Skala Dyrektywności Johna J. Raya
Directiveness Scale
Dyrektywność rozumiana jako agresywna dominacja – skłonność do narzucania innym własnej woli (nurt badań nad osobowością autorytarną)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- John J. Ray (1979)
- Polska adaptacja
- Piotr Brzozowski (1997)
- Grupa docelowa
- młodzież od 16 lat i dorośli
- Czas badania
- bez ograniczenia czasu, przeciętnie 10-15 minut
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Skala Dyrektywności mierzy dyrektywność rozumianą jako agresywna dominacja, czyli skłonność do narzucania innym własnej woli, kontrolowania ich i podporządkowywania sobie. Konstrukt wywodzi się z badań nad osobowością autorytarną. John J. Ray zaproponował dyrektywność jako behawioralne ujęcie autorytaryzmu, będące odpowiedzią na krytykę klasycznej skali F: zamiast mierzyć zespół postaw ideologicznych, skala koncentruje się na obserwowalnej tendencji do dominowania i kierowania innymi w codziennych sytuacjach.
W tym ujęciu osoba dyrektywna to ktoś, kto lubi przewodzić, wydawać polecenia, przejmować kontrolę i egzekwować posłuszeństwo, przy czym akcent położony jest na agresywny, narzucający się charakter tej dominacji, a nie na naturalne, akceptowane przez innych przywództwo. Dyrektywność wiązano w badaniach z autorytaryzmem, stylem sprawowania władzy oraz sposobem funkcjonowania w rolach kierowniczych i opiekuńczych.
Polską adaptację opracował Piotr Brzozowski (1997), a narzędzie funkcjonuje w dwóch wersjach: pełnej D-26 (26 pytań) i skróconej D-15 (15 pytań). Wynik interpretuje się jako natężenie dyrektywności. Wiele szczegółów (klucz punktacji, zakres wyników, pozycje odwrócone, typ i próba norm) pozostaje dostępnych wyłącznie w podręczniku Brzozowskiego i zostało w tym wpisie oznaczonych do weryfikacji, ponieważ nie potwierdzono ich w otwartych źródłach.
Typowe zastosowanie
Skala stosowana w badaniach nad autorytaryzmem, dominacją, stylem sprawowania władzy oraz funkcjonowaniem w rolach kierowniczych i zawodach związanych z opieką i kontrolą. W polskich pracach wykorzystywano ją między innymi w badaniach nad dyrektywnością personelu i jej związkiem z jakością relacji oraz oceną funkcjonowania osób podlegających. Może służyć do porównań między grupami zawodowymi oraz do analiz korelacyjnych z innymi cechami osobowości.
Wymiary i podskale
Dyrektywność (wynik ogólny)26 pozycji
Jedyny interpretowany wskaźnik: natężenie agresywnej dominacji, czyli skłonności do narzucania innym własnej woli, kontrolowania ich i egzekwowania podporządkowania. Skala nie ma wyodrębnionych podskal, a wyższy wynik oznacza silniejszą dyrektywność.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Narzędzie ma dwie wersje: pełną D-26 z 26 pytaniami oraz skróconą D-15 z 15 pytaniami. Pytania dotyczą typowych sposobów zachowania i reagowania w sytuacjach związanych z dominacją, kierowaniem innymi i egzekwowaniem swojej woli. Badany odpowiada na każde pytanie, wybierając jedną z trzech opcji na arkuszu testowym. Klucz i przypisanie pozycji podaje podręcznik, a treści pozycji nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- Trzy opcje odpowiedzi na każde pytanie: TAK, ? oraz NIE. Format ten pozwala zaznaczyć niepewność obok jednoznacznej akceptacji lub odrzucenia stwierdzenia. Badanie nie ma sztywnego limitu czasu i trwa przeciętnie 10-15 minut; może być prowadzone indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Normy podaje podręcznik Brzozowskiego (1997); ich typ i próba nie zostały potwierdzone w otwartych źródłach i w tym wpisie pozostają oznaczone do weryfikacji. Interpretacja opiera się na wyniku ogólnym: wyższy wynik oznacza silniejszą dyrektywność. Pełnych tabel norm nie reprodukujemy. Wobec niejasnego statusu wydawniczego narzędzia i braku norm w otwartym dostępie interpretację indywidualnych wyników należy prowadzić ostrożnie, najlepiej odnosząc się do rozkładu w badanej próbie.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Behawioralne ujęcie autorytaryzmu, mniej podatne na krytykę niż klasyczna skala postaw
- •Dostępna krótka wersja D-15 o zadowalającej zgodności wewnętrznej (alfa 0,80)
- •Prosty, szybki pomiar (10-15 minut) w wygodnym formacie trzech opcji odpowiedzi
- •Polska adaptacja Brzozowskiego osadza narzędzie w rodzimej tradycji badań nad osobowością
Ograniczenia
- •Status wydawniczy do sprawdzenia: narzędzie prawdopodobnie wycofane z bieżącej oferty wydawcy
- •Klucz punktacji, zakres wyników i pozycje odwrócone nie są potwierdzone w otwartych źródłach
- •Brak potwierdzonej wartości rzetelności dla pełnej wersji D-26 w otwartym dostępie
- •Typ i próba norm wymagają potwierdzenia w podręczniku z 1997 roku
- •Samoopis dominacji jest wrażliwy na aprobatę społeczną i autoprezentację
Budowa
- Liczba pozycji
- 26
- Format odpowiedzi
- TAK / ? / NIE (3 opcje odpowiedzi)
- Wersje
- D-26 (wersja pełna, 26 pytań)
- D-15 (wersja skrócona, 15 pytań)
- papier-ołówek
Obliczanie wyników
- Metoda
- Wynik ogólny to suma punktów według klucza z podręcznika Brzozowskiego (1997), odrębnego dla wersji D-26 i D-15; punktacja zależy od kierunku pozycji wskazanego w kluczu, a nie od mechanicznego zliczania odpowiedzi twierdzących.
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: klucz, zakres wyników i pozycje odwrócone – dane tylko w podręczniku (Brzozowski, 1997).
Jak policzyć wynik
Krok 1: wybierz wersję (D-26 lub D-15) i posłuż się kluczem z podręcznika Brzozowskiego. Ponieważ pytania mogą być sformułowane w różnych kierunkach, punktacja zależy od klucza, a nie od mechanicznego liczenia odpowiedzi twierdzących.
Krok 2: policz wynik ogólny, sumując punkty zgodnie z kluczem. Dokładny zakres wyników oraz ewentualne pozycje odwrócone podaje podręcznik i w tym wpisie pozostają do weryfikacji, dlatego przed liczeniem upewnij się co do zasad punktacji.
Krok 3: przelicz wynik surowy na normy z podręcznika, o ile są dostępne dla Twojej grupy. Wobec niejasności co do typu i próby norm rozważ interpretację odnoszącą wynik do rozkładu w badanej próbie.
Krok 4: w badaniu naukowym policz i zaraportuj rzetelność (alfę Cronbacha) dla własnej próby. Nie przypisuj wartości z podręcznika lub cytowań jako wyniku własnego i wyraźnie zaznacz, której wersji używasz.
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- D-15: alfa Cronbacha = 0,80 (zadowalająca zgodność wewnętrzna i stabilność; wartość podana za podręcznikiem Brzozowskiego 1997 w artykule OA Marcysiak i wsp., Problemy Pielęgniarstwa 2012, https://www.termedia.pl/Journal/-134/pdf-34965-1?filename=file-content-in-pdf.pdf); brak potwierdzonej wartości alfa dla D-26 w źródłach OA
Dostępność
- Typ
- Dostępność nieznana
- Wydawca / źródło
- podręcznik wydany przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP (Brzozowski, 1997)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Directiveness Scale
- Construct
- directiveness understood as aggressive dominance – the tendency to impose one's will on others (within the research tradition on the authoritarian personality)
- Target group
- adolescents from age 16 and adults
- Response format
- YES / ? / NO (3 response options)
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- no time limit, typically 10-15 minutes
- Notes
- Two versions: full D-26 (26 questions) and short D-15 (15 questions). D-15 Cronbach's alpha = 0.80 (per Brzozowski's 1997 manual, cited in an open-access article); no confirmed alpha for the D-26 in open sources. Publication status – check: the test is absent from the current practest.com.pl catalogue (product page returns 404) – probably withdrawn; PTP manual from 1997. The D-26 description (26 questions, ages 16+, 10-15 min) still relies on a blog source and requires manual confirmation. [TO VERIFY]: scoring key and score range, reverse-scored items, norms (type and sample), D-26 alpha, current availability.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy. Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii podaj nazwę i skrót, autora oryginału (Ray, 1979) oraz polską adaptację (Brzozowski, 1997), stosowaną wersję (D-26 lub D-15), liczbę pytań, format odpowiedzi (TAK/?/NIE) i mierzony konstrukt (dyrektywność jako agresywna dominacja). Zaznacz, że klucz, zakres i normy pochodzą z podręcznika i część z nich wymaga potwierdzenia.
W wynikach raportuj średnią i odchylenie standardowe wyniku ogólnego oraz alfę Cronbacha dla własnej próby. Przy porównaniach grup podaj wielkość efektu, a przy korelacjach współczynnik, istotność i liczebność. Jeśli używasz norm, wskaż ich źródło i grupę odniesienia.
Ustal dostępność narzędzia przed badaniem: skala prawdopodobnie została wycofana z bieżącej oferty wydawcy, a podręcznik z 1997 roku bywa dostępny w bibliotekach. Nie publikuj treści pozycji ani klucza, ponieważ są materiałem chronionym.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy chcesz mierzyć autorytaryzm jako zespół postaw ideologicznych, a nie behawioralną dominację
- •Gdy potrzebujesz narzędzia z pewnymi, opublikowanymi normami i jasnym kluczem
- •Gdy interesuje Cię ogólna agresywność, a nie specyficzna skłonność do narzucania woli (lepszy będzie BPAQ)
- •Gdy nie masz dostępu do podręcznika Brzozowskiego z kluczem i normami
- •Gdy zależy Ci na aktualnie wydawanym, wspieranym przez wydawcę narzędziu
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Dyrektywność a styl kierowania w grupie kadry menedżerskiej
- Dyrektywność personelu medycznego a ocena jakości opieki przez pacjentów
- Dyrektywność a poziom empatii i postaw prospołecznych
- Dyrektywność a satysfakcja ze współpracy w zespołach zadaniowych
- Różnice w nasileniu dyrektywności między grupami zawodowymi
- Dyrektywność a preferowany styl wychowawczy rodziców
- Związek dyrektywności z cechami osobowości i potrzebą dominacji
- Dyrektywność a postawy wobec władzy i podporządkowania
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Rzetelność wersji skróconej D-15
W polskim badaniu wykorzystującym skalę (Marcysiak i wsp., 2012) podano, za podręcznikiem Brzozowskiego (1997), że wersja skrócona D-15 składa się z 15 pytań z odpowiedziami TAK, ? lub NIE, a jej zgodność wewnętrzna (alfa Cronbacha) wynosi 0,80 przy zadowalającej stabilności.
źródłoZastosowanie w badaniach nad jakością opieki
Skalę stosowano do pomiaru dyrektywności personelu w kontekście oceny jakości życia i funkcjonowania pacjentów, co ilustruje jej użycie w badaniach nad relacją między dominacją opiekuna a doświadczeniem osób podlegających opiece.
źródłoAdaptacja i osadzenie narzędzia
Narzędzie to polska adaptacja skali Raya autorstwa Brzozowskiego, wydana w podręczniku PTP w 1997 roku, obejmująca wersję pełną D-26 i skróconą D-15. Klucz i normy pozostają w podręczniku, a status narzędzia w bieżącej ofercie wymaga sprawdzenia.
źródłoPodobne narzędzia
BPAQ (Kwestionariusz Agresji Bussa-Perry'ego)
Mierzy agresję w komponentach (agresja fizyczna, słowna, gniew, wrogość), a nie specyficzną skłonność do narzucania innym własnej woli.
Wielowymiarowy opis osobowości i potrzeb (w tym potrzeby dominacji) za pomocą przymiotników, znacznie szerszy niż jednowymiarowa skala dyrektywności.
16PF (Kwestionariusz 16 Czynników Osobowości)
Obejmuje szeroki zestaw czynników osobowości, w tym wymiar dominacji, ale w ramach kompleksowego profilu, a nie pojedynczego pomiaru dyrektywności.
Bibliografia
- Brzozowski P. (1997). Skala Dyrektywności Johna J. Raya: podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Ray J.J. (1979). Directiveness Scale.
- Ray J.J., Lovejoy F.H. (1988). An improved directiveness scale. Australian Journal of Psychology, 40, 299-302.
- Marcysiak M., Dąbrowska O., Marcysiak M. (2012). Dyrektywność a ocena jakości życia pacjentów szpitala specjalistycznego w Ciechanowie. Problemy Pielęgniarstwa, 20(4), 461-465.
Źródła
- artykuł open accesshttps://www.termedia.pl/Journal/-134/pdf-34965-1?filename=file-content-in-pdf.pdf
- innehttps://books.google.com/books/about/Skala_Dyrektywno%C5%9Bci_Johna_J_Raya.html?id=t8ESJwAACAAJ
- blog (do potwierdzenia)https://pisanieprac-psychologia.pl/blog/dyrektywnosc
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
Uwagi
Status wydawniczy – sprawdzać: test nie figuruje w aktualnym sklepie practest.com.pl (strona produktu zwraca 404, brak w wyszukiwarce katalogu) – prawdopodobnie wycofany z bieżącej oferty; podręcznik PTP z 1997 r. Publikacja OA (Marcysiak i wsp., Problemy Pielęgniarstwa 2012; 20(4): 461-465) potwierdza: wersja skrócona D-15 = 15 pytań, odpowiedzi na arkuszu testowym przez wybór jednej z trzech opcji (TAK, ?, NIE), alfa Cronbacha = 0,80 (za podręcznikiem Brzozowskiego 1997); arkusz w aneksie: NIE. Opis wersji pełnej D-26 (26 pytań, 16+ lat, 10-15 min) nadal za opisem blogowym – wymaga potwierdzenia w podręczniku; ponowna kwerenda OA (2026-07-18: Nowoczesne Systemy Zarządzania WAT – Fijałkowska i Bieniek, artykuł stosujący skalę wg Brzozowskiego 1997, bez opisu budowy; Zeszyty Naukowe WSOWL 2013 – pdf niedostępny, captcha) nie przyniosła potwierdzenia. DO WERYFIKACJI: klucz i zakres wyników, pozycje odwrócone, normy (typ i próba), alfa dla D-26, aktualna dostępność.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-24.