Kalifornijski Test Uczenia się Językowego
California Verbal Learning Test
uczenie się i pamięć werbalna (słuchowo-werbalna): zapamiętywanie, odtwarzanie po odroczeniu, rozpoznawanie, strategie uczenia się materiału językowego
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Delis, Kramer, Kaplan, Ober (1987)
- Polska adaptacja
- Łojek, Stańczak (2010)
- Grupa docelowa
- osoby w wieku 16-79 lat
- Czas badania
- badanie bez ograniczenia czasu (z odroczeniem 20 min); obliczanie wyników ok. 60 min
- Procedura
- wykonaniowy; badanie indywidualne
Co bada ten test
CVLT mierzy uczenie się i pamięć werbalną w paradygmacie wielokrotnego uczenia się listy słów. Nie ogranicza się do zliczenia, ile słów badany zapamiętał, lecz rozkłada wykonanie na wiele procesów składowych: tempo uczenia się w kolejnych próbach, trwałość śladu pamięciowego po odroczeniu, podatność na interferencję, jakość rozpoznawania oraz strategie, jakimi badany porządkuje materiał. Dzięki temu z jednego zadania powstaje bogaty profil, a nie pojedynczy wynik.
Test wyrasta z procesualnego podejścia do diagnozy neuropsychologicznej wiązanego ze szkołą Edith Kaplan, w którym równie ważne jak to, ile ktoś zapamiętał, jest to, w jaki sposób do wyniku doszedł. Dlatego CVLT różnicuje na przykład deficyt zapamiętywania od deficytu wydobywania z pamięci, a chaotyczne odtwarzanie od uporządkowanego grupowania słów według kategorii znaczeniowych. Taki profil pomaga wiązać obraz wykonania z hipotezami o lokalizacji i naturze zaburzenia.
Procedura obejmuje pięciokrotne uczenie się głównej listy słów, wprowadzenie krótkiej listy zakłócającej, odtwarzanie po krótkim i długim odroczeniu (około 20 minut) w wersji swobodnej i z podpowiedzią kategorii, a na końcu próbę rozpoznawania. Ilościowej ocenie poddaje się wiele wskaźników wykonania, między innymi sumę odtworzeń, krzywą uczenia się, odtwarzanie odroczone, rozpoznawanie, grupowanie semantyczne i szeregowe oraz błędy w postaci perseweracji i intruzji.
Test należy do kategorii C Pracowni Testów Psychologicznych PTP i jest przeznaczony wyłącznie dla psychologów. Student może się nim posługiwać jedynie pod nadzorem promotora będącego psychologiem, co wynika z wymagań kwalifikacyjnych oraz z ochrony materiałów testowych.
Typowe zastosowanie
Podstawowe zastosowanie to diagnoza neuropsychologiczna zaburzeń pamięci werbalnej: w otępieniach (w tym w chorobie Alzheimera), łagodnych zaburzeniach poznawczych, po urazach i uszkodzeniach mózgu o różnej lokalizacji, w stwardnieniu rozsianym, padaczce, a także w ocenie wpływu depresji czy schizofrenii na funkcje pamięciowe. Dzięki rozłożeniu wykonania na procesy składowe CVLT pomaga różnicować deficyt zapamiętywania od deficytu wydobywania oraz opisywać profil poznawczy pacjenta. Bywa też stosowany do monitorowania zmian w czasie, na przykład przy ocenie progresji choroby lub efektów leczenia.
Wymiary i podskale
Uczenie się i krzywa nabywania
Wskaźniki opisujące, ile słów badany odtwarza w kolejnych próbach uczenia się głównej listy oraz jak szybko rośnie ten wynik (nachylenie krzywej uczenia się). Pozwalają ocenić efektywność zapamiętywania i tempo przyrostu wiedzy o materiale.
Odtwarzanie odroczone i trwałość śladu
Wskaźniki odtwarzania po krótkim i długim odroczeniu, w wersji swobodnej i z podpowiedzią kategorii. Różnica między odtwarzaniem bezpośrednim a odroczonym oraz zysk z podpowiedzi informują o trwałości śladu pamięciowego i o tym, czy problem leży bardziej po stronie przechowywania, czy wydobywania.
Rozpoznawanie
Próba rozpoznawania słów z listy wśród dystraktorów, oceniana wskaźnikami rozróżnialności i stylu odpowiedzi. Dobre rozpoznawanie przy słabym odtwarzaniu swobodnym wskazuje na deficyt wydobywania, a nie zapamiętywania.
Strategie uczenia się
Wskaźniki grupowania semantycznego (porządkowania słów według kategorii znaczeniowych) i szeregowego (według kolejności prezentacji). Przewaga grupowania semantycznego świadczy o aktywnej, efektywnej strategii uczenia się.
Błędy
Perseweracje (powtarzanie tego samego słowa w jednej próbie) oraz intruzje (podawanie słów spoza listy). Ich nasilenie wskazuje na trudności w kontroli wykonania i monitorowaniu własnych odpowiedzi.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- CVLT to zadanie wykonaniowe, a nie kwestionariusz. Badający czyta na głos główną listę słów, powtarzaną pięć razy w stałej kolejności, i po każdym czytaniu prosi o odtworzenie jak największej liczby słów. Słowa listy należą do kilku kategorii znaczeniowych, co umożliwia ocenę grupowania semantycznego, choć samych słów ani kategorii nie ujawniamy. Po pięciu próbach wprowadza się krótką listę zakłócającą, następnie sprawdza odtwarzanie po krótkim i długim odroczeniu (około 20 minut), w wersji swobodnej i z podpowiedzią kategorii, a na końcu przeprowadza próbę rozpoznawania wśród listy dystraktorów. Konkretnych słów, ich kolejności ani układu kategorii nie podajemy: są to chronione materiały testu kategorii C, a ich ujawnienie unieważniłoby przyszłe badania. Ocenie ilościowej poddaje się wiele wskaźników wykonania.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali samoopisowej. Odpowiedziami badanego są ustne odtworzenia słów po każdym czytaniu oraz decyzje w próbie rozpoznawania. Badający zapisuje odpowiedzi i na tej podstawie oblicza wskaźniki: liczbę poprawnie odtworzonych słów, błędy, miary grupowania i rozpoznawania. Interpretuje się profil wielu wskaźników, a nie pojedynczy wynik sumaryczny.
- Normy i interpretacja
- CVLT ma polskie normy ogólnopolskie dla osób w wieku od 16 do 79 lat, odrębne dla płci i grup wieku. Wyniki poszczególnych wskaźników przelicza się na wartości znormalizowane i odnosi do właściwej grupy odniesienia. Pełne tabele norm oraz klucze znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku Pracowni Testów Psychologicznych PTP i nie są tu reprodukowane. Interpretacja polega na analizie całego profilu wskaźników pod kątem tego, które procesy pamięciowe są zachowane, a które osłabione, i nie sprowadza się do jednego progu klinicznego.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Procesualny charakter: rozkłada pamięć werbalną na uczenie się, trwałość śladu, rozpoznawanie i strategie, a nie tylko na liczbę zapamiętanych słów
- •Bogaty profil wielu wskaźników wykonania pozwala różnicować deficyt zapamiętywania od deficytu wydobywania
- •Polskie normy ogólnopolskie dla szerokiego przedziału wieku 16-79 lat, odrębne dla płci i grup wieku
- •Szeroko stosowany na świecie, co ułatwia porównania z literaturą międzynarodową i interpretację profilu
Ograniczenia
- •Czasochłonne obliczanie i interpretacja wielu wskaźników (orientacyjnie około 60 minut samego liczenia)
- •Kategoria C: narzędzie wyłącznie dla psychologów, student tylko pod nadzorem promotora-psychologa
- •Liczbowych współczynników rzetelności polskiej wersji wydawca nie publikuje online, znajdują się w płatnym podręczniku, więc nie podajemy ich wartości
- •Wynik zależy od uwagi słuchowej, motywacji i współpracy badanego, co u osób osłabionych może zaniżać rezultat
- •Materiał werbalny jest kulturowo i językowo związany, dlatego wersji nie stosuje się bez adaptacji u osób słabo znających język polski
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadanie wykonaniowe: odtwarzanie ustne list słów czytanych przez badającego oraz próba rozpoznawania
- Wersje
- papier-ołówek
Obliczanie wyników
- Metoda
- ilościowa ocena 21 wskaźników wykonania (m.in. suma odtworzeń z prób 1-5, odtwarzanie bezpośrednie i odroczone, rozpoznawanie, perseweracje, intruzje)
- Pozycje odwrócone
- brak pozycji odwróconych
- Uwagi
- Listy A i B po 16 słów (słowa powiązane kategorialnie) + lista rozpoznaniowa 44 słowa; 5-krotne uczenie listy A, odtwarzanie po odroczeniu krótkim i długim (20 min), próba rozpoznawania; obliczanie wyników ok. 60 min. Test wykonaniowy – pozycje odwrócone nie mają zastosowania.
Jak policzyć wynik
Krok 1: przeprowadź badanie ściśle według instrukcji z podręcznika, dbając o stałe tempo czytania i poprawny zapis wszystkich odpowiedzi badanego, w tym błędów. Dokładny zapis jest warunkiem policzenia wskaźników takich jak perseweracje, intruzje czy miary grupowania.
Krok 2: oblicz wskaźniki wykonania według klucza z podręcznika. Obejmują one między innymi sumę odtworzeń z prób uczenia się, odtwarzanie po odroczeniu krótkim i długim, rozpoznawanie oraz błędy. Klucza ani progów nie zgadujemy: znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku PTP, a przepisywanie ich do pracy narusza prawa autorskie.
Krok 3: przelicz surowe wskaźniki na wartości znormalizowane, korzystając z tabel norm dla właściwej płci i grupy wieku. Najczęstszym błędem interpretacyjnym jest użycie niewłaściwej grupy odniesienia albo skupienie się na jednym wskaźniku zamiast na całym profilu.
Krok 4: interpretuj profil całościowo. Zestaw ze sobą uczenie się, odtwarzanie odroczone, rozpoznawanie i strategie, żeby ocenić, które procesy pamięciowe są zachowane, a które osłabione. Dopiero taki wzorzec, a nie pojedyncza liczba, ma wartość diagnostyczną.
Normy
Dane o normach wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Typ norm
- normy ogólnopolskie dla wieku 16-79 lat
- Interpretacja
- Wyniki 21 wskaźników odnosi się do norm dla płci i wieku (próba ogólnopolska).
- Próba normalizacyjna
- próba ogólnopolska, osoby 16-79 lat (polska normalizacja PTP, Łojek i Stańczak, 2010)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Stabilność (test-retest)
- Wg strony wydawcy (opisowo): w polskiej normalizacji badano zgodność wewnętrzną i stabilność bezwzględną; liczbowych współczynników PTP nie publikuje online.
- Trafność
- Wg strony wydawcy (opisowo): korelacje z miarami funkcji poznawczych; trafność diagnostyczna potwierdzona porównaniami międzygrupowymi.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 434,64 zł komplet (podręcznik + 25 arkuszy testowych); podręcznik 319,40 zł; arkusze 25 szt. 115,24 zł (ceny netto wg strony); cennik od 1.07.2026
- Zgoda autora / licencja
- prawa do polskiego wydania: Pracownia Testów Psychologicznych PTP; kategoria C – wyłącznie dla psychologów
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- California Verbal Learning Test
- Construct
- verbal (auditory-verbal) learning and memory: encoding, delayed recall, recognition, and strategies for learning verbal material
- Target group
- individuals aged 16-79
- Response format
- performance-based task: oral recall of word lists read aloud by the examiner, plus a recognition trial
- Scoring
- quantitative scoring of 21 performance indices (incl. total recall across trials 1-5, immediate and delayed recall, recognition, perseverations, intrusions); lists A and B of 16 categorically related words each + a 44-word recognition list; 5 learning trials of list A, short- and long-delay (20 min) recall, recognition trial; scoring takes approx. 60 min; performance test – reverse scoring not applicable
- Norms / interpretation
- nationwide Polish norms for ages 16-79; the 21 indices are referred to sex- and age-based norms (nationwide sample)
- Normative sample
- nationwide sample, ages 16-79 (Polish standardization, Łojek and Stańczak, 2010)
- Procedure
- performance-based; individual administration
- Administration time
- untimed administration (with a 20-min delay); scoring approx. 60 min
- Notes
- Publisher: the Psychological Test Laboratory of the Polish Psychological Association, Warsaw. [TO VERIFY]: numerical reliability coefficients (internal consistency of the main index, absolute stability) – publisher's manual; not published online and no Polish open-access validation article with these values was found.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii pracy opisz CVLT jako wykonaniowy test uczenia się i pamięci werbalnej w paradygmacie wielokrotnego uczenia się listy słów, podaj autorów oryginału (Delis, Kramer, Kaplan, Ober) oraz polskiej normalizacji (Łojek, Stańczak, 2010), przedział wiekowy norm (16-79 lat) i procedurę z odroczeniem. Zaznacz, że ocenie podlega wiele wskaźników wykonania, i wypisz, które z nich analizujesz w swojej pracy, bo wybór wskaźników zależy od pytania badawczego.
W wynikach raportuj wartości znormalizowane oraz surowe wybranych wskaźników wraz ze średnimi i odchyleniami standardowymi, a przy porównaniach grup także wielkość efektu. Nie przepisuj norm ani kluczy z podręcznika: podaj tylko wyniki własnej próby i odwołaj się do podręcznika jako źródła narzędzia.
Pamiętaj o wymaganiach formalnych: CVLT jest w kategorii C i badanie może prowadzić wyłącznie psycholog. Student realizujący pracę dyplomową musi działać pod nadzorem promotora-psychologa, który odpowiada za dostęp do narzędzia, poprawność badania i ochronę materiałów. W pracy nie wolno reprodukować słów listy ani kluczy punktacji.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badanie miałby prowadzić samodzielnie student lub osoba bez uprawnień psychologa – kategoria C wymaga psychologa, student tylko pod nadzorem promotora-psychologa
- •U osób z afazją lub poważnymi zaburzeniami rozumienia i produkcji mowy, które uniemożliwiają rzetelne odtwarzanie werbalne
- •U osób słabo znających język polski, bo materiał werbalny jest związany kulturowo i językowo
- •U dzieci poniżej 16. roku życia, dla których polskie normy nie obejmują tej grupy
- •Gdy potrzebna jest szybka orientacyjna przesiewowa ocena pamięci – rozbudowana procedura i długie obliczanie są wtedy nieopłacalne
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Profil uczenia się i pamięci werbalnej w CVLT a nasilenie objawów depresyjnych u osób dorosłych
- Podatność na interferencję w CVLT a subiektywne skargi na pamięć u osób po 60. roku życia
- Strategie grupowania semantycznego w CVLT a funkcje wykonawcze mierzone innym testem neuropsychologicznym
- Różnicowanie deficytu zapamiętywania i wydobywania w CVLT w wybranej grupie klinicznej
- Pamięć werbalna w CVLT a jakość snu i zmęczenie u osób pracujących zmianowo
- Zmiana wskaźników CVLT w czasie jako miara monitorowania funkcji poznawczych w chorobie przewlekłej
- Związek między wynikami pamięci werbalnej (CVLT) a wzrokowej (BVRT) w grupie osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi
- Wpływ poziomu wykształcenia na wskaźniki uczenia się i strategie w CVLT
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polska normalizacja i profil wskaźników
Polską normalizację CVLT opracowali Emilia Łojek i Joanna Stańczak (2010), udostępniając normy ogólnopolskie dla osób w wieku 16-79 lat. Ilościowej ocenie poddaje się wiele wskaźników wykonania (w opisie wydawcy 21), co pozwala budować profil obejmujący uczenie się, odtwarzanie odroczone, rozpoznawanie, strategie oraz błędy, zamiast jednego wyniku sumarycznego.
źródłoZastosowanie w diagnozie neuropsychologicznej
Według wydawcy trafność polskiej wersji potwierdzono korelacjami z miarami funkcji poznawczych oraz porównaniami między grupami klinicznymi z uszkodzeniami mózgu o różnej lokalizacji. Test wykorzystuje się w diagnozie zaburzeń pamięci werbalnej, między innymi w otępieniach, po uszkodzeniach mózgu i w chorobach neurologicznych.
źródłoMiejsce wśród testów uczenia się listy słów
CVLT należy do rodziny testów uczenia się listy słów, cenionych za czułość na deficyty pamięci epizodycznej. W polskim piśmiennictwie neuropsychologicznym rozwijane są także krótsze narzędzia z tej rodziny (na przykład Test Uczenia się Językowego Hopkinsa z polskimi normami dla seniorów), stosowane, gdy pełna procedura CVLT jest zbyt długa.
źródłoPodobne narzędzia
BVRT (Test Pamięci Wzrokowej Bentona)
Mierzy pamięć wzrokową na materiale niewerbalnym (odwzorowywanie figur), a nie pamięć werbalną. Naturalne uzupełnienie CVLT, gdy potrzebny jest profil pamięci w obu modalnościach.
HVLT (Test Uczenia się Językowego Hopkinsa)
Krótszy test uczenia się listy słów o zbliżonej logice, wygodny przesiewowo i w badaniach seniorów, ale dostarcza uboższego profilu wskaźników niż CVLT.
RAVLT (Test Uczenia się Słuchowo-Werbalnego Reya)
Także oparty na wielokrotnym uczeniu się listy słów, lecz bez podziału słów na kategorie semantyczne, przez co słabiej ocenia strategie grupowania niż CVLT.
Bibliografia
- Delis, D. C., Kramer, J. H., Kaplan, E., Ober, B. A. (1987). California Verbal Learning Test. San Antonio: The Psychological Corporation.
- Łojek, E., Stańczak, J. (2010). Podręcznik do Kalifornijskiego Testu Uczenia się Językowego CVLT Deana C. Delisa, Joela H. Kramera, Edith Kaplan i Beth A. Ober. Polska normalizacja. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CVLT
- wydawcahttps://www.en.practest.com.pl/node/29003
- artykuł open accesshttp://www.czasopismopsychologiczne.pl/files/articles/2019-25-test-uczenia-si-jzykowego-hopkinsa-polska-adaptacja-i-normy-dla-seniorw.pdf
Uwagi
Wydawca: PTP Warszawa (nie Gdańsk). Status skrocony: [DO WERYFIKACJI: liczbowe współczynniki rzetelności (zgodność wewnętrzna głównego wskaźnika, stabilność bezwzględna) – podręcznik PTP; PTP nie publikuje ich online, nie znaleziono też polskiego artykułu walidacyjnego OA z tymi wartościami (sprawdzono m.in. Psychiatria Polska, Czasopismo Psychologiczne)].
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.