Skala Zespołu Pozytywnego i Negatywnego
Positive and Negative Syndrome Scale
nasilenie objawów schizofrenii w trzech wymiarach: zespół pozytywny (m.in. urojenia, omamy, dezorganizacja myślenia), zespół negatywny (m.in. stępienie afektu, wycofanie społeczne, zubożenie myślenia) oraz ogólna psychopatologia
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- S. R. Kay, A. Fiszbein, L. A. Opler (1987)
- Polska adaptacja
- M. Rzewuska (badanie zgodności i niezawodności polskiej wersji) (2000)
- Grupa docelowa
- dorośli pacjenci z rozpoznaniem schizofrenii i innych zaburzeń psychotycznych; ocena stanu psychicznego i monitorowanie efektów farmakoterapii
- Procedura
- wywiad półustrukturalizowany prowadzony przez przeszkolonego klinicystę; indywidualnie
Co bada ten test
PANSS nie jest kwestionariuszem samoopisowym. To skala szacunkowa, którą wypełnia przeszkolony klinicysta po przeprowadzeniu półustrukturalizowanego wywiadu z pacjentem, uzupełnionego obserwacją zachowania w trakcie badania oraz informacjami od personelu i rodziny. Przedmiotem pomiaru jest nasilenie objawów psychozy, przede wszystkim schizofrenii. Wynik nie mówi, czy ktoś ma schizofrenię: rozpoznanie stawia się na podstawie kryteriów diagnostycznych (ICD lub DSM) i osobnego wywiadu diagnostycznego. PANSS odpowiada na inne pytanie: jak głęboko nasilone są w tej chwili poszczególne grupy objawów i jak zmieniają się w czasie.
Skala powstała w 1987 roku w zespole Kaya, Fiszbeina i Oplera jako połączenie dwóch wcześniejszych narzędzi: 18-punktowej BPRS Overalla i Gorhama oraz Psychopathology Rating Scale, z której zaczerpnięto objawy negatywne i wskaźniki zaburzeń funkcjonowania społecznego (rodowód skali opisuje polska publikacja Rzewuskiej, 2000). Ten rodowód tłumaczy strukturę PANSS: celem było operacyjne rozdzielenie zespołu pozytywnego, czyli objawów wytwórczych rozumianych jako nadmiar (urojenia, omamy, dezorganizacja myślenia), od zespołu negatywnego rozumianego jako ubytek (stępienie afektu, wycofanie emocjonalne, zubożenie mowy i myślenia abstrakcyjnego), a nie samo zsumowanie ogólnej psychopatologii. Trzecia skala, ogólnej psychopatologii, obejmuje 16 objawów spoza obu zespołów, między innymi lęk, depresję, poczucie winy, zaburzenia uwagi i brak krytycyzmu wobec choroby.
To, co realnie znaczy wynik, zależy od kontekstu. W badaniach nad lekami przeciwpsychotycznymi PANSS jest podstawową miarą efektu i interpretuje się nie tyle wartość bezwzględną, ile zmianę wyniku między pomiarem wyjściowym a kolejnymi. W praktyce klinicznej wynik pokazuje przede wszystkim profil: które objawy dominują i czy poprawa dotyczy tego samego wymiaru, który był podwyższony na starcie. Kluczowe ograniczenie interpretacyjne wynika z konstrukcji punktacji: każda pozycja zaczyna się od 1, a nie od 0, więc minimalny wynik całkowity to 30, a nie zero. Osoba bez żadnego objawu wciąż uzyskuje 30 punktów, co ma poważne konsekwencje przy liczeniu procentowej poprawy i jest najczęstszym źródłem błędu w publikacjach (zob. sekcję o liczeniu wyniku).
Typowe zastosowanie
Podstawowe narzędzie oceny nasilenia objawów w badaniach nad lekami przeciwpsychotycznymi: praktycznie każde rejestracyjne badanie leku w schizofrenii używa PANSS jako pierwszorzędowego punktu końcowego. Poza tym stosowana do monitorowania stanu pacjenta w czasie hospitalizacji i leczenia ambulatoryjnego, do opisu profilu objawowego w badaniach korelacyjnych (na przykład związków objawów negatywnych z funkcjonowaniem poznawczym, funkcjonowaniem społecznym czy jakością życia) oraz jako kryterium włączenia i stratyfikacji w badaniach. W pracach magisterskich pojawia się rzadziej niż samoopisy, bo wymaga dostępu do populacji klinicznej, przeszkolenia oceniającego i licencji.
Wymiary i podskale
Skala pozytywna (P1-P7)7 pozycjizakres 7–49
Siedem objawów wytwórczych, czyli takich, które w obrazie psychozy są nadmiarem wobec normalnego funkcjonowania: urojenia, formalne zaburzenia myślenia, omamy, pobudzenie, postawa wielkościowa, podejrzliwość i wrogość. Wysoki wynik w tej skali to typowy obraz ostrego zaostrzenia psychotycznego.
Skala negatywna (N1-N7)7 pozycjizakres 7–49
Siedem objawów ubytkowych: blady afekt, wycofanie emocjonalne, utrudniony kontakt, bierność i wycofanie społeczne, zaburzenia myślenia abstrakcyjnego, aspontaniczność mowy oraz myślenie stereotypowe. Ten wymiar zmienia się wolniej niż pozytywny i słabiej reaguje na farmakoterapię, dlatego bywa osobnym punktem końcowym w badaniach nad lekami.
Skala ogólnej psychopatologii (G1-G16)16 pozycjizakres 16–112
Szesnaście objawów, które nie mieszczą się w podziale na zespół pozytywny i negatywny: troska o zdrowie fizyczne, lęk, poczucie winy, napięcie, manieryzmy, depresja, zahamowanie ruchowe, brak współpracy, niezwykłe treści myślowe, dezorientacja, zaburzenia uwagi, brak krytycyzmu, zaburzenia woli, drażliwość, zaabsorbowanie własnymi myślami i czynne unikanie kontaktów. Ta skala odpowiada za ponad połowę wyniku całkowitego, dlatego zmiana wyniku ogólnego może pochodzić z objawów, które nie są rdzeniem psychozy.
Wynik całkowity30 pozycjizakres 30–210
Suma wszystkich 30 ocen. Globalna miara nasilenia psychopatologii, używana w badaniach klinicznych jako główny punkt końcowy. Sam w sobie nie różnicuje, czy nasilenie pochodzi z objawów wytwórczych, ubytkowych czy z lęku i depresji, więc nie zastępuje analizy trzech skal osobno.
Indeks kompozycyjny (P minus N)14 pozycjizakres -42–42
Różnica między wynikiem skali pozytywnej a negatywnej. Wartość dodatnia oznacza przewagę zespołu pozytywnego, ujemna przewagę zespołu negatywnego, a wartość bliska zeru obraz mieszany. Zakres teoretyczny od -42 do +42 wynika bezpośrednio z arytmetyki obu skal (7-49 minus 7-49). Indeks opisuje typ obrazu klinicznego, a nie jego głębokość.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Trzydzieści pozycji to nie pytania zadawane pacjentowi, tylko konstrukty objawowe, które ocenia klinicysta. Każda pozycja ma w podręczniku trzy elementy: definicję objawu, wskazanie podstawy oceny (co dokładnie może być źródłem informacji: wypowiedzi pacjenta, obserwacja zachowania w trakcie badania, relacja personelu lub rodziny) oraz siedem opisowych kotwic nasilenia. Ocena polega na dopasowaniu obrazu klinicznego do kotwicy, a nie na intuicyjnym przyznaniu punktów. Do standaryzacji przebiegu wywiadu opracowano osobny wywiad ustrukturalizowany SCI-PANSS. Brak pozycji odwróconych, bo wszystkie 30 objawów punktuje się w tym samym kierunku: wyższa ocena to większe nasilenie.
- Skala odpowiedzi
- Siedmiostopniowa skala nasilenia: 1 oznacza brak objawu, 2 minimalne nasilenie (na granicy patologii), a kolejne stopnie odpowiadają nasileniu łagodnemu, umiarkowanemu, umiarkowanie ciężkiemu, ciężkiemu i skrajnemu (7). Każdy stopień ma w podręczniku własny opis dla każdej z 30 pozycji, dlatego skala jest wprawdzie liczbowa, ale jej punkty mają charakter kryterialny. Ocena obejmuje określony przedział czasu (w badaniach klinicznych zwykle ostatni tydzień), co trzeba ustalić i zaraportować przed badaniem.
- Normy i interpretacja
- PANSS nie ma norm populacyjnych ani stenów. Nie da się powiedzieć, że wynik 82 to "wynik przeciętny", bo skalę stosuje się w populacjach klinicznych, a punktem odniesienia są opisowe kryteria nasilenia dla poszczególnych objawów oraz porównanie z własnym pomiarem wyjściowym pacjenta. W badaniach klinicznych funkcjonują natomiast umowne kryteria zmiany. Za odpowiedź na leczenie przyjmuje się najczęściej redukcję wyniku całkowitego o 20 procent, a w przeglądzie CADTH podano, że redukcja o około 15 punktów odpowiada ocenie "minimalna poprawa", a o około 33 punkty ocenie "znaczna poprawa" na skali CGI-I. Jako kryterium remisji objawowej stosuje się wynik nie wyższy niż 3 na ośmiu wybranych pozycjach, utrzymujący się przez co najmniej 6 miesięcy. Te progi pochodzą z badań nad lekami w populacjach z zaostrzeniem i nie należy ich mechanicznie przenosić na inne konteksty. Polskich norm ani polskich progów odcięcia nie ustalono DO WERYFIKACJI.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Rozdziela zespół pozytywny od negatywnego zamiast sumować je w jeden wskaźnik nasilenia psychozy
- •Każda z 30 pozycji ma zdefiniowane kotwice nasilenia, co ogranicza dowolność oceny i umożliwia trening do wspólnego standardu
- •De facto standard międzynarodowy w badaniach rejestracyjnych leków przeciwpsychotycznych, co daje ogromną bazę porównawczą
- •Umożliwia analizę na kilku poziomach: pojedynczych objawów, trzech skal, wyniku całkowitego oraz pięcioczynnikowych rozwiązań typu modelu Mardera
- •Ocena opiera się nie tylko na wypowiedziach pacjenta, ale też na obserwacji i informacjach od otoczenia, co jest przewagą przy braku krytycyzmu wobec choroby
Ograniczenia
- •Rzetelność zależy od przeszkolenia oceniającego: bez treningu i kontroli zgodności sędziów wynik jest niewiarygodny, a w badaniach wieloośrodkowych realnym problemem jest dryf sędziowski w trakcie trwania badania
- •Skala punktowana od 1, nie od 0, więc minimalny wynik to 30; procentowa poprawa liczona bez odjęcia tego minimum jest matematycznie błędna i systematycznie zaniża wielkość zmiany
- •Skala ogólnej psychopatologii zawiera 16 z 30 pozycji, więc dominuje w wyniku całkowitym; zmiana wyniku ogólnego może odzwierciedlać poprawę lęku lub napięcia, a nie objawów psychotycznych
- •W polskiej wersji stwierdzono systematyczne odchylenia od oceny wzorcowej autorów skali w kilku konkretnych punktach (m.in. urojenia, zaburzenia woli, myślenie stereotypowe, poczucie winy, depresja), wiązane z tradycją polskiej psychopatologii (Rzewuska, 2000)
- •Nie jest narzędziem diagnostycznym: nie rozstrzyga o rozpoznaniu schizofrenii ani nie różnicuje jej od innych psychoz
- •Narzędzie chronione prawem autorskim i dystrybuowane komercyjnie, co ogranicza swobodne użycie w pracach studenckich
- •Brak polskich norm populacyjnych i formalnej polskiej standaryzacji; dostępne jest badanie zgodności ocen, a nie pełna adaptacja psychometryczna
Budowa
- Liczba pozycji
- 30
- Format odpowiedzi
- skala szacunkowa wypełniana przez klinicystę: 30 objawów ocenianych na skali 7-stopniowej (1 = brak objawu, 7 = objaw skrajnie nasilony) na podstawie półustrukturalizowanego wywiadu klinicznego i informacji z obserwacji
- Wersje
- PANSS – wywiad klinicysty (wersja standardowa, 30 pozycji)
- na świecie także wersje pochodne, m.in. PANSS-6 i wywiad ustrukturalizowany SCI-PANSS (poza polską publikacją 2000)
Podskale
Skala pozytywna P (7 objawów, P1-P7)
- Zakres: 7–49
Skala negatywna N (7 objawów, N1-N7)
- Zakres: 7–49
Skala ogólnej psychopatologii G (16 objawów, G1-G16)
- Zakres: 16–112
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma ocen w obrębie każdej z trzech skal (P, N, G) oraz wynik całkowity; dodatkowo indeks kompozycyjny (P minus N) opisujący przewagę zespołu pozytywnego lub negatywnego
- Zakres wyniku
- 30–210
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Brak pozycji odwróconych – wszystkie objawy oceniane wprost 1-7 wg zdefiniowanych kryteriów nasilenia z podręcznika skali. Zakresy: P 7-49, N 7-49, G 16-112, wynik całkowity 30-210.
Jak policzyć wynik
Krok 1: oceń każdą z 30 pozycji na skali 1-7, korzystając z opisowych kotwic z podręcznika, a nie z ogólnego wrażenia. Ocena 1 oznacza brak objawu i jest oceną pełnoprawną, nie brakiem danych.
Krok 2: zsumuj osobno trzy skale. Pozytywna P1-P7 daje wynik w zakresie 7-49, negatywna N1-N7 również 7-49, ogólna psychopatologia G1-G16 w zakresie 16-112. Wynik całkowity to suma wszystkich trzydziestu ocen, w zakresie 30-210.
Krok 3 (opcjonalny): policz indeks kompozycyjny jako różnicę P minus N. Dodatni oznacza przewagę zespołu pozytywnego, ujemny przewagę negatywnego.
Krok 4, najważniejszy przy pomiarach powtarzanych: jeśli liczysz procentową poprawę, najpierw odejmij minimum teoretyczne. Poprawna formuła to (wynik przed minus 30) minus (wynik po minus 30), podzielone przez (wynik przed minus 30), razy 100. Liczenie procentu wprost z wyników surowych traktuje skalę interwałową jak ilorazową i zaniża zmianę. Przegląd 39 artykułów z czołowych czasopism psychiatrycznych wykazał, że 62 procent publikacji liczyło procentową zmianę bez tej korekty, a autorzy szacują, że do połowy decyzji testowych może różnić się w zależności od zastosowanej metody. Jeżeli liczysz procenty dla podskal, odejmij odpowiednio 7 (P i N) albo 16 (G).
Krok 5: jeśli używasz rozwiązań czynnikowych (np. pięć czynników Mardera), zadeklaruj to wprost i podaj, które pozycje wchodzą do których czynników, bo w literaturze funkcjonuje kilkadziesiąt konkurencyjnych rozwiązań pięcioczynnikowych.
Normy
Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Typ norm
- brak polskich norm populacyjnych; w oryginale ratingi odnoszone do zdefiniowanych kryteriów nasilenia; w literaturze stosuje się też percentyle Kaya i in. dla populacji klinicznej
- Interpretacja
- brak progów diagnostycznych – PANSS mierzy nasilenie, nie rozpoznaje. W badaniach klinicznych za odpowiedź na leczenie przyjmuje się zwykle 20% redukcji wyniku; zmiana o około 15 punktów odpowiada minimalnej poprawie, a o około 33 punkty znacznej poprawie w skali CGI-I. Kryterium remisji: wynik <= 3 na ośmiu wybranych pozycjach utrzymujący się przez co najmniej 6 miesięcy
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- skala pozytywna (P): 0,73
- skala negatywna (N): 0,83
- psychopatologia ogólna (G): 0,79
- Stabilność (test-retest)
- stabilność po 3-6 miesiącach: 0,80 (P), 0,68 (N), 0,60 (G); zgodność międzyoceniająca ICC 0,72 (P), 0,80 (N), 0,56 (G)
- Trafność
- polska publikacja (Rzewuska, 2000) dotyczyła zgodności i niezawodności ocen polskiej wersji PANSS: analiza zgodności ocen 418 psychiatrów szkolonych w 22 grupach, z porównaniem ocen uczestników ze standardem; parametry oryginalne (rzetelność, trafność, struktura) w publikacji Kaya i in. (1987)
Dostępność
- Typ
- Płatny
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Positive and Negative Syndrome Scale
- Construct
- Severity of schizophrenia symptoms in three dimensions: positive syndrome (delusions, hallucinations, conceptual disorganization, among others), negative syndrome (blunted affect, social withdrawal, impoverished thinking, among others), and general psychopathology
- Target group
- Adult patients with schizophrenia and other psychotic disorders; mental state assessment and monitoring of pharmacotherapy outcomes
- Response format
- Clinician-administered rating scale: 30 symptoms rated on a 7-point scale (1 = absent, 7 = extreme) based on a semi-structured clinical interview and observational information
- Scoring
- Sum of ratings within each of the three scales (Positive P1-P7: 7-49, Negative N1-N7: 7-49, General Psychopathology G1-G16: 16-112) plus a total score (30-210); a composite index (P minus N) describes the predominance of the positive or negative syndrome; no reverse-scored items
- Norms / interpretation
- No Polish population norms; ratings are anchored to defined severity criteria for each symptom; in drug trials, percentage reduction of the total score is used as an improvement criterion
- Procedure
- Semi-structured interview by a trained clinician; individual administration
- Notes
- The Polish reliability study (Rzewuska, 2000, Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii, no. 4, 390-398; free PDF in the journal archive) analyzed rating agreement of 418 psychiatrists trained in 22 groups against a standard rating. PANSS is a copyrighted instrument distributed commercially (Multi-Health Systems); the record sheet and manual require a license. Original psychometrics: Kay, Fiszbein and Opler (1987), Schizophrenia Bulletin 13(2), 261-276.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://doi.org/10.1093/schbul/13.2.261
- Dostępność wersji EN
- komercyjna – licencje Multi-Health Systems (MHS)
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
PANSS to skala obserwacyjna, więc w metodologii nie wystarczy opisać narzędzia: trzeba opisać oceniających. Podaj, kto wypełniał skalę (kwalifikacje zawodowe), jakie przeszedł szkolenie w ocenie PANSS, czy korzystano z wywiadu ustrukturalizowanego SCI-PANSS oraz jaki przedział czasowy obejmowała ocena.
Obowiązkowo zaplanuj i zaraportuj zgodność sędziów. Standardem jest podwójne ocenianie części badań (na przykład 15-20 procent) przez drugiego oceniającego i podanie ICC dla wyniku całkowitego i dla każdej skali osobno. Sama alfa Cronbacha nie wystarcza, bo mówi o spójności pozycji, a nie o tym, czy dwóch klinicystów oceni tego samego pacjenta tak samo. Jeśli badanie trwa długo, zaplanuj powtórny trening kalibracyjny w połowie, bo dryf sędziowski jest udokumentowanym problemem.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe osobno dla P, N, G i wyniku całkowitego, nigdy wyłącznie wyniku ogólnego. Przy porównaniach przed i po podaj bezwzględną zmianę punktową obok zmiany procentowej i opisz w metodzie, że procenty liczono po odjęciu minimum teoretycznego.
Kwestia formalna: PANSS jest chroniona prawem autorskim i dystrybuowana komercyjnie, więc przed użyciem w pracy dyplomowej trzeba uzyskać zgodę lub licencję, a arkusza i treści kotwic nie wolno reprodukować w aneksie pracy.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy celem jest postawienie rozpoznania: do tego służą wywiady diagnostyczne (SCID-5-CV, MINI), a PANSS mierzy wyłącznie nasilenie objawów
- •Gdy nie masz przeszkolonego oceniającego ani możliwości sprawdzenia zgodności sędziów: wynik z jednego nieprzeszkolonego ratera nie ma wartości psychometrycznej
- •Gdy badasz populację niekliniczną (studentów, populację ogólną): skala nie ma norm populacyjnych, a rozkład wyników jest skrajnie skośny przy braku objawów
- •Gdy badanie ma być samoopisowe, anonimowe lub prowadzone online: PANSS wymaga bezpośredniego wywiadu i obserwacji
- •Gdy potrzebujesz oceny wyłącznie objawów negatywnych z dużą rozdzielczością: skala N ma tylko 7 pozycji i powstała przed współczesnymi koncepcjami deficytu motywacyjnego
- •Gdy porównujesz procentową poprawę z wynikami z literatury, nie wiedząc, czy tamte prace zastosowały korektę o minimum 30 punktów: bez tej informacji porównanie jest nieuprawnione
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Nasilenie objawów negatywnych a funkcjonowanie społeczne pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii
- Zmiana profilu objawowego (skale P, N i G) w trakcie hospitalizacji psychiatrycznej: analiza pomiarów powtarzanych
- Objawy pozytywne i negatywne a krytycyzm wobec choroby i współpraca w leczeniu
- Związek nasilenia objawów w PANSS z subiektywną jakością życia i poczuciem stygmatyzacji
- Porównanie profilu PANSS w pierwszym epizodzie psychotycznym i w schizofrenii przewlekłej
- Objawy depresyjne w schizofrenii: relacja pozycji G6 skali PANSS z wynikami samoopisowej skali depresji
- Zgodność ocen dwóch klinicystów w polskiej wersji PANSS: badanie metodologiczne z wykorzystaniem nagrań wywiadów
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Zgodność ocen polskiej wersji
W badaniu Rzewuskiej (2000) oceny jednego nagranego wywiadu wykonało 418 psychiatrów w 22 grupach po 17-25 osób. Za zgodną uznawano ocenę różniącą się od wzorcowej o nie więcej niż 1 punkt. Zgodność wewnątrz grup oceniających wyniosła 76 procent dla skali pozytywnej, 81,2 procent dla negatywnej, 73,8 procent dla ogólnej psychopatologii i 76 procent dla całej skali. Najniższą zgodność uzyskały manieryzmy (71 procent) i troska o zdrowie fizyczne (65 procent). Zgodność ze standardem autorów skali była wyraźnie niższa niż zgodność wewnątrzgrupowa: przy urojeniach 91 procent wobec 56 procent, przy myśleniu stereotypowym 89 wobec 49 procent, przy zaburzeniach woli 91 wobec 57 procent. Autorka wiąże te odchylenia z odmienną tradycją psychopatologiczną polskiej psychiatrii i postuluje dopisanie komentarzy do wybranych pozycji.
źródłoRzetelność wersji oryginalnej
Przegląd CADTH podsumowuje dane psychometryczne oryginalnej PANSS: zgodność wewnętrzna alfa 0,73 dla skali pozytywnej, 0,83 dla negatywnej i 0,79 dla ogólnej psychopatologii (badanie na 101 pacjentach ze schizofrenią), stabilność po 3-6 miesiącach odpowiednio 0,80, 0,68 i 0,60 oraz zgodność międzyoceniającą ICC 0,72 (P), 0,80 (N) i 0,56 (G). Zwraca uwagę wyraźnie niższa zgodność sędziów w skali ogólnej psychopatologii.
źródłoBłąd w liczeniu procentowej poprawy
Systematyczny przegląd 39 artykułów z czołowych czasopism psychiatrycznych, w których liczono procentową zmianę wyniku PANSS, wykazał, że 62 procent publikacji nie odjęło minimum teoretycznego (30 punktów) przed obliczeniem procentu, a tylko dwa artykuły opisały zastosowaną korektę w sekcji metod. Autorzy szacują, że w skrajnym przypadku nawet do połowy decyzji testowych może wypaść inaczej w zależności od zastosowanej metody liczenia.
źródłoTrening oceniających i dryf sędziowski
Praca poświęcona szkoleniu w PANSS opisuje trzy obowiązkowe elementy każdej pozycji (definicja objawu, dopuszczalna podstawa oceny, kotwice nasilenia 1-7) i wskazuje, że moc statystyczna wykrycia różnic między grupami rośnie proporcjonalnie do rzetelności międzyoceniającej. Autorzy podkreślają, że jednorazowa certyfikacja nie wystarcza: potrzebne są spotkania kalibracyjne w trakcie badania z oceną nagranych wywiadów i monitorowanie dryfu ocen.
źródłoKryteria odpowiedzi i remisji
W badaniach lekowych jako kryterium odpowiedzi przyjmuje się najczęściej 20-procentową redukcję wyniku całkowitego. Przegląd CADTH podaje, że redukcja o około 15 punktów odpowiada ocenie minimalnej poprawy, a o około 33 punkty ocenie znacznej poprawy w skali CGI-I, natomiast kryterium remisji objawowej to wynik nie wyższy niż 3 na ośmiu wybranych pozycjach utrzymujący się co najmniej 6 miesięcy.
źródłoPodobne narzędzia
BPRS (Brief Psychiatric Rating Scale)
Historyczny poprzednik PANSS i jedno ze źródeł jej pozycji. Krótsza (18 lub 24 pozycje), szybsza, ale nie rozdziela systematycznie zespołu negatywnego. Bezpłatna, więc częściej dostępna dla studentów.
SCID-5-CV (Ustrukturalizowany Wywiad Kliniczny do DSM-5)
Służy do postawienia rozpoznania według kryteriów DSM-5, a nie do pomiaru nasilenia. Naturalne uzupełnienie PANSS: SCID ustala, kto ma rozpoznanie, PANSS mierzy, jak głębokie są objawy.
MINI (Mini International Neuropsychiatric Interview)
Krótki wywiad diagnostyczny przesiewowy do rozpoznań według DSM/ICD. Szybszy niż SCID, ale również diagnostyczny, a nie wymiarowy.
Samoopis obejmujący dziewięć wymiarów objawowych. Nie wymaga klinicysty ani szkolenia, ale w psychozie samoopis bywa zawodny przy braku krytycyzmu wobec choroby.
Bibliografia
- Rzewuska, M. (2000). Badanie zgodności i niezawodności polskiej wersji skali PANSS. Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii, (4), 390-398.
- Kay, S. R., Fiszbein, A., Opler, L. A. (1987). The Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) for schizophrenia. Schizophrenia Bulletin, 13(2), 261-276.
Źródła
- artykuł open accesshttps://fpn.ipin.edu.pl/en/zeszyty/archiwum/2000-issue-4/badanie-zgodnosci-i-niezawodnosci-polskiej-wersji-skali-panss/download
- artykuł open accesshttps://fpn.ipin.edu.pl/en/zeszyty/archiwum/2000-issue-4
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1093/schbul/13.2.261
- artykuł open accesshttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK169692/
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3146924/
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5788255/
Uwagi
arkusz w aneksie artykułu: NIE (publikacja FPN 2000 opisuje badanie zgodności ocen polskiej wersji, nie zawiera pełnego arkusza; PDF artykułu bezpłatny w archiwum czasopisma). PANSS jest narzędziem chronionym prawem autorskim, dystrybuowanym komercyjnie (MHS) – arkusz i podręcznik wymagają zakupu licencji. DO WERYFIKACJI: dane liczbowe zgodności z badania Rzewuskiej (współczynniki nie zostały przepisane z PDF), czas badania (w literaturze zwykle 30-50 min – wymaga potwierdzenia), aktualne warunki licencji MHS dla wersji polskiej. Krytyczna pułapka obliczeniowa: pozycje PANSS punktowane są od 1, więc minimalny możliwy wynik to 30, a nie 0. Procent poprawy liczony bez odjęcia tego minimum jest zawyżony. Przegląd 39 artykułów (PMC3146924) wykazał, że 62% publikacji popełnia ten błąd, a w skrajnych przypadkach zmienia on nawet połowę decyzji o zakwalifikowaniu pacjenta jako odpowiadającego na leczenie.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-19.