Skala Umiejscowienia Kontroli Zdrowia dla Dzieci
Children's Health Locus of Control Scale
Umiejscowienie kontroli zdrowia u dzieci – przekonania dziecka o tym, kto/co kontroluje jego zdrowie (kontrola wewnętrzna vs zewnętrzna)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Guy S. Parcel, Michael P. Meyer
- Polska adaptacja
- Zygfryd Juczyński
- Grupa docelowa
- dzieci
- Procedura
- samoopis
Co bada ten test
Skala mierzy umiejscowienie kontroli zdrowia u dzieci, czyli przekonania dziecka na temat tego, od kogo lub od czego zależy jego zdrowie. Podstawowe rozróżnienie przebiega między kontrolą wewnętrzną a zewnętrzną. Dziecko o przewadze kontroli wewnętrznej sądzi, że stan jego zdrowia zależy przede wszystkim od tego, co samo robi: od dbania o siebie, jedzenia, higieny czy stosowania się do zaleceń. Dziecko o przewadze kontroli zewnętrznej wiąże swoje zdrowie z czynnikami poza sobą: z działaniem dorosłych (rodziców, lekarzy), z przypadkiem, szczęściem lub losem.
Konstrukt wywodzi się z teorii umiejscowienia kontroli Juliana Rottera, przeniesionej na obszar zdrowia. Założenie jest takie, że przekonania o kontroli wyprzedzają zachowanie: jeśli człowiek uważa, że ma wpływ na własne zdrowie, chętniej podejmuje działania prozdrowotne i współpracuje w leczeniu. U dzieci pomiar tych przekonań ma szczególne znaczenie dla edukacji zdrowotnej i promocji zdrowia, ponieważ pozwala uchwycić moment, w którym kształtuje się poczucie sprawstwa wobec własnego ciała i zdrowia, a także dla pracy z dziećmi przewlekle chorymi, gdzie od przekonań o kontroli zależy zaangażowanie w leczenie.
Oryginalne narzędzie (Children's Health Locus of Control Scale) opracowali Guy S. Parcel i Michael P. Meyer, a polską wersję stosował i opisywał Zygfryd Juczyński. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć stan wiedzy o tym wpisie: polska wersja nie ma opublikowanej walidacji w otwartym dostępie (stan na lipiec 2026). Nieznane pozostają liczba pozycji, format odpowiedzi, klucz punktowania, normy oraz współczynniki rzetelności; niepotwierdzony jest także rok publikacji oryginału (w literaturze podaje się 1978) i kanał dystrybucji polskiej wersji, ponieważ skala nie figuruje wśród narzędzi wymienionych na stronie produktu zbioru NPPPZ. Przed jakimkolwiek zastosowaniem badawczym konieczne jest dotarcie do publikacji źródłowej Juczyńskiego i zweryfikowanie tych parametrów.
Typowe zastosowanie
Narzędzia mierzące umiejscowienie kontroli zdrowia u dzieci wykorzystuje się w badaniach nad edukacją zdrowotną i promocją zdrowia, nad kształtowaniem się zachowań zdrowotnych w dzieciństwie oraz nad współpracą dzieci przewlekle chorych w leczeniu. Bywają stosowane do oceny efektów programów edukacyjnych, które mają wzmacniać poczucie wpływu dziecka na własne zdrowie. W przypadku tej konkretnej skali zastosowanie badawcze wymaga jednak wcześniejszego ustalenia jej parametrów i statusu, ponieważ dostępne źródła otwarte potwierdzają jedynie istnienie i stosowanie polskiej wersji, bez danych psychometrycznych.
Wymiary i podskale
Umiejscowienie kontroli zdrowia (wewnętrzne wobec zewnętrznego)
Podstawowe rozróżnienie mierzone przez skalę: przekonanie, że o zdrowiu decydują własne działania dziecka, wobec przekonania, że decydują o nim czynniki zewnętrzne (dorośli, przypadek, los). DO WERYFIKACJI: nie zostało potwierdzone, czy polska wersja wyodrębnia osobne podskale (na wzór trójwymiarowej skali MHLC dla dorosłych), czy daje jeden wynik na kontinuum wewnętrzne-zewnętrzne.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Pozycje dotyczą przekonań dziecka o tym, co decyduje o jego zdrowiu i chorobie: o roli własnych zachowań, roli dorosłych oraz roli przypadku i szczęścia. Stwierdzenia formułuje się prostym językiem dostosowanym do możliwości poznawczych dzieci. DO WERYFIKACJI: liczba pozycji, ich dokładne brzmienie, przydział do ewentualnych podskal oraz numery pozycji odwracanych nie są znane z otwartych źródeł i wymagają ustalenia na podstawie publikacji Juczyńskiego opisującej polską wersję.
- Skala odpowiedzi
- DO WERYFIKACJI: format odpowiedzi polskiej wersji nie został potwierdzony w dostępnych źródłach otwartych. Nie ustalono ani liczby kategorii odpowiedzi, ani ich etykiet, ani czasu badania. Procedura ma charakter samoopisowy. Wszystkie te parametry należy odczytać z publikacji źródłowej przed zaplanowaniem badania.
- Normy i interpretacja
- DO WERYFIKACJI: dla polskiej wersji nie opublikowano w otwartym dostępie ani norm, ani danych o rzetelności. Nie jest znany typ norm, charakterystyka próby normalizacyjnej ani zakres wyniku. W tej sytuacji nie da się odnieść wyniku pojedynczego dziecka do grupy odniesienia, a jedyne uprawnione zastosowanie to porównania między grupami lub pomiary powtarzane w obrębie własnego badania, prowadzone na wynikach surowych. Skala nie ma i nie może mieć progu diagnostycznego: opisuje przekonania, a nie stan zdrowia czy zaburzenie.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Dotyczy konstruktu o mocnym zapleczu teoretycznym: teorii umiejscowienia kontroli Rottera przeniesionej na obszar zdrowia
- •Przekonania o kontroli zdrowia mają wartość aplikacyjną, bo wiążą się z gotowością do zachowań prozdrowotnych i współpracy w leczeniu
- •Wersja dziecięca pozwala badać kształtowanie się poczucia sprawstwa wobec zdrowia wcześniej, niż umożliwiają to narzędzia dla dorosłych
- •Istnieje dobrze udokumentowany odpowiednik dla dorosłych (MHLC w polskiej adaptacji Juczyńskiego), co daje ciągłość pomiaru i punkt odniesienia teoretycznego
Ograniczenia
- •[DO WERYFIKACJI] Brak polskiej walidacji w otwartym dostępie (stan na lipiec 2026): nieznane są liczba pozycji, format odpowiedzi, klucz, normy i współczynniki rzetelności
- •[DO WERYFIKACJI] Nieustalony kanał dystrybucji polskiej wersji: skala nie figuruje wśród narzędzi wymienionych na stronie produktu zbioru NPPPZ, więc sposób legalnego uzyskania arkusza i klucza wymaga wyjaśnienia
- •[DO WERYFIKACJI] Niepotwierdzony rok publikacji oryginału (w literaturze podaje się 1978) oraz brak potwierdzenia, czy polska wersja jest tłumaczeniem, czy adaptacją z własną normalizacją
- •Sam konstrukt umiejscowienia kontroli ma umiarkowaną moc przewidywania faktycznych zachowań zdrowotnych i nie powinien być jedynym predyktorem w modelu
- •Samoopis dzieci dotyczący pojęć abstrakcyjnych (kontrola, przypadek, los) jest wrażliwy na poziom rozumienia i na sugestię
Obliczanie wyników
- Metoda
- punktowanie według klucza z publikacji źródłowej (opracowania Juczyńskiego); klucz nie jest dostępny w otwartych źródłach
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: liczba pozycji, format, klucz – opis w publikacjach Juczyńskiego (NPPPZ)
Jak policzyć wynik
Krok 1: zanim policzysz cokolwiek, zdobądź publikację źródłową opisującą polską wersję (opracowania Juczyńskiego) i odczytaj z niej klucz. W otwartych źródłach klucz nie jest dostępny, a improwizowanie własnego sposobu punktowania czyni wyniki nieporównywalnymi z jakąkolwiek literaturą i w praktyce dyskwalifikuje pomiar.
Krok 2: zastosuj ogólną logikę skal umiejscowienia kontroli, ale wyłącznie po potwierdzeniu jej w kluczu. Zwykle w tego typu narzędziach część pozycji sformułowana jest w kierunku kontroli wewnętrznej, a część w kierunku zewnętrznej, więc przed sumowaniem odwraca się punktację jednej z grup albo, w wersjach wielowymiarowych, liczy się osobne wskaźniki dla każdego źródła kontroli i nie tworzy wyniku globalnego.
Krok 3: nie przeliczaj wyników na normy, ponieważ dla polskiej wersji nie są one opublikowane. Pracuj na wynikach surowych i interpretuj je wyłącznie porównawczo: między grupami w Twoim badaniu albo między pomiarem przed interwencją i po niej.
Krok 4: obowiązkowo policz i zaraportuj alfę Cronbacha dla własnej próby, osobno dla każdego wyodrębnionego wskaźnika. Przy narzędziu bez opublikowanej walidacji polskiej jest to jedyna informacja o rzetelności, jaką możesz podać, i recenzent będzie jej oczekiwał. Rozważ też sprawdzenie struktury czynnikowej we własnych danych.
Dostępność
- Typ
- Dostępność nieznana
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Children's Health Locus of Control Scale
- Construct
- Health locus of control in children – the child's beliefs about who/what controls their health (internal vs external control)
- Target group
- Children
- Procedure
- Self-report
- Notes
- Identification: original by Parcel and Meyer (CHLC), Polish version used by Juczynski. [TO VERIFY]: no Polish OA validation (as of 2026-07) – the only OA article found (Pielegniarstwo XXI wieku 2014, no. 1(46), Kozka et al.) merely confirms the existence and use of Juczynski's Polish adaptation, without psychometric data; questionnaire sheet in the article appendix: NO. Also [TO VERIFY]: year of the Parcel and Meyer reference (1978 per the literature – confirm), inclusion in the NPPPZ manual – the scale does NOT appear on the list of 17 instruments on the NPPPZ product page (checked 2026-07), so the distribution channel of the Polish version remains to be established; number of items, norms and alpha unknown.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy. Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W rozdziale metodologicznym opisz: nazwę polską i oryginalną, autorów oryginału (Parcel i Meyer) oraz autora polskiej wersji (Juczyński), mierzony konstrukt i jego zakotwiczenie w teorii Rottera. Podaj dokładnie, z jakiej publikacji zaczerpnąłeś wersję narzędzia i jej klucz. Napisz wprost, że polska wersja nie ma opublikowanej w otwartym dostępie walidacji ani norm - ukrywanie tej luki jest poważnym błędem, a jej uczciwe opisanie jest standardem.
W wynikach raportuj średnią, odchylenie standardowe oraz alfę Cronbacha uzyskaną we własnej próbie dla każdego wskaźnika. Ponieważ nie ma norm, wszystkie wnioski formułuj w kategoriach porównań wewnątrz badania (różnice między grupami, zmiana w czasie), a nie w kategoriach wyniku wysokiego czy niskiego w populacji. Przy porównaniach grup podaj wielkość efektu.
Zanim zaplanujesz badanie, wyjaśnij stronę formalną: ustal kanał legalnego uzyskania arkusza i klucza oraz ewentualną konieczność zgody autora polskiej wersji lub wydawcy, bo skala nie figuruje wśród narzędzi zbioru NPPPZ. Badanie dzieci wymaga ponadto zgody rodziców lub opiekunów prawnych, zgody placówki i opinii komisji etycznej. Jeżeli weryfikacja parametrów okaże się niemożliwa, rozważ narzędzie lepiej udokumentowane i dostosuj do niego pytanie badawcze.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy potrzebujesz narzędzia z opublikowaną polską walidacją, normami i znanymi współczynnikami rzetelności
- •Gdy nie masz dostępu do publikacji źródłowej z opisem polskiej wersji i jej kluczem: bez klucza pomiaru nie da się poprawnie policzyć
- •U osób dorosłych: dla nich właściwym narzędziem jest wielowymiarowa skala MHLC
- •Do wnioskowania o stanie zdrowia lub do diagnozy: skala opisuje wyłącznie przekonania dziecka
- •Jako jedynego predyktora zachowań zdrowotnych, bo umiejscowienie kontroli wyjaśnia je tylko w części
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Umiejscowienie kontroli zdrowia a zachowania prozdrowotne dzieci w wieku szkolnym
- Zmiana przekonań o kontroli zdrowia po programie edukacji zdrowotnej w szkole
- Umiejscowienie kontroli zdrowia u dzieci przewlekle chorych a ich współpraca w leczeniu
- Przekonania rodziców o kontroli zdrowia a przekonania ich dzieci
- Umiejscowienie kontroli zdrowia a poczucie własnej skuteczności u dzieci
- Różnice wieku i płci w przekonaniach dzieci o kontroli nad własnym zdrowiem
- Kontrola zdrowia a nawyki żywieniowe i aktywność fizyczna uczniów
- Porównanie przekonań o kontroli zdrowia u dzieci i u ich starszego rodzeństwa (z użyciem MHLC dla starszych)
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Identyfikacja narzędzia i jego polskiej wersji
Oryginałem jest Children's Health Locus of Control Scale opracowana przez Parcela i Meyera, a polską wersję stosował i opisywał Juczyński w ramach prac nad narzędziami pomiaru w psychologii zdrowia. Konstrukt osadzony jest w teorii umiejscowienia kontroli przeniesionej na obszar zdrowia.
źródłoStosowanie polskiej wersji w badaniach
Jedyny odnaleziony artykuł w otwartym dostępie (Pielęgniarstwo XXI wieku, 2014, Kózka i wsp.) potwierdza istnienie i stosowanie polskiej adaptacji Juczyńskiego, nie podaje jednak żadnych danych psychometrycznych ani nie zamieszcza arkusza w aneksie.
źródłoLuka walidacyjna
DO WERYFIKACJI Według stanu na lipiec 2026 nie odnaleziono polskiej publikacji walidacyjnej w otwartym dostępie. Nieznane pozostają liczba pozycji, format odpowiedzi, klucz, normy i rzetelność, a także kanał dystrybucji polskiej wersji, ponieważ skala nie figuruje wśród narzędzi wymienionych na stronie produktu zbioru NPPPZ.
źródłoPodobne narzędzia
MHLC (Wielowymiarowa Skala Umiejscowienia Kontroli Zdrowia)
Odpowiednik dla osób dorosłych, rozdzielający kontrolę wewnętrzną, wpływ innych i przypadek jako trzy osobne wymiary; ma polską adaptację i udokumentowane właściwości psychometryczne.
BPCQ (Kwestionariusz Przekonań o Kontroli Bólu)
Ten sam typ konstruktu (przekonania o kontroli), ale odniesiony do bólu, a nie do zdrowia w ogóle; przeznaczony dla osób dorosłych.
IZZ (Inwentarz Zachowań Zdrowotnych)
Mierzy faktycznie deklarowane zachowania zdrowotne, a nie przekonania o kontroli nad zdrowiem; naturalne uzupełnienie w badaniu nad związkiem przekonań z zachowaniem.
Bibliografia
- Parcel, G. S., Meyer, M. P. (1978). Development of an instrument to measure children's health locus of control. Health Education Monographs.
- Juczyński, Z. Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia (opis polskiej wersji HLC).
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- repozytoriumhttps://repozytorium.ukw.edu.pl/bitstream/handle/item/6772/Kwestionariusze%20w%20psychosomatyce%20i%20psychologii%20zdrowia.pdf?sequence=1&isAllowed=y
- artykuł open accesshttps://czasopisma.umlub.pl/piel21w/article/download/2079/2545
Uwagi
Identyfikacja: oryginał Parcel i Meyer (CHLC), polska wersja stosowana przez Juczyńskiego. DO WERYFIKACJI: brak polskiej walidacji OA (stan 2026-07) – jedyny znaleziony artykuł OA (Pielęgniarstwo XXI wieku 2014, nr 1(46), Kózka i in.) potwierdza wyłącznie istnienie i stosowanie polskiej adaptacji Juczyńskiego, bez danych psychometrycznych; arkusz w aneksie artykułu: NIE. Ponadto DO WERYFIKACJI: rok bibliografii Parcel i Meyer (1978 wg literatury – potwierdzić), przynależność do podręcznika NPPPZ – skala NIE figuruje na liście 17 narzędzi na stronie produktu NPPPZ w practest (sprawdzono 2026-07), więc kanał dystrybucji polskiej wersji do ustalenia; liczba pozycji, normy, alfa nieznane.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.