Kalifornijski Test Uczenia się Językowego
California Verbal Learning Test
uczenie się i pamięć werbalna (słuchowo-werbalna): zapamiętywanie, odtwarzanie po odroczeniu, rozpoznawanie, strategie uczenia się materiału językowego
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Dean C. Delis, Joel H. Kramer, Edith Kaplan, Beth A. Ober (1987)
- Polska adaptacja
- Łojek, Stańczak (2010)
- Grupa docelowa
- osoby w wieku 16-79 lat
- Czas badania
- badanie bez ograniczenia czasu (z odroczeniem 20 min); obliczanie wyników ok. 60 min
- Procedura
- wykonaniowy; badanie indywidualne
Co bada ten test
CVLT mierzy uczenie się i pamięć werbalną w paradygmacie wielokrotnego uczenia się listy słów. Nie ogranicza się do zliczenia, ile słów badany zapamiętał, lecz rozkłada wykonanie na wiele procesów składowych: tempo uczenia się w kolejnych próbach, trwałość śladu pamięciowego po odroczeniu, podatność na interferencję, jakość rozpoznawania oraz strategie, jakimi badany porządkuje materiał. Dzięki temu z jednego zadania powstaje bogaty profil, a nie pojedynczy wynik. CVLT umożliwia przy tym odróżnienie trudności z zapamiętywaniem nowych informacji od trudności z ich wydobywaniem z pamięci, co ma duże znaczenie w diagnostyce różnicowej zaburzeń neurologicznych i neurodegeneracyjnych.
Test wyrasta z procesualnego podejścia do diagnozy neuropsychologicznej rozwijanego przez Edith Kaplan, w którym równie ważne jak to, ile ktoś zapamiętał, jest to, w jaki sposób do wyniku doszedł. Dlatego CVLT różnicuje na przykład deficyt zapamiętywania od deficytu wydobywania z pamięci, a chaotyczne odtwarzanie od uporządkowanego grupowania słów według kategorii znaczeniowych. Taki profil pomaga wiązać obraz wykonania z hipotezami o lokalizacji i naturze zaburzenia.
Procedura obejmuje pięciokrotne uczenie się głównej listy słów, wprowadzenie krótkiej listy zakłócającej, odtwarzanie po krótkim i długim odroczeniu (około 20 minut) w wersji swobodnej i z podpowiedzią kategorii, a na końcu próbę rozpoznawania. Ilościowej ocenie poddaje się wiele wskaźników wykonania, między innymi sumę odtworzeń, krzywą uczenia się, odtwarzanie odroczone, rozpoznawanie, grupowanie semantyczne i szeregowe oraz błędy w postaci perseweracji i intruzji.
Test należy do kategorii C Pracowni Testów Psychologicznych PTP i jest przeznaczony wyłącznie dla psychologów. Student może się nim posługiwać jedynie pod nadzorem promotora będącego psychologiem, co wynika z wymagań kwalifikacyjnych oraz z ochrony materiałów testowych.
Typowe zastosowanie
Podstawowe zastosowanie to diagnoza neuropsychologiczna zaburzeń pamięci werbalnej: w otępieniach (w tym w chorobie Alzheimera), łagodnych zaburzeniach poznawczych, po urazach i uszkodzeniach mózgu o różnej lokalizacji, w stwardnieniu rozsianym, padaczce, a także w ocenie wpływu depresji czy schizofrenii na funkcje pamięciowe. Dzięki rozłożeniu wykonania na procesy składowe CVLT pomaga różnicować deficyt zapamiętywania od deficytu wydobywania oraz opisywać profil poznawczy pacjenta. Bywa też stosowany do monitorowania zmian w czasie, na przykład przy ocenie progresji choroby lub efektów leczenia.
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 434,64 zł komplet (podręcznik + 25 arkuszy testowych); podręcznik 319,40 zł; arkusze 25 szt. 115,24 zł (ceny netto wg strony); cennik od 1.07.2026
- Zgoda autora / licencja
- prawa do polskiego wydania: Pracownia Testów Psychologicznych PTP; kategoria C – wyłącznie dla psychologów
- Arkusz polski
- Arkusz chroniony prawem autorskim, dostępny wyłącznie u wydawcy – strona wydawcyNie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- CVLT to zadanie wykonaniowe, a nie kwestionariusz. Badający czyta na głos główną listę słów, powtarzaną pięć razy w stałej kolejności, i po każdym czytaniu prosi o odtworzenie jak największej liczby słów. Słowa listy należą do kilku kategorii znaczeniowych, co umożliwia ocenę grupowania semantycznego, choć samych słów ani kategorii nie ujawniamy. Po pięciu próbach wprowadza się krótką listę zakłócającą, następnie sprawdza odtwarzanie po krótkim i długim odroczeniu (około 20 minut), w wersji swobodnej i z podpowiedzią kategorii, a na końcu przeprowadza próbę rozpoznawania wśród listy dystraktorów. Konkretnych słów, ich kolejności ani układu kategorii nie podajemy: są to chronione materiały testu kategorii C, a ich ujawnienie unieważniłoby przyszłe badania. Ocenie ilościowej poddaje się wiele wskaźników wykonania.
- Skala odpowiedzi
- Nie ma skali samoopisowej. Odpowiedziami badanego są ustne odtworzenia słów po każdym czytaniu oraz decyzje w próbie rozpoznawania. Badający zapisuje odpowiedzi i na tej podstawie oblicza wskaźniki: liczbę poprawnie odtworzonych słów, błędy, miary grupowania i rozpoznawania. Interpretuje się profil wielu wskaźników, a nie pojedynczy wynik sumaryczny.
- Normy i interpretacja
- CVLT ma polskie normy ogólnopolskie dla osób w wieku od 16 do 79 lat, odrębne dla płci i grup wieku. Wyniki poszczególnych wskaźników przelicza się na wartości znormalizowane i odnosi do właściwej grupy odniesienia. Pełne tabele norm oraz klucze znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku Pracowni Testów Psychologicznych PTP i nie są tu reprodukowane. Interpretacja polega na analizie całego profilu wskaźników pod kątem tego, które procesy pamięciowe są zachowane, a które osłabione, i nie sprowadza się do jednego progu klinicznego.
Budowa
- Format odpowiedzi
- zadanie wykonaniowe: odtwarzanie ustne list słów czytanych przez badającego oraz próba rozpoznawania
- Wersje
- papier-ołówek
Obliczanie wyników
Szczegóły obliczania wyniku dostępne tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Jak policzyć wynik
Instrukcja obliczania wyniku dostępna tylko przez ICD Diagnostica
- •Instrukcje obliczania wyników krok po kroku
- •Pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do podskal
- •Kalkulatory z interpretacją wyników
- •Wskazówki do metodologii i opisu wyników
- •Podskale, normy i przebieg badania narzędzi diagnostycznych
Dostęp do funkcji Clinical uzyskasz w planie Clinical na icd-diagnostica.com.
Normy
- Typ norm
- normy ogólnopolskie dla wieku 16-79 lat
- Interpretacja
- Wyniki 21 wskaźników odnosi się do norm dla płci i wieku (próba ogólnopolska).
- Próba normalizacyjna
- próba ogólnopolska, osoby 16-79 lat (polska normalizacja PTP, Łojek i Stańczak, 2010)
Psychometria
- Stabilność (test-retest)
- Wg strony wydawcy (opisowo): w polskiej normalizacji badano zgodność wewnętrzną i stabilność bezwzględną; liczbowych współczynników PTP nie publikuje online.
- Trafność
- Wg strony wydawcy (opisowo): korelacje z miarami funkcji poznawczych; trafność diagnostyczna potwierdzona porównaniami międzygrupowymi.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy badanie miałby prowadzić samodzielnie student lub osoba bez uprawnień psychologa – kategoria C wymaga psychologa, student tylko pod nadzorem promotora-psychologa
- •U osób z afazją lub poważnymi zaburzeniami rozumienia i produkcji mowy, które uniemożliwiają rzetelne odtwarzanie werbalne
- •U osób słabo znających język polski, bo materiał werbalny jest związany kulturowo i językowo
- •U dzieci poniżej 16. roku życia, dla których polskie normy nie obejmują tej grupy
- •Gdy potrzebna jest szybka orientacyjna przesiewowa ocena pamięci – rozbudowana procedura i długie obliczanie są wtedy nieopłacalne
Co pokazują badania
Polska normalizacja i profil wskaźników
Polską normalizację CVLT opracowali Emilia Łojek i Joanna Stańczak (2010), udostępniając normy ogólnopolskie dla osób w wieku 16-79 lat. Ilościowej ocenie poddaje się wiele wskaźników wykonania (w opisie wydawcy 21), co pozwala budować profil obejmujący uczenie się, odtwarzanie odroczone, rozpoznawanie, strategie oraz błędy, zamiast jednego wyniku sumarycznego.
źródłoZastosowanie w diagnozie neuropsychologicznej
Według wydawcy trafność polskiej wersji potwierdzono korelacjami z miarami funkcji poznawczych oraz porównaniami między grupami klinicznymi z uszkodzeniami mózgu o różnej lokalizacji. Test wykorzystuje się w diagnozie zaburzeń pamięci werbalnej, między innymi w otępieniach, po uszkodzeniach mózgu i w chorobach neurologicznych.
źródłoMiejsce wśród testów uczenia się listy słów
CVLT należy do rodziny testów uczenia się listy słów, cenionych za czułość na deficyty pamięci epizodycznej. W polskim piśmiennictwie neuropsychologicznym rozwijane są także krótsze narzędzia z tej rodziny (na przykład Test Uczenia się Językowego Hopkinsa z polskimi normami dla seniorów), stosowane, gdy pełna procedura CVLT jest zbyt długa.
źródłoPodobne narzędzia
BVRT (Test Pamięci Wzrokowej Bentona)
Mierzy pamięć wzrokową na materiale niewerbalnym (odwzorowywanie figur), a nie pamięć werbalną. Naturalne uzupełnienie CVLT, gdy potrzebny jest profil pamięci w obu modalnościach.
HVLT (Test Uczenia się Językowego Hopkinsa)
Krótszy test uczenia się listy słów o zbliżonej logice, wygodny przesiewowo i w badaniach seniorów, ale dostarcza uboższego profilu wskaźników niż CVLT.
RAVLT (Test Uczenia się Słuchowo-Werbalnego Reya)
Także oparty na wielokrotnym uczeniu się listy słów, lecz bez podziału słów na kategorie semantyczne, przez co słabiej ocenia strategie grupowania niż CVLT.
Bibliografia
- Delis, D. C., Kramer, J. H., Kaplan, E., Ober, B. A. (1987). California Verbal Learning Test. San Antonio: The Psychological Corporation.
- Łojek, E., Stańczak, J. (2010). Podręcznik do Kalifornijskiego Testu Uczenia się Językowego CVLT Deana C. Delisa, Joela H. Kramera, Edith Kaplan i Beth A. Ober. Polska normalizacja. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców.