AIS

Uzależnienia, sen i odżywianie

wpis pełny

Ateńska Skala Bezsenności

Athens Insomnia Scale (AIS)

nasilenie bezsenności według kryteriów ICD-10 (pomiar ilościowy)

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Soldatos, Dikeos, Paparrigopoulos (2000)
Polska adaptacja: Fornal-Pawłowska, Wołyńczyk-Gmaj, Szelenberger (2011)
Grupa docelowa: dorośli (pacjenci z bezsennością i populacja ogólna); objawy oceniane, jeśli występowały co najmniej 3 razy w tygodniu w ciągu ostatniego miesiąca
Czas badania: ok. 2-5 minut
Procedura: samoopis; indywidualnie lub grupowo

Co bada ten test

Ateńska Skala Bezsenności mierzy nasilenie bezsenności, ale w sposób szczególny: jej pozycje odwzorowują wprost kryteria diagnostyczne bezsenności nieorganicznej z klasyfikacji ICD-10. To nie jest ogólna skala jakości snu, tylko narzędzie zbudowane pod konkretną jednostkę diagnostyczną. Każda pozycja odpowiada innemu elementowi definicji bezsenności, dzięki czemu wynik przekłada się bezpośrednio na język klasyfikacji i pozwala oszacować prawdopodobieństwo spełnienia kryteriów rozpoznania.

Kluczowe jest rozumienie, że bezsenność w ujęciu ICD-10 to nie tylko problemy nocne. Definicja wymaga dwóch elementów: zaburzeń samego snu (trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesne budzenie się, przy niezadowalającej długości i jakości snu) oraz następstw w ciągu dnia. Sama trudność ze snem, która nie pociąga za sobą pogorszenia samopoczucia ani funkcjonowania, nie jest bezsennością w rozumieniu klinicznym. Skala odzwierciedla tę strukturę: pięć pierwszych pozycji dotyczy snu nocnego i odpowiada kryterium A klasyfikacji, a trzy ostatnie dotyczą funkcjonowania w ciągu dnia i odpowiadają kryterium C.

Drugim elementem definicji wbudowanym w narzędzie jest kryterium częstości i czasu trwania. Instrukcja wyraźnie mówi, że objaw ocenia się tylko wtedy, gdy występował co najmniej trzy razy w tygodniu w ciągu ostatniego miesiąca. To zabezpiecza przed uznaniem za bezsenność przejściowych trudności ze snem, które zdarzają się niemal każdemu, i jest jednym z najczęściej pomijanych elementów przy podawaniu skali.

Struktura narzędzia jest jednowymiarowa. Polska walidacja wykazała rozwiązanie jednoczynnikowe wyjaśniające 60,2 procent wariancji, z ładunkami czynnikowymi od 0,43 do 0,89, i interpretuje się wyłącznie wynik łączny. Nie ma osobnych podskal ani norm dla objawów nocnych i dziennych, choć podział na te dwa bloki jest przydatny przy jakościowym opisie profilu badanego.

Typowe zastosowanie

Jedno z najczęściej stosowanych narzędzi do ilościowej oceny bezsenności, zarówno w praktyce klinicznej, jak i w badaniach nad skutecznością leczenia. W poradniach leczenia zaburzeń snu służy do wstępnej oceny nasilenia objawów i do monitorowania efektów terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności oraz leczenia farmakologicznego. W badaniach naukowych pojawia się w pracach nad bezsennością w grupach zawodowych pracujących zmianowo (personel medyczny, kierowcy, służby mundurowe), nad związkiem bezsenności ze stresem, depresją, lękiem i wypaleniem zawodowym, nad snem u osób z chorobami somatycznymi i bólem przewlekłym, a także w badaniach epidemiologicznych nad rozpowszechnieniem problemów ze snem. W polskich pracach dyplomowych jest wyborem bardzo wygodnym: skala jest krótka, bezpłatna, ma pełną polską walidację na dużej próbie klinicznej i kontrolnej, a jej arkusz jest opublikowany w otwartym artykule.

Wymiary i podskale

Wynik ogólny (nasilenie bezsenności)8 pozycjizakres 0–24
Jedyny interpretowany wskaźnik. Suma ośmiu pozycji punktowanych od 0 do 3, zakres 0-24. Im wyższy wynik, tym większe nasilenie objawów bezsenności. Polska walidacja potwierdziła strukturę jednoczynnikową (60,2 procent wyjaśnionej wariancji) oraz wysoką rzetelność: alfa Cronbacha 0,90 w całej próbie i stabilność 0,92 po dwóch tygodniach.
Blok objawów nocnych (pozycje 1-5, kryterium A ICD-10)5 pozycjizakres 0–15
Pięć pozycji dotyczących samego snu: trudności z zaśnięciem, budzenia się w nocy, zbyt wczesnego budzenia się rano, całkowitej długości snu oraz ogólnej jakości snu. Odpowiada kryterium A klasyfikacji ICD-10. Nie ma odrębnego progu ani normy, ale wysokie wyniki wyłącznie w tym bloku przy niskich w pozostałym wskazują na trudności ze snem bez wyraźnych następstw dziennych.
Blok następstw dziennych (pozycje 6-8, kryterium C ICD-10)3 pozycjizakres 0–9
Trzy pozycje dotyczące konsekwencji złego snu: ogólnego samopoczucia w ciągu dnia, sprawności fizycznej i psychicznej oraz senności dziennej. Odpowiada kryterium C klasyfikacji ICD-10, czyli wymogowi, by zaburzenia snu powodowały cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania. To ten blok odróżnia bezsenność kliniczną od zwykłego niedosypiania.

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: Osiem krótkich pozycji, z których każda odpowiada jednemu elementowi definicji bezsenności nieorganicznej według ICD-10. Pozycje 1-5 opisują sen nocny: zasypianie, budzenie się w nocy, poranne budzenie się przed zamierzoną porą, łączną długość snu i ogólną jakość snu. Pozycje 6-8 opisują funkcjonowanie w ciągu dnia: samopoczucie, sprawność fizyczną i umysłową oraz senność. Pozycje sformułowane są jako opisy stanu z określonym stopniowaniem nasilenia, a nie jako pytania o częstość, dlatego kryterium częstości (co najmniej trzy razy w tygodniu przez ostatni miesiąc) znajduje się w instrukcji, a nie w treści poszczególnych pozycji. Nie ma pozycji odwróconych: wszystkie punktuje się wprost, a wyższa wartość zawsze oznacza większe nasilenie problemu. Pełna polska wersja skali wraz z treścią wszystkich ośmiu pozycji została opublikowana w aneksie otwartego artykułu walidacyjnego, dzięki czemu narzędzie jest w pełni dostępne bezpłatnie. Istnieje też wariant pięciopozycyjny obejmujący wyłącznie objawy nocne, stosowany w oryginalnych pracach Soldatosa.
Skala odpowiedzi: Każda pozycja oceniana jest w czterostopniowej skali punktowanej od 0 do 3, gdzie 0 oznacza brak problemu, a 3 jego znaczne nasilenie; etykiety pośrednie są dopasowane do treści konkretnej pozycji. Rama czasowa i kryterium częstości podane są w instrukcji: badany ocenia tylko te objawy, które występowały u niego co najmniej trzy razy w tygodniu w ciągu ostatniego miesiąca. To zastrzeżenie jest istotne merytorycznie, nie formalne, i trzeba je badanym wyraźnie przekazać, bo bez niego skala mierzy zwykłe okazjonalne trudności ze snem, a nie bezsenność. Wynik ogólny to suma ośmiu pozycji w zakresie 0-24. Wypełnienie zajmuje 2-5 minut, badanie można prowadzić indywidualnie lub grupowo.
Normy i interpretacja: Skala nie ma norm stenowych – interpretacja opiera się na punkcie odcięcia wyznaczonym analizą krzywej ROC. Polska walidacja Fornal-Pawłowskiej, Wołyńczyk-Gmaj i Szelenbergera wskazała próg 8 punktów: wynik równy 8 lub wyższy sugeruje bezsenność nieorganiczną według ICD-10. Przy tym progu uzyskano 89 procent poprawnych klasyfikacji, czułość 94 procent i swoistość 84 procent, przy polu pod krzywą ROC równym 0,96, co jest wynikiem bardzo dobrym. Warto znać różnicę wobec oryginału i rozumieć jej przyczynę. Soldatos w wersji greckiej rekomendował próg 6 punktów, przy czułości 93 procent i swoistości 85 procent. W polskiej próbie ten sam próg dawał jednak swoistość zaledwie 67 procent, czyli prowadziłby do bardzo dużej liczby wyników fałszywie dodatnich wśród osób dobrze śpiących. Dlatego dla polskiej wersji rekomendowany jest wyższy próg 8 punktów i to jego należy używać w polskich pracach, wyraźnie odnotowując tę rozbieżność. Pomocniczym punktem odniesienia są średnie z próby walidacyjnej: pacjenci poradni leczenia zaburzeń snu z rozpoznaniem bezsenności nieorganicznej uzyskiwali średnio 14,2 punktu przy odchyleniu standardowym 3,9, a osoby dobrze śpiące 4,8 punktu przy odchyleniu 3,0. Różnica między grupami była bardzo duża i istotna statystycznie. Artykuł walidacyjny zawiera także pełną tabelę czułości i swoistości dla wszystkich progów od 1 do 24 punktów, co pozwala dobrać próg do celu badania: niższy przy szerokim przesiewie, wyższy przy potwierdzaniu rozpoznania.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Zbudowana wprost na kryteriach diagnostycznych ICD-10, dzięki czemu wynik przekłada się bezpośrednio na język klasyfikacji, a nie tylko na ogólną ocenę jakości snu
•Bardzo dobra polska walidacja na próbie 356 osób, obejmującej zarówno pacjentów z rozpoznaną bezsennością, jak i osoby dobrze śpiące: alfa Cronbacha 0,90, stabilność 0,92 po dwóch tygodniach, pole pod krzywą ROC 0,96
•Bardzo krótka i prosta w liczeniu: osiem pozycji, zwykłe sumowanie bez pozycji odwróconych i bez przeliczania komponentów, wypełnienie w 2-5 minut
•W pełni bezpłatna i dostępna: kompletny polski arkusz opublikowany w aneksie otwartego artykułu walidacyjnego, wraz z tabelą czułości i swoistości dla wszystkich możliwych progów

Ograniczenia

•Opiera się na klasyfikacji ICD-10, a nie na nowszych ujęciach bezsenności z ICD-11 i DSM-5, które inaczej definiują kryterium czasu trwania i rezygnują z podziału na bezsenność organiczną i nieorganiczną
•Punkt odcięcia różni się od oryginalnego: próg 6 punktów zalecany przez autorów wersji greckiej dawał w polskiej próbie swoistość zaledwie 67 procent, co pokazuje, jak silnie próg zależy od populacji
•Nie różnicuje przyczyn bezsenności ani jej typów: nie odróżnia bezsenności pierwotnej od wtórnej wobec depresji, bólu czy bezdechu sennego, więc podwyższony wynik wymaga dalszej diagnostyki
•Krótkość jest zaletą praktyczną, ale ogranicza rozdzielczość pomiaru: osiem pozycji daje mniej informacji o profilu problemu niż narzędzia wielowymiarowe, takie jak PSQI
•Rzetelność w podgrupach jednorodnych jest wyraźnie niższa niż w całej próbie (0,74 wśród osób z bezsennością i 0,75 wśród dobrze śpiących wobec 0,90 dla całości), co jest typowym efektem ograniczenia zmienności i wymaga uwagi przy badaniu grup jednorodnych

Budowa

Liczba pozycji: 8
Format odpowiedzi: 8 stwierdzeń ocenianych na skali 0-3 (0 = brak objawu, 3 = znaczne nasilenie); pozycje 1-5 dotyczą snu nocnego (kryterium A ICD-10), pozycje 6-8 funkcjonowania w ciągu dnia (kryterium C ICD-10)
Wersje: pełna 8-itemowa (AIS-8; polska walidacja 2011)
skrócona 5-itemowa (AIS-5, tylko objawy nocne - wersja oryginalna Soldatosa)

Obliczanie wyników

Metoda: suma punktów 8 pozycji (0-3 każda); wyższy wynik = większe nasilenie bezsenności
Zakres wyniku: 0–24
Pozycje odwrócone: brak pozycji odwróconych
Uwagi: Brak pozycji odwróconych (wszystkie pozycje punktowane wprost 0-3). Polski punkt odcięcia: wynik >=8 pkt wskazuje na bezsenność nieorganiczną wg ICD-10 (89% poprawnych klasyfikacji: czułość 94%, swoistość 84%); w oryginale Soldatosa punkt odcięcia >=6 (czułość 93%, swoistość 85%) - w polskiej próbie próg 6 dawał tylko 67% swoistości. Źródło: Fornal-Pawłowska i in., 2011, Psychiatria Polska 45(2).

Jak policzyć wynik

Krok 1: zadbaj o poprawne podanie instrukcji, bo to ona zawiera połowę definicji mierzonego konstruktu. Badany ma oceniać wyłącznie te objawy, które występowały u niego co najmniej trzy razy w tygodniu w ciągu ostatniego miesiąca. Bez tego zastrzeżenia osoba, która raz w miesiącu nie mogła zasnąć przed ważnym wydarzeniem, zaznaczy objaw jako obecny, a skala przestanie mierzyć bezsenność. W badaniach elektronicznych warto powtórzyć to zdanie bezpośrednio nad pytaniami, a nie tylko na stronie tytułowej.

Krok 2: zsumuj punkty. To najprostszy element tego narzędzia: nie ma pozycji odwróconych, nie ma przeliczania komponentów ani rekodowania. Każdą z ośmiu pozycji punktujesz wprost od 0 do 3 i sumujesz. Wynik mieści się w przedziale 0-24. Przy pojedynczym braku odpowiedzi można podstawić średnią z pozostałych pozycji, ale przy skali ośmiopozycyjnej każdy brak to znaczna część wyniku, więc arkusze z więcej niż jednym brakiem lepiej wyłączyć.

Krok 3: zastosuj polski punkt odcięcia i uzasadnij jego wybór. Dla polskiej wersji progiem jest 8 punktów: wynik równy 8 lub wyższy wskazuje na bezsenność nieorganiczną według ICD-10, przy czułości 94 procent i swoistości 84 procent. Nie używaj progu 6 punktów z wersji oryginalnej, chyba że masz konkretny powód i wyraźnie go opiszesz – w polskiej próbie ten próg dawał swoistość zaledwie 67 procent. Jeśli Twoim celem jest szeroki przesiew i zależy Ci na maksymalnej czułości, artykuł walidacyjny zawiera pełną tabelę czułości i swoistości dla wszystkich progów, z której możesz świadomie wybrać inną wartość, podając uzasadnienie.

Krok 4: unikaj typowych błędów. Najczęstszy to pominięcie kryterium częstości w instrukcji, co systematycznie zawyża wyniki w próbach nieklinicznych. Drugi to stosowanie oryginalnego progu 6 punktów przy powoływaniu się na polską walidację. Trzeci to mylenie tej skali ze Skalą Akceptacji Choroby, która w polskim piśmiennictwie występuje pod tym samym skrótem AIS – przy wyszukiwaniu literatury i przy opisie narzędzia w metodologii zawsze podawaj pełną nazwę. Czwarty to interpretowanie sum bloku nocnego i dziennego jako niezależnych wskaźników z własnymi progami: skala jest jednowymiarowa, a bloki służą wyłącznie do jakościowego opisu profilu. Piąty to traktowanie wyniku 8 punktów i więcej jako rozpoznania bezsenności zamiast jako wskazania do pogłębionej diagnostyki.

Kalkulator wyniku

Wynik surowy AIS (polska walidacja (Fornal-Pawłowska i wsp., 2011), próg >=8):

0–7wynik poniżej progu

8–24wynik wskazujący na bezsenność nieorganiczną wg ICD-10

Wynik ma charakter poglądowy i edukacyjny – nie jest diagnozą. Interpretacja kliniczna wymaga specjalisty i pełnego kontekstu badania. Oryginalny próg Soldatosa >=6 dawał w polskiej próbie tylko 67% swoistości; dla polskiej wersji rekomendowany próg >=8. źródło progów

Normy

Typ norm: punkt odcięcia (analiza czułości/swoistości, krzywa ROC)
Interpretacja: wynik >=8 pkt sugeruje bezsenność nieorganiczną wg ICD-10 (polska walidacja); średnie: grupa z bezsennością 14,2 +/- 3,9 pkt, dobrze śpiący 4,8 +/- 3,0 pkt; AUC ROC = 0,96
Próba normalizacyjna: walidacja polska: 356 osób (160 pacjentów poradni leczenia zaburzeń snu z bezsennością nieorganiczną wg ICD-10, średnia wieku 44,9 +/- 15,7, i 196 osób dobrze śpiących, średnia wieku 43,9 +/- 13,4)

Psychometria

Alfa Cronbacha: 0,90
Stabilność (test-retest): r = 0,92 (n = 48, odstęp 2 tygodnie)
Trafność: jednoczynnikowa struktura (1 czynnik, 60,2% wariancji, ładunki 0,43-0,89); trafność diagnostyczna: istotna różnica między grupą z bezsennością a kontrolną (t = 24,87, p < 0,001); AUC ROC = 0,96; alfa w podgrupach: bezsenność 0,74, dobrze śpiący 0,75, cała próba 0,90

Dostępność

Typ: Darmowy
Wydawca / źródło: Narzędzie badawcze; polska wersja opracowana za zgodą autorów oryginału i opublikowana w artykule walidacyjnym open access (Psychiatria Polska 2011) - pełny arkusz w aneksie artykułu
Zgoda autora / licencja: polska wersja powstała po uzyskaniu zgody autorów AIS (procedura tłumaczenia i retranslacji opisana w artykule walidacyjnym)

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Athens Insomnia Scale (AIS)
Construct: insomnia severity according to ICD-10 criteria (quantitative measurement)
Target group: adults (patients with insomnia and the general population); symptoms are rated if they occurred at least 3 times a week over the past month
Response format: 8 statements rated on a 0-3 scale (0 = no symptom, 3 = severe); items 1-5 concern nocturnal sleep (ICD-10 criterion A), items 6-8 daytime functioning (ICD-10 criterion C)
Scoring: sum of the 8 item scores (0-3 each), total range 0-24; higher score = greater insomnia severity; no reverse-scored items. Polish cut-off: a score of >=8 indicates non-organic insomnia per ICD-10 (89% correct classifications: sensitivity 94%, specificity 84%); the original Soldatos cut-off of >=6 yielded only 67% specificity in the Polish sample
Norms / interpretation: cut-off score (sensitivity/specificity analysis, ROC curve). A score of >=8 suggests non-organic insomnia per ICD-10 (Polish validation); means: insomnia group 14.2 +/- 3.9 points, good sleepers 4.8 +/- 3.0 points; ROC AUC = 0.96
Normative sample: Polish validation: 356 participants (160 sleep-disorder clinic patients with ICD-10 non-organic insomnia, mean age 44.9 +/- 15.7, and 196 good sleepers, mean age 43.9 +/- 13.4)
Procedure: self-report; individual or group administration
Administration time: approx. 2-5 minutes
Notes: Note the abbreviation clash: AIS here denotes the Athens Insomnia Scale (the Acceptance of Illness Scale has a separate entry). The full Polish version with the content of all 8 items is published in the appendix of the open-access validation article (Psychiatria Polska 2011, pp. 220-221), which also reports a full sensitivity/specificity table for cut-offs 1-24.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Artykuł źródłowy: https://doi.org/10.1016/S0022-3999(00)00095-7
Dostępność wersji EN: brak oficjalnej strony autorów z arkuszem; pozycje EN opublikowane w artykule źródłowym (J Psychosom Res 2000, paywall Elsevier) i przedrukowywane w kompendiach (np. Springer, STOP, THAT and One Hundred Other Sleep Scales); użycie za zgodą autorów (C. R. Soldatos)

Podgląd arkusza

Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.

Jak opisać w pracy dyplomowej

W rozdziale metodologicznym opisz: pełną nazwę polską i angielską ze skrótem (koniecznie z pełną nazwą, bo skrót AIS kolizyjnie oznacza także Skalę Akceptacji Choroby), autorów oryginału (Soldatos, Dikeos, Paparrigopoulos, 2000) oraz polskiej walidacji (Fornal-Pawłowska, Wołyńczyk-Gmaj, Szelenberger, 2011), oparcie pozycji na kryteriach bezsenności nieorganicznej z ICD-10 z podziałem na kryterium A (pozycje 1-5) i C (pozycje 6-8), liczbę pozycji (8), skalę 0-3, zakres 0-24, brak pozycji odwróconych oraz kryterium częstości z instrukcji (co najmniej trzy razy w tygodniu przez ostatni miesiąc). Podaj też przyjęty punkt odcięcia 8 punktów wraz z jego parametrami z polskiej walidacji i wspomnij o rozbieżności wobec progu oryginalnego – to dobrze świadczy o świadomości metodologicznej i często jest doceniane przez recenzentów. Przytocz rzetelność z walidacji (alfa 0,90, stabilność 0,92, N = 356) obok rzetelności uzyskanej we własnej próbie.

W wynikach raportuj: średnią i odchylenie standardowe wyniku ogólnego, odsetek osób przekraczających próg 8 punktów, alfę Cronbacha własnej próby oraz, jeśli to interesujące merytorycznie, średnie bloków objawów nocnych i dziennych z zaznaczeniem, że traktujesz je opisowo. Bardzo dobrym punktem odniesienia są średnie z polskiej walidacji: 14,2 punktu (SD 3,9) w grupie klinicznej i 4,8 punktu (SD 3,0) wśród osób dobrze śpiących – zestawienie własnej średniej z tymi wartościami natychmiast pokazuje, gdzie plasuje się badana grupa. Pamiętaj, że w próbach nieklinicznych rozkład jest zwykle prawoskośny, więc sprawdź normalność i rozważ testy nieparametryczne lub analizę na zmiennej dychotomizowanej progiem. Przy porównaniach grup podawaj wielkości efektu, przy zmiennej dychotomizowanej iloraz szans z przedziałem ufności. Jeśli badasz osoby pracujące zmianowo, opisz szczegółowo schemat pracy, bo diametralnie zmienia interpretację.

Kwestie licencyjne są korzystne: polska wersja powstała za zgodą autorów oryginału, z zachowaniem procedury tłumaczenia i retranslacji opisanej w artykule, a pełny arkusz opublikowano w aneksie artykułu w otwartym dostępie. Nie ma opłat ani konieczności zakupu; wymagane jest cytowanie artykułu walidacyjnego. Warto zaznaczyć, że oryginał angielski nie ma oficjalnej strony autorskiej z arkuszem, a jego pozycje ukazały się w artykule za paywallem, więc przy pracy dwujęzycznej wygodniej opierać się na polskiej publikacji. Etycznie badanie jest mało obciążające, ale przy wynikach wskazujących na nasiloną bezsenność warto przekazać uczestnikom informację o możliwości uzyskania pomocy, zwłaszcza że skuteczne leczenie bezsenności jest dostępne.

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Jako podstawa rozpoznania bezsenności – wynik 8 punktów i więcej oznacza wskazanie do pogłębionej diagnostyki, a nie rozpoznanie; ocena kliniczna musi wykluczyć inne przyczyny zaburzeń snu
•Gdy podejrzewasz bezdech senny, zespół niespokojnych nóg albo zaburzenia rytmu okołodobowego – skala nie różnicuje typów zaburzeń snu i podwyższony wynik nie wskaże, o które z nich chodzi
•Gdy potrzebujesz szczegółowego profilu parametrów snu (latencja w minutach, efektywność snu, liczba wybudzeń) – osiem pozycji daje wskaźnik nasilenia, a nie parametry ilościowe; do tego celu służą PSQI albo dzienniczek snu
•Gdy badanie ma dotyczyć okresu krótszego niż miesiąc albo objawów występujących rzadziej niż trzy razy w tygodniu – kryterium z instrukcji wyklucza wtedy większość odpowiedzi i wynik traci sens
•U dzieci i młodszej młodzieży – narzędzie skonstruowano i walidowano dla osób dorosłych, a pytania o sprawność w ciągu dnia zakładają dorosły kontekst funkcjonowania

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Nasilenie objawów bezsenności a poziom odczuwanego stresu u osób pracujących zmianowo w ochronie zdrowia
Bezsenność a objawy depresyjne i lękowe u młodych dorosłych: kierunek i siła związku
Higiena snu i korzystanie z urządzeń ekranowych przed snem a nasilenie objawów bezsenności u studentów
Objawy bezsenności a wypalenie zawodowe wśród nauczycieli
Porównanie AIS i PSQI w tej samej próbie: zgodność klasyfikacji osób z problemami ze snem i różnice w mierzonym konstrukcie
Bezsenność a nasilenie bólu przewlekłego i akceptacja choroby u pacjentów poradni bólu
Skuteczność krótkiej interwencji z zakresu higieny snu: pomiar nasilenia bezsenności przed interwencją i po niej
Objawy bezsenności a nasilenie objawów stresu pourazowego u osób po zdarzeniach traumatycznych

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Polska walidacja: rzetelność i struktura

Walidację przeprowadzono na próbie 356 osób: 160 pacjentów poradni leczenia zaburzeń snu z rozpoznaniem bezsenności nieorganicznej według ICD-10 oraz 196 osób dobrze śpiących. Alfa Cronbacha wyniosła 0,90 dla całej próby, a stabilność po dwóch tygodniach 0,92 (N = 48). Analiza czynnikowa potwierdziła strukturę jednoczynnikową wyjaśniającą 60,2 procent wariancji, z ładunkami od 0,43 do 0,89. Różnica między grupą kliniczną a kontrolną była bardzo duża i istotna statystycznie.

źródło

Punkt odcięcia i jego zależność od populacji

Polska walidacja wskazała próg 8 punktów, dający 89 procent poprawnych klasyfikacji przy czułości 94 procent i swoistości 84 procent oraz polu pod krzywą ROC 0,96. Oryginalny próg 6 punktów rekomendowany przez Soldatosa uzyskiwał w wersji greckiej czułość 93 procent i swoistość 85 procent, ale w polskiej próbie swoistość spadała do 67 procent. Przypadek ten jest często przywoływany jako przykład tego, że progów odcięcia nie wolno przenosić między populacjami bez weryfikacji.

źródło

Wartości odniesienia dla grup klinicznej i kontrolnej

Pacjenci z rozpoznaną bezsennością nieorganiczną uzyskiwali średnio 14,2 punktu przy odchyleniu standardowym 3,9, a osoby dobrze śpiące 4,8 punktu przy odchyleniu 3,0. Tak duży rozdział rozkładów tłumaczy wysoką trafność różnicującą narzędzia i daje wygodny punkt odniesienia przy opisie własnej próby: średnia bliska 5 punktom wskazuje na grupę bez istotnych problemów ze snem, a zbliżona do 14 na grupę o nasileniu porównywalnym z kliniczną.

źródło

Walidacja oryginalna i wersja skrócona

Soldatos i współpracownicy skonstruowali skalę jako narzędzie ilościowej oceny bezsenności oparte wprost na kryteriach ICD-10 i wykazali jej trafność diagnostyczną w kolejnych publikacjach. Zaproponowali także wariant pięciopozycyjny obejmujący wyłącznie objawy nocne, stosowany tam, gdzie interesują wyłącznie zaburzenia samego snu. Wariant ośmiopozycyjny jest jednak wersją podstawową i to jego dotyczy polska walidacja.

źródło

Zastosowanie w polskich grupach zawodowych ryzyka

W polskim badaniu prospektywnym obejmującym 180 pracowników medycznych zatrudnionych w oddziałach anestezjologii i intensywnej terapii w pięciu szpitalach, prowadzonym z użyciem tej skali, problemy ze snem stwierdzono u ponad sześćdziesięciu procent badanych, przy czym dominującym objawem było częste budzenie się w nocy. Wyniki tego typu badań pokazują, że praca zmianowa w ochronie zdrowia jest w polskich warunkach jednym z najsilniejszych korelatów bezsenności.

źródło

Podobne narzędzia

PSQI (Pittsburski Wskaźnik Jakości Snu)
Znacznie obszerniejszy (19 pozycji, 7 komponentów) i mierzy szeroko rozumianą jakość snu, a nie bezsenność w rozumieniu klasyfikacji. Daje profil komponentów, ale wymaga skomplikowanego przeliczania. AIS wybieraj, gdy pytanie dotyczy bezsenności, PSQI, gdy interesuje Cię wielowymiarowy obraz snu.
ISI (Wskaźnik Nasilenia Bezsenności)
Bardzo bliski funkcjonalnie: siedem pozycji o nasileniu objawów bezsenności i ich wpływie na funkcjonowanie, z ramą dwóch tygodni zamiast miesiąca. Krótsza rama czasowa czyni go czulszym na zmianę, więc do monitorowania terapii bywa wygodniejszy niż AIS.
AIS (Skala Akceptacji Choroby)
Zupełnie inne narzędzie o identycznym skrócie, mierzące stopień akceptacji własnej choroby przewlekłej. Wymieniamy je wyłącznie po to, by uczulić na kolizję skrótów: w polskim piśmiennictwie oba narzędzia występują jako AIS, co jest źródłem bardzo częstych pomyłek w przeglądach literatury.
PSQI-A (dodatek do PSQI dla PTSD)
Dodatek stosowany razem z PSQI, obejmujący zaburzenia snu specyficzne dla stresu pourazowego, przede wszystkim koszmary związane z traumą. Właściwy wybór, gdy badasz sen u osób po doświadczeniach traumatycznych, gdzie AIS wychwyci nasilenie bezsenności, ale nie jej traumatyczną specyfikę.

Bibliografia

Fornal-Pawłowska, M., Wołyńczyk-Gmaj, D., Szelenberger, W. (2011). Walidacja Ateńskiej Skali Bezsenności. Psychiatria Polska, 45(2), 211-221.
Soldatos, C. R., Dikeos, D. G., Paparrigopoulos, T. J. (2000). Athens Insomnia Scale: validation of an instrument based on ICD-10 criteria. Journal of Psychosomatic Research, 48, 555-560.
Soldatos, C. R., Dikeos, D. G., Paparrigopoulos, T. J. (2003). The diagnostic validity of the Athens Insomnia Scale. Journal of Psychosomatic Research, 55, 263-267.

Źródła

dokument źródłowy
docs/baza_testow_v0.1.md
artykuł open access
https://www.psychiatriapolska.pl/pdf-154377-78928?filename=Validation+of+the+Polish.pdf
artykuł open access
https://doi.org/10.1016/S0022-3999(00)00095-7
artykuł open access
https://apcz.umk.pl/PNIN/article/view/42174

Uwagi

UWAGA - kolizja skrótu: AIS oznacza tu Ateńską Skalę Bezsenności (osobny wpis: Skala Akceptacji Choroby). Arkusz w aneksie artykułu: TAK (pełna polska wersja skali z treścią 8 pozycji, Psychiatria Polska 2011, s. 220-221). W artykule pełna tabela czułości/swoistości dla progów 1-24 pkt.

Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-19.

AIS

Uzależnienia, sen i odżywianie

wpis pełny

Ateńska Skala Bezsenności

Athens Insomnia Scale (AIS)

nasilenie bezsenności według kryteriów ICD-10 (pomiar ilościowy)

Podstawowe informacje

Autorzy oryginału: Soldatos, Dikeos, Paparrigopoulos (2000)
Polska adaptacja: Fornal-Pawłowska, Wołyńczyk-Gmaj, Szelenberger (2011)
Grupa docelowa: dorośli (pacjenci z bezsennością i populacja ogólna); objawy oceniane, jeśli występowały co najmniej 3 razy w tygodniu w ciągu ostatniego miesiąca
Czas badania: ok. 2-5 minut
Procedura: samoopis; indywidualnie lub grupowo

Co bada ten test

Typowe zastosowanie

Wymiary i podskale

Wynik ogólny (nasilenie bezsenności)8 pozycjizakres 0–24
Jedyny interpretowany wskaźnik. Suma ośmiu pozycji punktowanych od 0 do 3, zakres 0-24. Im wyższy wynik, tym większe nasilenie objawów bezsenności. Polska walidacja potwierdziła strukturę jednoczynnikową (60,2 procent wyjaśnionej wariancji) oraz wysoką rzetelność: alfa Cronbacha 0,90 w całej próbie i stabilność 0,92 po dwóch tygodniach.
Blok objawów nocnych (pozycje 1-5, kryterium A ICD-10)5 pozycjizakres 0–15
Pięć pozycji dotyczących samego snu: trudności z zaśnięciem, budzenia się w nocy, zbyt wczesnego budzenia się rano, całkowitej długości snu oraz ogólnej jakości snu. Odpowiada kryterium A klasyfikacji ICD-10. Nie ma odrębnego progu ani normy, ale wysokie wyniki wyłącznie w tym bloku przy niskich w pozostałym wskazują na trudności ze snem bez wyraźnych następstw dziennych.
Blok następstw dziennych (pozycje 6-8, kryterium C ICD-10)3 pozycjizakres 0–9
Trzy pozycje dotyczące konsekwencji złego snu: ogólnego samopoczucia w ciągu dnia, sprawności fizycznej i psychicznej oraz senności dziennej. Odpowiada kryterium C klasyfikacji ICD-10, czyli wymogowi, by zaburzenia snu powodowały cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania. To ten blok odróżnia bezsenność kliniczną od zwykłego niedosypiania.

Jak wygląda badanie

Budowa pozycji: Osiem krótkich pozycji, z których każda odpowiada jednemu elementowi definicji bezsenności nieorganicznej według ICD-10. Pozycje 1-5 opisują sen nocny: zasypianie, budzenie się w nocy, poranne budzenie się przed zamierzoną porą, łączną długość snu i ogólną jakość snu. Pozycje 6-8 opisują funkcjonowanie w ciągu dnia: samopoczucie, sprawność fizyczną i umysłową oraz senność. Pozycje sformułowane są jako opisy stanu z określonym stopniowaniem nasilenia, a nie jako pytania o częstość, dlatego kryterium częstości (co najmniej trzy razy w tygodniu przez ostatni miesiąc) znajduje się w instrukcji, a nie w treści poszczególnych pozycji. Nie ma pozycji odwróconych: wszystkie punktuje się wprost, a wyższa wartość zawsze oznacza większe nasilenie problemu. Pełna polska wersja skali wraz z treścią wszystkich ośmiu pozycji została opublikowana w aneksie otwartego artykułu walidacyjnego, dzięki czemu narzędzie jest w pełni dostępne bezpłatnie. Istnieje też wariant pięciopozycyjny obejmujący wyłącznie objawy nocne, stosowany w oryginalnych pracach Soldatosa.
Skala odpowiedzi: Każda pozycja oceniana jest w czterostopniowej skali punktowanej od 0 do 3, gdzie 0 oznacza brak problemu, a 3 jego znaczne nasilenie; etykiety pośrednie są dopasowane do treści konkretnej pozycji. Rama czasowa i kryterium częstości podane są w instrukcji: badany ocenia tylko te objawy, które występowały u niego co najmniej trzy razy w tygodniu w ciągu ostatniego miesiąca. To zastrzeżenie jest istotne merytorycznie, nie formalne, i trzeba je badanym wyraźnie przekazać, bo bez niego skala mierzy zwykłe okazjonalne trudności ze snem, a nie bezsenność. Wynik ogólny to suma ośmiu pozycji w zakresie 0-24. Wypełnienie zajmuje 2-5 minut, badanie można prowadzić indywidualnie lub grupowo.
Normy i interpretacja: Skala nie ma norm stenowych – interpretacja opiera się na punkcie odcięcia wyznaczonym analizą krzywej ROC. Polska walidacja Fornal-Pawłowskiej, Wołyńczyk-Gmaj i Szelenbergera wskazała próg 8 punktów: wynik równy 8 lub wyższy sugeruje bezsenność nieorganiczną według ICD-10. Przy tym progu uzyskano 89 procent poprawnych klasyfikacji, czułość 94 procent i swoistość 84 procent, przy polu pod krzywą ROC równym 0,96, co jest wynikiem bardzo dobrym. Warto znać różnicę wobec oryginału i rozumieć jej przyczynę. Soldatos w wersji greckiej rekomendował próg 6 punktów, przy czułości 93 procent i swoistości 85 procent. W polskiej próbie ten sam próg dawał jednak swoistość zaledwie 67 procent, czyli prowadziłby do bardzo dużej liczby wyników fałszywie dodatnich wśród osób dobrze śpiących. Dlatego dla polskiej wersji rekomendowany jest wyższy próg 8 punktów i to jego należy używać w polskich pracach, wyraźnie odnotowując tę rozbieżność. Pomocniczym punktem odniesienia są średnie z próby walidacyjnej: pacjenci poradni leczenia zaburzeń snu z rozpoznaniem bezsenności nieorganicznej uzyskiwali średnio 14,2 punktu przy odchyleniu standardowym 3,9, a osoby dobrze śpiące 4,8 punktu przy odchyleniu 3,0. Różnica między grupami była bardzo duża i istotna statystycznie. Artykuł walidacyjny zawiera także pełną tabelę czułości i swoistości dla wszystkich progów od 1 do 24 punktów, co pozwala dobrać próg do celu badania: niższy przy szerokim przesiewie, wyższy przy potwierdzaniu rozpoznania.

Mocne strony i ograniczenia

Mocne strony

•Zbudowana wprost na kryteriach diagnostycznych ICD-10, dzięki czemu wynik przekłada się bezpośrednio na język klasyfikacji, a nie tylko na ogólną ocenę jakości snu
•Bardzo dobra polska walidacja na próbie 356 osób, obejmującej zarówno pacjentów z rozpoznaną bezsennością, jak i osoby dobrze śpiące: alfa Cronbacha 0,90, stabilność 0,92 po dwóch tygodniach, pole pod krzywą ROC 0,96
•Bardzo krótka i prosta w liczeniu: osiem pozycji, zwykłe sumowanie bez pozycji odwróconych i bez przeliczania komponentów, wypełnienie w 2-5 minut
•W pełni bezpłatna i dostępna: kompletny polski arkusz opublikowany w aneksie otwartego artykułu walidacyjnego, wraz z tabelą czułości i swoistości dla wszystkich możliwych progów

Ograniczenia

•Opiera się na klasyfikacji ICD-10, a nie na nowszych ujęciach bezsenności z ICD-11 i DSM-5, które inaczej definiują kryterium czasu trwania i rezygnują z podziału na bezsenność organiczną i nieorganiczną
•Punkt odcięcia różni się od oryginalnego: próg 6 punktów zalecany przez autorów wersji greckiej dawał w polskiej próbie swoistość zaledwie 67 procent, co pokazuje, jak silnie próg zależy od populacji
•Nie różnicuje przyczyn bezsenności ani jej typów: nie odróżnia bezsenności pierwotnej od wtórnej wobec depresji, bólu czy bezdechu sennego, więc podwyższony wynik wymaga dalszej diagnostyki
•Krótkość jest zaletą praktyczną, ale ogranicza rozdzielczość pomiaru: osiem pozycji daje mniej informacji o profilu problemu niż narzędzia wielowymiarowe, takie jak PSQI
•Rzetelność w podgrupach jednorodnych jest wyraźnie niższa niż w całej próbie (0,74 wśród osób z bezsennością i 0,75 wśród dobrze śpiących wobec 0,90 dla całości), co jest typowym efektem ograniczenia zmienności i wymaga uwagi przy badaniu grup jednorodnych

Budowa

Liczba pozycji: 8
Format odpowiedzi: 8 stwierdzeń ocenianych na skali 0-3 (0 = brak objawu, 3 = znaczne nasilenie); pozycje 1-5 dotyczą snu nocnego (kryterium A ICD-10), pozycje 6-8 funkcjonowania w ciągu dnia (kryterium C ICD-10)
Wersje: pełna 8-itemowa (AIS-8; polska walidacja 2011)
skrócona 5-itemowa (AIS-5, tylko objawy nocne - wersja oryginalna Soldatosa)

Obliczanie wyników

Metoda: suma punktów 8 pozycji (0-3 każda); wyższy wynik = większe nasilenie bezsenności
Zakres wyniku: 0–24
Pozycje odwrócone: brak pozycji odwróconych
Uwagi: Brak pozycji odwróconych (wszystkie pozycje punktowane wprost 0-3). Polski punkt odcięcia: wynik >=8 pkt wskazuje na bezsenność nieorganiczną wg ICD-10 (89% poprawnych klasyfikacji: czułość 94%, swoistość 84%); w oryginale Soldatosa punkt odcięcia >=6 (czułość 93%, swoistość 85%) - w polskiej próbie próg 6 dawał tylko 67% swoistości. Źródło: Fornal-Pawłowska i in., 2011, Psychiatria Polska 45(2).

Jak policzyć wynik

Kalkulator wyniku

Wynik surowy AIS (polska walidacja (Fornal-Pawłowska i wsp., 2011), próg >=8):

0–7wynik poniżej progu

8–24wynik wskazujący na bezsenność nieorganiczną wg ICD-10

Normy

Typ norm: punkt odcięcia (analiza czułości/swoistości, krzywa ROC)
Interpretacja: wynik >=8 pkt sugeruje bezsenność nieorganiczną wg ICD-10 (polska walidacja); średnie: grupa z bezsennością 14,2 +/- 3,9 pkt, dobrze śpiący 4,8 +/- 3,0 pkt; AUC ROC = 0,96
Próba normalizacyjna: walidacja polska: 356 osób (160 pacjentów poradni leczenia zaburzeń snu z bezsennością nieorganiczną wg ICD-10, średnia wieku 44,9 +/- 15,7, i 196 osób dobrze śpiących, średnia wieku 43,9 +/- 13,4)

Psychometria

Alfa Cronbacha: 0,90
Stabilność (test-retest): r = 0,92 (n = 48, odstęp 2 tygodnie)
Trafność: jednoczynnikowa struktura (1 czynnik, 60,2% wariancji, ładunki 0,43-0,89); trafność diagnostyczna: istotna różnica między grupą z bezsennością a kontrolną (t = 24,87, p < 0,001); AUC ROC = 0,96; alfa w podgrupach: bezsenność 0,74, dobrze śpiący 0,75, cała próba 0,90

Dostępność

Typ: Darmowy
Wydawca / źródło: Narzędzie badawcze; polska wersja opracowana za zgodą autorów oryginału i opublikowana w artykule walidacyjnym open access (Psychiatria Polska 2011) - pełny arkusz w aneksie artykułu
Zgoda autora / licencja: polska wersja powstała po uzyskaniu zgody autorów AIS (procedura tłumaczenia i retranslacji opisana w artykule walidacyjnym)

English version(kliknij, aby rozwinąć)

Name: Athens Insomnia Scale (AIS)
Construct: insomnia severity according to ICD-10 criteria (quantitative measurement)
Target group: adults (patients with insomnia and the general population); symptoms are rated if they occurred at least 3 times a week over the past month
Response format: 8 statements rated on a 0-3 scale (0 = no symptom, 3 = severe); items 1-5 concern nocturnal sleep (ICD-10 criterion A), items 6-8 daytime functioning (ICD-10 criterion C)
Scoring: sum of the 8 item scores (0-3 each), total range 0-24; higher score = greater insomnia severity; no reverse-scored items. Polish cut-off: a score of >=8 indicates non-organic insomnia per ICD-10 (89% correct classifications: sensitivity 94%, specificity 84%); the original Soldatos cut-off of >=6 yielded only 67% specificity in the Polish sample
Norms / interpretation: cut-off score (sensitivity/specificity analysis, ROC curve). A score of >=8 suggests non-organic insomnia per ICD-10 (Polish validation); means: insomnia group 14.2 +/- 3.9 points, good sleepers 4.8 +/- 3.0 points; ROC AUC = 0.96
Normative sample: Polish validation: 356 participants (160 sleep-disorder clinic patients with ICD-10 non-organic insomnia, mean age 44.9 +/- 15.7, and 196 good sleepers, mean age 43.9 +/- 13.4)
Procedure: self-report; individual or group administration
Administration time: approx. 2-5 minutes
Notes: Note the abbreviation clash: AIS here denotes the Athens Insomnia Scale (the Acceptance of Illness Scale has a separate entry). The full Polish version with the content of all 8 items is published in the appendix of the open-access validation article (Psychiatria Polska 2011, pp. 220-221), which also reports a full sensitivity/specificity table for cut-offs 1-24.

Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.

Wersja oryginalna (EN)

Artykuł źródłowy: https://doi.org/10.1016/S0022-3999(00)00095-7
Dostępność wersji EN: brak oficjalnej strony autorów z arkuszem; pozycje EN opublikowane w artykule źródłowym (J Psychosom Res 2000, paywall Elsevier) i przedrukowywane w kompendiach (np. Springer, STOP, THAT and One Hundred Other Sleep Scales); użycie za zgodą autorów (C. R. Soldatos)

Podgląd arkusza

Arkusz jest dostępny u źródła: zobacz arkusz. Nie hostujemy kopii ze względu na brak jednoznacznej licencji redystrybucji.

Jak opisać w pracy dyplomowej

Kiedy nie stosować tego narzędzia

•Jako podstawa rozpoznania bezsenności – wynik 8 punktów i więcej oznacza wskazanie do pogłębionej diagnostyki, a nie rozpoznanie; ocena kliniczna musi wykluczyć inne przyczyny zaburzeń snu
•Gdy podejrzewasz bezdech senny, zespół niespokojnych nóg albo zaburzenia rytmu okołodobowego – skala nie różnicuje typów zaburzeń snu i podwyższony wynik nie wskaże, o które z nich chodzi
•Gdy potrzebujesz szczegółowego profilu parametrów snu (latencja w minutach, efektywność snu, liczba wybudzeń) – osiem pozycji daje wskaźnik nasilenia, a nie parametry ilościowe; do tego celu służą PSQI albo dzienniczek snu
•Gdy badanie ma dotyczyć okresu krótszego niż miesiąc albo objawów występujących rzadziej niż trzy razy w tygodniu – kryterium z instrukcji wyklucza wtedy większość odpowiedzi i wynik traci sens
•U dzieci i młodszej młodzieży – narzędzie skonstruowano i walidowano dla osób dorosłych, a pytania o sprawność w ciągu dnia zakładają dorosły kontekst funkcjonowania

Przykładowe tematy prac i pytania badawcze

Nasilenie objawów bezsenności a poziom odczuwanego stresu u osób pracujących zmianowo w ochronie zdrowia
Bezsenność a objawy depresyjne i lękowe u młodych dorosłych: kierunek i siła związku
Higiena snu i korzystanie z urządzeń ekranowych przed snem a nasilenie objawów bezsenności u studentów
Objawy bezsenności a wypalenie zawodowe wśród nauczycieli
Porównanie AIS i PSQI w tej samej próbie: zgodność klasyfikacji osób z problemami ze snem i różnice w mierzonym konstrukcie
Bezsenność a nasilenie bólu przewlekłego i akceptacja choroby u pacjentów poradni bólu
Skuteczność krótkiej interwencji z zakresu higieny snu: pomiar nasilenia bezsenności przed interwencją i po niej
Objawy bezsenności a nasilenie objawów stresu pourazowego u osób po zdarzeniach traumatycznych

Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.

Co pokazują badania

Polska walidacja: rzetelność i struktura

źródło

Punkt odcięcia i jego zależność od populacji

źródło

Wartości odniesienia dla grup klinicznej i kontrolnej

źródło

Walidacja oryginalna i wersja skrócona

źródło

Zastosowanie w polskich grupach zawodowych ryzyka

źródło

Podobne narzędzia

PSQI (Pittsburski Wskaźnik Jakości Snu)
Znacznie obszerniejszy (19 pozycji, 7 komponentów) i mierzy szeroko rozumianą jakość snu, a nie bezsenność w rozumieniu klasyfikacji. Daje profil komponentów, ale wymaga skomplikowanego przeliczania. AIS wybieraj, gdy pytanie dotyczy bezsenności, PSQI, gdy interesuje Cię wielowymiarowy obraz snu.
ISI (Wskaźnik Nasilenia Bezsenności)
Bardzo bliski funkcjonalnie: siedem pozycji o nasileniu objawów bezsenności i ich wpływie na funkcjonowanie, z ramą dwóch tygodni zamiast miesiąca. Krótsza rama czasowa czyni go czulszym na zmianę, więc do monitorowania terapii bywa wygodniejszy niż AIS.
AIS (Skala Akceptacji Choroby)
Zupełnie inne narzędzie o identycznym skrócie, mierzące stopień akceptacji własnej choroby przewlekłej. Wymieniamy je wyłącznie po to, by uczulić na kolizję skrótów: w polskim piśmiennictwie oba narzędzia występują jako AIS, co jest źródłem bardzo częstych pomyłek w przeglądach literatury.
PSQI-A (dodatek do PSQI dla PTSD)
Dodatek stosowany razem z PSQI, obejmujący zaburzenia snu specyficzne dla stresu pourazowego, przede wszystkim koszmary związane z traumą. Właściwy wybór, gdy badasz sen u osób po doświadczeniach traumatycznych, gdzie AIS wychwyci nasilenie bezsenności, ale nie jej traumatyczną specyfikę.

Bibliografia

Fornal-Pawłowska, M., Wołyńczyk-Gmaj, D., Szelenberger, W. (2011). Walidacja Ateńskiej Skali Bezsenności. Psychiatria Polska, 45(2), 211-221.
Soldatos, C. R., Dikeos, D. G., Paparrigopoulos, T. J. (2000). Athens Insomnia Scale: validation of an instrument based on ICD-10 criteria. Journal of Psychosomatic Research, 48, 555-560.
Soldatos, C. R., Dikeos, D. G., Paparrigopoulos, T. J. (2003). The diagnostic validity of the Athens Insomnia Scale. Journal of Psychosomatic Research, 55, 263-267.

Źródła

dokument źródłowy
docs/baza_testow_v0.1.md
artykuł open access
https://www.psychiatriapolska.pl/pdf-154377-78928?filename=Validation+of+the+Polish.pdf
artykuł open access
https://doi.org/10.1016/S0022-3999(00)00095-7
artykuł open access
https://apcz.umk.pl/PNIN/article/view/42174