Kwestionariusz Postrzeganego Stresu w Pracy (Skala Postrzegany Stres w Pracy)
Perceived Stress Scale (PSS-10) – modyfikacja do kontekstu pracy
Postrzegany stres zawodowy rozumiany jako ocena relacji między pracownikiem a środowiskiem pracy (perspektywa ostatniego miesiąca)
Powiększ podglądPodgląd poglądowy z watermarkiem. Źródło: Chirkowska-Smolak, Grobelny 2016, Czasopismo Psychologiczne 22(1), 131-139, Załącznik 1 · licencja: artykuł w otwartym dostępie; skala w Załączniku 1 do użytku badawczego z cytowaniem źródła
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Cohen, Kamarck, Mermelstein (1983)
- Polska adaptacja
- Teresa Chirkowska-Smolak, Jarosław Grobelny (2016)
- Grupa docelowa
- osoby pracujące; do diagnozy indywidualnej i organizacyjnej oraz badań z zakresu zdrowia publicznego
- Czas badania
- kilka minut (10 pozycji; brak danych o limicie czasu)
- Procedura
- samoopis; w badaniach walidacyjnych formularze on-line, możliwe badanie indywidualne i grupowe
Co bada ten test
PSwP mierzy nasilenie stresu postrzeganego w środowisku pracy, czyli stopień, w jakim pracownik ocenia swoją sytuację zawodową z ostatniego miesiąca jako nieprzewidywalną, niekontrolowalną i przeciążającą. Podobnie jak w pierwowzorze kluczowe jest słowo postrzegany: narzędzie nie inwentaryzuje obiektywnych obciążeń w pracy, tylko rejestruje ich subiektywną ocenę. Dwie osoby na tym samym stanowisku, z tym samym zakresem obowiązków, mogą uzyskać skrajnie różne wyniki i to właśnie ta różnica jest przedmiotem pomiaru.
Podstawą teoretyczną jest transakcyjny model stresu Lazarusa i Folkman przeniesiony na relację pracownik-środowisko pracy. Stres powstaje wtedy, gdy wymagania środowiska zawodowego przewyższają w ocenie pracownika jego zasoby. Pozycje odnoszą się do dwóch stron tej relacji: poczucia braku kontroli i przeciążenia obowiązkami oraz poczucia panowania nad sytuacją zawodową i skutecznego radzenia sobie.
Narzędzie powstało jako modyfikacja Skali Odczuwanego Stresu PSS-10, wykonana w Polsce przez Teresę Chirkowską-Smolak i Jarosława Grobelnego za pisemną zgodą Sheldona Cohena, autora oryginału. Modyfikacja polegała na zawężeniu kontekstu wszystkich pozycji do sytuacji zawodowej przy zachowaniu liczby pozycji, formatu skali i układu pozycji odwróconych. Dzięki temu PSwP mierzy stres precyzyjniej tam, gdzie badacza interesuje wyłącznie praca, a nie życie w ogóle: pytanie o stres w pracy nie miesza się z napięciem wynikającym z sytuacji rodzinnej czy zdrowotnej.
Skalę traktuje się jako jednowymiarową. Analizy wyodrębniły dwa skorelowane czynniki (korelacja 0,40-0,42), ale najczęściej interpretuje się je jako efekt kierunku sformułowania pozycji, a nie odrębne konstrukty psychologiczne: grupują pozycje sformułowane pozytywnie i negatywnie, co jest zjawiskiem znanym z badań nad oryginalnym PSS. Interpretuje się wyłącznie wynik ogólny.
Typowe zastosowanie
Narzędzie do badań nad stresem zawodowym, szczególnie użyteczne tam, gdzie ogólna skala stresu byłaby zbyt szeroka. Typowe zastosowania to badania nad stresem w konkretnych grupach zawodowych, badania nad związkiem stresu zawodowego z wypaleniem, satysfakcją z pracy i zamiarem odejścia, badania nad wpływem warunków organizacyjnych na odczuwane napięcie, ocena efektów programów zarządzania stresem w firmach oraz badania nad zdrowiem psychosomatycznym pracowników. W diagnostyce organizacyjnej pozwala porównywać poziom stresu między działami czy stanowiskami.
Dostępność
- Typ
- Darmowy
- Wydawca / źródło
- artykuł: Czasopismo Psychologiczne, 22(1), 131-139 – pełna treść skali w Załączniku 1
- Zgoda autora / licencja
- modyfikacji PSS-10 dokonano za pisemną zgodą S. Cohena; arkusz opublikowany w załączniku artykułu (do badań z cytowaniem źródła)
- Arkusz polski
- pełny dokument u źródłaŹródło: Chirkowska-Smolak, Grobelny 2016, Czasopismo Psychologiczne 22(1), 131-139, Załącznik 1 · licencja: artykuł w otwartym dostępie; skala w Załączniku 1 do użytku badawczego z cytowaniem źródła
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Dziesięć krótkich stwierdzeń o odczuciach i myślach związanych z pracą w ostatnim miesiącu. Sześć dotyczy doświadczania napięcia, braku kontroli i nieprzewidywalności sytuacji zawodowej, a cztery (pozycje 4, 5, 7 i 8) sformułowane są pozytywnie i opisują radzenie sobie oraz poczucie panowania nad sprawami w pracy. Te cztery punktuje się odwrotnie, dzięki czemu wysoki wynik zawsze oznacza wysoki stres. Pozycje odwrócone zmniejszają wpływ tendencji do automatycznego udzielania odpowiedzi w jednym kierunku (akwiescencji). Pełna treść wszystkich dziesięciu pozycji została opublikowana w załączniku 1 otwartego artykułu, co czyni narzędzie w pełni dostępnym dla polskich badaczy.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala częstości: 0 oznacza nigdy, 1 prawie nigdy, 2 czasem, 3 dość często, 4 bardzo często. Badany odnosi każde stwierdzenie do swojej sytuacji w pracy w ciągu ostatniego miesiąca. Wypełnienie zajmuje kilka minut i nie ma limitu czasu. W badaniach walidacyjnych stosowano formularze internetowe, ale narzędzie nadaje się także do badania indywidualnego i grupowego w formie papierowej.
- Normy i interpretacja
- Narzędzie nie ma norm stenowych ani punktów odcięcia, a autorzy wprost zaznaczają, że artykuł walidacyjny takich norm nie podaje. Funkcję odniesienia pełnią statystyki opisowe z próby 537 osób aktywnych zawodowo: średnia 15,70 przy odchyleniu standardowym 6,96, mediana 16, kwartyl dolny 10 i kwartyl górny 20. Teoretyczny zakres wyniku wynosi 0-40, ale w próbie walidacyjnej obserwowano wyniki od 0 do 34, co warto mieć na uwadze przy ocenie skrajnych wartości. Kwartyle są tu praktyczniejszym narzędziem niż średnia: wynik powyżej 20 punktów lokuje badanego w górnej ćwiartce rozkładu, a poniżej 10 w dolnej. Nie jest to jednak norma w ścisłym sensie i nie należy jej tak nazywać w pracy.
Budowa
- Liczba pozycji
- 10
- Format odpowiedzi
- skala 5-stopniowa 0-4: nigdy, prawie nigdy, czasem, dość często, bardzo często
Obliczanie wyników
Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Jak policzyć wynik
Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Normy
- Typ norm
- brak norm – statystyki opisowe
- Interpretacja
- brak norm stenowych; autorzy podają statystyki opisowe jako punkt odniesienia: M=15,70, SD=6,96, mediana 16, kwartyle 10 i 20 (N=537); średnie pozycji w tab. 2 artykułu
- Próba normalizacyjna
- 537 osób aktywnych zawodowo (badanie 1: N=184, badanie 2: N=353; rekrutacja m.in. przez serwisy społecznościowe, formularze on-line)
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- 0,85
- Trafność
- alfa Cronbacha: 0,87 (badanie 1, N=184), 0,84 (badanie 2, N=353), 0,85 (łącznie N=537); struktura 2-czynnikowa (pozycje bezpośrednie vs odwrócone; łącznie 48-52% wariancji, korelacja czynników 0,40-0,42), zgodna z przeglądem badań nad PSS (Lee, 2012); trafność: korelacje rho z satysfakcją z pracy -0,49, poczuciem niepewności zatrudnienia 0,30, wymuszonymi zachowaniami obywatelskimi 0,48, natężeniem dolegliwości psychosomatycznych 0,39
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badasz osoby niepracujące, bezrobotne albo na długiej przerwie zawodowej: pozycje zakładają aktualne zatrudnienie
- •Gdy interesuje Cię stres życiowy ogółem, a nie wyłącznie zawodowy (wtedy PSS-10)
- •Gdy chcesz zidentyfikować konkretne stresory w pracy: narzędzie mierzy odczuwanie stresu, nie jego źródła (wtedy JCQ lub kwestionariusze warunków pracy)
- •Gdy potrzebujesz diagnozy zaburzenia związanego ze stresem: narzędzie ma charakter badawczy i przesiewowy
- •Gdy potrzebujesz odniesienia do norm populacyjnych: narzędzie ich nie ma, dysponuje jedynie statystykami opisowymi z jednej próby
Co pokazują badania
Konstrukcja narzędzia i rzetelność
Narzędzie skonstruowano w dwóch badaniach na łącznej próbie 537 osób aktywnych zawodowo (badanie 1: N = 184, badanie 2: N = 353). Zgodność wewnętrzna wyniosła 0,87 w pierwszym badaniu, 0,84 w drugim i 0,85 dla próby łącznej. Statystyki opisowe wyniku ogólnego to M = 15,70, SD = 6,96, mediana 16, kwartyle 10 i 20, przy obserwowanym zakresie wyników od 0 do 34.
źródłoStruktura czynnikowa
Analiza wyodrębniła dwa skorelowane czynniki (r = 0,40-0,42), wyjaśniające łącznie 48-52 procent wariancji. Czynniki te grupują pozycje sformułowane pozytywnie i negatywnie, co odpowiada wzorcowi wielokrotnie opisywanemu w przeglądach badań nad oryginalnym PSS. Autorzy interpretują je jako artefakt metodologiczny i traktują narzędzie jako jednowymiarowe, bez wyodrębniania podskal.
źródłoTrafność zbieżna
Wyniki PSwP korelują w oczekiwanych kierunkach ze zmiennymi organizacyjnymi: z satysfakcją z pracy rho = -0,49, z poczuciem niepewności zatrudnienia rho = 0,30, z wymuszonymi zachowaniami obywatelskimi rho = 0,48 oraz z natężeniem dolegliwości psychosomatycznych rho = 0,39. Najsilniejszy związek z satysfakcją z pracy potwierdza trafność narzędzia w kontekście zawodowym.
źródłoRelacja do pierwowzoru
PSwP zachowuje liczbę pozycji, pięciostopniowy format odpowiedzi, ramę czasową ostatniego miesiąca i układ czterech pozycji odwróconych (4, 5, 7 i 8) charakterystyczny dla PSS-10. Różnica polega wyłącznie na zawężeniu kontekstu wszystkich stwierdzeń do sytuacji zawodowej. Modyfikacji dokonano za pisemną zgodą Sheldona Cohena, autora oryginalnej skali.
źródłoPodobne narzędzia
PSS-10 (Skala Odczuwanego Stresu)
Pierwowzór PSwP, mierzy stres postrzegany w życiu ogółem, nie tylko w pracy. Płatny (arkusz PTP), za to porównywalny z tysiącami badań międzynarodowych.
JCQ (Kwestionariusz Treści Pracy Karaska)
Opisuje obiektywne cechy stanowiska: wymagania, kontrolę i wsparcie. Wskazuje źródła stresu, podczas gdy PSwP mierzy jego odczuwanie.
MBI (Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego Maslach)
Mierzy wypalenie jako konsekwencję długotrwałego stresu zawodowego (wyczerpanie, cynizm, obniżone poczucie osiągnięć), a nie sam stres.
SWING (Kwestionariusz Interakcji Praca-Dom)
Skupia się na przenoszeniu obciążeń i zasobów między pracą a domem w obu kierunkach. Uzupełnia PSwP, gdy interesuje Cię konflikt ról.
Kwestionariusz Psychospołecznych Warunków Pracy
Polskie narzędzie opisujące wymagania, kontrolę i wsparcie społeczne w miejscu pracy oraz dobrostan. Szersze i dłuższe, nastawione na diagnozę organizacyjną.
Bibliografia
- Chirkowska-Smolak T., Grobelny J. (2016). Konstrukcja i wstępna analiza psychometryczna Kwestionariusza Postrzeganego Stresu w Pracy (PSwP). Czasopismo Psychologiczne, 22(1), 131-139. DOI: 10.14691/CPPJ.22.1.131.
Źródła
- artykuł open accesshttp://czasopismopsychologiczne.pl/files/articles/2016-22-konstrukcja-i-wstpna-analiza-kwestionariusza-postrzeganego-stresu-w-pracy-pswp.pdf
- artykuł open accesshttp://czasopismopsychologiczne.pl/artykul/konstrukcja-i-wstpna-analiza-kwestionariusza-postrzeganego-stresu-w-pracy-pswp,52
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.2307/2136404
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.