Skale Oceny Rodziny
FACES IV (Family Adaptability and Cohesion Evaluation Scales)
Funkcjonowanie rodziny wg Modelu Kołowego Olsona – spójność, elastyczność i komunikacja; 2 skale zrównoważenia, 4 skale niezrównoważenia oraz 2 skale walidacyjne (Komunikacja Rodzinna, Zadowolenie z Życia Rodzinnego)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Olson, Gorall, Tiesel (2006)
- Polska adaptacja
- Margasiński (2009)
- Grupa docelowa
- dzieci od 12. roku życia i dorośli; badanie osób indywidualnych lub całych rodzin
- Czas badania
- bez ograniczenia czasu
- Procedura
- samoopis; badanie indywidualne lub grupowe
Co bada ten test
SOR to polska adaptacja FACES IV, narzędzia opisującego funkcjonowanie rodziny jako systemu. Nie bada się tu pojedynczych osób w oderwaniu od siebie, lecz to, jak badany postrzega relacje w całej swojej rodzinie: na ile jej członkowie są ze sobą związani emocjonalnie, na ile rodzina potrafi zmieniać zasady i role, gdy zmienia się sytuacja, oraz jak wygląda porozumiewanie się między jej członkami. Wynik jednej osoby jest jej subiektywnym obrazem rodziny, dlatego szczególnie wartościowe jest przebadanie kilku członków rodziny i porównanie ich perspektyw.
Podstawą teoretyczną jest Model Kołowy (Circumplex Model) Davida H. Olsona, oparty na trzech wymiarach. Spójność to więź emocjonalna między członkami rodziny – od niezwiązania, gdzie każdy funkcjonuje osobno, przez poziomy zrównoważone, po splątanie, gdzie brakuje przestrzeni na odrębność. Elastyczność to zdolność systemu do zmiany przywództwa, ról i zasad – od sztywności, przez poziomy zrównoważone, po chaotyczność. Komunikacja jest w tym modelu wymiarem ułatwiającym: sama w sobie nie definiuje typu rodziny, ale to ona pozwala rodzinie przesuwać się w stronę równowagi.
Najważniejsze założenie modelu to hipoteza krzywoliniowa. Zdrowe funkcjonowanie nie polega na maksymalizowaniu spójności czy elastyczności, lecz na ich umiarkowanym poziomie. Zarówno za mało bliskości, jak i jej nadmiar okazują się problematyczne, podobnie jak sztywne trzymanie się zasad i całkowity brak przewidywalności. Dlatego wysokie wyniki na skalach zrównoważonych i niskie na niezrównoważonych oznaczają korzystny obraz rodziny, a nie po prostu wysokie wyniki wszędzie. FACES IV rozwiązał wcześniejszy problem starszych wersji FACES, które nie potrafiły uchwycić obu krańców tych wymiarów, wprowadzając osobne skale dla poziomów skrajnych.
Polską adaptację opracował Andrzej Margasiński (2009), a narzędzie wydaje Pracownia Testów Psychologicznych PTP w kategorii C, co oznacza dostęp wyłącznie dla psychologów. Walidację i normalizację przeprowadzono na 499 osobach ze 150 rodzin, a analiza konfirmacyjna potwierdziła strukturę czynnikową oryginału na próbie polskiej. Normy opracowano osobno dla czterech ról rodzinnych: mężów, żon, synów i córek.
Typowe zastosowanie
Podstawowe narzędzie polskiej psychologii rodziny, używane w terapii rodzin i par (diagnoza wstępna, planowanie pracy, ocena zmiany po terapii), w poradnictwie rodzinnym i wychowawczym oraz w opiniowaniu w sprawach rodzinnych. W badaniach naukowych i pracach dyplomowych stosowany do porównywania rodzin z różnymi obciążeniami (choroba przewlekła, uzależnienie, niepełnosprawność dziecka, rozwód) z rodzinami bez takich obciążeń, a także do badania związków funkcjonowania rodziny z dobrostanem, zachowaniami ryzykownymi czy osiągnięciami dzieci. Szczególnie wartościowe jest zestawianie wyników kilku członków tej samej rodziny.
Wymiary i podskale
Zrównoważona Spójność7 pozycjizakres 7–35
Umiarkowana, korzystna więź emocjonalna: bliskość i wzajemne wsparcie przy jednoczesnym poszanowaniu odrębności każdego z członków rodziny. Wysoki wynik jest wskaźnikiem pozytywnym – oznacza rodzinę, w której można liczyć na innych, nie tracąc autonomii.
Zrównoważona Elastyczność7 pozycjizakres 7–35
Zdolność rodziny do zmiany zasad, ról i sposobu podejmowania decyzji w odpowiedzi na nowe okoliczności, przy zachowaniu przewidywalnej struktury. Wysoki wynik jest wskaźnikiem pozytywnym – oznacza system, który potrafi się dostosować, nie popadając w chaos.
Niezwiązanie7 pozycjizakres 7–35
Skrajnie niska spójność: emocjonalny dystans, słabe zaangażowanie we wspólne sprawy, brak wzajemnej lojalności i oparcia. Wysoki wynik jest sygnałem niekorzystnym i wskazuje na rodzinę funkcjonującą raczej jak zbiór osobnych osób niż jako system.
Splątanie7 pozycjizakres 7–35
Skrajnie wysoka spójność: nadmierna bliskość i zależność, brak granic między członkami rodziny, presja na wspólne spędzanie czasu i podzielanie zdania. Wysoki wynik jest sygnałem niekorzystnym – wskazuje na system ograniczający autonomię jednostki.
Sztywność7 pozycjizakres 7–35
Skrajnie niska elastyczność: niezmienne role i zasady, autorytarne przywództwo, opór wobec zmian, trudność w dostosowaniu się do nowych sytuacji. Wysoki wynik jest sygnałem niekorzystnym, szczególnie istotnym w okresach przejściowych w życiu rodziny.
Chaotyczność7 pozycjizakres 7–35
Skrajnie wysoka elastyczność: brak stałych zasad, niejasne role, nieprzewidywalne i impulsywne decyzje, słabe lub zmienne przywództwo. Wysoki wynik jest sygnałem niekorzystnym – wskazuje na system pozbawiony struktury dającej poczucie bezpieczeństwa.
Komunikacja Rodzinna (skala walidacyjna)10 pozycjizakres 10–50
Jakość porozumiewania się w rodzinie: umiejętność słuchania, jasność wypowiedzi, otwartość, szacunek w rozmowie, zdolność do dzielenia się uczuciami. W modelu Olsona wymiar ułatwiający, umożliwiający przesuwanie się rodziny w stronę równowagi. Wysoki wynik jest pozytywny. Najwyższa rzetelność w polskiej wersji (alfa 0,92).
Zadowolenie z Życia Rodzinnego (skala walidacyjna)10 pozycjizakres 10–50
Ogólna satysfakcja badanego z tego, jak funkcjonuje jego rodzina – z bliskości, sposobu rozwiązywania problemów, podziału obowiązków i spędzania czasu. Służy jako kryterium odniesienia dla pozostałych skal. Wysoki wynik jest pozytywny. W polskiej wersji alfa 0,93.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Sześćdziesiąt dwa stwierdzenia opisujące życie rodziny badanego: sposób spędzania czasu, wzajemne wsparcie, granice między członkami rodziny, podejmowanie decyzji, stałość lub zmienność zasad i ról oraz sposób rozmawiania o trudnych sprawach. Pierwsze 42 pozycje tworzą sześć skal zasadniczych, przy czym stwierdzenia przypisane do kolejnych skal występują naprzemiennie (kolejno co szósta pozycja należy do tej samej skali). Pozostałe 20 pozycji to dwie skale walidacyjne po 10 stwierdzeń: komunikacji i zadowolenia. Badany odnosi każde stwierdzenie do swojej rodziny jako całości, a nie do pojedynczej relacji.
- Skala odpowiedzi
- Pięciostopniowa skala typu Likerta (1-5) opisująca stopień zgody ze stwierdzeniem. Wynik każdej skali to suma punktów: 7-35 dla sześciu skal zasadniczych i 10-50 dla obu skal walidacyjnych. Badanie prowadzi się bez ograniczenia czasu, indywidualnie lub grupowo; dostępna jest też wersja elektroniczna e-SOR na platformie Epsilon. Ponieważ narzędzie ma kategorię C, badanie i interpretację może prowadzić wyłącznie psycholog.
- Normy i interpretacja
- Wyniki surowe przelicza się na steny i centyle, według norm opracowanych osobno dla czterech ról: mężów, żon, synów i córek – to rozróżnienie jest istotne, bo ta sama rodzina bywa inaczej postrzegana przez rodzica i przez nastolatka. Przyjmuje się, że steny 1-3 to wyniki niskie, 4-7 przeciętne, a 8-10 wysokie. Wydawca opisuje polskie normy jako tymczasowe. Poza pojedynczymi skalami liczy się wskaźniki złożone: wskaźnik spójności, wskaźnik elastyczności i wskaźnik całkowity, będące stosunkiem wyników na skalach zrównoważonych do wyników na skalach niezrównoważonych (w polskiej wersji liczone na stenach). Wartość powyżej 1 oznacza przewagę funkcjonowania zrównoważonego, wartość poniżej 1 – przewagę wzorców skrajnych. Pełne tabele przeliczeniowe i szczegółowy sposób liczenia wskaźników znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku PTP i nie są tutaj reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Rozwiązuje kluczowy problem starszych wersji FACES: osobne skale dla obu krańców spójności i elastyczności pozwalają rzeczywiście przetestować hipotezę krzywoliniową
- •Normy opracowane osobno dla mężów, żon, synów i córek, co uwzględnia różnice perspektyw w tej samej rodzinie
- •Bardzo wysoka rzetelność skal walidacyjnych (0,92 i 0,93) i zadowalająca skal zasadniczych (0,70-0,80), potwierdzona na polskiej próbie
- •Umożliwia badanie kilku członków rodziny tym samym narzędziem i porównywanie ich obrazów systemu rodzinnego
- •Bogaty zestaw wskaźników: osiem skal plus trzy wskaźniki złożone dające syntetyczny obraz równowagi systemu
Ograniczenia
- •Kategoria C i wysoka cena kompletu ograniczają dostęp wyłącznie do psychologów; normy wydawca określa jako tymczasowe
- •Mierzy subiektywny obraz rodziny w oczach jednej osoby, nie zaś obiektywne funkcjonowanie systemu – wyniki członków tej samej rodziny bywają rozbieżne
- •Rzetelność skal niezrównoważonych, zwłaszcza Splątania (0,70), jest umiarkowana i niższa niż w wersji amerykańskiej
- •Sześćdziesiąt dwie pozycje to długie badanie jak na narzędzie do jednego obszaru, szczególnie przy badaniu całych rodzin
- •Brak danych o stabilności bezwzględnej (test-retest) polskiej wersji w otwartych źródłach
Budowa
- Liczba pozycji
- 62
- Format odpowiedzi
- 5-stopniowa skala typu Likerta (1-5)
- Wersje
- papier
- e-SOR (platforma Epsilon)
Podskale
Zrównoważona Spójność
- Pozycje: 1, 7, 13, 19, 25, 31, 37
- Zakres: 7–35
- Alfa Cronbacha: 0,80
Zrównoważona Elastyczność
- Pozycje: 2, 8, 14, 20, 26, 32, 38
- Zakres: 7–35
- Alfa Cronbacha: 0,79
Niezwiązanie
- Pozycje: 3, 9, 15, 21, 27, 33, 39
- Zakres: 7–35
- Alfa Cronbacha: 0,77
Splątanie
- Pozycje: 4, 10, 16, 22, 28, 34, 40
- Zakres: 7–35
- Alfa Cronbacha: 0,70
Sztywność
- Pozycje: 5, 11, 17, 23, 29, 35, 41
- Zakres: 7–35
- Alfa Cronbacha: 0,73
Chaotyczność
- Pozycje: 6, 12, 18, 24, 30, 36, 42
- Zakres: 7–35
- Alfa Cronbacha: 0,73
Komunikacja Rodzinna
- Pozycje: 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52
- Zakres: 10–50
- Alfa Cronbacha: 0,92
Zadowolenie z Życia Rodzinnego
- Pozycje: 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62
- Zakres: 10–50
- Alfa Cronbacha: 0,93
Obliczanie wyników
- Metoda
- Sumy w 8 skalach (6 skal po 7 pozycji, 2 skale walidacyjne po 10 pozycji); dodatkowo wskaźniki złożone: wskaźnik spójności (cohesion ratio), wskaźnik elastyczności (flexibility ratio) i wskaźnik całkowity (total ratio), liczone na wynikach stenowych
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- Interpretacja stenowa: 1-3 sten wynik niski, 4-7 przeciętny, 8-10 wysoki (Margasiński, 2015). DO WERYFIKACJI: pozycje odwrócone (artykuł walidacyjny ich nie wymienia; sposób liczenia wskaźników złożonych szczegółowo opisany w podręczniku PTP).
Jak policzyć wynik
Każdej odpowiedzi przypisuje się od 1 do 5 punktów zgodnie ze stopniem zgody ze stwierdzeniem. Punkty sumuje się w obrębie ośmiu skal według klucza: pierwsze 42 pozycje rozdzielone są naprzemiennie między sześć skal zasadniczych, po siedem stwierdzeń na skalę, więc do tej samej skali należy co szósta pozycja. Pozycje od 43 do 52 tworzą skalę Komunikacji Rodzinnej, a od 53 do 62 skalę Zadowolenia z Życia Rodzinnego. Wynik surowy mieści się w przedziale 7-35 dla skal zasadniczych i 10-50 dla skal walidacyjnych. Nie tworzy się jednego łącznego wyniku funkcjonowania rodziny przez proste zsumowanie wszystkich skal, bo cztery z nich opisują wzorce niekorzystne i miałyby wtedy przeciwny sens.
Drugi krok to przeliczenie wyników surowych na steny lub centyle. Kluczowe jest sięgnięcie po właściwą tabelę norm: polska normalizacja przewiduje osobne tabele dla mężów, żon, synów i córek, ponieważ ta sama rodzina bywa systematycznie inaczej postrzegana przez rodzica i przez dorastające dziecko. Użycie tabeli dla niewłaściwej roli jest jednym z częstszych błędów i potrafi przesunąć wynik o kilka stenów. Przyjmuje się, że steny 1-3 to wyniki niskie, 4-7 przeciętne, a 8-10 wysokie. Tabele przeliczeniowe znajdują się wyłącznie w podręczniku wydawcy i nie są tu reprodukowane.
Trzeci krok, charakterystyczny dla tego narzędzia, to obliczenie wskaźników złożonych. Wskaźnik spójności zestawia wynik skali zrównoważonej z wynikami dwóch odpowiadających jej skal skrajnych, wskaźnik elastyczności robi to samo dla drugiego wymiaru, a wskaźnik całkowity łączy oba. W polskiej wersji liczy się je na wynikach stenowych, a nie surowych, i to kolejne miejsce, w którym łatwo o pomyłkę. Interpretacja jest prosta: wartość powyżej jedności oznacza przewagę funkcjonowania zrównoważonego, wartość poniżej jedności przewagę wzorców skrajnych. Dokładne wzory podaje podręcznik.
Najważniejsza pułapka interpretacyjna to myślenie liniowe. Model zakłada zależność krzywoliniową, więc nie jest prawdą, że im wyższa spójność, tym zdrowsza rodzina. Wysoki wynik na skali Splątania oznacza nadmiar bliskości i jest sygnałem niekorzystnym, tak samo jak wysoki wynik na skali Niezwiązania oznacza jej niedobór. Korzystny obraz to wysokie wyniki na dwóch skalach zrównoważonych przy niskich na czterech skrajnych. Inne typowe błędy to uśrednianie wyników kilku członków rodziny w jeden wynik rodziny, co zaciera najbardziej wartościową informację, czyli rozbieżność perspektyw, oraz pomijanie w raporcie skal Komunikacji i Zadowolenia, które służą jako punkt odniesienia dla pozostałych.
Normy
- Typ norm
- steny i centyle
- Interpretacja
- Normy stenowe i centylowe opracowane osobno dla mężów, żon, synów i córek; steny: M=5,5, SD=2; 1-3 niski, 4-7 przeciętny, 8-10 wysoki. Practest: normy tymczasowe
- Próba normalizacyjna
- walidacja i normalizacja polska: 499 osób ze 150 rodzin (150 ojców, 150 matek, 106 córek, 93 synów); dorośli 30-60 lat, dzieci: średnia wieku córek 16,5, synów 17,9
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- Zrównoważona Spójność: 0,80
- Zrównoważona Elastyczność: 0,79
- Niezwiązanie: 0,77
- Splątanie: 0,70
- Sztywność: 0,73
- Chaotyczność: 0,73
- Komunikacja Rodzinna: 0,92
- Zadowolenie z Życia Rodzinnego: 0,93
- Trafność
- CFA potwierdziła strukturę czynnikową FACES IV na próbie polskiej (dopuszczalne dopasowanie modelu, zmiana modelu niekonieczna). Rzetelność skal zrównoważonych zbliżona do amerykańskich (USA: 0,80-0,89), niezrównoważonych nieco niższa (USA: 0,77-0,87), skale Komunikacja i Zadowolenie wyższe od amerykańskich (USA: 0,88 i 0,80)
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP
- Kategoria testu wg PTP
- C
- Cena
- 477,53 zł netto (komplet: podręcznik, arkusze pytań 25 egz., arkusze odpowiedzi 25 egz., profile wyników 25 egz.); podręcznik 282,96 zł netto; e-SOR 27,62 zł netto/jednostka badaniowa (cennik practest.com.pl 1.07-31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- FACES IV (Family Adaptability and Cohesion Evaluation Scales)
- Construct
- family functioning per Olson's Circumplex Model – cohesion, flexibility and communication; 2 balanced scales, 4 unbalanced scales and 2 validation scales (Family Communication, Family Life Satisfaction)
- Target group
- children from age 12 and adults; assessment of individuals or whole families
- Response format
- 5-point Likert-type scale (1-5)
- Scoring
- sums in 8 scales (6 scales of 7 items each: Balanced Cohesion, Balanced Flexibility, Disengaged, Enmeshed, Rigid, Chaotic; 2 validation scales of 10 items each); additionally composite indices: cohesion ratio, flexibility ratio and total ratio, computed on sten scores
- Norms / interpretation
- sten and percentile norms, developed separately for husbands, wives, sons and daughters; stens: M=5.5, SD=2; 1-3 low, 4-7 average, 8-10 high; practest describes the norms as provisional
- Normative sample
- Polish validation and normalization: 499 persons from 150 families (150 fathers, 150 mothers, 106 daughters, 93 sons); adults aged 30-60, children: mean age 16.5 (daughters) and 17.9 (sons)
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- no time limit
- Notes
- Subscale alphas 0.70-0.93 (validation scales highest: Family Communication 0.92, Family Life Satisfaction 0.93). CFA confirmed the FACES IV factor structure in the Polish sample; balanced-scale reliabilities close to the American ones, unbalanced slightly lower, Communication and Satisfaction higher. Distributed by PTP (category C); e-SOR available on the Epsilon platform. [TO VERIFY]: reverse-scored items and test-retest reliability (absent from the open-access article; check the PTP manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2009.00175.x
- Dostępność wersji EN
- komercyjny (wydawca) – FACES IV dystrybuowany odpłatnie przez Life Innovations / PREPARE-ENRICH (D. Olson); wymagany zakup licencji
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii podaj pełną nazwę narzędzia, wskazanie, że jest to polska adaptacja FACES IV Davida H. Olsona autorstwa Andrzeja Margasińskiego z 2009 roku, oraz wydawcę. Opisz podstawę teoretyczną, czyli Model Kołowy i trzy wymiary: spójność, elastyczność i komunikację, koniecznie z zaznaczeniem założenia krzywoliniowego, bo bez niego czytelnik nie zrozumie, dlaczego wysoki wynik na jednych skalach jest korzystny, a na innych nie. Wymień osiem skal wraz z liczbą pozycji, opisz pięciostopniową skalę odpowiedzi, sposób obliczania wyników surowych i wskaźników złożonych oraz to, że normy opracowano osobno dla czterech ról rodzinnych. Napisz też, z których tabel norm korzystałeś i jaką rolę pełnili badani.
W wynikach raportuj średnie i odchylenia standardowe osobno dla wszystkich analizowanych skal, alfę Cronbacha policzoną na własnej próbie dla każdej z nich oraz, jeśli je liczysz, wartości wskaźników złożonych. Podaj obok wartości rzetelności uzyskane w polskiej walidacji (od 0,70 dla Splątania do 0,93 dla Zadowolenia z Życia Rodzinnego). Jeżeli badasz kilku członków tej samej rodziny, nie traktuj ich obserwacji jako niezależnych: dane są zagnieżdżone i wymagają albo analiz uwzględniających tę strukturę, albo jawnego ograniczenia analiz do jednej osoby na rodzinę. Przy porównaniach grup podawaj wielkości efektu, a przy skalach o niższej rzetelności dopisz komentarz w ograniczeniach pracy. Warto też zaznaczyć, że wydawca opisuje polskie normy jako tymczasowe.
Uprawnienia są tu barierą trudną do obejścia. Narzędzie ma kategorię C w klasyfikacji Pracowni Testów Psychologicznych PTP, co oznacza, że kupić je, przeprowadzić badanie i interpretować wyniki może wyłącznie psycholog, czyli osoba z ukończonymi studiami magisterskimi z psychologii. Student psychologii może wykorzystać je w pracy dyplomowej jedynie pod nadzorem promotora będącego psychologiem i na jego odpowiedzialność, a student innego kierunku nie ma do niego dostępu w ogóle. Komplet testowy jest przy tym drogi, a arkusze zużywalne. W pracy odnotuj, na jakiej podstawie i pod czyim nadzorem korzystałeś z narzędzia, i nie zamieszczaj w aneksie treści pozycji ani tabel norm, bo są objęte prawami wydawcy. Jeżeli nie masz uprawnień, rozważ narzędzia z niższą kategorią dostępności lub metody dostępne w otwartych źródłach.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy nie masz uprawnień psychologa: kategoria C zamyka dostęp osobom bez ukończonych studiów psychologicznych, także studentom kierunków pokrewnych i pedagogom
- •Gdy badasz dzieci poniżej dwunastego roku życia: narzędzie przewidziane jest dla osób od 12 lat wzwyż, a młodsze dzieci nie odniosą się sensownie do stwierdzeń o zasadach i przywództwie w rodzinie
- •Gdy potrzebujesz obiektywnego opisu funkcjonowania rodziny, na przykład do opinii sądowej traktowanej jako jedyny dowód: kwestionariusz opisuje subiektywny obraz rodziny w oczach jednej osoby i wymaga uzupełnienia wywiadem oraz obserwacją
- •Gdy zależy Ci na krótkim badaniu przesiewowym: 62 pozycje mnożone przez liczbę badanych członków rodziny czynią z tego procedurę czasochłonną
- •Gdy interesuje Cię konkretna relacja, na przykład jakość komunikacji między małżonkami albo postawy jednego rodzica wobec dziecka: narzędzie opisuje rodzinę jako całość, a nie pojedynczą diadę
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Funkcjonowanie systemu rodzinnego w rodzinach z problemem alkoholowym w porównaniu z rodzinami bez takiego obciążenia
- Spójność i elastyczność rodziny a nasilenie zachowań ryzykownych u dorastających
- Rozbieżność w postrzeganiu rodziny przez rodziców i nastoletnie dzieci a jakość komunikacji rodzinnej
- Funkcjonowanie rodziny a dobrostan psychiczny i satysfakcja z życia adolescentów
- Wzorce funkcjonowania rodzinnego w rodzinach wychowujących dziecko z niepełnosprawnością
- Komunikacja rodzinna jako mediator związku między elastycznością rodziny a zadowoleniem z życia rodzinnego
- Struktura rodziny pochodzenia a zachowania prozdrowotne i strategie radzenia sobie u dorosłych
- Zmiana wzorców funkcjonowania rodziny w toku terapii rodzinnej: pomiar przed i po interwencji
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polska adaptacja i normalizacja
Walidację przeprowadzono na 499 osobach ze 150 rodzin (150 ojców, 150 matek, 106 córek, 93 synów). Analiza konfirmacyjna potwierdziła strukturę czynnikową oryginału bez konieczności modyfikacji modelu. Rzetelność skal zrównoważonych (0,80 i 0,79) była zbliżona do amerykańskiej, skal niezrównoważonych nieco niższa (0,70-0,77), a skal walidacyjnych wyższa niż w oryginale (0,92 dla komunikacji i 0,93 dla zadowolenia). Normy opracowano osobno dla czterech ról rodzinnych.
źródłoTrafność różnicowa wersji oryginalnej
W badaniu walidacyjnym Olsona sześć skal wykazało wysoką trafność zbieżną, teoretyczną i różnicową oraz wprowadzono wskaźniki złożone opisujące przewagę wzorców zrównoważonych nad skrajnymi. Trafność klasyfikacji rodzin z problemami i bez nich wahała się od około 58,5 procent dla skali Sztywności do 80,7 procent dla Zrównoważonej Spójności, a przy uwzględnieniu wszystkich sześciu skal łącznie sięgała 83 procent.
źródłoZachowanie skal niezrównoważonych u nastolatków
W hiszpańskim badaniu na próbie 1187 nastolatków w wieku 14-18 lat skale Splątania i Sztywności korelowały dodatnio z komunikacją rodzinną i zadowoleniem (około 0,43-0,46), czyli odwrotnie, niż zakłada model. Autorzy sugerują, że w okresie dorastania cechy te mogą odzwierciedlać ochronne zaangażowanie rodziców, a nie dysfunkcję. Rzetelność skal wynosiła od 0,655 dla Splątania do 0,830 dla Zrównoważonej Spójności. To ostrzeżenie przed automatycznym odczytywaniem wysokich wyników na skalach skrajnych jako patologii w badaniach młodzieży.
źródłoZastosowania w polskich badaniach nad zdrowiem
Polskie badanie 133 osób dorosłych z użyciem tej adaptacji analizowało związek między strukturą relacji w rodzinie pochodzenia a zachowaniami prozdrowotnymi w dorosłości, pokazując, że wzorce spójności i elastyczności wyniesione z domu wiążą się z późniejszym dbaniem o zdrowie. Odrębne polskie badanie z udziałem 105 dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym oraz ich rodziców wiązało spójność, elastyczność i komunikację rodzinną z rozwojem zdolności poznawczych dzieci.
źródłoPodobne narzędzia
KRR (Kwestionariusz Relacji Rodzinnych "Moja rodzina")
Opisuje rodzinę wyłącznie z perspektywy dorastającego dziecka i obejmuje dodatkowo wymiar autonomii oraz tożsamości. Nie pozwala porównywać perspektyw rodziców i dzieci tym samym narzędziem, co jest atutem SOR.
KKM (Kwestionariusz Komunikacji Małżeńskiej)
Zawęża pomiar do jednej relacji, czyli komunikacji między partnerami, i opisuje ją szczegółowo przez wsparcie, zaangażowanie i deprecjację. SOR ujmuje komunikację ogólnie, jako jedną skalę na poziomie całej rodziny.
SPR (Skala Postaw Rodzicielskich)
Dotyczy postaw pojedynczego rodzica wobec dziecka (akceptacja, wymagania, ochrona, konsekwencja, autonomia), a nie funkcjonowania systemu rodzinnego jako całości. Oba narzędzia dobrze się uzupełniają.
KRR (Kwestionariusz Ról Rodzinnych)
Opisuje utrwalone role psychologiczne przyjmowane w rodzinie pochodzenia, często stosowany w badaniach nad rodzinami z uzależnieniem. Perspektywa retrospektywna i indywidualna zamiast opisu aktualnego systemu.
FACES III (Skala Spójności i Adaptacyjności Rodziny)
Wcześniejsza wersja tego samego narzędzia, wciąż spotykana w polskich pracach. Ma tylko dwie skale liniowe, przez co nie potrafi odróżnić niedoboru od nadmiaru spójności i nie pozwala rzetelnie sprawdzić hipotezy krzywoliniowej. Jeżeli masz dostęp do SOR, wybieraj nowszą wersję.
Bibliografia
- Margasiński A. (2009). Skale Oceny Rodziny SOR. Polska adaptacja FACES IV Davida H. Olsona. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Margasiński A. (2015). The Polish Adaptation of FACES IV-SOR. Polish Journal of Applied Psychology, 13(1), 43-66.
- Olson D.H. (2011). FACES IV and the Circumplex Model: Validation study. Journal of Marital and Family Therapy, 37(1), 64-80.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/SOR
- artykuł open accesshttp://www.pjap.psychologia.uni.wroc.pl/sites/default/files/2015/13/1/3/Andrzej%20Margasin%CC%81ski-2015-13-1-3.pdf
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2009.00175.x
- innehttps://pedpsych.org/wp-content/uploads/2016/02/3_innovations.pdf
- artykuł open accesshttps://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1752-0606.2009.00175.x
- artykuł open accesshttps://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9209570/
- innehttp://www.phie.pl/pdf/phe-2013/phe-2013-2-239.pdf
Uwagi
Alfy, przypisanie pozycji do skal, próba i opis norm z artykułu walidacyjnego OA (Margasiński, 2015, PJAP 13(1), 43-66). Ceny i kategoria C z practest.com.pl. Normy na practest.com.pl opisane jako tymczasowe. DO WERYFIKACJI: pozycje odwrócone i test-retest (brak w artykule OA; sprawdzić w podręczniku PTP).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.