Skala Wartości Schelerowskich
Hierarchia wartości wg koncepcji Schelera
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Brzozowski
Co bada ten test
Skala Wartości Schelerowskich bada indywidualną hierarchię wartości rozumianą jako subiektywna ważność, jaką człowiek przypisuje różnym rodzajom dóbr i celów. Narzędzie opiera się na koncepcji Maxa Schelera, według której wartości układają się w obiektywny, uporządkowany porządek: od wartości najniższych, związanych z przyjemnością i życiem biologicznym, przez wartości duchowe, aż po wartości najwyższe, czyli świętości. Piotr Brzozowski przełożył ten filozoficzny porządek na mierzalne skale, dzięki czemu można opisać, jakie klasy wartości są dla badanego najważniejsze, a jakie mniej istotne.
W polskiej operacjonalizacji wyróżnia się sześć podstawowych typów wartości: hedonistyczne, witalne, estetyczne, prawdy (poznawcze), moralne oraz świętości. Analizy czynnikowe pozwalają dodatkowo podzielić wartości witalne na sprawność i siłę fizyczną oraz wytrzymałość, a świętości na świeckie i religijne. Badany nie porządkuje wartości względem siebie, lecz ocenia ważność każdej z nich osobno, co odróżnia to narzędzie od rangowania stosowanego w Skali Wartości Rokeacha i sprawia, że dane nadają się do typowych analiz statystycznych.
Warto pamiętać o kolizji skrótu: SWS oznacza także Skalę Wsparcia Społecznego Kmiecik-Baran, która mierzy zupełnie inny konstrukt (spostrzegane wsparcie społeczne) i nie ma związku ze Skalą Wartości Schelerowskich. W pracach naukowych należy więc podawać pełną nazwę narzędzia, a nie sam skrót. Narzędzie autorstwa Brzozowskiego wydaje Pracownia Testów Psychologicznych i służy zarówno badaniom naukowym nad systemem wartości, jak i diagnozie indywidualnej.
Typowe zastosowanie
Skala jest w Polsce popularnym narzędziem badania hierarchii wartości, chętnie wybieranym w pracach magisterskich i doktorskich z psychologii, pedagogiki i socjologii. Używa się jej do porównywania systemów wartości między grupami (na przykład młodzieży, wolontariuszy, osób religijnych i niereligijnych, grup zawodowych), w badaniach nad związkiem wartości z dobrostanem, tożsamością, postawami i zachowaniem oraz w diagnozie indywidualnej. Dzięki rozdzieleniu wartości na sześć klas pozwala precyzyjnie opisać profil preferencji.
Wymiary i podskale
Wartości hedonistyczne (H)
Wartości związane z przyjemnością, wygodą i zaspokajaniem potrzeb; w porządku Schelera najniższe. Wysoka pozycja tej skali wskazuje na nastawienie na komfort i doznania.
Wartości witalne (W)
Wartości dotyczące zdrowia, sprawności i siły życiowej. W analizach czynnikowych dzielą się na sprawność i siłę fizyczną oraz wytrzymałość.
Wartości estetyczne (E)
Wartości związane z pięknem, harmonią i przeżyciami estetycznymi; należą do wartości duchowych.
Wartości prawdy (P)
Wartości poznawcze, związane z dążeniem do wiedzy, prawdy i rozumienia świata; również z grupy wartości duchowych.
Wartości moralne (M)
Wartości etyczne, dotyczące dobra, uczciwości i właściwego postępowania wobec innych.
Wartości świętości (Ś)
Wartości najwyższe w porządku Schelera, związane z sacrum i sensem ostatecznym. Dzielą się na świętości świeckie (np. ojczyzna, naród) i religijne (np. wiara, zbawienie).
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Pozycje to nazwy konkretnych wartości (pojęcia i cele życiowe), z których każda jest przypisana do jednej z sześciu skal podstawowych. Wersja D-50 obejmuje pięćdziesiąt wartości. Zadaniem badanego jest ocena, jak ważna jest dla niego każda z wymienionych wartości. Ze względu na prawa autorskie pełna lista wartości i przyporządkowanie pozycji do skal pozostają w podręczniku wydawcy i nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- Każdą wartość ocenia się osobno pod względem jej subiektywnej ważności na szerokiej skali liczbowej (w podręczniku opisywanej jako skala około stustopniowa, od wartości zupełnie nieważnej do najważniejszej). Ponieważ oceny są niezależne, badany może wielu wartościom przypisać wysoką ważność, co odróżnia to narzędzie od rangowania. Wypełnienie zajmuje kilkanaście minut i można je prowadzić indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Wynikiem jest profil sześciu skal wartości; im wyższa średnia ocena ważności w danej skali, tym silniej badany ceni ten rodzaj wartości. Podręcznik podaje normy uwzględniające płeć, wiek i wykształcenie, a rzetelność narzędzia jest szczególnie wysoka u osób z wykształceniem średnim i wyższym w wieku od około 20 do 60 lat. Pełne tabele normalizacyjne znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Interpretuje się przede wszystkim wzajemne relacje między skalami (co badany ceni wyżej, a co niżej), a nie pojedynczy wynik ogólny. DO WERYFIKACJI: dokładny typ norm i liczebności prób normalizacyjnych wymagają potwierdzenia w podręczniku PTP.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Oparcie na spójnej koncepcji Schelera i uporządkowanie wartości w sześć wyraźnych klas ułatwiających interpretację
- •Ocena ważności każdej wartości osobno (nie rangowanie), więc dane nadają się do typowych analiz statystycznych
- •Wysoka zgodność wewnętrzna i zadowalająca stabilność, potwierdzone przez autora dla dorosłych z wykształceniem średnim i wyższym
- •Bogate normy i szerokie zastosowanie w polskich badaniach, co ułatwia porównania i przegląd literatury
Ograniczenia
- •Rzetelność jest wyższa u osób lepiej wykształconych i w wieku 20-60 lat, a słabsza w innych grupach; wymaga to ostrożności przy młodzieży i osobach starszych
- •Ocena ważności jest podatna na aprobatę społeczną, zwłaszcza przy wartościach moralnych i świętości
- •Narzędzie mierzy wartości deklarowane, które nie zawsze pokrywają się z realnymi wyborami i zachowaniem
- •Arkusz i podręcznik są płatne, a korzystanie wymaga uprawnień
- •Kolizja skrótu SWS z inną skalą (wsparcia społecznego) bywa źródłem pomyłek w cytowaniach
Obliczanie wyników
- Metoda
- Wynik każdej z sześciu skal podstawowych to średnia (lub suma) ocen ważności wartości należących do skali według klucza z podręcznika (brak pozycji odwróconych); dodatkowo liczy się podskale czynnikowe (wartości witalne: sprawność i siła oraz wytrzymałość; świętości: świeckie i religijne). Wyniki surowe przelicza się na normy dla płci, wieku i wykształcenia.
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
Jak policzyć wynik
Krok 1: dla każdej z sześciu skal podstawowych oblicz wynik jako średnią (lub sumę) ocen ważności wartości należących do tej skali, zgodnie z kluczem z podręcznika. W narzędziu nie ma pozycji odwróconych; wyższa ocena zawsze oznacza większą ważność danej wartości.
Krok 2: zbuduj profil badanego, zestawiając wyniki sześciu skal, a w razie potrzeby także podskal czynnikowych (sprawność i siła oraz wytrzymałość w obrębie wartości witalnych; świętości świeckie i religijne w obrębie świętości). Interpretacja polega na porównaniu, które klasy wartości badany ceni wyżej, a które niżej.
Krok 3: aby ocenić pozycję badanego na tle populacji, przelicz wyniki surowe na normy właściwe dla jego płci, wieku i wykształcenia, korzystając z tabel podręcznika. W badaniach porównujących grupy zwykle pracuje się na wynikach surowych skal.
Krok 4: policz i zaraportuj rzetelność (alfę Cronbacha) skal dla swojej próby. Ze względu na to, że rzetelność zależy od wykształcenia i wieku, nie przepisuj wartości z podręcznika jako własnego wyniku, tylko podaj obie.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Scheler Values Scale (SWS)
- Construct
- Hierarchy of values according to Scheler's concept
- Notes
- ABBREVIATION COLLISION: SWS also stands for Kmiecik-Baran's Social Support Scale (slug sws-wsparcie-kmiecik-baran). [TO VERIFY]: structure, norms, alphas, publisher's test category.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W opisie narzędzia podaj: pełną nazwę i autora (Brzozowski), rok i wydawcę, podstawę teoretyczną (koncepcja wartości Schelera), sześć skal wartości, sposób odpowiadania (ocena ważności każdej wartości osobno) oraz zakres skali. Zaznacz wprost, że chodzi o Skalę Wartości Schelerowskich, aby uniknąć pomyłki ze Skalą Wsparcia Społecznego o tym samym skrócie.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe dla sześciu skal, alfę Cronbacha każdej skali w Twojej próbie oraz, przy porównaniach grup, wielkości efektu. Ponieważ dane pochodzą z ocen (a nie rang), możesz stosować standardowe testy parametryczne, jeśli spełnione są ich założenia; przy porównaniach wielu skal rozważ korektę na liczbę testów.
Zadbaj o stronę formalną: narzędzie jest wydawane przez Pracownię Testów Psychologicznych i objęte prawami autorskimi, więc nie reprodukuj listy wartości ani tabel norm. Powołuj się na podręcznik autora oraz na recenzowane badania z użyciem skali.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badasz małe dzieci lub osoby, dla których ocena abstrakcyjnych pojęć wartości jest zbyt trudna
- •Gdy zależy Ci na pomiarze zachowań lub realnych wyborów, a nie deklarowanej ważności wartości
- •Gdy potrzebujesz krótkiego przesiewu; narzędzie obejmuje kilkadziesiąt wartości i wymaga skupienia
- •Gdy badasz konstrukt inny niż wartości (np. wsparcie społeczne) i mylnie sięgasz po narzędzie z powodu wspólnego skrótu SWS
- •Gdy Twoja próba znacząco odbiega od grup, dla których rzetelność jest najwyższa, bez odnotowania tego ograniczenia
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Hierarchia wartości a religijność u młodych dorosłych
- System wartości młodzieży przystosowanej i nieprzystosowanej społecznie: analiza porównawcza
- Wartości a poczucie koherencji i dobrostan psychiczny
- Różnice w hierarchii wartości między pokoleniami lub grupami zawodowymi
- Wartości estetyczne i prawdy a zaangażowanie w kulturę i edukację
- Wartości witalne a zachowania zdrowotne i aktywność fizyczna
- Struktura wartości wolontariuszy a motywacja do działania społecznego
- Wartości moralne i świętości a postawy prospołeczne studentów
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Struktura narzędzia i typy wartości
Skala mierzy sześć podstawowych klas wartości Schelera: hedonistyczne, witalne, estetyczne, prawdy, moralne i świętości. Analizy czynnikowe pozwalają dodatkowo wyodrębnić podskale: sprawność i siła oraz wytrzymałość w obrębie wartości witalnych, a także świętości świeckie i religijne. Wersja D-50 obejmuje pięćdziesiąt wartości ocenianych pod względem ważności.
źródłoHierarchia wartości młodzieży nieprzystosowanej społecznie
W badaniu Małgorzaty Grabowskiej (2017) na próbie 60 wychowanek Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w wieku 13-18 lat, z użyciem wersji D-50, dziewczęta najwyżej ceniły wartości witalne, następnie hedonistyczne i estetyczne, a najniżej wartości prawdy, moralne i świętości. Wynik pokazuje odwrócenie schelerowskiego porządku u młodzieży z trudnościami adaptacyjnymi.
źródłoZastosowanie w badaniach struktury wartości różnych grup
Skalę wykorzystywano do opisu struktury wartości między innymi wolontariuszy i wiązania jej z poczuciem koherencji, a także w badaniach nad wartościami uczniów i osób religijnych. Potwierdza to jej użyteczność jako narzędzia porównawczego w psychologii i pedagogice wartości.
źródłoPodobne narzędzia
Bada hierarchię wartości przez rangowanie 36 wartości (ostatecznych i instrumentalnych), a nie przez ocenę ważności. Oparta na koncepcji Rokeacha, daje dane ipsatywne.
Lista Wartości Osobistych (LWO)
Krótsze i szybsze narzędzie; badany wybiera i porządkuje najważniejsze wartości oraz symbole szczęścia, bez podziału na klasy schelerowskie.
Mierzy jeden wymiar orientacji życiowej (być kontra mieć), a nie profil wielu klas wartości.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- innehttps://journals.umcs.pl/kw/article/view/6293
- repozytoriumhttps://katalog.uth.edu.pl/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?bib=26148
- artykuł open accesshttps://www.termedia.pl/Journal/-59/pdf-23278-10?filename=Struktura+wartosci.pdf
Uwagi
KOLIZJA SKRÓTU: SWS oznacza też Skalę Wsparcia Społecznego Kmiecik-Baran (slug sws-wsparcie-kmiecik-baran). DO WERYFIKACJI: budowa, normy, alfy, kategoria PTP.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-24.