Skala Typu A/B (wersja DM)
Wzór zachowania Typu A/B u dzieci i młodzieży
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Nina Ogińska-Bulik, Zygfryd Juczyński
- Grupa docelowa
- dzieci w wieku szkolnym i młodzież
Co bada ten test
TAB w wersji dla dzieci i młodzieży mierzy nasilenie wzoru zachowania typu A, czyli utrwalonego stylu funkcjonowania, na który składają się silna rywalizacja, poczucie presji czasu, pośpiech, niecierpliwość oraz skłonność do wrogości. Wzór zachowania typu A opisano pierwotnie w kardiologii jako behawioralny czynnik ryzyka chorób układu krążenia: osoby o nasilonym wzorze A żyją w ciągłym napięciu, dążeniu do osiągnięć i rywalizacji, co przy długotrwałym utrzymywaniu obciąża układ sercowo-naczyniowy. Skala przenosi to pojęcie na okres dzieciństwa i dorastania, kiedy wzorzec dopiero się kształtuje, a jego wczesne rozpoznanie ma znaczenie profilaktyczne.
Narzędzie ujmuje wzór A wielowymiarowo, wyróżniając cztery komponenty: rywalizację, niecierpliwość, pośpiech i wrogość. Dzięki temu można opisać nie tylko ogólne nasilenie wzoru A, lecz także jego profil, na przykład przewagę dążenia do rywalizacji nad wrogością. To istotne, bo w badaniach nad zdrowiem to właśnie komponent wrogości i niecierpliwości uznaje się za najbardziej związany z ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Skala jest samoopisowa i wchodzi w skład zbioru Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia autorstwa Niny Ogińskiej-Bulik i Zygfryda Juczyńskiego. Powstała z inspiracji amerykańskimi technikami pomiaru wzoru A u młodych osób (Skala A-B Huntera i Wolf oraz Matthews Youth Test for Health). Przeznaczona jest dla dzieci w wieku szkolnym i młodzieży, ma kategorię A, więc jest szeroko dostępna dla osób z odpowiednim przygotowaniem, a jej typowym zastosowaniem są badania profilaktyczne i naukowe nad behawioralnymi uwarunkowaniami zdrowia.
Typowe zastosowanie
TAB stosuje się w badaniach z zakresu psychologii zdrowia i profilaktyki chorób układu krążenia u młodych osób, w badaniach nad stresem, radzeniem sobie i funkcjonowaniem szkolnym oraz w programach promocji zdrowia. Profil czterech komponentów pozwala wskazać, który aspekt wzoru A dominuje, co bywa punktem wyjścia do oddziaływań psychoedukacyjnych. Bywa łączona z narzędziami mierzącymi stres, gniew i zachowania zdrowotne. W pracach dyplomowych to wygodne narzędzie do pomiaru wzoru zachowania typu A jako zmiennej wyjaśniającej lub wyjaśnianej u dzieci i młodzieży.
Wymiary i podskale
Rywalizacja
Skłonność do współzawodnictwa, dążenia do wygranej i porównywania się z innymi. Kluczowy, motywacyjny komponent wzoru zachowania typu A.
Niecierpliwość
Trudność w znoszeniu opóźnień, oczekiwania i wolniejszego tempa otoczenia. W badaniach nad zdrowiem uznawana za jeden z bardziej ryzykownych komponentów wzoru A.
Pośpiech
Poczucie presji czasu i tendencja do wykonywania czynności szybko, często kilku naraz. Behawioralny wyraz życia w ciągłym napięciu czasowym.
Wrogość
Skłonność do reagowania rozdrażnieniem, złością i niechęcią wobec otoczenia. Komponent wzoru A najsilniej wiązany w literaturze z ryzykiem chorób układu krążenia.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Skala liczy 16 par przeciwstawnych stwierdzeń, ocenianych na skali pięciostopniowej. Każda para opisuje dwa krańcowe sposoby reagowania lub odczuwania, a badany wskazuje, bliżej którego z nich się znajduje. Taki dwubiegunowy format (zbliżony do dyferencjału semantycznego) różni się od typowej listy zdań ze skalą zgody i wymusza wybór między dwiema przeciwstawnymi tendencjami. Pary stwierdzeń odnoszą się do czterech komponentów wzoru A: rywalizacji, niecierpliwości, pośpiechu i wrogości. Konkretna treść par jest chroniona prawem autorskim wydawcy i nie jest tutaj przytaczana. Opis ogranicza się do formy zadania i mierzonych komponentów.
- Skala odpowiedzi
- W każdej z 16 pozycji badany ocenia na pięciostopniowej skali, do którego z dwóch przeciwstawnych stwierdzeń bliżej mu w typowym zachowaniu lub odczuwaniu. Skala jest samoopisowa, a wypełnienie zajmuje kilka minut. Wyższe nasilenie odpowiedzi w kierunku bieguna typu A oznacza silniejszy wzór A. Wynik uzyskuje się dla poszczególnych komponentów oraz jako wskaźnik ogólny. Szczegóły punktacji i przypisanie par do komponentów znajdują się w podręczniku i nie są tutaj odgadywane.
- Normy i interpretacja
- Wynik ogólny oraz wyniki komponentów interpretuje się względem norm dla dzieci i młodzieży podanych w podręczniku zbioru. Pełne tabele norm znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku (Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia) i nie są tutaj reprodukowane. TAB jest narzędziem przesiewowym i badawczym, a nie diagnostycznym: wysoki wynik wskazuje na nasilony wzór zachowania typu A, sygnalizujący styl funkcjonowania sprzyjający napięciu, lecz nie jest rozpoznaniem choroby ani jej zapowiedzią. Wynik należy czytać jako pozycję względem grupy odniesienia i traktować jako przesłankę do działań profilaktycznych, a nie jako pewny predyktor problemów zdrowotnych u konkretnego dziecka.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Wielowymiarowe ujęcie wzoru A (rywalizacja, niecierpliwość, pośpiech, wrogość), a nie tylko ogólny wskaźnik
- •Przeznaczona dla dzieci i młodzieży, u których pomiar wzoru A ma znaczenie profilaktyczne
- •Krótka, prosta w wypełnianiu skala samoopisowa, łatwa do łączenia z innymi narzędziami zdrowia
- •Zadowalająca rzetelność w polskich danych (wg wydawcy), w tym wysoka stabilność komponentów w czasie
Ograniczenia
- •Narzędzie przesiewowe i badawcze, nie służy do diagnozy ani do przewidywania choroby u konkretnego dziecka
- •Samoopis podatny na aprobatę społeczną i ograniczony wgląd, zwłaszcza u młodszych dzieci
- •Dwubiegunowy format wymuszający wybór między przeciwstawnymi stwierdzeniami bywa dla części badanych trudniejszy niż zwykła skala zgody
- •Pełne normy i klucz znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku zbioru
- •Sama konstrukcja wzoru A jest w literaturze dyskutowana – to komponent wrogości, a nie cały wzór A, najsilniej wiąże się z ryzykiem sercowo-naczyniowym
Budowa
- Liczba pozycji
- 16
- Format odpowiedzi
- 16 par przeciwstawnych stwierdzeń ocenianych na skali pięciostopniowej
- Wersje
- papier (arkusze w zbiorze NPPPZ)
Podskale
Rywalizacja
Niecierpliwość
Pośpiech
Wrogość
Obliczanie wyników
- Metoda
- wyniki czterech komponentów (rywalizacja, niecierpliwość, pośpiech, wrogość) oraz wskaźnik ogólny wzoru A, liczone według klucza z podręcznika na dwubiegunowych pozycjach pięciostopniowych
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: przypisz odpowiedziom wartości liczbowe zgodnie z kluczem z podręcznika, pamiętając o dwubiegunowym charakterze pozycji (ocena między dwoma przeciwstawnymi stwierdzeniami na skali pięciostopniowej). Kierunek punktacji ustala podręcznik; nie zakładaj go samodzielnie.
Krok 2: policz wyniki czterech komponentów (rywalizacja, niecierpliwość, pośpiech, wrogość), sumując przypisane do nich pozycje, a następnie wskaźnik ogólny wzoru A zgodnie z zasadami z podręcznika.
Krok 3: odnieś wyniki do norm dla dzieci i młodzieży z podręcznika. Pełne tabele znajdują się w płatnym podręczniku – w opisie nie podajemy progów. W pracy badawczej często wykorzystuje się wyniki surowe komponentów i wskaźnika ogólnego (korelacje, porównania grup), co jest poprawne.
Krok 4: policz i zaraportuj rzetelność komponentów i wskaźnika ogólnego dla własnej próby, zamiast przepisywać wartości z podręcznika. Przy interpretacji indywidualnej pamiętaj, że komponenty mogą mieć różne znaczenie zdrowotne.
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- 0,74 (wynik ogólny, wg strony wydawcy)
- Stabilność (test-retest)
- 0,86-0,95 (podskale, wg strony wydawcy)
- Trafność
- korelacja ze Skalą Huntera-Wolf r = 0,53 (wg strony wydawcy)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP (część zbioru NPPPZ)
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- 321,66 zł (podręcznik NPPPZ, wspólny dla zbioru) + 37,75 zł (25 arkuszy TAB)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Type A/B Scale (DM version for children and adolescents)
- Construct
- Type A/B behavior pattern in children and adolescents
- Target group
- school-age children and adolescents
- Response format
- 16 pairs of opposing statements rated on a 5-point scale
- Notes
- Part of Juczynski's NPPPZ collection (Measurement Tools in Health Promotion and Health Psychology). Publisher prices valid until 31 Dec 2026. Publisher-reported psychometrics: alpha 0.74 (total score), test-retest 0.86-0.95 (subscales), correlation with the Hunter-Wolf Scale r = 0.53. [TO VERIFY]: year of development, assignment of items to components (Competitiveness, Impatience, Haste, Hostility), norms and full psychometric data (NPPPZ manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii pracy opisz narzędzie: nazwa i skrót, autorzy (Ogińska-Bulik, Juczyński), przynależność do zbioru Narzędzia Pomiaru w Promocji i Psychologii Zdrowia, inspiracja amerykańskimi technikami (Skala A-B Huntera i Wolf, Matthews Youth Test for Health), liczba pozycji (16 par przeciwstawnych stwierdzeń), format pięciostopniowy, cztery komponenty oraz rzetelność podana przez wydawcę obok rzetelności z własnej próby. Zaznacz, że jest to skala samoopisowa kategorii A, dostępna szeroko, lecz wymagająca odpowiedzialnego stosowania; w pracy studenckiej korzystaj z niej pod kierunkiem promotora i zgodnie z zasadami dystrybucji wydawcy.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe wskaźnika ogólnego oraz czterech komponentów, alfę Cronbacha dla własnej próby, a przy porównaniach grup wielkość efektu obok testu istotności. Ponieważ w literaturze to komponent wrogości najsilniej wiąże się ze zdrowiem, rozważ analizę komponentów osobno, a nie tylko wskaźnika ogólnego.
Pamiętaj o prawie autorskim: nie reprodukuj treści par stwierdzeń ani klucza w aneksie pracy. Zachowaj ostrożność w formułowaniu wniosków zdrowotnych – wzór A mierzony u dziecka to czynnik stylu funkcjonowania, a nie rozpoznanie ani pewny predyktor choroby.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz diagnozy lub prognozy choroby układu krążenia u konkretnego dziecka (TAB nie diagnozuje ani nie przewiduje choroby, opisuje styl zachowania)
- •Gdy badasz osoby dorosłe – dla dorosłych właściwa jest inna skala wzoru A (na przykład Skala Typu A-Framingham)
- •Gdy zależy Ci na pomiarze pojedynczej emocji (na przykład samego gniewu) – wtedy trafniejsze są narzędzia takie jak skala ekspresji gniewu
- •Gdy badane dzieci mogą mieć trudność z dwubiegunowym formatem wyboru między przeciwstawnymi stwierdzeniami
- •Gdy istnieje wysokie ryzyko zniekształceń samoopisu bez możliwości kontroli tej tendencji
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nasilenie wzoru zachowania typu A a czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u młodzieży
- Wzór zachowania typu A a radzenie sobie ze stresem u uczniów
- Komponent wrogości wzoru A a zachowania agresywne i ekspresja gniewu u młodzieży
- Wzór zachowania typu A jako predyktor wypalenia szkolnego uczniów
- Rywalizacja i presja czasu a osiągnięcia szkolne oraz dobrostan
- Różnice płciowe i wiekowe w nasileniu komponentów wzoru A u dzieci i młodzieży
- Wzór zachowania typu A a zachowania zdrowotne i styl życia nastolatków
- Profil komponentów wzoru A a objawy psychosomatyczne u młodzieży
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa i rzetelność skali
TAB dla dzieci i młodzieży tworzy 16 par przeciwstawnych stwierdzeń ocenianych na skali pięciostopniowej, opisujących cztery komponenty wzoru A (rywalizacja, niecierpliwość, pośpiech, wrogość). Według wydawcy zgodność wewnętrzna wskaźnika ogólnego wynosi ok. 0,74, stabilność komponentów w czasie ok. 0,86–0,95, a korelacja ze Skalą A-B Huntera i Wolf ok. 0,53.
źródłoPochodzenie i podstawa konstruktu
Skala powstała z inspiracji amerykańskimi technikami pomiaru wzoru A u młodych osób (Skala A-B Huntera i Wolf oraz Matthews Youth Test for Health), zaadaptowanymi przez Ogińską-Bulik i Juczyńskiego. Wzór zachowania typu A opisano pierwotnie jako behawioralny czynnik ryzyka chorób układu krążenia.
źródłoWzór A a ryzyko sercowo-naczyniowe u młodzieży
Porównania młodzieży z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i bez nich wskazują, że nasilony wzór zachowania typu A, zwłaszcza w wymiarze niecierpliwości i agresji, częściej występuje u osób obciążonych czynnikami ryzyka. Wspiera to profilaktyczne zastosowanie skali.
źródłoWzór A a funkcjonowanie szkolne
Patogenny wzór zachowania typu A wraz ze stylem radzenia sobie ze stresem bywa analizowany jako predyktor wypalenia szkolnego uczniów, co pokazuje przydatność pomiaru wzoru A także w kontekście edukacyjnym, nie tylko zdrowotnym.
źródłoPodobne narzędzia
Mierzy wzór zachowania typu A u dorosłych (pośpiech i rywalizacja), wywodząc się z badania Framingham. TAB jest wersją dla dzieci i młodzieży, ujętą wielowymiarowo.
Koncentruje się na stylu ekspresji gniewu (na zewnątrz vs do wewnątrz), a nie na całym wzorze A. Uzupełnia TAB w opisie komponentu wrogości.
BPAQ (Kwestionariusz Agresji Bussa-Perry'ego)
Mierzy agresję jako złożoną cechę osobowości. TAB dotyczy szerszego wzoru zachowania A, w którym wrogość jest tylko jednym z komponentów.
Bibliografia
- Juczyński Z. (2012). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia (wyd. 2). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/TAB
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/NPPPZ
- innehttps://czasopisma.uni.lodz.pl/FoliaPsychologica/article/view/22066
- innehttps://insted-tce.pl/ojs/index.php/tce/article/download/360/342
Uwagi
Część zbioru NPPPZ Juczyńskiego. Ceny practest ważne do 31.12.2026. DO WERYFIKACJI: rok powstania, przypisanie pozycji do komponentów, normy i pełna psychometria (Faza 3, podręcznik NPPPZ).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.