Kwestionariusz Strategii Radzenia Sobie z Bólem
Coping Strategies Questionnaire
Strategie radzenia sobie z bólem (poznawcze i behawioralne)
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- Rosenstiel, Keefe
- Polska adaptacja
- Juczyński
- Grupa docelowa
- osoby doświadczające bólu
- Czas badania
- ok. 15 minut, bez ograniczenia czasu
- Procedura
- samoopis; indywidualnie lub grupowo
Co bada ten test
Kwestionariusz Strategii Radzenia Sobie z Bólem (CSQ) mierzy poznawcze i behawioralne sposoby, jakimi człowiek radzi sobie z bólem. Nie ocenia natężenia bólu, lecz to, po jakie strategie sięga osoba, gdy ból się pojawia, i jak często je stosuje. Podstawą teoretyczną jest przekonanie, że sposób radzenia sobie z bólem, zwłaszcza radzenia poznawczego, silnie wpływa na przystosowanie do bólu, poziom niesprawności i nastrój, w dużej mierze niezależnie od samego nasilenia dolegliwości.
Narzędzie wyróżnia siedem strategii radzenia sobie z bólem, wywodzących się z oryginalnej struktury CSQ opracowanej przez Rosenstiela i Keefe'a. Sześć z nich to strategie o charakterze zaradczym: odwracanie uwagi od bólu, przewartościowanie doznań bólowych, deklaracje radzenia sobie, ignorowanie doznań, modlenie się i pokładanie nadziei oraz zwiększanie aktywności behawioralnej. Siódma strategia, katastrofizowanie, ma charakter niekorzystny i polega na wyolbrzymianiu zagrożenia oraz koncentracji na negatywnych myślach związanych z bólem. Katastrofizowanie jest najlepiej zbadaną skalą CSQ i konsekwentnie wiąże się z gorszym przystosowaniem do bólu, silniejszym cierpieniem i większą niesprawnością.
Oprócz 42 stwierdzeń opisujących strategie kwestionariusz zawiera dwa dodatkowe pytania, w których badany ocenia skuteczność radzenia sobie z bólem: swoją zdolność do kontrolowania bólu oraz do jego zmniejszania. Te dwa wskaźniki uzupełniają obraz strategii o subiektywne poczucie skuteczności.
Oryginał opracowali Rosenstiel i Keefe, a polską adaptację przygotował Zygfryd Juczyński w ramach zestawu Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Praktyczną zaletą polskiej wersji jest to, że arkusz CSQ udostępniany jest przez wydawcę jako bezpłatny plik PDF do celów badawczych, choć podręcznik z kluczem i normami pozostaje płatny. Dzięki temu narzędzie jest łatwo dostępne dla studentów i badaczy zajmujących się psychologią bólu i zdrowia.
Typowe zastosowanie
Narzędzie stosowane w psychologii bólu, psychologii zdrowia i rehabilitacji. Typowe zastosowania to opis strategii radzenia sobie u pacjentów z bólem przewlekłym, badanie związków strategii (zwłaszcza katastrofizowania) z nasileniem bólu, niesprawnością, depresją i jakością życia oraz ocena zmian strategii po interwencjach psychologicznych. W pracach dyplomowych chętnie wybierane, bo arkusz jest bezpłatny, a katastrofizowanie stanowi wdzięczny, dobrze udokumentowany predyktor przystosowania do bólu.
Wymiary i podskale
Odwracanie uwagi
Strategia poznawcza polegająca na kierowaniu uwagi z dala od bólu, na przykład na inne myśli lub czynności, aby zmniejszyć jego odczuwanie.
Przewartościowanie doznań bólowych
Strategia poznawcza polegająca na reinterpretacji doznań bólowych, nadawaniu im mniej zagrażającego znaczenia lub wyobrażaniu ich sobie w inny sposób.
Deklaracje radzenia sobie
Strategia poznawcza oparta na pozytywnych stwierdzeniach kierowanych do siebie, wzmacniających przekonanie, że można poradzić sobie z bólem.
Ignorowanie doznań bólowych
Strategia poznawcza polegająca na odmawianiu bólowi znaczenia i staraniu się, by nie wpływał on na aktywność i myślenie.
Modlenie się i pokładanie nadziei
Strategia odwołująca się do modlitwy oraz nadziei i oczekiwania, że ból z czasem ustąpi; łączy elementy poznawcze i duchowe.
Zwiększanie aktywności behawioralnej
Strategia behawioralna polegająca na podejmowaniu aktywności i zajęć, które odwracają od bólu i pozwalają zachować funkcjonowanie mimo dolegliwości.
Katastrofizowanie
Strategia niekorzystna: wyolbrzymianie zagrożenia związanego z bólem, poczucie bezradności i koncentracja na negatywnych myślach. Najlepiej zbadana skala CSQ, silnie wiązana z gorszym przystosowaniem do bólu.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Czterdzieści dwa stwierdzenia opisujące myśli i zachowania stosowane w reakcji na ból, rozłożone na siedem skal strategii radzenia sobie, oraz dwa dodatkowe pytania oceniające subiektywną skuteczność radzenia sobie (kontrola nad bólem i zdolność jego zmniejszania). Dokładne przypisanie pozycji do skal i numery pozycji znajdują się w płatnym podręczniku i nie są tutaj reprodukowane. Wynik oblicza się osobno dla każdej z siedmiu skal, a nie jako jeden wynik ogólny.
- Skala odpowiedzi
- Każde stwierdzenie ocenia się na skali częstości stosowania danej strategii (w oryginale siedmiostopniowej, od nigdy nie stosuję do zawsze stosuję). Dwa dodatkowe pytania o skuteczność ocenia się na analogicznej skali. Badany odnosi odpowiedzi do sytuacji, gdy odczuwa ból. Wypełnienie zajmuje około 15 minut, bez ograniczenia czasu; badanie prowadzi się indywidualnie lub grupowo.
- Normy i interpretacja
- Interpretacja opiera się na profilu siedmiu skal strategii, a nie na jednym wyniku ogólnym: analizuje się, które strategie badany stosuje najczęściej i jak duży udział ma wśród nich katastrofizowanie, uznawane za najbardziej niekorzystne. Szczegółowe normy i klucz znajdują się w płatnym podręczniku NPPPZ i wymagają potwierdzenia w nim; nie są tutaj reprodukowane. W praktyce badawczej często pracuje się na wynikach surowych skal i porównuje profile między osobami lub grupami. Wysoki poziom katastrofizowania interpretuje się jako sygnał ryzyka gorszego przystosowania do bólu.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Arkusz udostępniany bezpłatnie przez wydawcę jako plik PDF do celów badawczych, co ułatwia użycie w pracach studenckich
- •Ujmuje radzenie sobie z bólem wielowymiarowo, w siedmiu strategiach zamiast jednego wskaźnika
- •Zawiera dobrze zbadaną skalę katastrofizowania, silnego predyktora przystosowania do bólu
- •Dobra zgodność wewnętrzna całości (alfa 0,80), a pięć z siedmiu skal osiąga rzetelność powyżej 0,80
Ograniczenia
- •Dwie z siedmiu skal mają niższą rzetelność (około 0,60), co wymaga ostrożności w ich interpretacji
- •Klucz punktacji, numery pozycji i normy znajdują się wyłącznie w płatnym podręczniku NPPPZ
- •Mierzy deklarowane strategie, a nie natężenie bólu ani rzeczywiste zachowanie – wymaga uzupełnienia innymi metodami
- •Interpretacja profilu siedmiu skal jest bardziej złożona niż odczyt jednego wyniku i wymaga znajomości znaczenia poszczególnych strategii
- •Rok publikacji oryginału i szczegóły polskiej adaptacji wymagają potwierdzenia w podręczniku
Budowa
- Liczba pozycji
- 42
- Format odpowiedzi
- 42 stwierdzenia oraz 2 dodatkowe pytania oceniające skuteczność radzenia sobie z bólem
- Wersje
- papier-ołówek (arkusz darmowy PDF u wydawcy)
Podskale
7 skal strategii radzenia sobie z bólem (wg strony wydawcy)
Obliczanie wyników
- Metoda
- wynik każdej z siedmiu skal strategii to suma lub średnia przypisanych jej pozycji (42 stwierdzenia wg klucza z podręcznika); nie oblicza się wyniku ogólnego, a dwa pytania o skuteczność analizuje się osobno
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
Krok 1: przypisz każde z 42 stwierdzeń do jednej z siedmiu skal strategii zgodnie z kluczem z podręcznika. Klucz i numery pozycji są dostępne wyłącznie w płatnym podręczniku NPPPZ.
Krok 2: policz wynik każdej z siedmiu skal jako sumę lub średnią przypisanych jej pozycji. Nie oblicza się wyniku ogólnego – siedem strategii interpretuje się osobno. Dwa pytania o skuteczność (kontrola nad bólem i zdolność jego zmniejszania) analizuje się oddzielnie.
Krok 3: interpretuj profil strategii: sprawdź, które strategie dominują, i zwróć szczególną uwagę na poziom katastrofizowania, bo jego wysoki wynik wiąże się z gorszym przystosowaniem do bólu. Ostrożnie traktuj skale o niższej rzetelności.
Krok 4: w pracy badawczej policz alfę Cronbacha dla każdej skali na własnej próbie i zaraportuj wartości, pamiętając, że dwie skale mogą osiągać niższą rzetelność. Nie sprowadzaj CSQ do jednego wskaźnika radzenia sobie.
Psychometria
Dane psychometryczne wymagają weryfikacji w źródle pierwotnym.
- Alfa Cronbacha
- 0,80
Dostępność
- Typ
- Darmowy arkusz
- Wydawca / źródło
- Pracownia Testów Psychologicznych PTP - zbiór NPPPZ (Juczyński); arkusz CSQ do pobrania jako darmowy PDF, podręcznik NPPPZ płatny
- Kategoria testu wg PTP
- A
- Cena
- podręcznik NPPPZ 321,66 zł brutto; arkusze CSQ nie podlegają sprzedaży - darmowy PDF do celów badawczych (cennik 1.07-31.12.2026)
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Coping Strategies Questionnaire
- Construct
- strategies of coping with pain (cognitive and behavioral)
- Target group
- individuals experiencing pain
- Response format
- 42 statements plus 2 additional questions assessing the effectiveness of coping with pain
- Procedure
- self-report; individual or group administration
- Administration time
- approx. 15 minutes, untimed
- Notes
- Per the publisher, alpha 0.80 for the whole instrument; five scales above 0.80, two around 0.60. [TO VERIFY]: year of the original and the adaptation, names of the 7 subscales with item numbers, norms.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.
Jak opisać w pracy dyplomowej
W metodologii opisz CSQ jako wieloskalowe narzędzie do pomiaru strategii radzenia sobie z bólem: podaj autorów oryginału (Rosenstiel, Keefe), autora polskiej adaptacji (Juczyński), liczbę stwierdzeń (42) i dodatkowych pytań (2), siedem skal strategii oraz format skali częstości. Zaznacz, że arkusz jest bezpłatny, a podręcznik z kluczem płatny.
W wynikach raportuj wyniki siedmiu skal osobno (średnie i odchylenia standardowe) oraz alfę Cronbacha policzoną na własnej próbie dla każdej skali. Jeśli koncentrujesz się na katastrofizowaniu, wyraźnie to zaznacz i podaj jego statystyki. Przy porównaniach grup i analizach związków ze zmiennymi zewnętrznymi podawaj wielkości efektu, współczynniki korelacji, poziom istotności i liczebność.
Pamiętaj o prawach autorskich: choć arkusz jest bezpłatny, klucz punktacji, numery pozycji i normy pochodzą z płatnego podręcznika i nie mogą być reprodukowane w pracy. W tekście cytuj polską adaptację Juczyńskiego oraz oryginał CSQ.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •Gdy chcesz zmierzyć natężenie lub charakter bólu, a nie strategie radzenia sobie z nim
- •Gdy interesują Cię przekonania o kontroli bólu, a nie strategie (właściwszy będzie kwestionariusz przekonań o kontroli bólu)
- •Gdy potrzebujesz ogólnych stylów radzenia sobie ze stresem, a nie strategii specyficznych dla bólu (lepszy będzie Mini-COPE lub CISS)
- •Gdy nie masz dostępu do podręcznika z kluczem punktacji niezbędnym do obliczenia wyników skal
- •Gdy badani nie doświadczają bólu i pytania o radzenie sobie z bólem są dla nich nieadekwatne
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Strategie radzenia sobie z bólem a nasilenie bólu i niesprawność u pacjentów z bólem przewlekłym
- Katastrofizowanie bólu a objawy depresyjne i lękowe u osób z bólem
- Strategie radzenia sobie z bólem a jakość życia pacjentów z chorobą reumatyczną
- Poczucie skuteczności w kontrolowaniu bólu a wybór strategii radzenia sobie
- Strategie radzenia sobie z bólem a akceptacja choroby
- Różnice w strategiach radzenia sobie z bólem między grupami klinicznymi o różnej etiologii bólu
- Zmiana strategii radzenia sobie z bólem po programie psychoedukacji lub terapii
- Katastrofizowanie bólu a przekonania o kontroli bólu
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Rzetelność polskiej wersji
Według wydawcy polska wersja uzyskała zgodność wewnętrzną 0,80 dla całego narzędzia, przy czym pięć z siedmiu skal osiąga rzetelność powyżej 0,80, a dwie około 0,60, co zaleca ostrożność w interpretacji tych ostatnich.
źródłoSiedem strategii radzenia sobie z bólem
Oryginalna struktura CSQ wyróżnia siedem strategii (odwracanie uwagi, przewartościowanie doznań, deklaracje radzenia sobie, ignorowanie doznań, modlenie się i nadzieja, zwiększanie aktywności oraz katastrofizowanie), które stały się podstawą polskiej adaptacji.
źródłoKatastrofizowanie a przystosowanie do bólu
W badaniach z użyciem CSQ katastrofizowanie konsekwentnie okazuje się skalą najsilniej związaną z gorszym przystosowaniem do bólu: większym nasileniem cierpienia, niesprawnością i obniżonym nastrojem, niezależnie od natężenia samego bólu.
źródłoPodobne narzędzia
BPCQ (Kwestionariusz Przekonań na Temat Kontroli Bólu)
Mierzy przekonania o tym, kto lub co kontroluje ból, a nie strategie radzenia sobie z nim; często stosowany łącznie z CSQ.
Mierzy ogólne strategie radzenia sobie ze stresem, nie zaś strategie specyficzne dla bólu.
CISS (Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych)
Opisuje ogólne style radzenia sobie (zadaniowy, emocjonalny, unikowy), a nie strategie stosowane wobec bólu.
Bibliografia
- Juczyński Z. (2012). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia (wyd. 2). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/CSQ
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/NPPPZ
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.1016/0304-3959(83)90125-2
Uwagi
Wg wydawcy alfa 0,80 dla całego narzędzia; pięć skal powyżej 0,80, dwie ok. 0,60. DO WERYFIKACJI: rok oryginału i adaptacji, nazwy 7 podskal z numerami pozycji, normy (Faza 3).
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.