Bateria Testów do Badania Funkcji Językowych i Komunikacyjnych Prawej Półkuli Mózgu
Right Hemisphere Language Battery
funkcje językowe i komunikacyjne prawej półkuli mózgu (m.in. rozumienie metafor, humoru, wnioskowanie, prozodia emocjonalna i językowa, dyskurs/narracja)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Bryan (1988)
- Polska adaptacja
- Łojek (2007)
- Grupa docelowa
- młodzież i dorośli; diagnoza kliniczna osób z uszkodzeniami mózgu (zwłaszcza prawej półkuli)
- Czas badania
- ok. 60 min, bez ograniczenia czasu
- Procedura
- wykonaniowy; badanie indywidualne
Co bada ten test
RHLB-PL bada te aspekty języka i porozumiewania się, które zależą od prawej półkuli mózgu, a które klasyczne baterie afazjologiczne pomijają. Punktem wyjścia była obserwacja Karen Bryan: pacjenci po uszkodzeniu prawej półkuli często wypadają poprawnie w testach nazywania, powtarzania i rozumienia poleceń, a mimo to komunikują się nieskutecznie. Mówią gramatycznie, lecz nie chwytają ironii, nie rozumieją dowcipu, biorą metaforę dosłownie, nie odczytują z tonu głosu, czy rozmówca żartuje, czy jest zły, a ich opowiadanie rozpada się na luźne, słabo powiązane wątki. Bateria mierzy dokładnie te trudności, które łatwo przeoczyć w rutynowym badaniu logopedycznym.
Narzędzie należy do neuropsychologii języka i pragmatyki, a nie do diagnostyki afazji w wąskim rozumieniu. Sprawdza rozumienie znaczeń przenośnych i niedosłownych, umiejętność wyciągania wniosków z tekstu, wrażliwość na prozodię (czyli intonację, akcent i melodię wypowiedzi) w jej dwóch odmianach oraz jakość dyskursu i spontanicznego komentowania. Dwa rodzaje prozodii traktuje się osobno: prozodia emocjonalna niesie informację o stanie mówiącego (radość, smutek, złość), a prozodia językowa o trybie wypowiedzi (twierdzenie, pytanie, rozkaz). Rozdzielenie ich ma sens neuropsychologiczny, bo w literaturze wiąże się je z odmiennymi mechanizmami półkulowymi.
Polską adaptację przygotowała Emilia Łojek (2007, Pracownia Testów Psychologicznych PTP). Wersja polska składa się z jedenastu testów, których wyniki analizuje się na trzech poziomach: pojedynczych testów, pięciu wyników czynnikowych oraz wyniku ogólnego. Pięć czynników wyodrębnionych w analizie czynnikowej to czynnik językowy, poznawczy, percepcyjno-logiczny, społeczno-emocjonalny oraz samokontroli. Ta wielopoziomowość jest największą zaletą baterii: pozwala opisać nie tylko to, że pacjent ma trudności komunikacyjne, ale też jakiego rodzaju są to trudności.
Bateria ma kategorię B2, co oznacza, że mogą ją stosować psychologowie, a inni profesjonaliści (w tym neurologopedzi) dopiero po ukończeniu szkolenia ogólnego z psychometrii oraz szkolenia z tego konkretnego narzędzia. Badanie jest indywidualne, bez ograniczenia czasu, i trwa przeciętnie około godziny.
Typowe zastosowanie
Podstawowym zastosowaniem jest diagnoza różnicowa deficytów językowo-komunikacyjnych u osób z chorobami i uszkodzeniami mózgu, zwłaszcza prawostronnymi. Bateria pomaga wykazać zaburzenia u pacjentów, którzy w standardowym badaniu logopedycznym wypadają poprawnie, a mimo to mają wyraźne trudności w codziennej komunikacji. Stosuje się ją po udarach, urazach czaszkowo-mózgowych i w chorobach nowotworowych mózgu, a także w ocenie osób z otępieniem o różnym nasileniu. Poza neurologią narzędzie znalazło zastosowanie w psychiatrii, przede wszystkim w badaniach nad zaburzeniami prozodii i komunikacji w schizofrenii, oraz w badaniach nad funkcjami poznawczymi w uszkodzeniach móżdżku. W polskim piśmiennictwie pojawia się zarówno w opisach przypadków, jak i w badaniach grupowych, przy czym często wykorzystuje się pojedyncze testy składowe (najczęściej testy prozodii albo testy metafor) jako samodzielne narzędzia pomiaru wąsko określonej funkcji.
Wymiary i podskale
Wyniki jedenastu testów składowych
Najbardziej szczegółowy poziom analizy. Bateria obejmuje Test Wnioskowania (rozumienie tekstu i wyciąganie wniosków z informacji ukrytych), Test Leksykalno-Semantyczny (rozumienie słów i wskazywanie ich desygnatów na obrazkach), Test Humoru, Test Komentarzy (ocena spontanicznego komentowania), Test Metafor Rysunkowych i Test Metafor Pisanych (rozpoznawanie znaczeń przenośnych), dwa Testy Wyjaśnień Metafor (słowne wyjaśnienie sensu przenośnego), Test Prozodii Emocjonalnej, Test Prozodii Językowej oraz Analizę Dyskursu. Każdy test ma własny wynik surowy i przeliczony.
Czynnik językowy
Przetwarzanie semantyczne oraz rozumienie relacji znaczeniowych między słowami i zdaniami. Odpowiada najbardziej klasycznie pojętej warstwie języka.
Czynnik poznawczy
Integracja napływających informacji, czyli zdolność łączenia rozproszonych danych w spójną całość znaczeniową.
Czynnik percepcyjno-logiczny
Przebieg analizy wzrokowo-przestrzennej, wykorzystywanej między innymi w zadaniach z materiałem obrazkowym.
Czynnik społeczno-emocjonalny
Ocena zachowania w sytuacjach społecznych oraz stopnia rozumienia komunikatów o znaczeniu emocjonalnym. Klinicznie najczęściej wiązany ze skargami rodziny na zmianę w kontakcie z pacjentem.
Czynnik samokontroli
Zdolność kontrolowania własnego zachowania w sytuacji badania i rozmowy.
Wynik ogólny
Zbiorczy wskaźnik poziomu funkcjonowania językowo-komunikacyjnego. Według Łojek zdecydowana większość osób zdrowych uzyskuje wynik ogólny około 70 punktów lub wyższy, a wyniki niższe wskazują na występowanie specyficznych zaburzeń językowych.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Bateria nie ma pozycji kwestionariuszowych; składa się z jedenastu odrębnych testów wykonaniowych o zróżnicowanym materiale. Są to słowne opisy sytuacji (w testach Wnioskowania, Humoru i Metafor Pisanych), materiał obrazkowy (w teście Leksykalno-Semantycznym i Metafor Rysunkowych) oraz nagrania zdań pozbawionych sensu (w obu testach prozodii). Większość pomocy mieści się w zeszycie testowym, a zadania prozodyczne są odtwarzane z nośnika dźwiękowego. Część testów poprzedzają zadania przykładowe. Z opublikowanych prac naukowych wiadomo, jak zbudowane są niektóre testy składowe. Test Prozodii Emocjonalnej obejmuje 16 zdań testowych i 3 zdania próbne; lektor czyta je z intonacją wyrażającą radość, smutek lub złość, a badany wskazuje emocję na planszy, otrzymując po jednym punkcie za trafne rozpoznanie, czyli maksymalnie 16 punktów. Test Prozodii Językowej jest zbudowany analogicznie: także 16 zdań testowych i 3 próbne, intonowane w trzech trybach (twierdzenie, pytanie, rozkaz), również z maksimum 16 punktów. Test Metafor Pisanych składa się z przykładu i dziesięciu zadań właściwych po jednym punkcie, czyli maksymalnie 10 punktów surowych, a Test Wyjaśnień Metafor Pisanych zawiera te same metafory i również daje maksymalnie 10 punktów, ale punkt przyznaje się dopiero za podanie abstrakcyjnego i w pełni adekwatnego znaczenia. Zeszyt testowy, plansze, nagrania i klucze są chronione prawami wydawcy i nie są tu odtwarzane.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma jednolitej skali odpowiedzi, bo każdy test ma własny format. W jednych badany wybiera jedną z kilku podanych możliwości (metafory, humor), w innych wskazuje obrazek, w kolejnych wskazuje emocję lub tryb wypowiedzi na planszy, a w jeszcze innych odpowiada swobodnie, a badający ocenia jego wypowiedź według kryteriów podręcznikowych (wyjaśnienia metafor, analiza dyskursu, komentarze). Ta ostatnia grupa zadań opiera się na osądzie badającego, dlatego zgodność sędziów jest tu kluczowym parametrem rzetelności. Badanie jest indywidualne i nie ma ograniczenia czasu; przeciętnie trwa około 60 minut.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe poszczególnych testów oraz wyniki czynnikowe przelicza się na skalę stenową. W pracach posługujących się baterią stosuje się standardową interpretację skali stenowej: 1-2 wyniki bardzo niskie, 3-4 niskie, 5-6 średnie, 7-8 wysokie, 9-10 bardzo wysokie. Jest tu jednak pułapka interpretacyjna, o której trzeba wiedzieć. Wydawca podaje, że bateria dysponuje normami dla osób z uszkodzoną prawą półkulą mózgu, a więc dla grupy klinicznej, a nie dla populacji ogólnej. Widać to w opublikowanym opisie przypadku, w którym wynik ogólny 65 punktów surowych odpowiadał 10. stenowi, choć według Łojek zdecydowana większość osób zdrowych uzyskuje w wyniku ogólnym około 70 punktów lub więcej. Wysoki sten nie musi więc oznaczać wyniku wysokiego na tle osób zdrowych, lecz wynik wysoki na tle pacjentów. Zanim zinterpretujesz sten, sprawdź w podręczniku, do jakiej grupy odniesienia odsyła użyta tabela; dokładna charakterystyka prób normalizacyjnych (liczebność, wiek, wykształcenie, etiologia uszkodzeń) nie jest publikowana w źródłach otwartych DO WERYFIKACJI. Pomocne są też dane o rozkładzie wykonania w poszczególnych testach, publikowane w literaturze na podstawie badań adaptacyjnych. W Teście Metafor Pisanych ponad 70 procent osób zdrowych i tylko co trzeci pacjent z uszkodzoną prawą półkulą nie popełnia żadnego błędu. W Teście Wyjaśnień Metafor Pisanych około 60 procent osób zdrowych i 30 procent chorych z uszkodzeniem prawej półkuli popełnia co najwyżej jeden błąd lub nie popełnia go wcale. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Wypełnia realną lukę diagnostyczną: wykrywa zaburzenia komunikacji u osób, które w klasycznych testach afazjologicznych wypadają poprawnie
- •Trzy poziomy analizy (jedenaście testów, pięć czynników, wynik ogólny) dają bogaty profil, a nie jedną liczbę
- •Zróżnicowany materiał (tekst, obrazek, nagranie dźwiękowe) pozwala oddzielić deficyty percepcyjne od językowych i pragmatycznych
- •Rozdzielenie prozodii emocjonalnej i językowej ma podstawy neuropsychologiczne i praktyczne znaczenie diagnostyczne
- •Poszczególne testy składowe mogą być używane samodzielnie, co ułatwia projektowanie badań nad wąsko określoną funkcją
- •Według wydawcy bateria trafnie różnicuje osoby zdrowe od pacjentów z dysfunkcjami mózgu o odmiennych etiologiach i lokalizacjach uszkodzenia, w tym pacjentów z uszkodzeniami prawostronnymi od lewostronnych
Ograniczenia
- •Wydawca nie publikuje liczbowych współczynników rzetelności ani trafności; opisuje je wyłącznie słownie, więc dane psychometryczne trzeba czerpać z podręcznika
- •Zgodność wewnętrzna jest niska u osób zdrowych, a zadowalająca dopiero w grupach klinicznych. To typowe dla baterii diagnostycznych, ale oznacza, że w badaniach osób zdrowych rzetelność wyniku ogólnego jest ograniczona
- •Normy dotyczą osób z uszkodzoną prawą półkulą mózgu, więc sten nie odnosi wyniku do populacji ogólnej; interpretowanie stenów tak, jakby opisywały pozycję wobec osób zdrowych, prowadzi do poważnych błędów
- •Kilka testów (wyjaśnienia metafor, komentarze, analiza dyskursu) opiera się na osądzie badającego, co czyni wynik wrażliwym na sposób stosowania kryteriów i wymaga raportowania zgodności sędziów
- •Kategoria B2 i cena kompletu ograniczają dostępność; narzędzie wymaga ukończenia szkolenia z tego konkretnego testu
- •Badanie trwa około godziny, co bywa zbyt obciążające dla pacjentów w ostrej fazie choroby lub z szybką męczliwością
- •Wykonanie zależy od sprawności słuchu (testy prozodii), wzroku (materiał obrazkowy) i umiejętności czytania (metafory pisane), więc deficyty w tych obszarach zaniżają wynik z przyczyn niezwiązanych z pragmatyką
- •Krążący w literaturze wtórnej współczynnik zgodności sędziów r = 0,89 nie został potwierdzony w źródle wydawniczym ani w recenzowanej publikacji, a nie wiadomo też, którego testu baterii miałby dotyczyć [DO WERYFIKACJI]
- •Materiały wydawnicze różnią się opisem nośnika dźwiękowego: katalog wydawcy z lat 2025-2026 wymienia płytę CD, choć w obiegu pojawia się też informacja o pendrive; przed zakupem warto to sprawdzić u wydawcy
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadania wykonaniowe oceniane przez badającego (materiał obrazkowy, pisemny i dźwiękowy)
- Wersje
- papier-ołówek (zeszyt testowy, plansze, nagrania dźwiękowe na pendrive)
Podskale
Prozodia Emocjonalna (16 zdań i 3 próbne, maksymalnie 16 punktów)
Prozodia Językowa (16 zdań i 3 próbne, maksymalnie 16 punktów)
Metafory Pisane (10 zadań, maksymalnie 10 punktów)
Metafory - Wyjaśnienia (10 zadań, maksymalnie 10 punktów)
Obliczanie wyników
- Metoda
- wyniki poszczególnych testów baterii oraz wyniki czynnikowe
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Bateria 11 testów; wyniki czynnikowe wyrażane w skali stenowej. Testy wykonaniowe – pozycje odwrócone nie mają zastosowania.
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź całą baterię w kolejności przewidzianej standardem. Kolejność ma znaczenie merytoryczne, na przykład Test Wyjaśnień Metafor Pisanych wykonuje się bezpośrednio po Teście Metafor Pisanych, ponieważ oba operują tymi samymi metaforami, a chodzi o rozróżnienie rozpoznania znaczenia od umiejętności jego wysłowienia. Zamiana kolejności zaburza ten pomiar.
Krok 2: policz wyniki surowe każdego z jedenastu testów według kluczy podręcznikowych. W testach z wyborem odpowiedzi jest to proste zliczenie trafień. W testach opartych na wypowiedzi swobodnej stosuj kryteria podręcznikowe rygorystycznie: w Teście Wyjaśnień Metafor Pisanych punkt przysługuje dopiero za podanie znaczenia abstrakcyjnego i w pełni adekwatnego, a nie za dowolną sensowną parafrazę. Zaniżanie wymagań w tych testach to najczęstsze źródło zawyżonych wyników.
Krok 3: oblicz pięć wyników czynnikowych oraz wynik ogólny zgodnie z podręcznikiem. Nie sumuj testów według własnego pomysłu: przypisanie testów do czynników wynika z analizy czynnikowej opisanej przez autorkę adaptacji.
Krok 4: przelicz wyniki na skalę stenową, korzystając z tabel właściwych dla grupy odniesienia. Sprawdź wyraźnie, jakiej grupy dotyczą tabele, których używasz, i zapisz to w opisie metody.
Krok 5: interpretuj profil, a nie pojedynczą liczbę. Sens diagnostyczny ma zestawienie testów między sobą: zachowane rozpoznawanie metafor przy obniżonym wyjaśnianiu wskazuje na trudność w werbalizacji, a nie w rozumieniu; obniżona prozodia emocjonalna przy zachowanej językowej wskazuje na deficyt w odczytywaniu stanu emocjonalnego mówiącego, a nie na globalne zaburzenie słuchu mowy. Wynik ogólny sam w sobie mówi niewiele.
Krok 6: jeśli prowadzisz badanie naukowe, zaraportuj zgodność sędziów dla tych testów, w których punktacja opiera się na osądzie badającego. Opisz, ile osób oceniało protokoły, czy robiły to niezależnie i jak rozstrzygano rozbieżności.
Normy
- Typ norm
- steny odniesione do grupy osób z uszkodzeniem prawej półkuli mózgu
- Interpretacja
- KLUCZOWE OSTRZEŻENIE: normy opracowano na grupie osób Z USZKODZENIEM prawej półkuli, a nie na populacji ogólnej. Wysoki sten oznacza więc wynik wysoki NA TLE OSÓB CHORYCH, a nie wynik prawidłowy. Ilustruje to opis przypadku, w którym wynik ogólny 65 punktów odpowiadał 10 stenowi, podczas gdy osoby zdrowe uzyskują w tym wskaźniku około 70 punktów i więcej. Interpretowanie stenów RHLB-PL tak jak stenów z testów normalizowanych na populacji ogólnej prowadzi do zaprzeczenia istnieniu deficytu. Bateria pozwala też opisać wynik w pięciu czynnikach: językowym, poznawczym, percepcyjno-logicznym, społeczno-emocjonalnym i samokontroli
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Stabilność (test-retest)
- Wg strony wydawcy (opisowo): wysoka stabilność wyników; duża zgodność ocen sędziów; korelacja międzysędziowska r = 0,89 (wg dokumentu źródłowego, bez wskazania wskaźnika).
- Trafność
- Wg strony wydawcy (opisowo): wysoka trafność diagnostyczna – bateria różnicuje osoby zdrowe od pacjentów z dysfunkcjami mózgu; zgodność wewnętrzna niska u osób zdrowych, zadowalająca w grupach klinicznych.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP (practest.com.pl)
- Kategoria testu wg PTP
- B2
- Cena
- 1509,01 zł komplet (podręcznik oryginalny, podręcznik z normalizacją polską, zeszyt testowy, plansze, pendrive z dźwiękami, arkusze); arkusz wyników 25 szt. 37,75 zł; cennik 1.07-31.12.2026
- Zgoda autora / licencja
- prawa do polskiego wydania: Pracownia Testów Psychologicznych PTP; kategoria B2 – wymaga ukończenia szkolenia
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Right Hemisphere Language Battery
- Construct
- language and communication functions of the right cerebral hemisphere (incl. comprehension of metaphor and humour, inference, emotional and linguistic prosody, discourse/narrative)
- Target group
- adolescents and adults; clinical assessment of persons with brain damage (especially right-hemisphere)
- Response format
- performance-based tasks scored by the examiner (pictorial, written and audio material)
- Scoring
- scores of the battery's 11 component tests plus factor scores; factor scores expressed on the sten scale; performance-based tests – reverse-scored items not applicable
- Norms / interpretation
- sten scores (factor scores); the publisher's website also indicates comparison data for persons with right-hemisphere brain damage
- Procedure
- performance-based; individual administration
- Administration time
- approx. 60 min, no time limit
- Notes
- PTP category B2 – requires completion of PTP training. Component tests include Inference, Lexical-Semantic, Humour, Comments, Pictorial and Written Metaphors (with explanation subtests), Emotional and Linguistic Prosody, and Discourse Analysis. Publisher describes high score stability, high inter-rater agreement (inter-rater correlation r = 0.89 per the source document – requires confirmation in the manual) and good diagnostic validity; internal consistency low in healthy persons, satisfactory in clinical groups. [TO VERIFY]: numeric reliability coefficients and normative sample characteristics – PTP manual; PTP does not publish figures online.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii podaj pełną nazwę baterii i skrót, autorkę oryginału (Karen Bryan, 1988), autorkę polskiej adaptacji (Emilia Łojek, 2007), wydawcę i kategorię B2, liczbę testów składowych, poziomy analizy wyników (testy, pięć czynników, wynik ogólny), rodzaj skali przeliczonej oraz czas badania. Jeśli używasz tylko wybranych testów składowych, napisz to wprost i uzasadnij wybór; jest to praktyka spotykana w literaturze, ale wymaga zaznaczenia, że nie stosowano pełnej baterii.
Opisz precyzyjnie grupę odniesienia norm, z których korzystasz. To najważniejsza kwestia metodologiczna w tym narzędziu, ponieważ normy odnoszą się do osób z uszkodzeniem prawej półkuli, a nie do populacji ogólnej. Jeśli pracujesz z osobami zdrowymi lub z inną grupą kliniczną, rozważ analizę na wynikach surowych i porównania międzygrupowe zamiast odnoszenia się do stenów.
Zaraportuj rzetelność uzyskaną we własnej próbie. Wydawca nie publikuje wartości liczbowych, a zgodność wewnętrzna jest opisywana jako niska u osób zdrowych, więc powoływanie się wyłącznie na deklaracje z opisu produktu nie wystarczy. Przy testach ocenianych przez sędziów podaj współczynnik zgodności międzysędziowskiej. Nie przepisuj krążącej w literaturze wtórnej wartości r = 0,89 jako danych podręcznikowych, dopóki nie zweryfikujesz jej w podręczniku.
Zawsze zestawiaj wyniki z niezależną oceną podstawowych funkcji poznawczych. Bez oceny uwagi, pamięci i funkcji wykonawczych nie da się rozstrzygnąć, czy trudności w rozumieniu metafor i humoru są specyficznie pragmatyczne, czy stanowią przejaw ogólnego osłabienia poznawczego. W polskich pracach bateria bywa stosowana razem z WAIS-R(PL), testem łączenia punktów, WCST i testami pamięci; to dobry wzorzec.
Zadbaj o stronę formalną. Kategoria B2 oznacza, że narzędzie stosują psychologowie, a inni profesjonaliści, w tym neurologopedzi, dopiero po ukończeniu szkolenia. Zeszyt testowy, plansze, nagrania i klucze są chronione prawem autorskim i nie wolno ich zamieszczać w aneksie pracy ani opisywać w sposób umożliwiający odtworzenie zadań.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy podstawowym pytaniem jest obecność i typ afazji po uszkodzeniu lewej półkuli; do tego służą baterie afazjologiczne, a RHLB-PL jest ich uzupełnieniem, nie zamiennikiem
- •Gdy potrzebujesz szybkiego przesiewu poznawczego; badanie trwa około godziny, a do przesiewu lepiej nadają się krótkie skale typu MoCA czy ACE-III
- •Gdy badany ma istotny niedosłuch, bo testy prozodii opierają się w całości na materiale słuchowym
- •Gdy badany nie czyta lub ma znaczne trudności w czytaniu; część testów opiera się na materiale pisanym
- •Gdy stan pacjenta nie pozwala na godzinne, wymagające uwagi badanie (ostra faza choroby, znaczna męczliwość, zaburzenia świadomości)
- •Gdy chcesz porównać badanego z populacją ogólną, a dysponujesz wyłącznie tabelami dla osób z uszkodzeniem prawej półkuli
- •Gdy badasz dzieci; narzędzie przeznaczono dla młodzieży i osób dorosłych
- •Gdy nie masz uprawnień: kategoria B2 wymaga dyplomu psychologa albo ukończonego szkolenia ogólnego z psychometrii i szkolenia z tego testu
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Rozumienie metafor i humoru u pacjentów po udarze prawej półkuli mózgu w porównaniu z osobami zdrowymi
- Zaburzenia rozumienia prozodii emocjonalnej i językowej a lokalizacja uszkodzenia mózgu
- Funkcje językowe i komunikacyjne prawej półkuli u osób z rozpoznaniem schizofrenii
- Rozpoznawanie a wyjaśnianie metafor: dysocjacja między rozumieniem znaczenia przenośnego i jego werbalizacją
- Zdolności metajęzykowe u osób z izolowanym uszkodzeniem móżdżku
- Prozodia emocjonalna a rozpoznawanie emocji z twarzy: zbieżność dwóch kanałów odczytywania stanu emocjonalnego
- Trudności komunikacyjne po uszkodzeniu prawej półkuli w ocenie pacjenta i w ocenie jego bliskich
- Zgodność ocen sędziów kompetentnych w testach opartych na swobodnej wypowiedzi badanego
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Budowa baterii, rzetelność i trafność wg wydawcy
Katalog Pracowni Testów Psychologicznych PTP na lata 2025-2026 podaje, że RHLB-PL składa się z jedenastu testów, a materiał obejmuje słowne opisy sytuacji, obrazki oraz nagranie ze zdaniami bezsensownymi. Rzetelność opisano jako wysoką stabilność i dużą zgodność ocen sędziów kompetentnych, przy zgodności wewnętrznej niskiej u osób zdrowych i zadowalającej w grupach klinicznych. Trafność diagnostyczna została określona jako wysoka: bateria różnicuje osoby zdrowe od pacjentów z dysfunkcjami mózgu o odmiennych etiologiach i lokalizacjach, a także pacjentów z uszkodzeniami prawostronnymi od lewostronnych i chorych z otępieniem o różnym nasileniu. Analiza czynnikowa pozwoliła pogrupować testy w pięć stosunkowo niezależnych zdolności. Normy przewidziano dla osób z uszkodzoną prawą półkulą mózgu, badanie jest indywidualne i trwa przeciętnie około 60 minut, a kategoria testu to B2.
źródłoStruktura wyników i poziomy interpretacji
Talarowska, Florkowski, Orzechowska, Zboralski i Gałecki (2012, Psychiatria Polska 46(6), 1089-1098) opisują zastosowanie baterii u pacjenta z rozpoznaniem schizofrenii. Podają, że najważniejszymi wskaźnikami ilościowymi są wyniki poszczególnych testów oraz wynik ogólny, a wyniki można analizować także w kategoriach pięciu czynników: językowego, poznawczego, percepcyjno-logicznego, społeczno-emocjonalnego i samokontroli. Powołując się na Łojek, wskazują, że zdecydowana większość osób zdrowych uzyskuje wynik ogólny około 70 punktów lub wyższy, a rezultaty niższe świadczą o specyficznych zaburzeniach językowych. W opisanym przypadku wynik ogólny 65 punktów surowych odpowiadał 10. stenowi, co ilustruje, że skala stenowa odnosi wynik do klinicznej grupy odniesienia.
źródłoProzodia a lokalizacja uszkodzenia
Ciesielska (2013, Pielęgniarstwo Neurologiczne i Neurochirurgiczne 2(2), 63-68) przebadała 20 osób z uszkodzeniem mózgu i 23 osoby zdrowe testami prozodii z baterii RHLB-PL. Test Prozodii Emocjonalnej był wykonywany istotnie gorzej przez pacjentów z uszkodzeniem płata ciemieniowego (p < 0,05) i czołowego (p < 0,05) niż przez grupę kontrolną, a Test Prozodii Językowej istotnie gorzej przez pacjentów z uszkodzeniem płata skroniowego (p < 0,01), ciemieniowego (p < 0,05) i czołowego (p < 0,05). Słabsze wyniki w prozodii emocjonalnej stwierdzono także u chorych z guzem mózgu (p < 0,01) i krwiakiem (p < 0,05), a w prozodii językowej u chorych z guzem mózgu (p < 0,001). Praca podaje również budowę obu testów: po 16 zdań testowych i 3 zdania próbne, po jednym punkcie za trafną odpowiedź, maksymalnie 16 punktów.
źródłoTesty metafor: dane z adaptacji i zastosowanie poza prawą półkulą
Jodzio (2024, Przegląd Psychologiczny 67(1), 9-26) zastosował Test Metafor Pisanych i Test Wyjaśnień Metafor Pisanych u 25 dorosłych z izolowanym uszkodzeniem móżdżku. Przytacza dane z badań polskiej adaptacji: w Teście Metafor Pisanych ponad 70 procent osób zdrowych i jedynie co trzeci pacjent z uszkodzoną prawą półkulą nie popełnia żadnego błędu, a w Teście Wyjaśnień Metafor Pisanych około 60 procent osób zdrowych i 30 procent chorych z uszkodzeniem prawej półkuli popełnia co najwyżej jeden błąd lub nie popełnia go wcale. W badanej grupie średni wynik stenowy wyniósł 5,12 (SD = 2,30) w teście wyjaśnień, przy czym 12 osób (48 procent) uzyskało wynik niski, nieprzekraczający 4. stena, oraz 7,24 (SD = 2,86) w teście rozpoznawania metafor, gdzie wynik niski uzyskało tylko 4 chorych (16 procent). Autor odnotowuje też, powołując się na wcześniejsze badania, że lokalizacja poudarowego uszkodzenia prawej półkuli nie była istotnym predyktorem poziomu wykonania obu testów.
źródłoPochodzenie i cel baterii oryginalnej
Bateria powstała jako odpowiedź na obserwację, że dorośli po uszkodzeniu prawej półkuli komunikują się nieadekwatnie mimo braku zaburzeń wykrywanych bateriami afazjologicznymi. Karen Bryan zaprojektowała zestaw testów obejmujących rozumienie metafor, znaczeń wnioskowanych i humoru, wrażliwość na prozodię emocjonalną i językową oraz zdolności dyskursywne, standaryzowany na grupach osób z jednostronnym uszkodzeniem prawej i lewej półkuli oraz na osobach zdrowych. Testy różnicują te trzy grupy i pozwalają na ilościowy opis deficytu oraz na profil jakościowy; mogą też być stosowane niezależnie u pacjentów po udarze, po urazach głowy i z otępieniem.
źródłoPodobne narzędzia
Skala Oceny Funkcji Poznawczych Addenbrooke'a III
Krótkie narzędzie przesiewowe obejmujące pięć domen, w tym język. Ocenia podstawowe funkcje językowe (nazywanie, rozumienie, powtarzanie), a nie pragmatykę i znaczenia przenośne. Dobre jako pierwszy krok, nie jako zamiennik.
Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych (MoCA)
Kilkunastominutowy przesiew wielu domen poznawczych. Wykrywa ogólne obniżenie funkcji poznawczych, ale nie różnicuje deficytów komunikacyjnych typowych dla uszkodzenia prawej półkuli.
Skala Inteligencji Emocjonalnej – Twarze (SIE-T)
Test wykonaniowy mierzący rozpoznawanie emocji z ekspresji mimicznej. Uzupełnia Test Prozodii Emocjonalnej o drugi kanał odczytywania stanu emocjonalnego, ale nie dotyczy języka ani pragmatyki.
Test Sortowania Kart z Wisconsin (WCST)
Mierzy funkcje wykonawcze i elastyczność poznawczą. W praktyce klinicznej stosowany razem z RHLB-PL, żeby ustalić, czy trudności pragmatyczne nie wynikają z ogólnego deficytu kontroli poznawczej.
Test Żetonów (Token Test)
Klasyczna próba rozumienia poleceń słownych o rosnącej złożoności, stosowana w diagnostyce afazji. Sprawdza rozumienie dosłowne, czyli dokładnie tę warstwę języka, która u pacjentów prawopółkulowych bywa zachowana mimo wyraźnych trudności komunikacyjnych. Brak osobnego wpisu w tej bazie.
Bibliografia
- Bryan, K. (1988). The Right Hemisphere Language Battery.
- Łojek, E. (2007). Bateria Testów do Badania Funkcji Językowych i Komunikacyjnych Prawej Półkuli Mózgu RHLB-PL. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/RHLB-PL
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/files/Katalog_Pracowni_Testow_Psychologicznych_PTP_2025-2026.pdf
- artykuł open accesshttps://www.psychiatriapolska.pl/pdf-154524-81911?filename=81911.pdf
- artykuł open accesshttps://apcz.umk.pl/PNIN/article/download/39003/32664/94527
- artykuł open accesshttps://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/pp/article/view/9289
- innehttps://bazhum.muzhp.pl/media/texts/logopedia-silesiana/2013-tom-2/logopedia_silesiana-r2013-t2-s73-83.pdf
Uwagi
Kategoria B2 PTP – wymaga szkolenia PTP. Lista 11 testów składowych wg strony wydawcy. Korelacja międzysędziowska r=0,89 pochodzi z dokumentu źródłowego v0.1 i wymaga potwierdzenia w podręczniku (nie wiadomo, którego testu baterii dotyczy). [DO WERYFIKACJI: liczbowe współczynniki rzetelności i charakterystyka próby normalizacyjnej – podręcznik PTP; PTP nie publikuje wartości liczbowych online]. DO WERYFIKACJI: katalog wydawcy wymienia w komplecie płytę CD, natomiast opis w tej bazie mówił o pendrivie z nagraniami - rozbieżność nierozstrzygnięta. DO WERYFIKACJI: charakterystyka prób normalizacyjnych; współczynnik r = 0,89 pochodzi z literatury wtórnej i nie został potwierdzony ani w podręczniku, ani w publikacji recenzowanej.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.