Skala Postaw Obywatelskich
Postawy obywatelskie w trzech wymiarach: zaufanie/kontrola, tożsamość obywatelska, zaangażowanie obywatelskie
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Piotr Brzozowski (2022)
- Grupa docelowa
- dorośli 18-90 lat
- Czas badania
- maks. ok. 15 minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Skala Postaw Obywatelskich mierzy postawy obywatelskie rozumiane jako orientacje człowieka wobec systemu społeczno-politycznego, w którym żyje. Nie chodzi tu o poglądy polityczne w sensie sympatii partyjnych ani o wiedzę o instytucjach, lecz o trwalsze nastawienie: czy obywatel ufa państwu i czuje, że ma na nie wpływ, czy identyfikuje się z własnym krajem i wspólnotą oraz czy jest gotów angażować się w działania na rzecz innych. Narzędzie stworzył Piotr Brzozowski, autor znany również ze Skali Wartości Schelerowskich, a wydała je Pracownia Testów Psychologicznych.
Konstrukt ujęto w trzech wymiarach, z których każdy jest dwubiegunowy. Pierwszy to zaufanie i poczucie kontroli wobec nieufności i bezradności; opisuje przekonanie, że system działa uczciwie i że działania jednostki mają znaczenie, przeciwstawione poczuciu, że nic nie zależy od obywatela. Drugi to tożsamość obywatelska wobec jej braku; dotyczy identyfikacji z krajem i wspólnotą oraz poczucia przynależności. Trzeci to zaangażowanie obywatelskie wobec niezaangażowania; opisuje realną gotowość do działania społecznego, od udziału w wyborach po aktywność w organizacjach i inicjatywach lokalnych.
Dwubiegunowość skal jest istotna interpretacyjnie: niski wynik nie oznacza po prostu braku danej postawy, lecz obecność postawy przeciwnej, czyli nieufności, bezradności, braku identyfikacji lub wycofania. Narzędzie występuje w wersji pełnej (40 pozycji) i skróconej (20 pozycji), obie z normami stenowymi opracowanymi na dużej próbie dorosłych Polaków. Służy przede wszystkim badaniom naukowym nad uwarunkowaniami i konsekwencjami postaw obywatelskich, a także celom wychowawczym i diagnostycznym w edukacji obywatelskiej.
Typowe zastosowanie
Skala jest przeznaczona przede wszystkim do badań naukowych w psychologii społecznej, socjologii, politologii i pedagogice, gdzie służy do diagnozowania postaw obywatelskich oraz badania ich uwarunkowań i konsekwencji. Sprawdza się w badaniach nad zaufaniem społecznym, kapitałem społecznym, partycypacją wyborczą, wolontariatem i alienacją polityczną. Ma też zastosowania praktyczne w edukacji obywatelskiej: pozwala ocenić efekty programów wychowawczych i projektów aktywizujących młodych dorosłych. Dzięki wersji skróconej łatwo włączyć ją do większych baterii kwestionariuszy.
Wymiary i podskale
Zaufanie i Kontrola wobec Nieufności i Bezradności
Przekonanie, że system społeczno-polityczny jest godny zaufania i że obywatel ma realny wpływ na bieg spraw publicznych. Biegun przeciwny to nieufność wobec instytucji połączona z poczuciem bezradności i braku sprawstwa.
Tożsamość Obywatelska wobec Braku Tożsamości Obywatelskiej
Identyfikacja z własnym krajem i wspólnotą obywatelską, poczucie przynależności i dumy. Biegun przeciwny to obojętność wobec wspólnoty i brak poczucia związku z nią.
Zaangażowanie Obywatelskie wobec Niezaangażowania
Gotowość do podejmowania działań na rzecz innych i dobra wspólnego: udziału w wyborach, wolontariatu, aktywności w organizacjach i inicjatywach lokalnych. Biegun przeciwny to bierność i wycofanie z życia publicznego.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Wersja pełna zawiera 40 stwierdzeń, a skrócona 20, rozłożonych na trzy skale. Pozycje opisują przekonania i deklarowane zachowania dotyczące instytucji publicznych, wspólnoty narodowej i aktywności społecznej. Ponieważ skale są dwubiegunowe, w każdej występują stwierdzenia sformułowane w kierunku postawy pozytywnej oraz w kierunku postawy przeciwnej, co wymaga przekształcenia części odpowiedzi przy liczeniu wyników. Treść pozycji i przyporządkowanie ich do skal pozostają w płatnym podręczniku i nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- Badany określa stopień zgody z każdym stwierdzeniem na skali siedmiostopniowej rozpiętej od -3 do +3, gdzie wartości ujemne oznaczają niezgodę, zero postawę neutralną, a dodatnie zgodę. Do obliczeń odpowiedzi przekształca się na wartości dodatnie zgodnie z instrukcją podręcznika, z uwzględnieniem kierunku sformułowania pozycji. Przeciętny czas badania nie przekracza 15 minut, a narzędzie można stosować indywidualnie i grupowo u osób w wieku od 18 do 90 lat.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe trzech skal oraz wynik ogólny przelicza się na steny według tabel z podręcznika. Steny 1-4 traktuje się jako wyniki niskie, 5-6 jako przeciętne, a 7-10 jako wysokie, przy czym ze względu na dwubiegunowość skal wynik niski należy interpretować jako nasilenie postawy przeciwnej (nieufność, bezradność, brak tożsamości, wycofanie), a nie jako zwykły brak postawy. Normalizację przeprowadzono na dużej próbie 4112 osób dorosłych w wieku 18-90 lat, a normy wydzielono osobno dla płci, poziomu wykształcenia i grup wiekowych, co pozwala trafniej odnieść wynik do właściwej grupy. Pełne tabele stenowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. Nie ma progu klinicznego, ponieważ narzędzie nie służy diagnozie zaburzeń.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Bardzo duża i zróżnicowana próba normalizacyjna (4112 osób w wieku 18-90 lat) z normami osobnymi dla płci, wykształcenia i grup wieku
- •Wysoka zgodność wewnętrzna: alfa 0,90 dla wyniku ogólnego wersji pełnej i 0,79-0,91 dla skal
- •Dostępna wersja skrócona (20 pozycji, alfa 0,84), która zachowuje zadowalającą rzetelność przy krótszym czasie badania
- •Trafność potwierdzona konfirmacyjną analizą czynnikową i korelacjami z zaufaniem, cynizmem, wartościami i satysfakcją z życia
Ograniczenia
- •Narzędzie polskie i osadzone w polskim kontekście społeczno-politycznym, więc nie nadaje się bez adaptacji do porównań międzynarodowych
- •Postawy obywatelskie są wrażliwe na bieżącą sytuację polityczną, dlatego wyniki mogą się zmieniać w czasie i wymagają datowania pomiaru
- •Samoopis silnie podatny na aprobatę społeczną, zwłaszcza w skali zaangażowania obywatelskiego, gdzie deklaracje bywają wyższe niż realne działania
- •Narzędzie jest nowe (2022), więc niezależnych badań walidacyjnych spoza podręcznika jest jeszcze niewiele
- •Podręcznik i arkusze są płatne, a normy dotyczą wyłącznie osób dorosłych (od 18 lat)
Budowa
- Liczba pozycji
- 40
- Format odpowiedzi
- skala 7-stopniowa od -3 (zdecydowanie nie zgadzam się) do +3 (zdecydowanie zgadzam się), z punktem neutralnym 0
- Wersje
- wersja pełna (40 pozycji)
- wersja skrócona (20 pozycji)
Podskale
Zaufanie/kontrola
Tożsamość obywatelska
Zaangażowanie obywatelskie
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma punktów (wynik ogólny i skale)
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- Wszystkie trzy skale są dwubiegunowe: niski wynik oznacza postawę przeciwną, a nie brak postawy. Interpretacja wyłącznie w odniesieniu do środka skali, nie do zera punktów.
Jak policzyć wynik
Krok 1: przekształć odpowiedzi z siedmiostopniowej skali -3 do +3 na wartości dodatnie zgodnie z instrukcją podręcznika. Ponieważ skale są dwubiegunowe, pozycje sformułowane w kierunku postawy negatywnej trzeba przeliczyć odwrotnie. To najczęstsze miejsce błędu: pominięcie przekształcenia zaniża wyniki i psuje rzetelność.
Krok 2: zsumuj pozycje należące do każdej z trzech skal, korzystając z klucza z podręcznika, a następnie oblicz wynik ogólny. W wersji pełnej pracujesz na 40 pozycjach, w skróconej na 20; wyników obu wersji nie należy mieszać w jednej analizie.
Krok 3: wyniki surowe przelicz na steny, wybierając tabelę właściwą dla płci, poziomu wykształcenia i grupy wiekowej badanego. Ten krok jest tu szczególnie ważny, bo postawy obywatelskie wyraźnie różnicują się według wykształcenia i wieku, a użycie niewłaściwej tabeli zniekształca interpretację.
Krok 4: przy interpretacji pamiętaj o dwubiegunowości. Wynik niski w skali Zaufanie i Kontrola oznacza nasilenie nieufności i bezradności, a nie tylko brak zaufania. W pracach badawczych zwykle wystarczają wyniki surowe (do korelacji i porównań grup), a steny są potrzebne przy opisie pojedynczej osoby. Zawsze policz i podaj alfę Cronbacha dla swojej próby.
Normy
- Typ norm
- steny
- Próba normalizacyjna
- normalizacja n = 4112; normy wg płci, wykształcenia i grup wieku (wg wydawcy)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- 0,90
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- 570,62 zł (komplet); podręcznik 310,62 zł; kwestionariusze i arkusze 41,25-53,75 zł (cennik 1.07-31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Civic Attitudes Scale (SPO)
- Construct
- civic attitudes in three dimensions: trust/control, civic identity, civic engagement
- Target group
- adults aged 18-90
- Scoring
- sum of item scores (total score and scale scores)
- Normative sample
- normalization n = 4112; norms by sex, education and age group (per publisher)
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- max approx. 15 minutes
- Notes
- An original Polish instrument (Brzozowski, 2022, PTP; category A). Alpha per publisher: full 40-item version 0.90 overall (scales 0.79-0.91), short 20-item version 0.84 (0.73-0.88). Identification based on matching the SPO abbreviation with the practest catalogue – if the source document meant a different instrument with this abbreviation, the entry needs correction. [TO VERIFY]: response format, type of norms, scale item assignment.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz: pełną nazwę i skrót, autora (Brzozowski) i rok (2022), wydawcę i kategorię testu (A), liczbę pozycji użytej wersji, nazwy trzech dwubiegunowych skal, format odpowiedzi (siedmiostopniowa skala od -3 do +3), sposób liczenia wyników z zaznaczeniem przekształcania odpowiedzi oraz typ norm (steny) wraz z liczebnością próby normalizacyjnej. Zaznacz wprost, czy stosujesz wersję pełną, czy skróconą.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe trzech skal oraz wyniku ogólnego, alfę Cronbacha każdej skali w Twojej próbie (obok wartości podanych przez autora) i, przy porównaniach grup, wielkości efektu. Ponieważ narzędzie ma normy różnicowane według płci, wykształcenia i wieku, w analizach warto kontrolować te zmienne lub uwzględnić je jako czynniki.
Zadbaj o kontekst i stronę formalną. Postawy obywatelskie zmieniają się wraz z sytuacją społeczno-polityczną, więc w pracy podaj dokładny termin zbierania danych i skomentuj kontekst wydarzeń, jeśli mógł wpłynąć na wyniki. Narzędzie jest objęte prawami autorskimi Pracowni Testów Psychologicznych i wymaga zakupu; nie reprodukuj pozycji ani tabel stenowych.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badasz osoby niepełnoletnie; normy obejmują wyłącznie dorosłych w wieku 18-90 lat
- •Gdy planujesz porównania międzynarodowe; narzędzie jest osadzone w polskim kontekście i nie ma adaptacji zagranicznych
- •Gdy interesują Cię poglądy polityczne, preferencje partyjne lub wiedza obywatelska, a nie postawy wobec systemu
- •Gdy potrzebujesz obiektywnego wskaźnika realnej aktywności społecznej; skala mierzy deklaracje podatne na aprobatę społeczną
- •Gdy chcesz zestawiać w jednej analizie wyniki wersji pełnej i skróconej bez sprawdzenia ich równoważności
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Postawy obywatelskie a poziom zaufania społecznego i kapitału społecznego w środowiskach miejskich i wiejskich
- Tożsamość obywatelska a poczucie alienacji politycznej u młodych dorosłych
- Zaangażowanie obywatelskie a satysfakcja z życia i dobrostan psychiczny
- Wykształcenie i wiek jako predyktory postaw obywatelskich: analiza na podstawie norm zróżnicowanych
- Hierarchia wartości a postawy obywatelskie: związek systemu wartości z zaufaniem i zaangażowaniem
- Skuteczność programu edukacji obywatelskiej: pomiar postaw przed interwencją i po niej
- Postawy obywatelskie a gotowość do wolontariatu wśród studentów
- Poczucie kontroli nad sprawami publicznymi a uczestnictwo w wyborach
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Rzetelność i normalizacja
Wersja pełna (40 pozycji) uzyskała alfę Cronbacha 0,90 dla wyniku ogólnego i od 0,79 do 0,91 dla poszczególnych skal, a wersja skrócona (20 pozycji) odpowiednio 0,84 oraz od 0,73 do 0,88. Normalizację przeprowadzono na próbie 4112 osób dorosłych w wieku 18-90 lat, wydzielając normy stenowe osobno dla płci, poziomu wykształcenia i grup wiekowych.
źródłoTrafność teoretyczna
Trójczynnikową strukturę narzędzia potwierdzono konfirmacyjną analizą czynnikową. Trafność zbieżną i różnicową wykazano poprzez związki wyników z zaufaniem społecznym, cynizmem, systemem wartości oraz satysfakcją z życia, co jest zgodne z teoretycznym rozumieniem postaw obywatelskich.
źródłoStruktura dwubiegunowa i wersje narzędzia
Wszystkie trzy skale zbudowano jako dwubiegunowe: Zaufanie i Kontrola wobec Nieufności i Bezradności, Tożsamość Obywatelska wobec jej braku oraz Zaangażowanie Obywatelskie wobec Niezaangażowania. Oznacza to, że niski wynik wskazuje na obecność postawy przeciwnej, a nie jedynie na jej brak. Obie wersje (pełna i skrócona) mają odrębne normy i nie należy mieszać ich wyników.
źródłoPodobne narzędzia
Test Poczucia Alienacji-Integracji
Mierzy poczucie alienacji (anomię, bezsens, bezradność, izolację) wobec integracji ze społeczeństwem. Ujmuje ciemny biegun relacji jednostka-społeczeństwo, ale bez wymiaru zaangażowania i tożsamości obywatelskiej.
Skala Wartości Schelerowskich (SWS)
Narzędzie tego samego autora, mierzące hierarchię wartości, a nie postawy wobec systemu. Wartości są w podręczniku SPO wskazywane jako korelat postaw obywatelskich, więc oba narzędzia dobrze się uzupełniają.
Profil Kompetencji Społecznych PROKOS
Mierzy kompetencje społeczne, w tym społecznikowskie, czyli umiejętności działania na rzecz innych, a nie postawy i przekonania wobec wspólnoty i państwa.
Bibliografia
- Brzozowski P. (2022). Skala Postaw Obywatelskich SPO. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/SPO
Uwagi
Identyfikacja na podstawie zgodności skrótu SPO z katalogiem practest (dokument v0.1 podawał sam skrót w sekcji osobowość) – jeśli w dokumencie chodziło o inne narzędzie o skrócie SPO, wpis do korekty. Alfa wg wydawcy: wersja pełna 0,90 ogółem (skale 0,79-0,91), wersja skrócona 0,84 (0,73-0,88). DO WERYFIKACJI: format odpowiedzi, typ norm, pozycje skal.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.