Skala Wartości Rokeacha
Rokeach Value Survey
system wartości: 18 wartości ostatecznych i 18 wartości instrumentalnych rangowanych wg ważności
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- M. Rokeach (1973)
- Polska adaptacja
- opracowanie polskie PTP: A. Jaworowska, A. Matczak, J. Bitner (wersja G, 2011); wcześniejsza adaptacja wersji E: P. Brzozowski (Skala Wartości SW, 1989) (2011)
- Grupa docelowa
- młodzież i dorośli 16-61 lat
- Czas badania
- ok. 15-20 minut
- Procedura
- samoopis (rangowanie); indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Skala Wartości Rokeacha bada indywidualny system wartości, czyli względnie trwałe przekonania o tym, że pewne cele życiowe i sposoby postępowania są dla człowieka ważniejsze od innych. Rokeach rozróżnił dwa rodzaje wartości. Wartości ostateczne (terminalne) opisują pożądane stany końcowe egzystencji, na przykład bezpieczeństwo rodziny, mądrość czy prawdziwą przyjaźń. Wartości instrumentalne opisują preferowane sposoby postępowania, dzięki którym te cele można osiągnąć, na przykład bycie odpowiedzialnym, ambitnym czy uczciwym. Każdą z dwóch list tworzy osiemnaście wartości.
Podstawą teoretyczną jest koncepcja Rokeacha, w której wartości są zorganizowane hierarchicznie. Człowiek nie tyle ma lub nie ma danej wartości, ile umieszcza ją wyżej lub niżej względem pozostałych. Dlatego badany nie ocenia każdej wartości osobno na skali, lecz je szereguje: układa je w kolejności od najważniejszej do najmniej ważnej. Wynikiem nie jest liczba punktów, tylko profil rang, który pokazuje wzajemne położenie wartości w systemie danej osoby. Taki pomiar nazywa się ipsatywnym, ponieważ punktem odniesienia jest sam badany, a nie zewnętrzna skala.
W polskim obiegu funkcjonują dwie adaptacje tego samego narzędzia. Skala Wartości SW Piotra Brzozowskiego (1989) to adaptacja wcześniejszej wersji E kwestionariusza Rokeacha. Skala Wartości Rokeacha RVS wydana przez Pracownię Testów Psychologicznych (Jaworowska, Matczak, Bitner, 2011) to opracowanie wersji G. Obie mierzą ten sam konstrukt, lecz różnią się listą wartości oraz normami, dlatego w opisie badania trzeba zawsze podać, której użyto. Narzędzie ma charakter przede wszystkim badawczy i opisuje strukturę preferencji, a nie poziom pojedynczej cechy.
Typowe zastosowanie
Skala jest jednym z najczęściej używanych narzędzi do badania hierarchii wartości w psychologii społecznej, psychologii osobowości i socjologii. Stosuje się ją w pracach nad związkiem wartości z postawami, zachowaniami zdrowotnymi, aktywnością obywatelską i wyborami zawodowymi, w badaniach różnic między pokoleniami i grupami społecznymi oraz w badaniach międzykulturowych. W doradztwie zawodowym bywa pomocą do rozmowy o priorytetach życiowych. Ze względu na porównywalność z badaniami światowymi ułatwia przegląd literatury i replikacje.
Wymiary i podskale
Wartości ostateczne (terminalne)18 pozycjizakres 1–18
Lista osiemnastu wartości opisujących pożądane cele i stany końcowe życia (na przykład bezpieczeństwo, mądrość, szczęście, wolność). Badany szereguje je od najważniejszej do najmniej ważnej. Brzozowski w polskiej adaptacji porządkuje wartości ostateczne w grupy o charakterze społecznym, osobistym oraz społeczno-osobistym, co ułatwia interpretację profilu, ale osobnych wyników punktowych dla tych grup narzędzie nie tworzy.
Wartości instrumentalne18 pozycjizakres 1–18
Lista osiemnastu wartości opisujących preferowane sposoby postępowania i cechy charakteru (na przykład bycie uczciwym, odpowiedzialnym, ambitnym, logicznym). Szeregowana niezależnie od listy wartości ostatecznych. Brzozowski dzieli te wartości między innymi na moralne oraz sprawnościowe (kompetencyjne), co pozwala opisać, czy dana osoba wyżej ceni etyczny sposób bycia, czy skuteczność i kompetencję.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Narzędzie tworzą dwie oddzielne listy po osiemnaście wartości. Każda pozycja to krótka nazwa wartości (jedno lub dwa słowa) uzupełniona zwięzłym wyjaśnieniem w nawiasie, tak aby badany rozumiał ją tak samo jak inni. Pozycji nie ocenia się osobno; zadaniem badanego jest uporządkowanie wszystkich wartości z danej listy według ważności. Ze względu na prawa autorskie pełne brzmienie obu list i ich definicje pozostają w podręczniku wydawcy i nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma klasycznej skali odpowiedzi. Badany porządkuje (rangi) osiemnaście wartości ostatecznych od 1 (najważniejsza) do 18 (najmniej ważna), a następnie osobno osiemnaście wartości instrumentalnych w ten sam sposób. W jednej liście każda ranga może wystąpić tylko raz, remisy są niedozwolone. Badanie zajmuje zwykle około 15-20 minut i można je prowadzić indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Interpretacja opiera się na porównaniu położenia poszczególnych wartości w profilu badanego z hierarchią typową dla grupy odniesienia (na przykład danej płci, wieku lub grupy zawodowej). Podręczniki polskich adaptacji podają hierarchie porównawcze w postaci przeciętnych rang lub pozycji wartości w wybranych grupach. Pełne tabele znajdują się wyłącznie w płatnych podręcznikach i nie są tu reprodukowane. Nie istnieje jeden wynik ogólny ani próg kliniczny: narzędzie pokazuje, co dla badanego jest ważniejsze, a nie czy wynik jest wysoki lub niski. DO WERYFIKACJI: dokładny typ opracowania wyników i grupy normalizacyjne polskiej wersji RVS PTP (2011) wymagają potwierdzenia w podręczniku.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Silne zakorzenienie teoretyczne w koncepcji Rokeacha i bardzo szerokie zastosowanie na świecie, co ułatwia porównania i przegląd badań
- •Rangowanie wymusza dokonanie realnych wyborów między wartościami i ogranicza tendencję do zaznaczania wszystkiego jako ważne
- •Bardzo wysoka zgodność polskiej adaptacji z układem wersji oryginalnej, potwierdzona w opracowaniu Brzozowskiego
- •Prosty materiał i krótki czas badania; wynik w postaci czytelnego profilu hierarchii wartości
Ograniczenia
- •Dane rangowe są ipsatywne (współzależne), co ogranicza dopuszczalne analizy statystyczne i utrudnia porównania międzyosobowe bezwzględnego natężenia wartości
- •Brak wyniku ogólnego i klasycznych wskaźników rzetelności typu alfa; stabilność ocenia się osobno dla poszczególnych wartości
- •Rangowanie osiemnastu pozycji bywa męczące i podatne na pośpiech, zwłaszcza u osób starszych lub słabiej czytających
- •Część wartości i ich sformułowań pochodzi z lat siedemdziesiątych, więc niektóre mogą być dziś rozumiane inaczej
- •W obiegu są dwie różne polskie wersje (SW i RVS PTP), których wyników nie należy mieszać
Budowa
- Liczba pozycji
- 36
- Format odpowiedzi
- rangowanie: osobne szeregowanie 18 wartości ostatecznych i 18 instrumentalnych wg ważności
- Wersje
- papier (wersja G)
Obliczanie wyników
- Metoda
- Badany szereguje 18 wartości ostatecznych i 18 instrumentalnych, nadając rangi od 1 (najważniejsza) do 18 (najmniej ważna), bez remisów i pominięć; wynikiem indywidualnym są dwie hierarchie rang. Na poziomie grupy oblicza się medianę (lub średnią) rang każdej wartości i porządkuje wartości według tych median; dane są ipsatywne (stała suma rang).
- Zakres wyniku
- 1–18
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: sprawdź kompletność i poprawność uszeregowania. Na każdej z dwóch list wszystkie osiemnaście wartości musi mieć przypisaną rangę od 1 do 18, bez powtórzeń i bez pominięć. Remisy oraz braki unieważniają daną listę i takiej osoby nie należy uwzględniać w analizie tej listy.
Krok 2: opisz hierarchię grupową. Dla każdej wartości oblicz medianę (lub średnią) rang w badanej grupie, a następnie uporządkuj wartości według tych median. Otrzymasz hierarchię typową dla grupy, którą porównujesz z inną grupą lub z hierarchią z podręcznika. Pamiętaj, że niska ranga liczbowo (bliska 1) oznacza wartość ważniejszą.
Krok 3: uwzględnij ipsatywność danych. Suma rang każdej osoby jest stała (1 plus 2 plus ... plus 18), więc rangi wartości są ze sobą powiązane. Nie stosuj bezkrytycznie korelacji ani analiz zakładających niezależność zmiennych. Do porównań grup używaj testów nieparametrycznych na rangach wybranej wartości (na przykład testu U Manna-Whitneya) albo metod przeznaczonych dla danych ipsatywnych.
Krok 4: podaj wprost, której wersji użyto (SW Brzozowskiego czy RVS PTP) i porównuj wyniki wyłącznie w obrębie tej samej wersji oraz właściwej grupy odniesienia.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- 313,65 zł netto (komplet); podręcznik 282,96 zł netto; arkusze 25 szt. 30,69 zł netto (ceny ważne do 31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Rokeach Value Survey
- Construct
- value system: 18 terminal values and 18 instrumental values ranked by importance
- Target group
- adolescents and adults aged 16-61
- Response format
- ranking: separate ordering of the 18 terminal and 18 instrumental values by importance
- Procedure
- self-report (ranking); individual or group administration
- Administration time
- approx. 15-20 minutes
- Notes
- Mainly for research use (per publisher). Two Polish versions are in circulation: Brzozowski's SW (adaptation of version E, 1989) and the PTP-published RVS (version G, 2011) – reports should specify which was used. Distributed by PTP (category A). [TO VERIFY]: rank reliability (stability) of the Polish version and the type of norms/score processing in the PTP manual.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz narzędzie tak: nazwa i skrót, autor oryginału (Rokeach, 1973) oraz autor polskiej adaptacji z rokiem, liczba i rodzaj wartości (18 ostatecznych i 18 instrumentalnych), sposób odpowiadania (rangowanie w obrębie każdej listy) oraz to, że wynikiem jest profil rang, a nie suma punktów. Zaznacz wyraźnie, czy korzystasz ze Skali Wartości SW Brzozowskiego, czy z wydania RVS Pracowni Testów Psychologicznych, bo różnią się listą wartości i normami.
W części dotyczącej wyników prezentuj hierarchie w formie tabeli median (lub średnich) rang dla porównywanych grup wraz z pozycją każdej wartości. Przy testowaniu różnic stosuj metody nieparametryczne właściwe dla danych rangowych i raportuj wielkość efektu adekwatną do użytego testu. Unikaj traktowania rang jak zwykłych wyników punktowych w analizach zakładających niezależność.
Zadbaj o kwestie praktyczne i etyczne. Narzędzie w wersji papierowej jest wydawane przez Pracownię Testów Psychologicznych (kategoria A) i wymaga zakupu; korzystanie z listy wartości bez uprawnień i licencji jest niewłaściwe. Jeśli piszesz pracę porównawczą, powołaj się na oryginalne opracowania Rokeacha i Brzozowskiego oraz na aktualny podręcznik wydawcy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz pojedynczego wyniku liczbowego lub diagnozy natężenia cechy; RVS daje profil hierarchii, a nie wskaźnik poziomu
- •Gdy badasz małe dzieci lub osoby z trudnościami w czytaniu i abstrahowaniu, dla których uszeregowanie osiemnastu abstrakcyjnych pojęć jest zbyt trudne
- •Gdy planujesz analizy statystyczne zakładające niezależność zmiennych i nie jesteś przygotowany na specyfikę danych ipsatywnych
- •Gdy zależy Ci na pomiarze konkretnego, wąskiego konstruktu (np. materializmu czy religijności); lepsze będą skale kierunkowe
- •Gdy chcesz mieszać w jednej analizie wyniki z różnych polskich wersji narzędzia (SW i RVS PTP)
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Hierarchia wartości ostatecznych i instrumentalnych a poziom aktywności obywatelskiej młodych dorosłych
- Różnice w preferowanych wartościach między pokoleniami (młodzież a osoby starsze)
- Wartości a zachowania nieetyczne w szkole i na studiach (ściąganie, plagiat)
- System wartości a wybory i satysfakcja zawodowa w wybranej grupie pracowników
- Wartości a zachowania zdrowotne i styl życia
- Preferowane wartości a poczucie sensu i satysfakcji z życia u seniorów
- Wartości ostateczne a religijność i światopogląd studentów
- Wartości deklarowane a rzeczywiste wybory życiowe: analiza rozbieżności
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Rzetelność wersji oryginalnej
Rokeach szacował stabilność rang metodą test-retest osobno dla każdej wartości. Współczynniki dla wartości ostatecznych mieściły się orientacyjnie w przedziale od około 0,51 do 0,88, a dla instrumentalnych od około 0,45 do 0,70, co pokazuje, że hierarchia jest umiarkowanie stabilna, a poszczególne wartości różnią się trwałością.
źródłoWartości a nieuczciwość szkolna
W badaniu Joanny Góźdź (2020) na próbie 549 uczniów szkół ponadgimnazjalnych, z użyciem polskiej adaptacji Skali Wartości Rokeacha Brzozowskiego, ściąganie sprawcze wiązało się ujemnie z ceną wartości uczciwość i mądrość, a ściąganie pomocnicze dodatnio z wartością pomocny. Nie potwierdził się natomiast przewidywany związek ściągania z wartością wolność.
źródłoWartości a satysfakcja z życia u seniorów
Skalę stosowano w polskich badaniach nad związkiem preferowanych wartości z poczuciem satysfakcji z życia u słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Tego typu prace pokazują, że hierarchia wartości różnicuje dobrostan osób starszych i że RVS pozostaje użytecznym narzędziem opisu systemu wartości w populacji seniorów.
źródłoPodobne narzędzia
Skala Wartości Schelerowskich (SWS)
Też mierzy hierarchię wartości, ale opiera się na koncepcji Maxa Schelera i wykorzystuje szacowanie ważności wartości, a nie ich rangowanie; pozwala liczyć wyniki dla typów wartości.
Lista Wartości Osobistych (LWO)
Krótsza i szybsza w badaniu; badany wybiera i porządkuje najważniejsze wartości oraz osobno symbole szczęścia. Prostsza dla osób, dla których uszeregowanie osiemnastu pozycji jest za trudne.
Mierzy jeden wymiar orientacji życiowej (nastawienie na być kontra mieć wg koncepcji Fromma) za pomocą kwestionariusza z odpowiedziami na skali, a nie rangowania listy wartości.
Bibliografia
- Jaworowska, A., Matczak, A., Bitner, J. (2011). Skala Wartości Rokeacha RVS. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Brzozowski, P. (1989). Skala Wartości (SW). Polska adaptacja Value Survey M. Rokeacha. Podręcznik. Warszawa: PTP.
- Rokeach, M. (1973). The Nature of Human Values. New York: Free Press.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/RVS
- innehttps://katalog.bg.szczecin.pl/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?bib=230809
- innehttps://en.wikipedia.org/wiki/Rokeach_Value_Survey
- innehttps://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-eec4e51a-f5a6-4be7-a9d0-eb33ff52eff5
- innehttps://journals.umcs.pl/j/article/download/2720/3139
Uwagi
Zastosowanie głównie badawcze (wg wydawcy). W obiegu dwie polskie wersje: SW Brzozowskiego (adaptacja wersji E, 1989) i RVS wydany przez PTP (wersja G, 2011) - przy opisie wyników wskazywać, której użyto. DO WERYFIKACJI: rzetelność rang (stabilność) polskiej wersji, rodzaj norm/opracowania wyników w podręczniku PTP.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-24.