Kwestionariusz Psychospołeczne Warunki Pracy
psychospołeczne warunki pracy w modelu wymagania-kontrola-wsparcie (Karasek): stresory pracy i ich konsekwencje dla dobrostanu oraz potrzeba zmian
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Roman Cieślak, Maria Widerszal-Bazyl (2000)
- Grupa docelowa
- osoby pracujące (różne grupy zawodowe)
- Czas badania
- ok. 20-30 minut (ok. 100 pozycji)
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Kwestionariusz Psychospołeczne Warunki Pracy mierzy stresory tkwiące w środowisku pracy oraz ich konsekwencje dla dobrostanu pracownika. Jest to polskie narzędzie CIOP osadzone w modelu wymagania-kontrola-wsparcie Roberta Karaska (rozszerzonym o wsparcie społeczne), jednym z najbardziej wpływowych modeli stresu zawodowego. Zgodnie z nim ryzyko obciążenia psychicznego rośnie zwłaszcza wtedy, gdy wysokim wymaganiom pracy towarzyszy niska kontrola nad jej wykonywaniem, a niedostateczne wsparcie społeczne dodatkowo nasila napięcie.
Narzędzie ujmuje psychospołeczne warunki pracy w pięciu skalach teoretycznych: wymagania, kontrola, wsparcie społeczne, dobrostan oraz potrzeba zmian. Trzy pierwsze opisują same warunki pracy, dobrostan opisuje ich konsekwencje dla samopoczucia pracownika, a potrzeba zmian ujmuje oczekiwanie modyfikacji w danym obszarze pracy. Dzięki temu kwestionariusz pozwala nie tylko ocenić poziom stresorów, lecz także wskazać obszary, w których pracownik najsilniej odczuwa potrzebę poprawy.
Obok pięciu skal teoretycznych wyróżniono dziewięć podskal empirycznych, które uszczegóławiają pomiar, na przykład wymagania intelektualne, kontrolę behawioralną i poznawczą czy wsparcie od przełożonych i współpracowników. Modele teoretyczny i empiryczny weryfikowano modelowaniem równań strukturalnych, uzyskując dobre wskaźniki dopasowania. Narzędzie jest przeznaczone do badania różnych grup zawodowych i dysponuje normami dla ośmiu z nich.
Typowe zastosowanie
Narzędzie stosowane w diagnozie stresu zawodowego i psychospołecznych zagrożeń w miejscu pracy, w badaniach nad związkiem warunków pracy z dobrostanem, zdrowiem i wypaleniem, a także w praktyce bezpieczeństwa i higieny pracy przy ocenie ryzyka psychospołecznego. Dzięki skali potrzeby zmian jest przydatne przy planowaniu interwencji organizacyjnych, ponieważ wskazuje obszary najsilniej wymagające poprawy z perspektywy pracowników.
Wymiary i podskale
Wymagania (W)24 pozycji
Poziom obciążeń stawianych pracownikowi przez pracę: tempo, ilość i złożoność zadań, presja czasu oraz wymagania intelektualne i psychiczne. Wysokie wymagania są głównym źródłem obciążenia w modelu Karaska.
Kontrola (K)19 pozycji
Zakres wpływu pracownika na sposób i przebieg wykonywania pracy oraz możliwość korzystania z umiejętności. Obejmuje kontrolę behawioralną i poznawczą. Wysoka kontrola łagodzi skutki wysokich wymagań.
Wsparcie społeczne (WS)16 pozycji
Spostrzegane wsparcie ze strony przełożonych i współpracowników. Trzeci element modelu, buforujący napięcie wynikające z zestawienia wysokich wymagań i niskiej kontroli.
Dobrostan (D)22 pozycji
Konsekwencje warunków pracy dla samopoczucia pracownika, ujmujące dobrostan i napięcie związane z pracą. Skala wynikowa, opisująca skutki stresorów, a nie same stresory.
Potrzeba zmian (PZ)20 pozycji
Nasilenie oczekiwania zmian w poszczególnych obszarach pracy. Wskazuje, gdzie pracownik najsilniej odczuwa potrzebę poprawy warunków, co ma wartość praktyczną przy planowaniu interwencji.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Kwestionariusz liczy około stu pozycji rozłożonych na pięć skal teoretycznych (wymagania 24, kontrola 19, wsparcie społeczne 16, dobrostan 22, potrzeba zmian 20) oraz dziewięć podskal empirycznych. Pozycje opisują konkretne cechy pracy oraz reakcje i samopoczucie pracownika. Szczegóły formatu odpowiedzi i klucza znajdują się w podręczniku CIOP i wymagają potwierdzenia; nie są tu przytaczane treści pozycji.
- Skala odpowiedzi
- Format odpowiedzi i etykiety krańców skali podaje podręcznik CIOP i w tym wpisie pozostają one oznaczone do weryfikacji. Badany ustosunkowuje się do stwierdzeń opisujących warunki pracy oraz własne samopoczucie. Wypełnienie całego kwestionariusza (około stu pozycji) zajmuje przeciętnie 20-30 minut, a badanie może być indywidualne lub grupowe.
- Normy i interpretacja
- Podręcznik CIOP zawiera normy dla ośmiu grup zawodowych, co pozwala odnosić wyniki pracownika do właściwej grupy odniesienia. Typ norm wymaga potwierdzenia w podręczniku i został tu oznaczony do weryfikacji. Interpretacja opiera się na profilu pięciu skal (i ewentualnie podskal empirycznych): analizuje się układ wymagań, kontroli i wsparcia oraz ich konsekwencje w postaci dobrostanu i potrzeby zmian. Pełnych tabel norm nie reprodukujemy, ponieważ pochodzą z podręcznika wydawcy.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Solidne osadzenie w uznanym modelu wymagania-kontrola-wsparcie Karaska
- •Kompleksowość: obejmuje zarówno stresory, jak i ich konsekwencje oraz potrzebę zmian
- •Wysoka spójność wewnętrzna skal teoretycznych i dobre wskaźniki dopasowania modeli
- •Dostępne polskie normy dla ośmiu grup zawodowych ułatwiają interpretację
Ograniczenia
- •Stosunkowo długi (około stu pozycji), co wydłuża czas badania i może obniżać motywację respondentów
- •Format odpowiedzi, klucz i typ norm wymagają potwierdzenia w podręczniku CIOP
- •Wartości rzetelności podano zbiorczo, bez rozbicia na poszczególne skale w otwartych źródłach
- •Samoopisowy charakter naraża na wpływ chwilowego nastroju i aprobaty społecznej
- •Warunki zakupu i udostępniania narzędzia przez CIOP wymagają sprawdzenia
Budowa
- Liczba pozycji
- 101
- Wersje
- wersja pełna (5 skal teoretycznych: W 24, K 19, WS 16, D 22, PZ 20 pozycji; dodatkowo 9 podskal empirycznych, m.in. wymagania intelektualne, kontrola behawioralna i poznawcza, wsparcie od przełożonych i współpracowników)
Podskale
Wymagania (W)
Kontrola (K)
Wsparcie społeczne (WS)
Dobrostan (D)
Potrzeba zmian (PZ)
Obliczanie wyników
- Metoda
- wyniki dla 5 skal teoretycznych oraz podskal empirycznych (szczegóły w podręczniku kwestionariusza)
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: format odpowiedzi, klucz, zakresy skal i pozycje odwrócone – w podręczniku (CIOP, 2000).
Jak policzyć wynik
Krok 1: policz wyniki pięciu skal teoretycznych (wymagania, kontrola, wsparcie społeczne, dobrostan, potrzeba zmian), sumując pozycje przypisane do każdej skali zgodnie z kluczem z podręcznika CIOP. Kwestionariusz nie daje jednego wyniku ogólnego, lecz profil skal.
Krok 2: w razie potrzeby policz wyniki dziewięciu podskal empirycznych, które uszczegóławiają obraz (na przykład rozdzielają wsparcie od przełożonych i od współpracowników). Korzystaj przy tym z klucza z podręcznika, bo przypisanie pozycji do podskal nie jest oczywiste.
Krok 3: odnieś wyniki do norm właściwej grupy zawodowej, korzystając z tabel z podręcznika. Interpretacja profilowa polega na zestawieniu poziomu wymagań z poziomem kontroli i wsparcia oraz na ocenie konsekwencji w postaci dobrostanu i potrzeby zmian.
Krok 4: w badaniu naukowym policz i zaraportuj rzetelność poszczególnych skal na własnej próbie. Nie przenoś zbiorczych wartości z opisu wydawcy jako wyników własnych i zaznacz, że format oraz klucz pochodzą z podręcznika.
Normy
Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Typ norm
- normy dla 8 grup zawodowych (podręcznik CIOP)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Trafność
- modele teoretyczny i empiryczny weryfikowane modelowaniem równań strukturalnych – bardzo dobre wskaźniki dopasowania (wg opisu na stronie CIOP); oparcie na modelu wymagania-kontrola Karaska
Dostępność
- Typ
- Płatny
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Psychosocial Working Conditions Questionnaire (PWP)
- Construct
- psychosocial working conditions in the demand-control-support model (Karasek): job stressors, their consequences for well-being, and the need for change
- Target group
- working persons (various occupational groups)
- Scoring
- scores for 5 theoretical scales (Demands 24 items, Control 19, Social Support 16, Well-being 22, Need for Change 20) plus empirical subscales (details in the questionnaire manual)
- Norms / interpretation
- norms for 8 occupational groups (CIOP manual)
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- approx. 20-30 minutes (approx. 100 items)
- Notes
- An original Polish instrument published by CIOP-PIB (Central Institute for Labour Protection). Per the publisher: the 5 theoretical scales show high internal consistency (alpha 0.82-0.94, not broken down by scale), empirical subscales mostly alpha > 0.70; theoretical and empirical models verified with structural equation modelling with very good fit indices. Item count 101 = sum of scale items reported by CIOP. [TO VERIFY]: per-scale alphas, type of norms (stens?), response format, scoring key, reverse-scored items, and terms of purchase/distribution by CIOP-PIB.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii podaj pełną nazwę i skrót, autorów (Cieślak i Widerszal-Bazyl, 2000), wydawcę (CIOP), model teoretyczny (wymagania-kontrola-wsparcie Karaska), liczbę pozycji, pięć skal teoretycznych i dziewięć podskal empirycznych oraz informację o normach dla ośmiu grup zawodowych. Zaznacz, które elementy (format, klucz, typ norm) pochodzą z podręcznika i wymagają odwołania do niego.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe skal (i ewentualnie podskal) oraz rzetelność dla własnej próby. Przy testowaniu modelu Karaska rozważ analizę interakcji wymagań i kontroli (hipoteza napięcia) oraz roli wsparcia. Przy porównaniach grup podaj wielkość efektu, a przy korelacjach współczynnik, istotność i liczebność.
Ureguluj dostęp: kwestionariusz i podręcznik wydaje CIOP-PIB, więc przed badaniem ustal warunki zakupu i udostępniania. Nie publikuj treści pozycji ani pełnych tabel norm z podręcznika.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz bardzo krótkiego narzędzia przesiewowego: kwestionariusz jest obszerny
- •Gdy interesuje Cię wyłącznie wypalenie zawodowe jako skutek (lepsze będą MBI lub LBQ)
- •Gdy chcesz zmierzyć nierównowagę wysiłku i nagrody, a nie model wymagania-kontrola (lepszy będzie ERI)
- •Gdy nie masz dostępu do podręcznika CIOP z kluczem i normami
- •Gdy badasz osoby niepracujące lub kontekst pozazawodowy, do którego narzędzie nie jest przeznaczone
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Psychospołeczne warunki pracy a dobrostan pracowników w wybranej grupie zawodowej
- Wymagania i kontrola w pracy a nasilenie stresu zawodowego (test hipotezy napięcia)
- Rola wsparcia społecznego w pracy jako bufora obciążenia psychicznego
- Psychospołeczne warunki pracy a wypalenie zawodowe
- Potrzeba zmian w pracy a intencja zmiany zatrudnienia
- Porównanie psychospołecznych warunków pracy między grupami zawodowymi
- Kontrola w pracy a zdrowie i samopoczucie pracowników zmianowych
- Wymagania pracy a równowaga między pracą a życiem prywatnym
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Rzetelność i weryfikacja modelu
Według wydawcy pięć skal teoretycznych narzędzia odznacza się wysoką spójnością wewnętrzną (alfa w przedziale 0,82-0,94), a podskale empiryczne przeważnie przekraczają 0,70. Modele teoretyczny i empiryczny zweryfikowano modelowaniem równań strukturalnych, uzyskując bardzo dobre wskaźniki dopasowania.
źródłoStruktura i normy
Narzędzie obejmuje pięć skal teoretycznych (wymagania, kontrola, wsparcie społeczne, dobrostan, potrzeba zmian) oraz dziewięć podskal empirycznych, a wydawca udostępnia normy dla ośmiu grup zawodowych, co pozwala odnosić wyniki do właściwej grupy odniesienia.
źródłoPodstawa teoretyczna
Kwestionariusz operacjonalizuje model wymagania-kontrola-wsparcie, który zakłada, że najwyższe ryzyko obciążenia psychicznego występuje przy zestawieniu wysokich wymagań z niską kontrolą, a wsparcie społeczne pełni rolę bufora. To osadzenie porządkuje interpretację profilu skal.
źródłoPodobne narzędzia
JCQ (Kwestionariusz Treści Pracy)
Oryginalne narzędzie Karaska operacjonalizujące wprost model wymagania-kontrola-wsparcie. PWP jest polskim rozwinięciem tej tradycji z dodatkiem dobrostanu i potrzeby zmian.
ERI (Kwestionariusz Nierównowagi Wysiłku i Nagrody)
Opiera się na innym modelu stresu zawodowego: ocenia stosunek wkładanego wysiłku do otrzymywanych nagród, a nie relację wymagań i kontroli.
MBI (Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego)
Mierzy wypalenie jako skutek przewlekłego stresu w pracy (wyczerpanie, cynizm, obniżone poczucie osiągnięć), a nie same psychospołeczne warunki pracy.
Bibliografia
- Cieślak, R., Widerszal-Bazyl, M. (2000). Psychospołeczne warunki pracy. Podręcznik kwestionariusza. Warszawa: CIOP.
- Karasek, R. A. (1979). Job demands, job decision latitude, and mental strain: Implications for job redesign. Administrative Science Quarterly, 24, 285-308.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.ciop.pl/CIOPPortalWAR/appmanager/ciop/pl?_nfpb=true&html_tresc_root_id=1413006&html_klucz_spis=1413006&html_klucz=1413006&_pageLabel=P12000173911342605544018&html_tresc_id=1413026
Uwagi
Wydawca: CIOP (nie IMP). Strona CIOP podaje: 5 skal teoretycznych o wysokiej spójności wewnętrznej (alfa 0,82-0,94, bez rozbicia na skale – dlatego pole alfa = null), podskale empiryczne przeważnie alfa > 0,70, normy dla 8 grup zawodowych. Liczba pozycji 101 = suma pozycji skal podanych przez CIOP (W 24 + K 19 + WS 16 + D 22 + PZ 20). DO WERYFIKACJI: alfa per skala, typ norm (steny?), format odpowiedzi, warunki zakupu/udostępniania przez CIOP-PIB.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.