Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych
Montreal Cognitive Assessment
przesiewowa ocena funkcji poznawczych; domeny: uwaga, funkcje wykonawcze, pamięć, język, funkcje wzrokowo-przestrzenne, abstrahowanie, orientacja
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Nasreddine i wsp. (2005)
- Polska adaptacja
- polska wersja językowa dostępna na mocacognition.com; badania walidacyjne polskiej wersji: Magierska, Magierski, Fendler, Kłoszewska, Sobów (2012)
- Grupa docelowa
- dorośli, w tym osoby starsze; przesiew w kierunku łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI) i otępienia
- Czas badania
- ok. 10 min
- Procedura
- wykonaniowy (przesiewowy), badanie indywidualne prowadzone przez przeszkolonego badającego
Co bada ten test
MoCA to narzędzie przesiewowe do oceny funkcji poznawczych, zaprojektowane specjalnie po to, by wykrywać zaburzenia zbyt łagodne, żeby uchwycił je MMSE. Jego autorzy wyszli od praktycznego problemu: pacjenci z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI), czyli stanem pośrednim między normalnym starzeniem się a otępieniem, regularnie uzyskiwali w MMSE wyniki maksymalne. MoCA odpowiada na to trudniejszymi zadaniami i szerszym zakresem badanych obszarów.
Test obejmuje siedem domen poznawczych: funkcje wzrokowo-przestrzenne i wykonawcze, nazywanie, uwagę, język, abstrahowanie, odroczone przypominanie i orientację. Najważniejszą różnicą wobec MMSE jest mocne uwzględnienie funkcji wykonawczych – planowania, przełączania uwagi, hamowania reakcji i płynności słownej – oraz rozbudowana część pamięciowa, w której materiał do zapamiętania jest dłuższy, a odstęp przed odtworzeniem większy. Dzięki temu MoCA jest wyraźnie czulszy nie tylko na MCI, ale też na otępienia naczyniopochodne i związane z chorobą Parkinsona, w których deficyty wykonawcze wysuwają się na pierwszy plan.
Badanie jest wykonaniowe i indywidualne: przeszkolony badający zadaje zadania według ściśle określonego scenariusza i punktuje wykonanie na bieżąco. Maksymalny wynik to 30 punktów. Przewidziano jedną korektę: osobom z wykształceniem nieprzekraczającym 12 lat dolicza się 1 punkt (o ile wynik nie jest już maksymalny), co ma częściowo wyrównać wpływ edukacji na wykonanie zadań.
Polska wersja językowa dostępna jest na oficjalnej stronie MoCA Cognition, a badania walidacyjne przeprowadził zespół Joanny Magierskiej (2012) na próbie 115 osób obejmującej pacjentów z chorobą Alzheimera, osoby z MCI i grupę kontrolną. Kluczowym wnioskiem tej pracy było wskazanie innych progów niż oryginalne – to jedna z najważniejszych informacji praktycznych o polskim MoCA i szczegółowo opisano ją w części o normach.
Typowe zastosowanie
Obecnie najczęściej zalecane narzędzie przesiewowe w kierunku łagodnych zaburzeń poznawczych, stopniowo wypierające MMSE w neurologii i geriatrii. Stosowane w poradniach zaburzeń pamięci, w diagnostyce po udarze mózgu, w chorobie Parkinsona i stwardnieniu rozsianym, w ocenie następstw urazów czaszkowo-mózgowych oraz w monitorowaniu zmian poznawczych w czasie (do czego służą wersje równoległe). W badaniach naukowych i pracach dyplomowych używane jako narzędzie kwalifikujące uczestników albo jako miara poziomu funkcjonowania poznawczego grupy. Dobrze sprawdza się w porównaniach z MMSE, których w polskiej literaturze jest wiele.
Wymiary i podskale
Funkcje wzrokowo-przestrzenne i wykonawczezakres 0–5
Zadanie łączenia elementów według naprzemiennej reguły (skrócony wariant testu łączenia punktów), odwzorowanie prostej figury przestrzennej oraz narysowanie z pamięci tarczy zegara ze wskazaniem podanej godziny. Ocenia planowanie, przełączanie uwagi i przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne. Domena najsilniej odróżniająca MoCA od MMSE i najbardziej wrażliwa na deficyty czołowo-wykonawcze. Łącznie 5 pkt.
Nazywaniezakres 0–3
Podanie nazw trzech przedstawionych na rysunkach zwierząt, celowo dobranych tak, by nie były to nazwy najczęściej używane – zadanie jest trudniejsze niż analogiczne w MMSE. Ocenia dostęp do słownika i wiedzę semantyczną. Łącznie 3 pkt.
Uwagazakres 0–6
Trzy zadania: powtórzenie ciągów cyfr wprost i wspak, zadanie czujności wymagające reakcji na określony bodziec w odczytywanej serii oraz zadanie liczenia w pamięci. Ocenia uwagę, koncentrację i pamięć operacyjną. Łącznie 6 pkt.
Językzakres 0–3
Dokładne powtórzenie dwóch złożonych składniowo zdań oraz zadanie fluencji słownej polegające na wymienieniu w ograniczonym czasie jak największej liczby słów spełniających podane kryterium. Ocenia sprawność językową i inicjowanie wypowiedzi. Łącznie 3 pkt.
Abstrahowaniezakres 0–2
Wskazanie wspólnej kategorii dla par pojęć, czyli myślenie na poziomie abstrakcyjnym, a nie konkretnym. Domena nieobecna w MMSE, wrażliwa na wczesne zmiany w obszarach czołowych. Łącznie 2 pkt.
Odroczone przypominaniezakres 0–5
Odtworzenie po kilku minutach listy słów przedstawionej wcześniej dwukrotnie, bez pomocy. Lista jest dłuższa, a odstęp czasowy większy niż w MMSE, przez co zadanie jest znacznie trudniejsze. Punktuje się wyłącznie przypomnienie swobodne, natomiast wykonanie z podpowiedzią kategorii lub z wyborem odpowiedzi służy interpretacji jakościowej: pomaga odróżnić deficyt zapamiętywania od deficytu wydobywania z pamięci. Domena o największej wadze punktowej w części pamięciowej, łącznie 5 pkt.
Orientacjazakres 0–6
Pytania o bieżący czas i miejsce badania na kilku poziomach szczegółowości. Domena zwykle zachowana najdłużej, w której błędy pojawiają się dopiero przy wyraźnym nasileniu zaburzeń. Łącznie 6 pkt.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Zestaw krótkich zadań wykonaniowych i pytań mieszczących się na jednej stronie formularza, obejmujących rysowanie, mówienie, liczenie w pamięci i odpowiadanie na pytania. Badający prowadzi badanie według ustalonej kolejności i punktuje każde zadanie zgodnie ze ścisłymi kryteriami zapisanymi w instrukcji – szczególnie rozbudowane są kryteria oceny rysunku zegara. Materiał bodźcowy (rysunki, listy słów, ciągi liter i cyfr) jest objęty prawami autorskimi i podlega kontrolowanej dystrybucji, dlatego nie jest tutaj przytaczany; jego ujawnienie unieważniłoby wynik badania. Istnieje kilka równoległych wersji formularza, przeznaczonych do badań powtarzanych.
- Skala odpowiedzi
- Badanie indywidualne, prowadzone bezpośrednio przez przeszkoloną osobę, trwa około 10 minut. Punkty przyznaje się za poprawne wykonanie poszczególnych elementów, a ich suma mieści się w przedziale 0-30. Osobom z wykształceniem nieprzekraczającym 12 lat dolicza się 1 punkt korekty, o ile wynik nie osiągnął maksimum. Dostęp do formularzy wymaga rejestracji na oficjalnej stronie MoCA Cognition; od 2019 r. wprowadzono szkolenie certyfikacyjne, które według aktualnego FAQ wydawcy jest obowiązkowe przy interpretowaniu wyników poszczególnych domen, a opcjonalne przy użyciu wyłącznie przesiewowym opartym na wyniku ogólnym.
- Normy i interpretacja
- Interpretacja opiera się na punktach odcięcia i jest to obszar wyraźnej rozbieżności między zaleceniem autorów a polskimi danymi. Autorzy przyjmują próg 26 punktów: wynik od 26 wzwyż uznaje się za mieszczący się w normie. Polska walidacja kliniczna (Magierska i wsp., 2012) wskazała jednak inne wartości optymalne: 24 punkty dla przesiewu w kierunku łagodnych zaburzeń poznawczych i 19 punktów dla przesiewu w kierunku otępienia. Stosowanie oryginalnego progu 26 w polskiej populacji prowadzi do dużej liczby wyników fałszywie dodatnich, zwłaszcza u osób starszych i słabiej wykształconych, dlatego w polskiej praktyce zaleca się ostrożność i uwzględnianie obu wariantów. Niezależnie od przyjętego progu obowiązuje korekta o 1 punkt za wykształcenie do 12 lat. MoCA nie jest narzędziem diagnostycznym: wynik poniżej progu oznacza wskazanie do pogłębionego badania neuropsychologicznego i diagnostyki medycznej, a nie rozpoznanie.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Wyraźnie wyższa czułość na łagodne zaburzenia poznawcze niż MMSE, przy podobnie krótkim czasie badania (ok. 10 minut)
- •Bada funkcje wykonawcze i abstrahowanie, praktycznie nieobecne w MMSE, przez co lepiej wykrywa otępienia inne niż alzheimerowskie
- •Rozbudowana część pamięciowa z możliwością analizy jakościowej – podpowiedzi pozwalają odróżnić problem z zapamiętywaniem od problemu z wydobywaniem
- •Bezpłatny dostęp do formularzy po rejestracji dla ochrony zdrowia i nauki, z oficjalną polską wersją językową
- •Dostępne wersje równoległe, przydatne przy badaniach powtarzanych u tego samego pacjenta
- •Polska walidacja kliniczna z własnymi progami odcięcia (Magierska i wsp., 2012)
Ograniczenia
- •Rozbieżność progów: oryginalne 26 punktów daje w polskiej populacji wiele wyników fałszywie dodatnich, a progi 24/19 z polskiej walidacji nie są jeszcze powszechnie stosowane
- •Silna zależność wyniku od wykształcenia, tylko częściowo rekompensowana korektą o 1 punkt
- •Wymaga sprawnego wzroku, słuchu i ręki – zadania rysunkowe i językowe utrudniają badanie osób z afazją, niedowidzeniem czy niedowładem
- •Obowiązek rejestracji, a przy interpretacji domen także certyfikacji, ogranicza swobodę użycia w porównaniu z okresem sprzed 2019 r.
- •Brak w otwartych źródłach współczynnika rzetelności polskiej wersji – wartości alfa 0,83 i test-retest 0,92 pochodzą z wersji oryginalnej
- •Polska walidacja opierała się na stosunkowo małej próbie 115 osób, głównie z jednego ośrodka
- •Nie różnicuje przyczyn deficytu poznawczego ani nie zastępuje pełnego badania neuropsychologicznego
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadania wykonaniowe i pytania oceniane punktowo przez badającego; maks. 30 pkt
- Wersje
- wersja pełna (maks. 30 pkt), dystrybucja przez mocacognition.com; wersje językowe w tym polska
Podskale
Uwaga
Funkcje wykonawcze
Pamięć
Język
Funkcje wzrokowo-przestrzenne
Abstrahowanie
Orientacja
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma
- Zakres wyniku
- 0–30
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Maksymalnie 30 pkt; +1 pkt korekty dla osób z wykształceniem <=12 lat (o ile wynik <30). Test wykonaniowy oceniany przez badającego – pozycje odwrócone nie mają zastosowania.
Jak policzyć wynik
Punktuje badający, w trakcie badania, według kryteriów zapisanych na formularzu i w instrukcji. Za każdy poprawnie wykonany element przyznaje się przewidzianą dla niego liczbę punktów, przy czym waga zadań nie jest równa: orientacja i uwaga mają po 6 punktów, część wzrokowo-przestrzenno-wykonawcza i odroczone przypominanie po 5, nazywanie i język po 3, a abstrahowanie 2. Najbardziej rozbudowane kryteria dotyczą rysunku zegara, ocenianego osobno pod kątem konturu, rozmieszczenia liczb i ustawienia wskazówek, oraz zadania fluencji, w którym liczy się wyłącznie słowa spełniające podane kryterium, z wyłączeniem powtórzeń i form pochodnych. Nie wolno podpowiadać, przedłużać limitów czasowych ani zmieniać kolejności zadań, bo część zadań celowo oddziela moment zapamiętywania materiału od jego późniejszego odtworzenia.
Część pamięciowa wymaga szczególnej uwagi. Punktuje się wyłącznie swobodne przypomnienie materiału, natomiast dodatkowe próby z podpowiedzią kategorii lub z wyborem odpowiedzi nie dają punktów i służą wyłącznie interpretacji jakościowej. Ta informacja bywa pomijana, a jest cenna: jeśli badany nie przypomina sobie materiału samodzielnie, ale rozpoznaje go po podpowiedzi, wskazuje to raczej na trudność w wydobywaniu z pamięci niż na problem z jej utrwaleniem, co ma zupełnie inne znaczenie kliniczne. Odnotuj to w protokole, nawet jeśli nie wpływa na wynik liczbowy.
Po zsumowaniu punktów stosuje się korektę edukacyjną: osobom, których wykształcenie nie przekracza dwunastu lat nauki, dolicza się jeden punkt, o ile wynik nie osiągnął już maksimum. Otrzymaną liczbę porównuje się z punktem odcięcia i tu trzeba dokonać świadomego wyboru. Autorzy narzędzia przyjmują próg 26 punktów, poniżej którego wynik uznaje się za nieprawidłowy. Polska walidacja kliniczna wskazała jednak wartości niższe: 24 punkty dla przesiewu w kierunku łagodnych zaburzeń poznawczych i 19 punktów dla przesiewu w kierunku otępienia. Próg oryginalny daje w polskiej populacji wiele wyników fałszywie dodatnich, zwłaszcza u osób starszych i słabiej wykształconych, więc przyjęty próg trzeba w pracy podać wprost i uzasadnić.
Typowe błędy: pominięcie korekty edukacyjnej; przyznawanie punktów za częściowo poprawne wykonanie tam, gdzie instrukcja tego nie przewiduje, zwłaszcza przy rysunku zegara; liberalne liczenie słów w zadaniu fluencji; badanie osoby bez okularów lub aparatu słuchowego; wielokrotne badanie tą samą wersją formularza, przez co pojawia się efekt uczenia się (do badań powtarzanych służą wersje równoległe); oraz traktowanie wyniku poniżej progu jako rozpoznania zamiast jako wskazania do pogłębionej diagnostyki.
Normy
- Typ norm
- punkty odcięcia
- Interpretacja
- Rozbieżność progów – opisano oba warianty. (1) Oficjalny próg autorów (mocacognition.com, FAQ): wynik >=26 = funkcjonowanie poznawcze w normie; +1 pkt korekty dla wykształcenia <=12 lat. (2) Polska walidacja kliniczna (Magierska i wsp., 2012, Neurol Neurochir Pol 46(2), 130-139): optymalny punkt odcięcia 24 dla przesiewu w kierunku MCI oraz 19 dla przesiewu w kierunku otępienia. W praktyce polskiej zaleca się ostrożność z progiem 26 (ryzyko wyników fałszywie dodatnich) i uwzględnienie progów 24/19 z polskiej walidacji.
- Próba normalizacyjna
- polska walidacja: 115 osób (36 z chorobą Alzheimera wg DSM-IV, CDR=1; 42 z MCI wg kryteriów Petersena, CDR=0,5; 37 osób zdrowych poznawczo, CDR=0); Magierska i wsp. (2012)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- 0,83
- Stabilność (test-retest)
- r = 0,92 (oryginał, Nasreddine i wsp., 2005)
- Trafność
- Oryginał (Nasreddine i wsp., 2005): czułość 90% dla MCI, 100% dla łagodnej choroby Alzheimera, swoistość 87%; wartości predykcyjne dodatnia/ujemna 89%/91% (MCI) i 89%/100% (AD). Polska walidacja (Magierska i wsp., 2012): MoCA różnicuje osoby z zaburzeniami poznawczymi od zdrowych i wypada nieznacznie lepiej niż MMSE w odróżnianiu MCI od grupy kontrolnej.
Dostępność
- Typ
- Wymaga rejestracji
- Cena
- bezpłatny dostęp do formularzy po rejestracji; szkolenie certyfikacyjne (1 h online) bezpłatne m.in. dla studentów, pracowników naukowych i pracowników publicznej ochrony zdrowia, dla pozostałych płatne (cena wg mocacognition.com)
- Zgoda autora / licencja
- dystrybucja i zasady użycia kontrolowane przez MoCA Cognition (Z. Nasreddine); od IX 2019 wprowadzono obowiązek szkolenia/certyfikacji; wg FAQ (stan XII 2025) certyfikacja jest opcjonalna przy użyciu wyłącznie przesiewowym (interpretacja tylko wyniku ogólnego), a obowiązkowa przy interpretacji podskal/domen; zwolnieni m.in. neuropsycholodzy
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Montreal Cognitive Assessment (MoCA)
- Construct
- cognitive screening; domains: attention, executive functions, memory, language, visuospatial functions, abstraction, orientation
- Target group
- adults, including older adults; screening for mild cognitive impairment (MCI) and dementia
- Response format
- performance-based tasks and questions scored by the examiner; max 30 points
- Scoring
- sum of points, range 0-30; +1 correction point for examinees with <= 12 years of education (if the score is below 30). A performance-based test scored by the examiner – reverse-scored items not applicable
- Norms / interpretation
- cut-off scores – two variants described. (1) The authors' official threshold (mocacognition.com FAQ): >= 26 = normal cognitive functioning, with the +1 education correction. (2) Polish clinical validation (Magierska et al., 2012, Neurologia i Neurochirurgia Polska): optimal cut-off 24 for MCI screening and 19 for dementia screening. In Polish practice, caution is advised with the 26 threshold (risk of false positives), taking the 24/19 thresholds from the Polish validation into account
- Normative sample
- Polish validation: 115 individuals (36 with DSM-IV Alzheimer's disease, CDR=1; 42 with MCI per Petersen criteria, CDR=0.5; 37 cognitively healthy, CDR=0); Magierska et al. (2012)
- Procedure
- performance-based (screening), individual administration by a trained examiner
- Administration time
- approx. 10 min
- Notes
- Not a PTP test (no A/B/C category). Thresholds resolved by describing both variants: official >= 26 vs Polish validation 24 (MCI) and 19 (dementia). Access rules: since September 2019, registration and certification training at mocacognition.com; per the FAQ (as of December 2025) certification is optional when interpreting only the total score (screening) and mandatory when interpreting domains. Alpha 0.83 and test-retest r = 0.92 refer to the original version (Nasreddine et al., 2005; after the review by Julayanont et al., 2013). Polish task and scoring description: Rajtar et al. (2014). [TO VERIFY]: Cronbach's alpha of the Polish version (not reported in the Magierska et al. abstract; full text or another Polish study needed).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15817019/
- Dostępność wersji EN
- Wymagana rejestracja i licencja na mocacognition.com; darmowy dla ochrony zdrowia i nauki, komercyjnie platny.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz narzędzie jako przesiewową skalę oceny funkcji poznawczych, podaj autorów oryginału z 2005 roku, wskaż, że korzystasz z oficjalnej polskiej wersji językowej udostępnianej przez wydawcę, i powołaj się na polskie badanie walidacyjne zespołu Magierskiej z 2012 roku. Wymień siedem badanych domen z przypisaną im punktacją, zakres 0-30, zasadę korekty edukacyjnej i czas badania, ale nie przytaczaj materiału bodźcowego: list słów, rysunków, ciągów liter i cyfr ani szczegółowych kryteriów punktowania. Materiał podlega kontrolowanej dystrybucji, a jego opublikowanie w aneksie pracy nie tylko narusza warunki licencji, lecz także unieważnia narzędzie dla przyszłych badanych. Koniecznie napisz, jaki próg odcięcia przyjąłeś, i uzasadnij ten wybór, odwołując się do rozbieżności między progiem autorów a progami z polskiej walidacji.
W wynikach raportuj średnią, odchylenie standardowe, a przy typowych dla tej skali rozkładach lewoskośnych także medianę i rozstęp. Jeżeli klasyfikujesz badanych według progu, podaj liczebności i odsetki, a najlepiej pokaż wyniki dla dwóch progów jednocześnie, bo to uczciwie oddaje niepewność. Przy porównaniach z innym narzędziem przesiewowym raportuj nie tylko różnicę średnich, ale też korelację i zgodność klasyfikacji, a przy ocenie dokładności diagnostycznej czułość, swoistość i pole pod krzywą ROC wraz z przedziałami ufności. Odnotuj poziom wykształcenia badanych jako zmienną kontrolną, bo wpływa na wynik silniej niż w większości narzędzi. W ograniczeniach odnieś się do braku opublikowanych współczynników rzetelności polskiej wersji: wartości alfa 0,83 i stabilności 0,92 pochodzą z wersji oryginalnej i nie należy ich przedstawiać jako parametrów polskich.
Zasady dostępu różnią się od typowych dla narzędzi psychologicznych w Polsce. Narzędzie nie jest wydawane przez Pracownię Testów Psychologicznych PTP i nie ma kategorii A, B ani C. Dystrybucję kontroluje wydawca zagraniczny: formularze udostępniane są po rejestracji, bezpłatnie dla ochrony zdrowia i nauki, a od 2019 roku funkcjonuje system szkolenia certyfikacyjnego. Według aktualnego stanowiska wydawcy certyfikacja jest obowiązkowa, gdy interpretuje się wyniki poszczególnych domen, a opcjonalna przy użyciu wyłącznie przesiewowym opartym na wyniku ogólnym; z obowiązku zwolnione są niektóre grupy, w tym neuropsycholodzy. W pracy dyplomowej opisz, na jakiej podstawie uzyskałeś dostęp do formularza i kto prowadził badania, a interpretację kliniczną wyników pozostaw lekarzowi lub psychologowi klinicznemu: sformułowanie wniosku o otępieniu wykracza poza kompetencje studenta i poza możliwości samego narzędzia.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz legalnego dostępu do formularza przez oficjalną rejestrację u wydawcy: korzystanie z wersji krążących w internecie narusza licencję, a formularze te bywają błędne lub nieaktualne
- •Gdy badany ma afazję, znaczną wadę wzroku, niedosłuch lub niedowład ręki dominującej: zadania rysunkowe, językowe i fluencji stają się wtedy niewykonalne z przyczyn niezwiązanych z poznaniem
- •Gdy zamierzasz badać tę samą osobę wielokrotnie w krótkich odstępach tą samą wersją formularza: efekt uczenia się zniekształci wynik, do powtórzeń służą wersje równoległe
- •Gdy badasz osoby z bardzo niskim wykształceniem lub z innego kręgu językowo-kulturowego bez odpowiedniej wersji językowej: korekta o jeden punkt nie wyrównuje wtedy wpływu edukacji i rośnie liczba wyników fałszywie dodatnich
- •Gdy potrzebujesz rozpoznania lub odróżnienia typu otępienia: narzędzie jest przesiewowe i nie zastępuje pełnego badania neuropsychologicznego ani diagnostyki lekarskiej
- •Gdy zamierzasz interpretować wyniki poszczególnych domen bez wymaganej certyfikacji: takie użycie wykracza poza warunki udostępnienia narzędzia
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Porównanie czułości dwóch narzędzi przesiewowych w wykrywaniu łagodnych zaburzeń poznawczych u osób po 60. roku życia
- Wpływ przyjętego punktu odcięcia na odsetek wyników nieprawidłowych w polskiej populacji osób starszych
- Profil deficytów poznawczych u pacjentów po udarze niedokrwiennym mózgu w ocenie przesiewowej
- Funkcje wykonawcze a samodzielność w złożonych czynnościach dnia codziennego u osób starszych
- Zaburzenia poznawcze w chorobie Parkinsona: przydatność przesiewowej oceny funkcji wykonawczych
- Wykształcenie i aktywność poznawcza w ciągu życia a wyniki badania przesiewowego funkcji poznawczych
- Jakość snu i objawy bezsenności a poziom funkcjonowania poznawczego osób w wieku podeszłym
- Odroczone przypominanie swobodne kontra przypominanie z podpowiedzią jako wskaźnik charakteru deficytu pamięciowego
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polska walidacja kliniczna i progi odcięcia
Badanie objęło 115 osób: 36 pacjentów z chorobą Alzheimera według kryteriów DSM-IV, 42 osoby z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi według kryteriów Petersena i 37 osób bez zaburzeń poznawczych. Jako optymalne dla polskiej populacji wskazano progi 24 punkty dla przesiewu w kierunku łagodnych zaburzeń poznawczych i 19 punktów dla przesiewu w kierunku otępienia. Obie skale przesiewowe porównywalnie różnicowały łagodne otępienie od pozostałych grup, przy nieznacznej przewadze skali montrealskiej w odróżnianiu łagodnych zaburzeń poznawczych od grupy kontrolnej.
źródłoPorównanie z MMSE w metaanalizie (praca polska)
Metaanaliza dotycząca wykrywania łagodnych zaburzeń poznawczych u osób po 60. roku życia wykazała przewagę skali montrealskiej: najlepszy punkt odcięcia 24/25 przy próbie 9350 osób dawał czułość 80,48 procent, a pole pod krzywą ROC wyniosło 0,846 (przedział ufności 0,823-0,868). Dla MMSE optymalny okazał się próg 27/28, z czułością 66,34 procent, swoistością 72,94 procent i polem pod krzywą 0,736 (0,718-0,767). Autorzy konkludują, że w tym zastosowaniu skala montrealska lepiej spełnia kryteria testu przesiewowego.
źródłoKoszt wysokiej czułości przy oryginalnym progu
Analizy dokładności diagnostycznej pokazują wyraźny kompromis między czułością a swoistością. Powszechnie zalecany próg poniżej 26 punktów daje bardzo wysoką czułość (około 93,7 procent), ale słabą swoistość (około 58,8 procent), co oznacza dużą liczbę osób zdrowych błędnie zakwalifikowanych jako wymagające diagnostyki. Obniżenie progu do 23 punktów daje bardziej zrównoważony profil: czułość około 73,5 procent przy swoistości około 91,3 procent. To empiryczne uzasadnienie ostrożności wobec oryginalnego progu.
źródłoDokładność w amnestycznej postaci łagodnych zaburzeń poznawczych
Metaanaliza poświęcona amnestycznej odmianie łagodnych zaburzeń poznawczych wykazała dobrą dokładność diagnostyczną narzędzia, z polem pod krzywą ROC na poziomie 0,84. Autorzy zwracają jednak uwagę na bardzo dużą heterogeniczność między badaniami, wynikającą przede wszystkim z różnic w przyjmowanych progach oraz z różnic w wykształceniu i wieku badanych populacji.
źródłoZastosowanie po udarze mózgu (badanie polskie)
W grupie 43 pacjentów w ostrej fazie udaru niedokrwiennego mediana wyniku wyniosła 22 punkty wobec 26 punktów w MMSE, a różnica była wysoce istotna. Wyniki obu narzędzi korelowały silnie (rho Spearmana 0,789). Autorzy uznali skalę montrealską za skuteczniejszą w wykrywaniu zaburzeń poznawczych po udarze, szczególnie dysfunkcji wykonawczych i zaburzeń mowy.
źródłoPodobne narzędzia
MMSE (Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego)
Starsze i łatwiejsze narzędzie o tym samym zakresie punktacji, praktycznie niebadające funkcji wykonawczych i obarczone silnym efektem sufitowym. Ma za to polską normalizację z korektą na wiek i wykształcenie oraz nieporównywalnie większą bazę danych historycznych.
Pojedyncze zadanie trwające około minuty, zawarte zresztą w MoCA jako jego element. Stosowany samodzielnie jako bardzo szybki przesiew funkcji wzrokowo-przestrzennych i wykonawczych, ale zbyt wąski, by zastąpić pełną skalę.
CVLT (Kalifornijski Test Uczenia się Językowego)
Pogłębione badanie uczenia się i pamięci werbalnej, stosowane na kolejnym etapie diagnostyki. Pozwala szczegółowo opisać krzywą uczenia się, wpływ podpowiedzi i rodzaje błędów, czego kilkuminutowy przesiew nie daje.
GDS (Geriatryczna Skala Oceny Depresji)
Mierzy objawy depresji, a nie funkcje poznawcze. Stosowana równolegle, bo obniżony wynik przesiewu poznawczego u osoby starszej może wynikać z depresji, a nie z procesu otępiennego.
ACE-III (Addenbrooke's Cognitive Examination III)
Obszerniejsza bateria przesiewowa w skali 0-100 punktów, obejmująca te same domeny, ale w większej liczbie zadań. Trwa około pół godziny i lepiej różnicuje typy otępień, kosztem czasu badania.
Bibliografia
- Nasreddine, Z. S. i wsp. (2005). The Montreal Cognitive Assessment, MoCA: a brief screening tool for mild cognitive impairment. Journal of the American Geriatrics Society, 53(4), 695-699.
- Magierska, J., Magierski, R., Fendler, W., Kłoszewska, I., Sobów, T. M. (2012). Clinical application of the Polish adaptation of the Montreal Cognitive Assessment (MoCA) test in screening for cognitive impairment. Neurologia i Neurochirurgia Polska, 46(2), 130-139. DOI: 10.5114/ninp.2012.28255.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://mocacognition.com/faq/
- wydawcahttps://mocacognition.com/training-certification/
- artykuł open accesshttps://journals.viamedica.pl/neurologia_neurochirurgia_polska/article/view/60785
- artykuł open accesshttps://www.concordia.ca/content/dam/artsci/research/caplab/docs/Julayanontetal2013MoCAreview.pdf
- artykuł open accesshttps://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201401_Geriatria_001.pdf
- artykuł open accesshttps://www.psychiatriapolska.pl/Czy-test-Montreal-Cognitive-Assessment-MoCA-moze-byc-skuteczniejszy-od-powszechnie-stosowanego-Mini-Mental-State-Examination-MMSE-w-wykrywaniu-lagodnych-zaburzen-funkcji-poznawczych-u-osob-po-60-roku-zycia-Metaanaliza,58119,0,2.html
- artykuł open accesshttps://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/alz.13040
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10896827/
Uwagi
Nie jest testem PTP (brak kategorii A/B/C). Progi rozstrzygnięte przez opis obu wariantów: oficjalny >=26 (mocacognition.com) vs polska walidacja 24 (MCI) i 19 (otępienie) wg Magierskiej i wsp. (2012). Zasady dostępu: od IX 2019 rejestracja i szkolenie certyfikacyjne na mocacognition.com; wg FAQ (stan XII 2025) certyfikacja opcjonalna przy interpretacji wyłącznie wyniku ogólnego (przesiew), obowiązkowa przy interpretacji domen. Alfa 0,83 i r test-retest 0,92 dotyczą wersji oryginalnej (Nasreddine i wsp., 2005; za przeglądem Julayanont i wsp., 2013). Opis zadań i punktacji polskiej wersji: Rajtar i wsp. (2014, Geriatria 8, 5-12) – m.in. zegar 3 pkt, figura 3D 1 pkt, TMT-B 1 pkt, fluencja 1 pkt, abstrahowanie 2 pkt, przypominanie odroczone 5 pkt, uwaga 6 pkt, nazywanie 3 pkt, powtarzanie zdań 2 pkt, orientacja 6 pkt. DO WERYFIKACJI: alfa Cronbacha polskiej wersji (abstrakt Magierskiej i wsp. nie podaje; pełny tekst lub inne badanie polskie).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.