególne stwierdzenia go opisują. Wypełnienie zajmuje około trzech minut, co czyni narzędzie wygodnym elementem większych baterii w badaniach nad zdrowiem. Wynik oblicza się jako wskaźnik ogólny wzoru A oraz dla dwóch czynników (pośpiech, rywalizacja). Szczegóły punktacji i przypisanie pozycji do czynników znajdują się w podręczniku i nie są tutaj odgadywane.
- Normy i interpretacja
- Wynik interpretuje się względem norm dla dorosłych podanych w podręczniku zbioru. Pełne tabele norm znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku (Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia) i nie są tutaj reprodukowane. Skala jest narzędziem przesiewowym i badawczym, a nie diagnostycznym: wysoki wynik wskazuje na nasilony wzór zachowania typu A, sygnalizujący styl funkcjonowania sprzyjający napięciu i traktowany jako behawioralny czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego, lecz nie jest rozpoznaniem choroby. Wynik należy czytać jako pozycję względem grupy odniesienia i jako przesłankę do działań profilaktycznych, a nie jako pewny predyktor choroby u konkretnej osoby. Warto pamiętać, że w literaturze to głównie komponent wrogości i niecierpliwości (obecny w innych ujęciach wzoru A) najsilniej wiąże się z ryzykiem, podczas gdy Skala Framingham akcentuje pośpiech i rywalizację.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo krótka (10 stwierdzeń, ok. 3 minuty), łatwa do włączenia do większej baterii w badaniach nad zdrowiem
- •Wywodzi się z klasycznego badania Framingham Heart Study, co osadza ją w uznanej tradycji badań nad wzorem A i chorobą wieńcową
- •Ujmuje dwa czytelne czynniki (pośpiech i rywalizacja), a nie tylko ogólny wskaźnik
- •Przeznaczona dla osób dorosłych zdrowych i chorych, przydatna w profilaktyce sercowo-naczyniowej
Ograniczenia
- •Umiarkowana zgodność wewnętrzna polskiej wersji (alfa ok. 0,62), co ogranicza precyzję pomiaru i wymaga ostrożności w interpretacji indywidualnej
- •Narzędzie przesiewowe i badawcze, nie służy do diagnozy ani do pewnej prognozy choroby u konkretnej osoby
- •Akcentuje pośpiech i rywalizację, a słabiej ujmuje komponent wrogości, który w literaturze najsilniej wiąże się z ryzykiem sercowo-naczyniowym
- •Samoopis podatny na aprobatę społeczną i ograniczony wgląd we własny styl zachowania
- •Pełne normy i klucz znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku zbioru
Budowa
- Liczba pozycji
- 10
- Wersje
- papier (arkusze w zbiorze NPPPZ)
Podskale
Pośpiech
Rywalizacja
Obliczanie wyników
- Metoda
- wskaźnik ogólny wzoru A oraz wyniki pośpiechu i rywalizacji, liczone według klucza z podręcznika
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: przypisz odpowiedziom wartości liczbowe zgodnie z kluczem z podręcznika. Sprawdź w podręczniku kierunek punktacji poszczególnych pozycji; nie zakładaj go samodzielnie.
Krok 2: policz wskaźnik ogólny wzoru A oraz, jeśli analizujesz czynniki, wyniki pośpiechu i rywalizacji, sumując przypisane do nich pozycje zgodnie z zasadami z podręcznika.
Krok 3: odnieś wynik do norm dla dorosłych z podręcznika. Pełne tabele znajdują się w płatnym podręczniku – w opisie nie podajemy progów. W pracy badawczej często wykorzystuje się wynik surowy (korelacje, porównania grup), co jest poprawne, zwłaszcza że umiarkowana rzetelność zaleca ostrożność przy interpretacji indywidualnej.
Krok 4: policz i zaraportuj rzetelność dla własnej próby, zamiast przepisywać wartość z podręcznika. Ze względu na umiarkowaną zgodność wewnętrzną skali rozważ traktowanie wyniku raczej jako orientacyjnego wskaźnika grupowego niż precyzyjnej miary indywidualnej.
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- 0,62 (n = 115, wiek 20-55, wg strony wydawcy)
- Stabilność (test-retest)
- 0,85 (odstęp 6 tygodni, wg strony wydawcy)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP (część zbioru NPPPZ)
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- 321,66 zł (podręcznik NPPPZ, wspólny dla zbioru); arkusze wg wydawcy do bezpłatnego pobrania
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Framingham Type A Scale
- Construct
- Type A behavior pattern (behavioral determinants of cardiovascular disease)
- Target group
- adults
- Notes
- Part of Juczynski's NPPPZ collection. Publisher prices valid until 31 Dec 2026. Publisher-reported psychometrics: alpha 0.62 (n = 115, ages 20-55), test-retest 0.85 (6-week interval). Two subscales: Haste and Competitiveness (10 items in total). [TO VERIFY]: year of the original and of the adaptation, response format, norms and full psychometric data (NPPPZ manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii pracy opisz narzędzie: nazwa i skrót, pochodzenie (Framingham Heart Study) i polska adaptacja (Juczyński), przynależność do zbioru Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia, liczba pozycji (10), dwa czynniki (pośpiech, rywalizacja), format samoopisowy oraz rzetelność podana przez wydawcę (alfa ok. 0,62; stabilność ok. 0,85) obok rzetelności uzyskanej we własnej próbie. Zaznacz, że jest to skala samoopisowa kategorii A, szeroko dostępna, lecz wymagająca odpowiedzialnego stosowania; w pracy studenckiej korzystaj z niej pod kierunkiem promotora i zgodnie z zasadami dystrybucji wydawcy.
W wynikach raportuj średnią i odchylenie standardowe wskaźnika ogólnego (i ewentualnie czynników), alfę Cronbacha dla własnej próby oraz – przy porównaniach grup – wielkość efektu obok testu istotności. Ze względu na umiarkowaną rzetelność skali bądź ostrożny w formułowaniu mocnych wniosków na poziomie indywidualnym i rozważ traktowanie wyniku jako wskaźnika grupowego.
Pamiętaj o prawie autorskim: nie reprodukuj treści stwierdzeń ani klucza w aneksie pracy. Zachowaj ostrożność w interpretacji zdrowotnej – wysoki wynik to sygnał behawioralnego stylu ryzyka, a nie rozpoznanie choroby serca ani jej pewna zapowiedź.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz diagnozy lub pewnej prognozy choroby serca (skala nie diagnozuje ani nie przewiduje choroby, opisuje behawioralny czynnik ryzyka)
- •Gdy badasz dzieci lub młodzież – dla nich przeznaczona jest wersja dla dzieci i młodzieży (Skala Typu A/B, wersja DM)
- •Gdy zależy Ci na ujęciu komponentu wrogości wzoru A – Skala Framingham akcentuje pośpiech i rywalizację, a wrogość ujmuje słabiej
- •Gdy potrzebujesz precyzyjnego pomiaru indywidualnego – umiarkowana rzetelność (alfa ok. 0,62) ogranicza dokładność na poziomie jednostki
- •Gdy istnieje wysokie ryzyko zniekształceń samoopisu bez możliwości kontroli tej tendencji
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Wzór zachowania typu A a czynniki ryzyka chorób układu krążenia u dorosłych
- Wzór zachowania typu A a poziom odczuwanego stresu i sposoby radzenia sobie
- Pośpiech i rywalizacja a zachowania zdrowotne oraz styl życia
- Wzór zachowania typu A a wypalenie zawodowe w grupach o dużym obciążeniu pracą
- Wzór A a objawy psychosomatyczne i samoocena stanu zdrowia
- Różnice w nasileniu wzoru A między grupami zawodowymi
- Wzór zachowania typu A a satysfakcja z życia i dobrostan u osób dorosłych
- Wzór A a ciśnienie tętnicze i inne wskaźniki obciążenia układu krążenia
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa i rzetelność polskiej wersji
Skala Typu A-Framingham liczy 10 stwierdzeń i w polskiej wersji opisuje dwa czynniki: pośpiech i rywalizację. Rzetelność (alfa Cronbacha) oszacowana na grupie 115 osób w wieku 20–55 lat wyniosła ok. 0,62, a stabilność w odstępie sześciu tygodni ok. 0,85. Wypełnienie zajmuje około trzech minut.
źródłoZastosowanie w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego
Skala służy do oceny behawioralnych czynników ryzyka chorób układu krążenia i innych zaburzeń somatycznych oraz do identyfikowania osób o podwyższonym ryzyku choroby niedokrwiennej serca. Jest przeznaczona dla dorosłych, zarówno zdrowych, jak i chorych.
źródłoPochodzenie skali i tradycja badań nad wzorem A
Skala wywodzi się z Framingham Heart Study – jednego z kluczowych badań, w których wzór zachowania typu A analizowano jako behawioralny czynnik ryzyka choroby wieńcowej. W tej tradycji badawczej skalę Framingham zestawiano z zapadalnością na chorobę serca i ze sposobami radzenia sobie.
źródłoPodobne narzędzia
Mierzy wzór zachowania typu A u dzieci i młodzieży, ujmując cztery komponenty (w tym wrogość). Skala Framingham dotyczy dorosłych i akcentuje pośpiech oraz rywalizację.
Koncentruje się na stylu ekspresji gniewu (na zewnątrz vs do wewnątrz), pokrewnym komponentowi wrogości, a nie na całym wzorze zachowania typu A.
PSS-10 (Skala Odczuwanego Stresu)
Mierzy subiektywnie odczuwany stres z ostatniego miesiąca, a nie trwały styl zachowania. Uzupełnia Skalę Framingham w badaniach nad stresem i zdrowiem układu krążenia.
Bibliografia
- Juczyński Z. (2012). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia (wyd. 2). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TYP-A
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/NPPPZ
- artykuł open accesshttps://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3612787/
Uwagi
Część zbioru NPPPZ Juczyńskiego. Ceny practest ważne do 31.12.2026. DO WERYFIKACJI: rok oryginału i adaptacji, format odpowiedzi, normy i pełna psychometria (Faza 3, podręcznik NPPPZ).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.