Kwestionariusz Przekonań na Temat Kontroli Bólu
Beliefs about Pain Control Questionnaire
Siła indywidualnych przekonań o kontrolowaniu bólu: osobiście, przez wpływ lekarzy lub przez przypadkowe zdarzenia
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Suzanne Skevington
- Polska adaptacja
- Zygfryd Juczyński (2001)
- Grupa docelowa
- osoby dorosłe chore, uskarżające się na ból (ambulatoryjnie i stacjonarnie); także osoby aktualnie bez dolegliwości bólowych
- Czas badania
- ok. 10 min (wg wydawcy)
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Kwestionariusz Przekonań na Temat Kontroli Bólu (BPCQ) mierzy siłę przekonań o tym, od kogo lub od czego zależy kontrolowanie bólu. Nie ocenia natężenia bólu ani sposobu radzenia sobie z nim, lecz przekonania badanego na temat tego, co decyduje o poziomie odczuwanych dolegliwości. Narzędzie wywodzi się z koncepcji umiejscowienia kontroli (locus of control) zawężonej do obszaru bólu: przekonania mogą lokować kontrolę wewnątrz osoby, po stronie profesjonalistów medycznych albo w sferze przypadku.
Model obejmuje trzy niezależne przekonania. Czynniki wewnętrzne to przekonanie, że to sam badany, przez własne zachowanie i aktywność, wpływa na poziom bólu. Wpływ lekarzy, nazywany też siłą innych, to przekonanie, że kontrola nad bólem leży w rękach lekarzy i personelu medycznego. Przypadkowe zdarzenia to przekonanie, że ból jest kwestią przypadku, losu i okoliczności, na które nie ma się wpływu. Te trzy przekonania nie wykluczają się wzajemnie – badany może w różnym stopniu podzielać każde z nich, a ich układ tworzy indywidualny profil.
Znaczenie tych przekonań wynika z tego, że wpływają one na sposób funkcjonowania osoby z bólem. Silne przekonanie o wewnętrznej kontroli sprzyja aktywnemu radzeniu sobie i zaangażowaniu w leczenie, przekonanie o dominującej roli lekarzy wiąże się z biernym oczekiwaniem na pomoc z zewnątrz, a przekonanie o przypadkowości bólu bywa łączone z bezradnością i gorszym przystosowaniem do bólu przewlekłego. Dlatego BPCQ bywa używany w psychologii zdrowia i psychologii bólu jako uzupełnienie oceny natężenia bólu i strategii radzenia sobie.
Autorką oryginału jest Suzanne Skevington, a polską adaptację przygotował Zygfryd Juczyński w ramach zestawu Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Narzędzie jest krótkie (13 stwierdzeń) i przeznaczone dla dorosłych osób odczuwających ból, ale można je stosować także u osób aktualnie bez dolegliwości bólowych, badając ich ogólne przekonania na temat kontroli bólu.
Typowe zastosowanie
Narzędzie stosowane w psychologii zdrowia, psychologii bólu i badaniach nad przewlekłymi chorobami somatycznymi. Typowe zastosowania to opis przekonań pacjentów z bólem przewlekłym, badanie związku przekonań o kontroli bólu ze strategiami radzenia sobie, z akceptacją choroby, z przystosowaniem do leczenia i z jakością życia. W pracach dyplomowych bywa łączony z kwestionariuszami radzenia sobie z bólem oraz skalami akceptacji choroby, aby pokazać, jak przekonania przekładają się na sposób funkcjonowania w chorobie.
Wymiary i podskale
Czynniki wewnętrzne
Przekonanie, że to sam badany wpływa na poziom odczuwanego bólu poprzez własne zachowanie, aktywność i sposób postępowania. Wysoki wynik oznacza wewnętrzne umiejscowienie kontroli bólu, wiązane z bardziej aktywnym radzeniem sobie. Rzetelność tej podskali jest dobra (alfa 0,82).
Wpływ lekarzy (siła innych)
Przekonanie, że kontrola nad bólem należy do lekarzy i personelu medycznego. Wysoki wynik oznacza lokowanie kontroli po stronie profesjonalistów i skłonność do polegania na pomocy z zewnątrz. Najwyższa rzetelność wśród trzech podskal (alfa 0,85).
Przypadkowe zdarzenia
Przekonanie, że ból jest kwestią przypadku, losu i okoliczności niezależnych od badanego. Wysoki wynik bywa wiązany z poczuciem bezradności i gorszym przystosowaniem do bólu przewlekłego. Podskala o najniższej rzetelności (alfa 0,58), której wyniki należy interpretować ostrożnie.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Trzynaście stwierdzeń opisujących przekonania na temat tego, co decyduje o kontrolowaniu bólu. Pozycje rozłożone są na trzy czynniki: przekonanie o wewnętrznej kontroli, o kontroli sprawowanej przez lekarzy oraz o roli przypadku. Dokładne przypisanie pozycji do czynników i ich liczba znajdują się w płatnym podręczniku NPPPZ i nie są tutaj reprodukowane. Nie ma wyniku ogólnego – każdy z trzech czynników liczy się i interpretuje osobno.
- Skala odpowiedzi
- Sześciostopniowa skala zgody: od 1 (nie, zupełnie się nie zgadzam) do 6 (tak, całkowicie się zgadzam). Badany zaznacza, w jakim stopniu zgadza się z każdym stwierdzeniem. Badanie trwa około 10 minut, można je prowadzić indywidualnie lub grupowo, bez ograniczenia czasu.
- Normy i interpretacja
- BPCQ nie ma norm w postaci stenów ani punktów odcięcia. Wyniki trzech czynników odnosi się do średnich uzyskanych w sześciu grupach klinicznych opisanych w podręczniku: stwardnienie rozsiane, ból przewlekły, bóle kręgosłupa, migrena, choroba nowotworowa i zmiany zwyrodnieniowe. Interpretuje się profil trzech przekonań łącznie, a nie pojedynczy wynik, porównując go z odpowiednią grupą odniesienia. Tabele średnich grup klinicznych znajdują się w płatnym podręczniku NPPPZ i nie są tutaj reprodukowane. Ze względu na niską rzetelność czynnika przypadkowych zdarzeń jego wyniki traktuje się z rezerwą.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Krótki (13 stwierdzeń) i szybki w administracji, łatwy do włączenia do baterii narzędzi psychologii zdrowia
- •Dobra rzetelność dwóch kluczowych czynników: wpływ lekarzy (alfa 0,85) i czynniki wewnętrzne (alfa 0,82)
- •Pozwala opisać przekonania o kontroli bólu w trzech niezależnych wymiarach zamiast jednego wskaźnika
- •Osadzony w dobrze ugruntowanej teorii umiejscowienia kontroli, z możliwością porównania do sześciu grup klinicznych
Ograniczenia
- •Niska rzetelność czynnika przypadkowych zdarzeń (alfa 0,58) – wyniki tej podskali wymagają ostrożnej interpretacji
- •Brak norm w postaci stenów lub punktów odcięcia; interpretacja opiera się wyłącznie na porównaniu ze średnimi grup klinicznych z podręcznika
- •Narzędzie i arkusze są płatne (kategoria A, część zbioru NPPPZ), a dokładne przypisanie pozycji do czynników znajduje się tylko w podręczniku
- •Mierzy przekonania, a nie natężenie bólu ani rzeczywiste zachowania – wymaga uzupełnienia innymi metodami
- •Rok publikacji oryginału i dane o stabilności bezwzględnej (test-retest) nie są w pełni potwierdzone w dostępnych źródłach
Budowa
- Liczba pozycji
- 13
- Format odpowiedzi
- 1-6 (1 = nie, zupełnie się nie zgadzam, 6 = tak, całkowicie się zgadzam)
Podskale
Czynniki wewnętrzne
- Alfa Cronbacha: 0,82
Wpływ lekarzy (siła innych)
- Alfa Cronbacha: 0,85
Przypadkowe zdarzenia
- Alfa Cronbacha: 0,58
Obliczanie wyników
- Metoda
- suma punktów oddzielnie w trzech czynnikach
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
- Uwagi
- DO WERYFIKACJI: numery i liczba pozycji poszczególnych czynników oraz zakresy punktowe (płatny podręcznik NPPPZ).
Jak policzyć wynik
Krok 1: przypisz każdą pozycję do jednego z trzech czynników zgodnie z kluczem z podręcznika (czynniki wewnętrzne, wpływ lekarzy, przypadkowe zdarzenia). Klucz jest dostępny wyłącznie w płatnym podręczniku NPPPZ.
Krok 2: zsumuj punkty osobno w każdym z trzech czynników. Odpowiedzi punktowane są od 1 do 6, więc wynik każdego czynnika zależy od liczby przypisanych mu pozycji. Nie oblicza się wyniku ogólnego – trzy przekonania pozostają rozłączne.
Krok 3: odnieś każdy z trzech wyników do średnich odpowiedniej grupy klinicznej z podręcznika. Interpretuj profil trzech przekonań łącznie: to układ przekonań, a nie pojedynczy wynik, mówi o nastawieniu badanego do kontroli bólu.
Krok 4: w pracy badawczej policz alfę Cronbacha dla każdego czynnika na własnej próbie i pamiętaj, że czynnik przypadkowych zdarzeń może osiągać niższą rzetelność. Nie interpretuj pojedynczej podskali w oderwaniu od dwóch pozostałych.
Normy
- Typ norm
- brak norm; średnie grup klinicznych
- Interpretacja
- wyniki porównuje się ze średnimi sześciu grup klinicznych: SM, ból przewlekły, bóle kręgosłupa, migrena, choroba nowotworowa, zmiany zwyrodnieniowe (wg wydawcy)
- Próba normalizacyjna
- sześć grup klinicznych opisanych w podręczniku NPPPZ
Psychometria
- Alfa Cronbacha
- cała skala: 0,75
- Wpływ lekarzy: 0,85
- Czynniki wewnętrzne: 0,82
- Przypadkowe zdarzenia: 0,58
Dostępność
- Typ
- Płatny
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP (część NPPPZ)
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- 321,66 zł brutto (podręcznik NPPPZ); arkusze testowe 19,75 zł brutto/25 egz.
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Beliefs about Pain Control Questionnaire
- Construct
- strength of individual beliefs about pain control: personally, through doctors' influence, or through chance events
- Target group
- ill adults complaining of pain (outpatient and inpatient); also individuals currently without pain complaints
- Response format
- 1-6 (1 = no, I completely disagree, 6 = yes, I completely agree)
- Scoring
- sum of points computed separately within the three factors
- Norms / interpretation
- no norms; means of clinical groups. Scores are compared with the means of six clinical groups: multiple sclerosis, chronic pain, back pain, migraine, cancer, degenerative changes (per the publisher)
- Normative sample
- six clinical groups described in the NPPPZ manual
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- approx. 10 min (per the publisher)
- Notes
- 13 statements, 3 factors, alpha 0.75 for the full scale (0.85 doctors' influence, 0.82 internal factors, 0.58 chance events); the low alpha of the Chance Events factor (0.58) calls for cautious interpretation. The publisher does not offer the BPCQ record form free of charge (forms are paid). [TO VERIFY]: publication year of the original (1990 per the bibliography, not confirmed in the retrieved source), test-retest reliability, item numbers and counts per factor and score ranges (paid NPPPZ manual).
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Wersja oryginalna (EN)
- Artykuł źródłowy
- https://doi.org/10.1080/08870449008400392
- Dostępność wersji EN
- artykul zrodlowy (Skevington, 1990, Psychology and Health) za paywallem Taylor & Francis; brak oficjalnego, legalnie publicznego arkusza EN
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy (strona wydawcy). Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz BPCQ jako trójczynnikowe narzędzie do pomiaru przekonań o kontroli bólu: podaj autorkę oryginału (Skevington), autora polskiej adaptacji (Juczyński, 2001), liczbę pozycji (13), format odpowiedzi (skala 1-6) oraz nazwy trzech czynników. Zaznacz, że narzędzie należy do zbioru NPPPZ i jest objęte kategorią A.
W wynikach raportuj trzy podskale osobno: średnie i odchylenia standardowe oraz alfę Cronbacha policzoną na własnej próbie dla każdego czynnika. Przy niższej rzetelności czynnika przypadkowych zdarzeń otwarcie ją odnotuj i uwzględnij w interpretacji. Przy porównaniach grup podaj wielkość efektu, a przy korelacjach współczynnik, poziom istotności i liczebność.
Pamiętaj o prawach autorskich: arkusz i podręcznik BPCQ są płatne, a klucz punktacji nie może być reprodukowany w pracy. W tekście cytuj polską adaptację Juczyńskiego oraz oryginał Skevington.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy chcesz zmierzyć natężenie lub charakter bólu, a nie przekonania o jego kontroli (potrzebne będą skale bólu)
- •Gdy interesują Cię strategie radzenia sobie z bólem, a nie przekonania (lepszy będzie kwestionariusz strategii radzenia sobie z bólem)
- •Gdy opierasz wnioski wyłącznie na czynniku przypadkowych zdarzeń, którego niska rzetelność ogranicza wiarygodność
- •Gdy badasz dzieci – narzędzie przeznaczone jest dla osób dorosłych
- •Gdy nie masz dostępu do podręcznika i klucza punktacji niezbędnych do poprawnego obliczenia wyników
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Przekonania o kontroli bólu a strategie radzenia sobie z bólem u pacjentów z bólem przewlekłym
- Wewnętrzne umiejscowienie kontroli bólu a akceptacja choroby u osób z chorobą reumatyczną
- Przekonania o kontroli bólu a jakość życia pacjentów onkologicznych
- Rola przekonań o wpływie lekarzy w przystosowaniu do leczenia bólu przewlekłego
- Przekonania o kontroli bólu a nasilenie lęku i depresji u osób z migreną
- Różnice w przekonaniach o kontroli bólu między grupami klinicznymi o różnej etiologii bólu
- Przekonania o kontroli bólu a poczucie własnej skuteczności w radzeniu sobie z dolegliwościami
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Pochodzenie i struktura trójczynnikowa
Narzędzie opracowała Suzanne Skevington, przenosząc koncepcję umiejscowienia kontroli na obszar bólu i wyodrębniając trzy przekonania: o wewnętrznej kontroli, o wpływie lekarzy oraz o roli przypadku. Ta trójczynnikowa struktura stała się podstawą polskiej adaptacji Juczyńskiego.
źródłoRzetelność polskiej wersji
Polska adaptacja uzyskała zgodność wewnętrzną 0,75 dla całości oraz 0,85 dla czynnika wpływu lekarzy, 0,82 dla czynników wewnętrznych i 0,58 dla przypadkowych zdarzeń. Niska rzetelność ostatniego czynnika jest wskazywana jako ograniczenie interpretacyjne.
źródłoFormat i zastosowanie w ocenie przekonań o bólu
W opracowaniach dotyczących narzędzi do oceny obciążeń i zdrowia potwierdzono sześciostopniowy format odpowiedzi (1-6) oraz użycie BPCQ jako miary przekonań o kontroli bólu uzupełniającej ocenę natężenia dolegliwości i sposobów radzenia sobie.
źródłoPodobne narzędzia
CSQ (Kwestionariusz Strategii Radzenia Sobie z Bólem)
Mierzy strategie radzenia sobie z bólem (poznawcze i behawioralne), a nie przekonania o tym, kto ból kontroluje. Naturalne uzupełnienie BPCQ w jednym badaniu.
MHLC (Wielowymiarowa Skala Umiejscowienia Kontroli Zdrowia)
Mierzy umiejscowienie kontroli zdrowia w ogóle (wewnętrzne, wpływ innych, przypadek), a nie kontrolę konkretnie nad bólem.
AIS (Skala Akceptacji Choroby)
Mierzy stopień akceptacji ograniczeń wynikających z choroby, a nie przekonania o kontroli bólu; często używana łącznie z BPCQ.
Bibliografia
- Juczyński Z. (2001/2009/2012). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
- Skevington S.M. (1990). A standardised scale to measure beliefs about controlling pain (B.P.C.Q.). Psychology and Health, 4, 221-232.
Źródła
Uwagi
13 stwierdzeń, 3 czynniki, alfa 0,75 (cała skala; 0,85 wpływ lekarzy, 0,82 czynniki wewnętrzne, 0,58 przypadek), brak norm (porównanie ze średnimi 6 grup klinicznych), czas 10 min, cena, kategoria A i autorka oryginału (S. Skevington) potwierdzone na stronie wydawcy (lipiec 2026). Format 1-6 potwierdzony w opracowaniu CIOP. Niska alfa czynnika Przypadkowe zdarzenia (0,58) – interpretować ostrożnie. Wydawca nie oznacza arkusza BPCQ jako bezpłatnego (arkusze płatne). DO WERYFIKACJI: rok publikacji oryginału (1990 wg bibliografii, bez potwierdzenia w pobranym źródle), test-retest.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.