Kwestionariusz Ról Rodzinnych
Role psychologiczne pełnione w rodzinie pochodzenia (utrwalone mechanizmy adaptacyjne), wywodzące się z koncepcji ról w rodzinach alkoholowych: Żelazne Dziecko, Bohater, Maskotka, Niewidzialne (Zagubione) Dziecko, Kozioł Ofiarny
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Margasiński (2018)
- Grupa docelowa
- młodzi dorośli 17-35 lat, ze wszystkich typów rodzin (narzędzie retrospektywne, samoopisowe)
- Czas badania
- ok. 15 minut
- Procedura
- samoopis; badanie indywidualne lub grupowe
Co bada ten test
Kwestionariusz Ról Rodzinnych KRR mierzy psychologiczne role, jakie człowiek pełnił w rodzinie pochodzenia, rozumiane jako utrwalone mechanizmy adaptacyjne. Punktem wyjścia jest obserwacja z terapii rodzin, że w rodzinie zaburzonej, klasycznie w rodzinie z problemem alkoholowym, dzieci przyjmują powtarzalne role pomagające im radzić sobie z napięciem i nieprzewidywalnością domu. Rola raz przyjęta w dzieciństwie utrwala się i bywa odgrywana także w dorosłości, w kolejnych relacjach, dlatego narzędzie ma charakter retrospektywny: dorosły odnosi się do tego, jak funkcjonował w rodzinie, w której dorastał.
Koncepcja wywodzi się z nurtu pracy z Dorosłymi Dziećmi Alkoholików i z klasycznych opisów ról rodzinnych (m.in. Wegscheider-Cruse i Black). Andrzej Margasiński wyodrębnił pięć ról: Bohatera, Maskotkę, Zagubione (Niewidzialne) Dziecko, Kozła Ofiarnego oraz Żelazne Dziecko. Cztery pierwsze to znane z literatury role przyjmowane w rodzinach dysfunkcyjnych, każda z innym sposobem radzenia sobie z chaosem: przez sukces i odpowiedzialność, przez rozładowywanie napięcia humorem, przez wycofanie i niewidzialność albo przez bunt i zachowania problemowe. Piąta rola, Żelazne Dziecko, jest w tym zestawieniu wyjątkowa, bo opisuje funkcjonowanie zdrowe: osobę o pozytywnej samoocenie, wewnątrzsterowną, niezależną, mającą dobre, ciepłe relacje z otoczeniem, co czyni ją skalą kontrastową wobec ról dysfunkcyjnych.
Ważną cechą narzędzia jest to, że nie jest przeznaczone wyłącznie dla osób z rodzin alkoholowych. Autor stworzył je i normalizował na próbie obejmującej zarówno osoby z rodzin z problemem alkoholowym, jak i z grup kontrolnych, zakładając, że opisane role przyjmowane są w rodzinach różnego typu, a nasilenie każdej z nich można sensownie mierzyć u każdego dorosłego. Wynik nie jest kategorią diagnostyczną, lecz profilem pięciu ról, pokazującym, które wzorce adaptacyjne były u danej osoby najsilniej rozwinięte.
Typowe zastosowanie
Narzędzie stosowane w badaniach nad Dorosłymi Dziećmi Alkoholików, nad wpływem rodziny pochodzenia na funkcjonowanie w dorosłości oraz nad mechanizmami adaptacyjnymi wyniesionymi z dzieciństwa. Autor wskazuje, że wysoka rzetelność skal kwalifikuje je zarówno do badań grupowych, jak i do diagnozy indywidualnej w praktyce terapeutycznej, gdzie profil ról bywa punktem wyjścia do rozmowy o wzorcach powtarzanych w bliskich relacjach. Chętnie wykorzystywane w pracach magisterskich z psychologii rodziny i psychologii klinicznej.
Wymiary i podskale
Bohater10 pozycjizakres 10–50
Zwykle najstarsze dziecko, które uczy się poprawiać klimat rodzinny przez dobre zachowanie i osiągnięcia. Sumiennie wykonuje zadania i przejmuje odpowiedzialność, ale nie czerpie z tego radości; często bierze na siebie nadmiar obowiązków i bywa podatne na pracoholizm oraz perfekcjonizm. Wysoki wynik opisuje osobę, która budowała poczucie wartości na byciu podporą rodziny.
Maskotka10 pozycjizakres 10–50
Zazwyczaj najmłodsze dziecko, które odkrywa, że humor rozładowuje napięcie w rodzinie. Za maską wesołka kryją się jednak strach i niepewność, a żart służy odzyskaniu kontroli nad trudną sytuacją. Wysoki wynik opisuje osobę rozbrajającą napięcie dowcipem i unikającą powagi.
Zagubione (Niewidzialne) Dziecko10 pozycjizakres 10–50
Często trzecie lub czwarte dziecko, które uczy się samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby i usuwać się na bok, na przykład zamykając się we własnym pokoju. Wycofane, nieśmiałe, z poczuciem samotności i obniżoną samooceną. Wysoki wynik opisuje osobę, która radziła sobie przez stawanie się niewidzialną i niesprawianie kłopotów.
Kozioł Ofiarny10 pozycjizakres 10–50
Rola często wyrastająca z rywalizacji z Bohaterem. Dziecko doświadcza frustracji i gniewu, a swoim buntem oraz zachowaniami problemowymi odwraca uwagę rodziny od głównego problemu. Z czasem podejmuje działania coraz bardziej ryzykowne i bywa najbardziej narażone na sięganie po substancje odurzające. Wysoki wynik opisuje osobę, która radziła sobie przez bunt i przyjmowanie roli winnego.
Żelazne Dziecko10 pozycjizakres 10–50
Skala kontrastowa wobec ról dysfunkcyjnych. Opisuje osoby o pozytywnej samoocenie, wewnątrzsterowne i niezależne, mające ciepłe, dobre relacje z otoczeniem i otrzymujące wsparcie od rodziców, bez wyraźnych dysfunkcji psychicznych. Wysoki wynik wskazuje na zdrowy, odporny wzorzec funkcjonowania mimo trudności w rodzinie pochodzenia.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Pięćdziesiąt stwierdzeń samoopisowych, po dziesięć na każdą z pięciu ról. Stwierdzenia dotyczą sposobów zachowania, przeżyć i relacji w rodzinie pochodzenia, a badany odnosi je retrospektywnie do okresu dorastania. Pozycje poszczególnych ról są w arkuszu wymieszane. Przypisanie pozycji do skal oraz wykaz ewentualnych pozycji odwróconych znajdują się wyłącznie w podręczniku wydawcy i nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala Likerta, od 1 (zdecydowanie nie) do 5 (zdecydowanie tak). Badany ocenia, na ile każde stwierdzenie odnosi się do jego funkcjonowania w rodzinie, w której dorastał. Wypełnienie zajmuje około 15 minut; badanie jest samoopisowe i można je prowadzić indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe każdej z pięciu skal (zakres 10-50) przelicza się na steny, opracowane osobno dla kobiet i mężczyzn. Autor zaznacza, że są to normy tymczasowe. Powstały na próbie z badań walidacyjnych z lat 2013-2016, liczącej 588 osób (276 kobiet i 312 mężczyzn), w tym 321 osób z rodzin z problemem alkoholowym i 267 z grup kontrolnych. Pełne tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku i nie są tu reprodukowane. KRR nie ma punktów odcięcia i nie stawia diagnozy; interpretuje się profil pięciu ról, a nie pojedynczy wynik.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Psychometryczna operacjonalizacja znanej z terapii koncepcji ról w rodzinach dysfunkcyjnych, dotąd opisywanej głównie jakościowo
- •Wysoka zgodność wewnętrzna wszystkich skal (alfa Cronbacha 0,84-0,93), kwalifikująca narzędzie także do diagnozy indywidualnej
- •Normalizacja na próbie obejmującej zarówno osoby z rodzin alkoholowych, jak i z grup kontrolnych, a nie wyłącznie na grupie klinicznej
- •Skala Żelazne Dziecko wnosi biegun zdrowego, odpornego funkcjonowania i pozwala uchwycić zasoby, a nie tylko deficyty
Ograniczenia
- •Normy stenowe są jawnie oznaczone jako tymczasowe, co ogranicza pewność interpretacji indywidualnej
- •Retrospekcyjny charakter pomiaru naraża wyniki na zniekształcenia pamięci i aktualny stan emocjonalny badanego
- •Klucz, przypisanie pozycji do skal i pozycje odwrócone dostępne wyłącznie w płatnym podręczniku PTP
- •Test kategorii C, zarezerwowany dla psychologów
- •Skrót KRR jest wspólny z Kwestionariuszem Relacji Rodzinnych Plopy i Połomskiego, co bywa źródłem pomyłek przy doborze narzędzia i cytowaniu
Budowa
- Liczba pozycji
- 50
- Format odpowiedzi
- 5-stopniowa skala Likerta (1 – zdecydowanie nie, 2 – raczej nie, 3 – trudno powiedzieć, 4 – raczej tak, 5 – zdecydowanie tak)
- Wersje
- papier
Podskale
Żelazne Dziecko
- Zakres: 10–50
Bohater
- Zakres: 10–50
Maskotka
- Zakres: 10–50
Niewidzialne Dziecko
- Zakres: 10–50
Kozioł Ofiarny
- Zakres: 10–50
Obliczanie wyników
- Metoda
- Suma punktów w 5 skalach po 10 pozycji każda; wyniki surowe przeliczane na steny
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: pozycje odwrócone i przypisanie pozycji do skal (podręcznik PTP, 2018).
Jak policzyć wynik
Krok 1: policz osobno pięć skal, sumując po dziesięć pozycji każdej z ról. Wynik surowy pojedynczej skali mieści się w zakresie 10-50. Jeśli klucz przewiduje pozycje odwrócone, przekoduj je zgodnie z podręcznikiem; pełny klucz jest dostępny wyłącznie w materiałach wydawcy.
Krok 2: wyniki surowe przelicz na steny, korzystając z tabel właściwych dla płci badanego. Pamiętaj, że są to normy tymczasowe, więc interpretację indywidualną formułuj ostrożnie.
Krok 3: interpretuj profil pięciu ról, a nie pojedynczy wynik. Zwróć uwagę, że Żelazne Dziecko jest skalą o odwrotnym znaczeniu niż pozostałe: wysoki wynik na tej skali wskazuje na zdrowe funkcjonowanie, podczas gdy na skalach ról dysfunkcyjnych opisuje nasilenie danego wzorca adaptacyjnego.
Krok 4: w pracy badawczej policz i podaj alfę Cronbacha własnej próby dla każdej skali. Rzetelność raportowana przez autora jest wysoka (0,84-0,93), więc znaczące jej obniżenie w Twoich danych warto omówić.
Normy
- Typ norm
- steny (tymczasowe)
- Interpretacja
- Tymczasowe normy stenowe opracowane osobno dla kobiet i mężczyzn (practest.com.pl)
- Próba normalizacyjna
- badania walidacyjne 2013-2016: 588 osób (276 kobiet, 312 mężczyzn), w tym 321 osób z rodzin alkoholowych i 267 z grup kontrolnych (Margasiński, 2017)
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Stabilność (test-retest)
- badanie stabilności po 2 tygodniach na próbie 77 osób; wskaźniki stabilności określone jako wysokie (Margasiński, 2017); dokładne wartości w podręczniku
- Trafność
- Konfirmacyjna analiza czynnikowa potwierdziła 5-czynnikową strukturę (dopasowanie uznane za wystarczające); trafność kryterialna: różnicowanie grup z rodzin alkoholowych i kontrolnych (Margasiński, 2017)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 299,35 zł (komplet: podręcznik, kwestionariusze 25 egz., klucze); podręcznik 237,85 zł; kwestionariusze 25 egz. 37,75 zł (ceny practest.com.pl, lipiec 2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Family Roles Questionnaire (Kwestionariusz Ról Rodzinnych, KRR)
- Construct
- psychological roles played in the family of origin (entrenched adaptive mechanisms), derived from the concept of roles in alcoholic families: Iron Child, Hero, Mascot, Invisible (Lost) Child, Scapegoat
- Target group
- young adults aged 17-35 from all family types (a retrospective, self-report instrument)
- Response format
- 5-point Likert scale (1 – definitely no, 2 – rather no, 3 – hard to say, 4 – rather yes, 5 – definitely yes)
- Scoring
- sum of points on 5 scales of 10 items each (subscale range 10-50); raw scores are converted to sten scores. [TO VERIFY]: reverse-scored items and item-to-scale assignment (PTP manual, 2018)
- Norms / interpretation
- provisional sten norms developed separately for women and men (practest.com.pl)
- Normative sample
- validation studies 2013-2016: 588 individuals (276 women, 312 men), including 321 from alcoholic families and 267 controls (Margasiński, 2017)
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- approx. 15 minutes
- Notes
- Abbreviation collision resolved: this instrument (Margasiński, PTP 2018) is distinct from Plopa and Połomski's Family Relations Questionnaire (entry krr-relacje-rodzinne). Reliability: scale Cronbach's alphas 0.84-0.93 (practest.com.pl); two-week test-retest stability studied on 77 individuals, described as high. [TO VERIFY]: alphas per scale and reverse-scored items (manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym podaj pełną nazwę i skrót oraz jednoznacznie odróżnij narzędzie od Kwestionariusza Relacji Rodzinnych Plopy i Połomskiego, który ma ten sam skrót KRR. Wskaż autora i rok (Margasiński, 2018), retrospekcyjny i samoopisowy charakter, przedział wieku (17-35 lat), liczbę pozycji (50), pięć mierzonych ról oraz format skali.
W wynikach raportuj profil wszystkich pięciu skal ze średnimi i odchyleniami standardowymi oraz alfę Cronbacha własnej próby. Ponieważ w badaniach walidacyjnych różnice między osobami z rodzin alkoholowych a kontrolnych zależały od płci, analizy prowadź i opisuj osobno dla kobiet i mężczyzn lub kontroluj płeć. Przy porównaniach grup podawaj wielkość efektu, a przy korelacjach współczynnik, istotność i liczebność.
Uwzględnij dostępność i status norm. KRR jest testem kategorii C, płatnym, a normy stenowe są tymczasowe, co należy odnotować w ograniczeniach pracy. Klucz i tabele norm znajdują się wyłącznie w podręczniku, więc zaplanuj dostęp do materiałów oraz uprawnienia jeszcze przed badaniem.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Do badania osób poniżej 17 i powyżej 35 roku życia, dla których nie opracowano norm
- •Do stawiania diagnozy zespołu DDA jako jednostki: narzędzie opisuje nasilenie ról, a nie kategorię diagnostyczną
- •Gdy interesuje Cię ocena aktualnych relacji rodzinnych, a nie retrospektywnych ról z okresu dorastania (wtedy właściwe są narzędzia oceny bieżącego systemu rodziny)
- •Gdy przez kolizję skrótu chcesz w rzeczywistości użyć Kwestionariusza Relacji Rodzinnych Plopy i Połomskiego: to inne narzędzie o innym przeznaczeniu
- •Bez uprawnień do testów kategorii C oraz bez dostępu do klucza i norm z podręcznika
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Role rodzinne z dzieciństwa a funkcjonowanie w bliskich związkach w dorosłości
- Profil ról rodzinnych u osób wychowanych w rodzinach alkoholowych i niealkoholowych
- Rola Bohatera a pracoholizm i perfekcjonizm u młodych dorosłych
- Żelazne Dziecko jako wskaźnik odporności: związki z prężnością i samooceną
- Role rodzinne a style przywiązania w dorosłości
- Różnice płciowe w nasileniu ról rodzinnych mierzonych KRR
- Kozioł Ofiarny a zachowania ryzykowne i używanie substancji psychoaktywnych
- Role rodzinne a satysfakcja z życia i dobrostan psychiczny młodych dorosłych
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Różnicowanie rodzin alkoholowych i kontrolnych
W badaniu walidacyjnym profil ról różnicował osoby z rodzin alkoholowych i kontrolnych, ale zależnie od płci. U kobiet istotne różnice wystąpiły w skalach Bohater, Kozioł Ofiarny i Żelazne Dziecko, a u mężczyzn we wszystkich skalach z wyjątkiem Maskotki. Wynik potwierdza trafność kryterialną narzędzia i wskazuje na potrzebę analizowania wyników osobno dla płci.
źródłoRzetelność skal
Zgodność wewnętrzna wszystkich pięciu skal jest wysoka, a współczynniki alfa Cronbacha mieszczą się w zakresie 0,84-0,93. Poziom ten, według wydawcy, kwalifikuje narzędzie zarówno do badań grupowych, jak i do diagnozy indywidualnej.
źródłoStruktura czynnikowa i stabilność
Konfirmacyjna analiza czynnikowa potwierdziła pięcioczynnikową strukturę narzędzia, z dopasowaniem uznanym za wystarczające i przeważnie wysokimi ładunkami czynnikowymi. Stabilność wyników sprawdzono w odstępie dwóch tygodni na próbie 77 osób, uzyskując wskaźniki określone jako wysokie.
źródłoPodobne narzędzia
KRR (Kwestionariusz Relacji Rodzinnych, Plopa, Połomski)
Kolizja skrótu: to zupełnie inne narzędzie o tym samym skrócie KRR. Kwestionariusz Relacji Rodzinnych bada percepcję aktualnych relacji w rodzinie (komunikacja, spójność, autonomia-kontrola) u młodzieży 15-20 lat, a nie retrospektywne role pełnione w rodzinie pochodzenia. Przy cytowaniu i doborze narzędzia trzeba je jednoznacznie rozróżnić.
KPR-Roc (Kwestionariusz Retrospektywnej Oceny Postaw Rodziców)
Również retrospektywny i dotyczący rodziny pochodzenia, ale mierzy postawy rodzicielskie matki i ojca widziane oczami dorosłego dziecka, a nie rolę, jaką dziecko samo przyjęło w rodzinie.
SOR / FACES IV (Skala Oceny Rodziny)
Opisuje aktualny system rodzinny w wymiarach spójności i elastyczności według modelu kołowego Olsona, a nie utrwalone role z dzieciństwa. Ujmuje rodzinę jako system tu i teraz, nie perspektywę retrospektywną.
Bibliografia
- Margasiński A. (2018). Kwestionariusz Ról Rodzinnych KRR. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Margasiński A. (2017). Role psychologiczne młodych dorosłych wzrastających w rodzinach alkoholowych i niealkoholowych mierzone Kwestionariuszem Ról Rodzinnych. Alkoholizm i Narkomania, 30(1).
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/KRR
- artykuł open accesshttps://www.termedia.pl/Role-psychologiczne-mlodych-doroslych-wzrastajacych-w-rodzinach-alkoholowych-i-niealkoholowych-mierzone-Kwestionariuszem-Rol-Rodzinnych,117,30124,1,0.html
Uwagi
Kolizja skrótu KRR rozstrzygnięta: to narzędzie (Kwestionariusz Ról Rodzinnych, Margasiński, PTP 2018) jest odrębne od Kwestionariusza Relacji Rodzinnych Plopy i Połomskiego (wpis krr-relacje-rodzinne, wyd. Vizja/AEH 2010, dystrybucja także PTP pod adresem KRR_Plopa). Rzetelność: alfa Cronbacha skal w zakresie 0,84-0,93 (practest.com.pl); DO WERYFIKACJI: alfy per skala i pozycje odwrócone (podręcznik).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.