Ustrukturalizowany Wywiad Kliniczny do Badania Zaburzeń Osobowości z Osi II DSM-IV
Structured Clinical Interview for DSM-IV Axis II Personality Disorders
półustrukturalizowany wywiad diagnostyczny zaburzeń osobowości wg DSM-IV (Oś II) + kwestionariusz przesiewowy
Podstawowe informacje
- Autorzy oryginału
- M. B. First, M. Gibbon, R. L. Spitzer, J. B. W. Williams, L. S. Benjamin (1997)
- Polska adaptacja
- red. naukowa wydania polskiego: B. Zawadzki, A. Popiel, E. Pragłowska (2010)
- Grupa docelowa
- dorośli; diagnoza kliniczna i badania
- Procedura
- wywiad kliniczny; indywidualnie
Co bada ten test
SCID-II to półustrukturalizowany wywiad diagnostyczny służący do rozpoznawania zaburzeń osobowości opisanych na Osi II klasyfikacji DSM-IV. Oś II obejmowała zaburzenia osobowości i upośledzenie umysłowe, czyli stany trwałe, odróżniane od epizodycznych zaburzeń klinicznych z Osi I, badanych osobnym wywiadem SCID-I. DSM-5 zniosło podział na osie, ale rozdział rodziny narzędzi SCID na wywiad osobowościowy i wywiad kliniczny przetrwał.
Status wydawniczy jest tu informacją pierwszoplanową. SCID-II został wycofany z obrotu: strona produktu nie istnieje już w katalogu wydawcy, a jego miejsce zajął SCID-5-PD. Formalnie nie jest to nowe narzędzie, tylko zmieniona nazwa i zaktualizowana wersja tego samego wywiadu, co odzwierciedla usunięcie Osi II z klasyfikacji. Do nowych projektów badawczych i diagnostycznych należy używać SCID-5-PD.
Ważna dla interpretacji jest ciągłość merytoryczna między obiema wersjami. Kryteria zaburzeń osobowości z Sekcji II DSM-5 są identyczne z kryteriami Osi II DSM-IV: zmiana klasyfikacji nie zmieniła definicji zaburzeń. Oznacza to, że rozpoznania postawione za pomocą SCID-II i SCID-5-PD dotyczą tych samych jednostek, a starsze dane zachowują wartość porównawczą. Różnice dotyczą samego narzędzia, nie diagnoz: brzmienie wielu pytań przepracowano, dodano ocenę wymiarową, której SCID-II nie miał, oraz odrębne rozstrzygnięcie o klinicznie istotnych cechach podprogowych. Usunięto natomiast ocenę osobowości biernie-agresywnej (negatywistycznej) i depresyjnej, ponieważ DSM-5 zrezygnowało z tych kategorii badawczych. Kto analizuje dane zebrane SCID-II, może więc dysponować rozpoznaniami, dla których nowsze narzędzie nie ma odpowiednika.
Jak w całej rodzinie SCID, narzędzie nie mierzy nasilenia cech osobowości i nie daje wyniku odnoszonego do populacji. Klinicysta ocenia, czy poszczególne kryteria diagnostyczne są spełnione, a wynikiem badania jest rozpoznanie albo jego brak.
Typowe zastosowanie
Historycznie SCID-II był w Polsce podstawowym narzędziem ustrukturalizowanej diagnozy zaburzeń osobowości. Od wydania polskiego w 2010 roku stosowano go w diagnozie klinicznej, przy kwalifikacji do psychoterapii, w opiniodawstwie sądowym, w badaniach naukowych oraz w dydaktyce. Uczono go na specjalizacyjnych zajęciach akademickich poświęconych diagnozie zaburzeń osobowości. Obecnie zastosowania są ograniczone przez wycofanie narzędzia z obrotu. Sensowne pozostają trzy sytuacje. Pierwsza to analiza wtórna danych zebranych w przeszłości, szczególnie tam, gdzie w grę wchodzą kategorie usunięte z DSM-5, czyli osobowość biernie-agresywna i depresyjna. Druga to kontynuacja projektów rozpoczętych tym narzędziem, gdzie zmiana metody w trakcie zniszczyłaby porównywalność danych. Trzecia to praca historyczna nad literaturą przedmiotu: znaczna część światowych badań nad zaburzeniami osobowości z lat dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych opiera się właśnie na SCID-II, więc znajomość narzędzia jest potrzebna do rzetelnego czytania tej literatury. Do nowych projektów właściwym wyborem jest SCID-5-PD, który diagnozuje te same zaburzenia według tych samych kryteriów, a dodatkowo pozwala na ocenę wymiarową.
Wymiary i podskale
Wiązka A (dziwaczno-ekscentryczna)
Osobowość paranoiczna, schizoidalna i schizotypowa. Wspólnym mianownikiem jest dystans wobec innych oraz nietypowość przeżywania: nieufność i doszukiwanie się wrogich intencji, obojętność wobec relacji lub ekscentryczność myślenia i zachowania.
Wiązka B (dramatyczno-niekonsekwentna)
Osobowość antyspołeczna, z pogranicza (borderline), histrioniczna i narcystyczna. Charakteryzuje je nasilona emocjonalność, impulsywność oraz trudności w regulowaniu relacji i obrazu siebie. Ocena osobowości antyspołecznej wymaga dodatkowo potwierdzenia zachowań z okresu przed 15. rokiem życia.
Wiązka C (lękowo-bojaźliwa)
Osobowość unikająca, zależna i obsesyjno-kompulsyjna (anankastyczna). Wspólne są lęk i napięcie: przed odrzuceniem i oceną, przed samodzielnością albo przed utratą kontroli i porządku.
Kategorie badawcze DSM-IV: osobowość biernie-agresywna (negatywistyczna) i depresyjna
Dwie kategorie umieszczone w DSM-IV w aneksie badawczym, ocenianie przez SCID-II. DSM-5 z nich zrezygnowało i nie ma ich w SCID-5-PD. To jedyny obszar, w którym starszy wywiad daje rozpoznania nieprzekładalne na nowsze narzędzie, co bywa istotne przy analizie wtórnej dawnych danych.
Inne (mieszane) zaburzenie osobowości
Kategoria stosowana wtedy, gdy obraz kliniczny odpowiada ogólnej definicji zaburzenia osobowości i powoduje istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania, ale nie osiąga progu żadnego z rozpoznań szczegółowych, na przykład dlatego, że kryteria rozkładają się po kilka na różne zaburzenia.
Jak wygląda badanie
- Budowa pozycji
- Narzędzie składa się z dwóch elementów: samoopisowego kwestionariusza przesiewowego oraz właściwego wywiadu prowadzonego przez klinicystę. Kwestionariusz liczy 119 pozycji o odpowiedziach rozstrzygających typu tak-nie, odpowiadających kryteriom diagnostycznym zaburzeń osobowości z DSM-IV, a jego wypełnienie zajmuje zwykle około 20 minut. Rola kwestionariusza jest wyłącznie porządkująca. Nie daje on rozpoznania ani wyniku, tylko wskazuje obszary do dopytania: klinicysta zaznacza w arkuszu wywiadu te pozycje, którym badany przytaknął w kwestionariuszu, i w rozmowie skupia się przede wszystkim na nich. Dzięki temu badanie jest znacznie krótsze, niż gdyby przechodzić przez wszystkie kryteria. Pojedyncza pozycja wywiadu to para: pytanie skierowane do badanego oraz zapisane obok kryterium diagnostyczne, względem którego klinicysta ma ocenić uzyskaną odpowiedź. Arkusz jest dwukolumnowy, dzięki czemu treść kryterium znajduje się przed oczami badającego w chwili oceniania. Po pytaniu głównym przewidziane są pytania uszczegóławiające, a gdy i one nie wystarczą, klinicysta formułuje własne, aż zbierze materiał pozwalający rozstrzygnąć kryterium. Wywiad prowadzi się zaburzenie po zaburzeniu, w ustalonej kolejności, i można ograniczyć badanie do wybranych rozpoznań. W stosunku do następcy istotna jest jedna różnica konstrukcyjna: arkusz SCID-II przewidywał zapisanie prostej liczby spełnionych kryteriów dla każdego zaburzenia, natomiast SCID-5-PD zrezygnował z tego pola na rzecz rozbudowanej oceny wymiarowej. Treści pytań i kryteriów są chronione prawem autorskim wydawcy i nie są tu przytaczane.
- Skala odpowiedzi
- W kwestionariuszu przesiewowym badany odpowiada wyłącznie twierdząco lub przecząco, samodzielnie rozstrzygając, czy dana cecha go dotyczy. W wywiadzie zapisywana jest natomiast ocena klinicysty dotycząca spełnienia kryterium, a nie dosłowna odpowiedź badanego. Ocena kryterium jest trójstopniowa i odróżnia cechę nieobecną, cechę podprogową (obecną, ale w nasileniu, czasie trwania lub formie niewystarczającej do uznania kryterium za spełnione) oraz cechę progową, czyli kryterium spełnione. Rozróżnienie między poziomem podprogowym a progowym jest sednem badania i najczęstszym źródłem rozbieżności między diagnostami. DO WERYFIKACJI: źródła podają rozbieżne oznaczenia cyfrowe tych trzech poziomów w SCID-II (wariant 1-2-3, jak w SCID-I dla DSM-IV, oraz wariant 0-1-2, jak w nowszym SCID-5-PD); wymaga to potwierdzenia w podręczniku wydania polskiego, który jest niedostępny w sprzedaży. Sama logika trzech poziomów oceny jest w obu wariantach identyczna. Ważną zasadą jest wymóg potwierdzenia przykładem: sama deklaracja badanego nie wystarcza do uznania kryterium za spełnione. Klinicysta powinien uzyskać konkretne przykłady zachowań lub sytuacji pokazujące, że wzorzec jest trwały i występuje w różnych okolicznościach. Jak w całej rodzinie SCID, badający jest zachęcany do korzystania także z obserwacji zachowania, dokumentacji medycznej oraz relacji osób bliskich. Przebieg badania jest następujący: badany wypełnia kwestionariusz (około 20 minut), klinicysta przegląda odpowiedzi i prowadzi wywiad, dopytując o pozycje potwierdzone oraz o te, na które wskazuje przebieg rozmowy, a następnie dla każdego zaburzenia zestawia liczbę spełnionych kryteriów z progiem wymaganym przez DSM-IV.
- Normy i interpretacja
- SCID-II nie ma norm i nie przelicza się jego wyników na steny ani centyle. Odniesieniem nie jest populacja, tylko treść kryteriów diagnostycznych DSM-IV. Rozpoznanie stawia się, gdy spełniona jest wymagana dla danego zaburzenia liczba kryteriów, a jednocześnie spełnione są ogólne warunki definicji zaburzenia osobowości: trwałość wzorca, jego obecność w różnych sytuacjach, początek najpóźniej we wczesnej dorosłości, klinicznie istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania oraz brak lepszego wyjaśnienia przez inne zaburzenie psychiczne, stan somatyczny czy działanie substancji. Progi kategorialne różnią się między zaburzeniami i wynikają wprost z klasyfikacji, a nie z badań normalizacyjnych. Ponieważ kryteria zaburzeń osobowości nie zmieniły się między DSM-IV a DSM-5, progi te są takie same jak w SCID-5-PD. Oprócz rozpoznania kategorialnego arkusz pozwalał zapisać liczbę spełnionych kryteriów dla każdego zaburzenia. Wskaźnik ten bywa w badaniach traktowany jako przybliżona miara nasilenia patologii osobowości, na przykład w polskim badaniu nad młodzieżą, gdzie raportowano średnią liczbę potwierdzonych kryteriów. Nie jest to jednak pełna ocena wymiarowa: nie uwzględnia cech podprogowych, które w nowszym SCID-5-PD wchodzą do wyniku wymiarowego. Przy porównywaniu wyników z obu narzędzi trzeba o tym pamiętać. Pełne brzmienie kryteriów, progi i instrukcje oceniania znajdują się w podręczniku wydania polskiego z 2010 roku, wycofanym z obrotu, i nie są tu reprodukowane.
Mocne strony i ograniczenia
Mocne strony
- •Diagnozuje zaburzenia osobowości według kryteriów, które nie zmieniły się przy przejściu do DSM-5, więc rozpoznania zachowują porównywalność z danymi zbieranymi nowszym narzędziem
- •Kwestionariusz przesiewowy (119 pozycji, około 20 minut) istotnie skraca czas wywiadu
- •Obejmuje osobowość biernie-agresywną i depresyjną, czyli kategorie badawcze DSM-IV, których nowszy SCID-5-PD już nie zawiera
- •Arkusz przewidywał zapis liczby spełnionych kryteriów dla każdego zaburzenia, wykorzystywany w badaniach jako przybliżona miara nasilenia
- •Wysoka zgodność sędziów potwierdzona w badaniach nad tłumaczeniami: dla wersji włoskiej kappa od 0,48 do 0,98 dla rozpoznań kategorialnych i ICC od 0,90 do 0,98 dla liczby spełnionych kryteriów
- •Ogromna baza literatury światowej zebranej przez lata stosowania, niezbędna do czytania starszych badań nad zaburzeniami osobowości
- •Wymóg poparcia oceny konkretnymi przykładami ogranicza rozpoznania stawiane na podstawie samych deklaracji badanego
Ograniczenia
- •Narzędzie wycofane z obrotu: strona produktu nie istnieje w katalogu wydawcy, materiałów nie da się już kupić
- •Oparte na klasyfikacji DSM-IV, choć akurat kryteria zaburzeń osobowości pozostały w DSM-5 niezmienione
- •Brak oceny wymiarowej: nie uwzględnia cech podprogowych, które w nowszym SCID-5-PD wchodzą do wyniku wymiarowego
- •Opiera się na kategorialnym ujęciu zaburzeń osobowości, któremu zarzuca się brak empirycznie uzasadnionych punktów odcięcia, nadmierne współwystępowanie rozpoznań i niestabilność w czasie
- •Wymaga przygotowania klinicznego i znajomości kryteriów diagnostycznych: ocenia się nie odpowiedź badanego, tylko jej zgodność z kryterium
- •Diagnozę zniekształca aktualny stan kliniczny: badanie w ostrym epizodzie zawyża liczbę spełnionych kryteriów
- •Opiera się na relacji badanego o samym sobie, a wgląd we własne trwałe wzorce zachowania bywa ograniczony
- •Brak opublikowanych danych o rzetelności i trafności polskiego wydania z 2010 roku; dostępne współczynniki pochodzą z badań nad innymi wersjami językowymi
- •Zgodność sędziów jest nierówna między rozpoznaniami: dla kategorii mieszanej odnotowano wartości słabe (kappa 0,48)
- •Wpis opiera się na źródłach zastępczych, ponieważ pierwotne źródło opisujące wydanie polskie (Baza Wiedzy SWPS, bw.swps.edu.pl) zostało wycofane i nie działa
Budowa
- Format odpowiedzi
- wywiad półustrukturalizowany + samoopisowy kwestionariusz przesiewowy
- Wersje
- papier (wydanie polskie PTP 2010: podręcznik, wywiad, kwestionariusz)
Obliczanie wyników
- Metoda
- Dwuetapowa procedura bez sumowania kwestionariuszowego: (1) samoopisowy kwestionariusz przesiewowy (119 pozycji tak-nie) wskazuje obszary do dopytania, ale nie daje wyniku; (2) klinicysta w wywiadzie ocenia każde kryterium jako nieobecne, podprogowe lub progowe (wymagane konkretne przykłady trwałego wzorca). Rozpoznanie: liczba kryteriów progowych >= progu DSM-IV dla danego zaburzenia plus ogólne kryteria zaburzenia osobowości. Liczba spełnionych kryteriów może służyć jako przybliżona miara wymiarowa nasilenia.
- Pozycje odwrócone
- brak danych (do weryfikacji)
Jak policzyć wynik
W SCID-II nie ma sumowania pozycji w rozumieniu kwestionariuszowym ani odwracania punktacji. Działa algorytm diagnostyczny.
Krok 1: przesiew. Badany wypełnia kwestionariusz (119 pozycji tak-nie, około 20 minut). Klinicysta zaznacza w arkuszu wywiadu pozycje potwierdzone przez badanego. Kwestionariusz nie daje żadnego rozpoznania ani wyniku: nie interpretuj liczby potwierdzeń jako miary patologii osobowości, bo narzędzie z założenia wykrywa więcej, niż faktycznie potwierdzi się w wywiadzie.
Krok 2: ocena kryterium po kryterium. Dla każdego kryterium klinicysta rozstrzyga, czy cecha jest nieobecna, podprogowa czy progowa. Warunkiem uznania kryterium za spełnione jest uzyskanie konkretnych przykładów pokazujących, że wzorzec jest trwały i występuje w różnych sytuacjach. Sprawdź także, czy cecha sięga co najmniej wczesnej dorosłości i czy nie tłumaczy jej lepiej aktualny stan kliniczny, stan somatyczny albo działanie substancji.
Krok 3: próg kategorialny. Dla każdego zaburzenia policz kryteria ocenione jako progowe i porównaj z progiem wymaganym przez klasyfikację. Osiągnięcie progu objawowego to jeszcze nie rozpoznanie: muszą być też spełnione ogólne warunki definicji zaburzenia osobowości, w tym klinicznie istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania.
Krok 4: liczba spełnionych kryteriów. Arkusz pozwala zapisać dla każdego zaburzenia liczbę kryteriów spełnionych. W badaniach traktuje się ją jako przybliżoną miarę nasilenia i analizuje jak zmienną ciągłą. Pamiętaj, że zaburzenia mają różną liczbę kryteriów, więc surowych liczb nie wolno porównywać wprost między rozpoznaniami bez przeskalowania, a wskaźnik ten pomija cechy podprogowe.
Typowe błędy: uznanie kryterium za spełnione na podstawie samej deklaracji bez przykładu; opieranie oceny na zachowaniu z ostatnich tygodni zamiast na trwałym wzorcu; pominięcie warunku istotnego cierpienia lub upośledzenia funkcjonowania; badanie w ostrym epizodzie klinicznym; traktowanie wyniku kwestionariusza przesiewowego jako rozpoznania.
W opracowaniu statystycznym rozpoznanie jest zmienną dychotomiczną (test chi-kwadrat, dokładny test Fishera, regresja logistyczna), a liczba spełnionych kryteriów zmienną ilościową (korelacje, analiza wariancji, regresja liniowa). Zgodność dwóch diagnostów dla rozpoznań opisuje kappa Cohena, a dla liczby kryteriów współczynnik korelacji wewnątrzklasowej ICC. Nie licz alfy Cronbacha dla całego wywiadu: pozycje dotyczą kilkunastu odrębnych zaburzeń i nie mierzą jednego wymiaru.
Dostępność
- Typ
- Dostępność nieznana
- Wydawca / źródło
- dawniej Pracownia Testów Psychologicznych PTP (pierwsze wydanie polskie 2010); obecnie brak strony produktu w katalogu practest - narzędzie wycofane z obrotu, zastąpione przez SCID-5-PD
- Kategoria testu wg PTP
- A
English version(kliknij, aby rozwinąć)
- Name
- Structured Clinical Interview for DSM-IV Axis II Personality Disorders
- Construct
- semi-structured diagnostic interview for DSM-IV (Axis II) personality disorders plus a screening questionnaire
- Target group
- adults; clinical assessment and research
- Response format
- semi-structured interview plus a self-report screening questionnaire
- Procedure
- clinical interview; individual administration
- Notes
- Publication status – check: the SCID-II product page no longer exists in the practest.com.pl catalogue (404 error as of 07.2026); per the SCID-5-PD page, the SCID-5-PD is the newer version and the one currently on sale. Category A per the rules for the SCID family. [TO VERIFY]: formal access category of the original edition and archival prices.
Numerical data (reliability, norms, pricing) are shared with the Polish entry above.
Podgląd arkusza
Arkusz chroniony prawem autorskim – dostępny wyłącznie u wydawcy. Nie publikujemy podglądów testów komercyjnych.
Jak opisać w pracy dyplomowej
Zanim cokolwiek zaplanujesz, zmień narzędzie. SCID-II został wycofany z obrotu i nie da się go kupić, a jego miejsce zajął SCID-5-PD, który diagnozuje te same zaburzenia według tych samych kryteriów i dodatkowo pozwala na ocenę wymiarową. Sięganie po SCID-II ma uzasadnienie wyłącznie przy analizie wtórnej danych zebranych wcześniej, przy kontynuacji projektu rozpoczętego tym narzędziem albo wtedy, gdy przedmiotem zainteresowania są kategorie usunięte z DSM-5, czyli osobowość biernie-agresywna i depresyjna.
Kwalifikacje. SCID-II miał kategorię A, czyli był dostępny dla psychologów oraz dla osób z innym wykształceniem magisterskim i odpowiednim doświadczeniem zawodowym. Uprawnienie do zakupu nie oznaczało jednak kompetencji do prowadzenia badania: ocena kryteriów zaburzenia osobowości jest sądem klinicznym, a nie odczytaniem odpowiedzi, i wymaga przeszkolenia. Na polskich uczelniach uczono posługiwania się tym wywiadem na osobnych zajęciach specjalizacyjnych, co dobrze pokazuje skalę przygotowania. Student nie przeprowadzi tego badania samodzielnie w ramach pracy dyplomowej; realne rozwiązania to prowadzenie wywiadów przez promotora lub współpracującego klinicystę oraz praca na danych zebranych wcześniej.
Opis w metodologii. Podaj nazwę i skrót, autorów oryginału z rokiem, redakcję naukową wydania polskiego (B. Zawadzki, A. Popiel, E. Pragłowska, 2010) i wydawcę, charakter narzędzia (wywiad półustrukturalizowany z kwestionariuszem przesiewowym, nie kwestionariusz samoopisowy), zakres ocenianych zaburzeń, informację o zastosowaniu lub pominięciu kwestionariusza oraz to, kto prowadził wywiady i jakie miał kwalifikacje. Zaznacz wprost, że rozpoznania stawiano według DSM-IV, i dodaj wyjaśnienie, że kryteria zaburzeń osobowości nie zmieniły się w DSM-5, więc rozpoznania pozostają porównywalne z nowszą literaturą. To wyjaśnienie jest ważne: bez niego recenzent może uznać pracę za opartą na nieaktualnej klasyfikacji.
Uwaga na kwestionariusz przesiewowy. Kuszące jest użycie samego kwestionariusza jako narzędzia badawczego, bo jest krótki i samoopisowy. To błąd metodologiczny: kwestionariusz nie daje rozpoznania i z założenia wykrywa więcej przypadków, niż potwierdza się w wywiadzie. Jeżeli używasz wyłącznie kwestionariusza, nie pisz o rozpoznaniach ani o zaburzeniach osobowości w badanej grupie, tylko o wyniku przesiewu, i wyraźnie zaznacz to ograniczenie.
Rzetelność. Nie raportuj alfy Cronbacha dla wywiadu. Właściwym wskaźnikiem jest zgodność sędziów: kappa Cohena dla rozpoznań i ICC dla liczby spełnionych kryteriów, wraz z liczbą ocenionych przypadków. Jeżeli nie masz możliwości przeprowadzenia takiej oceny, napisz o tym w ograniczeniach pracy i powołaj się na dane z innych wersji językowych, wyraźnie zaznaczając, że nie dotyczą one wersji polskiej. Dla wydania polskiego dane psychometryczne nie zostały opublikowane.
Raportowanie wyników. Podawaj liczebności i odsetki rozpoznań oraz wielkości efektu właściwe dla zmiennych kategorialnych. Jeżeli analizujesz liczbę spełnionych kryteriów, podaj średnie i odchylenia standardowe osobno dla każdego zaburzenia. Opisz też współwystępowanie rozpoznań: przy zaburzeniach osobowości jest ono regułą, a nie wyjątkiem.
Etyka i prawo autorskie. Nie umieszczaj arkuszy wywiadu ani kwestionariusza w aneksie pracy: są chronione prawem autorskim wydawcy, mimo wycofania narzędzia ze sprzedaży. Rozpoznanie zaburzenia osobowości jest informacją silnie stygmatyzującą, dlatego szczególnej staranności wymagają anonimizacja, świadoma zgoda uczestników oraz ustalenie z góry, czy i w jaki sposób wynik będzie przekazywany badanym. Badanie wymaga zgody komisji bioetycznej.
Kiedy nie stosować tego narzędzia
- •W nowych projektach badawczych i diagnostycznych: narzędzie zostało wycofane z obrotu, jego następcą jest SCID-5-PD
- •Gdy badający nie ma przygotowania klinicznego i znajomości kryteriów diagnostycznych
- •W trakcie ostrego epizodu depresyjnego, maniakalnego lub psychotycznego: aktualny stan zawyża liczbę spełnionych kryteriów, badanie należy odroczyć
- •Przy intoksykacji lub w okresie odstawienia substancji, a także przy istotnych zaburzeniach funkcji poznawczych
- •U dzieci i młodzieży w celu rutynowego rozpoznawania zaburzeń osobowości: kryteria wymagają trwałego wzorca sięgającego co najmniej wczesnej dorosłości, a stosowanie u nastolatków wymaga szczególnego uzasadnienia i ostrożności w formułowaniu wniosków
- •Gdy przedmiotem badania są zaburzenia kliniczne (nastroju, lękowe, psychotyczne, używania substancji): służył do tego odrębny wywiad SCID-I, obecnie zastąpiony przez SCID-5-CV
- •Gdy potrzebna jest ocena wymiarowa uwzględniająca cechy podprogowe: SCID-II jej nie ma, oferuje ją dopiero SCID-5-PD
- •Gdy badanie ma się opierać na alternatywnym modelu zaburzeń osobowości z Sekcji III DSM-5: potrzebne jest narzędzie SCID-5-AMPD
- •Gdy sam kwestionariusz przesiewowy miałby zastąpić wywiad: nie daje on rozpoznania
- •Jako jedyna podstawa opinii sądowej lub orzeczniczej bez danych z innych źródeł: wywiad opiera się na relacji badanego i jest podatny na symulację oraz dysymulację
Przykładowe tematy prac i pytania badawcze
- Stabilność czasowa cech zaburzeń osobowości u młodzieży hospitalizowanej psychiatrycznie: analiza wtórna danych z wywiadu ustrukturalizowanego
- Styl przywiązania a rozpoznanie zaburzenia osobowości z pogranicza: związki między jakością więzi a liczbą spełnionych kryteriów
- Porównanie rozpoznań zaburzeń osobowości stawianych narzędziem dla DSM-IV i dla DSM-5 na tym samym materiale klinicznym
- Losy kategorii usuniętych z klasyfikacji: osobowość biernie-agresywna i depresyjna w danych zebranych przed wprowadzeniem DSM-5
- Trafność kryterialna samoopisowego kwestionariusza patologii osobowości wobec rozpoznania z wywiadu ustrukturalizowanego
- Współwystępowanie zaburzeń osobowości z zaburzeniami używania substancji: analiza dokumentacji klinicznej
- Liczba spełnionych kryteriów jako miara nasilenia patologii osobowości: porównanie z wynikiem wymiarowym nowszego narzędzia
Tematy mają charakter inspiracji. Ostateczny zakres pracy uzgodnij z promotorem.
Co pokazują badania
Polskie badanie nad diagnozą zaburzeń osobowości u młodzieży
Lenkiewicz, Konowałek i Bryńska przebadali wywiadem SCID-II oraz inwentarzem przywiązania IPPA 50 nastolatków (46 dziewcząt i 4 chłopców) w wieku 15-17 lat, hospitalizowanych na oddziale psychiatrii dzieci i młodzieży. W pierwszym pomiarze kryteria któregoś z zaburzeń osobowości potwierdzono u 41 osób (82%), przy średniej liczbie spełnionych kryteriów 5,9; najczęściej stwierdzano kryteria osobowości z pogranicza (26 osób, średnio 7,9 kryterium). Po roku powtórzono badanie u 21 osób (51%), uzyskując średnio 6,6 kryterium. Korelacja między liczbą kryteriów w obu pomiarach była istotna statystycznie (r = 0,58; p < 0,010), co wskazuje na umiarkowaną trwałość cech w ciągu roku. U 82% nastolatków z zaburzeniami osobowości stwierdzono pozabezpieczne przywiązanie do matki, a w grupie z osobowością z pogranicza dominował styl lękowo-unikający (83%). Autorzy wnioskują, że cechy zaburzeń osobowości w okresie dorastania, zwłaszcza typu borderline, pozostają stabilne w perspektywie roku.
źródłoZgodność sędziów w badaniach nad tłumaczeniami SCID-II
Dla włoskiego tłumaczenia przedpublikacyjnej wersji SCID-II uzyskano współczynniki kappa Cohena od 0,48 (rozpoznanie mieszanego zaburzenia osobowości) do 0,98 (osobowość narcystyczna) dla rozpoznań kategorialnych oraz współczynniki korelacji wewnątrzklasowej ICC od 0,90 (osobowość depresyjna) do 0,98 (osobowość antyspołeczna) dla liczby spełnionych kryteriów. Zgodność jest zatem wysoka dla rozpoznań szczegółowych, ale wyraźnie słabsza dla kategorii mieszanej.
źródłoRelacja do SCID-5-PD
Po publikacji DSM-5 rozpoczęto rewizję SCID-II, a narzędzie przemianowano na SCID-5-PD, aby oddać fakt zniesienia systemu wieloosiowego. Kryteria zaburzeń osobowości z Sekcji II DSM-5 są identyczne z kryteriami Osi II DSM-IV, jednak brzmienie wielu pytań wywiadu zostało gruntownie przepracowane, aby lepiej oddawało treść kryterium. Dodano komponent oceny wymiarowej, którego SCID-II nie miał, a usunięto ocenę osobowości biernie-agresywnej (negatywistycznej) i depresyjnej wraz z likwidacją tych kategorii badawczych w DSM-5. W odróżnieniu od poprzednika arkusz SCID-5-PD nie przewiduje osobnego zapisu liczby spełnionych kryteriów.
źródłoKwestionariusz przesiewowy
Do SCID-II dołączony był samoopisowy kwestionariusz osobowości liczący 119 pozycji o odpowiedziach rozstrzygających typu tak-nie, odpowiadających kryteriom diagnostycznym zaburzeń osobowości z DSM-IV. Jego wypełnienie zajmuje badanemu około 20 minut, po czym klinicysta zaznacza w arkuszu wywiadu pozycje potwierdzone i skupia na nich rozmowę. Analogiczne rozwiązanie zachowano w SCID-5-PD, gdzie kwestionariusz SCID-5-SPQ liczy 106 pozycji.
źródłoWydanie polskie i dydaktyka
Wydanie polskie ukazało się w 2010 roku nakładem Pracowni Testów Psychologicznych PTP pod redakcją naukową B. Zawadzkiego, A. Popiel i E. Pragłowskiej i obejmowało podręcznik, wywiad oraz kwestionariusz. Posługiwania się narzędziem uczono na osobnych zajęciach specjalizacyjnych na kierunkach psychologicznych, gdzie program obejmował ogólną charakterystykę metody oraz procedury diagnostyczne dla poszczególnych grup zaburzeń osobowości.
źródłoPodobne narzędzia
SCID-5-PD (wywiad do zaburzeń osobowości wg DSM-5)
Bezpośredni następca i jedyny właściwy wybór do nowych badań. Diagnozuje te same zaburzenia według tych samych kryteriów, ale dodaje ocenę wymiarową i rozstrzygnięcie o cechach podprogowych, a rezygnuje z osobowości biernie-agresywnej i depresyjnej oraz z zapisu liczby spełnionych kryteriów.
SCID-I (wywiad do zaburzeń z Osi I DSM-IV-TR)
Narzędzie komplementarne z tej samej generacji: obejmuje zaburzenia kliniczne, których SCID-II nie dotyczy. Również wygaszane, zastąpione przez SCID-5-CV.
SCID-5-AMPD (wywiad do alternatywnego modelu zaburzeń osobowości)
Realizuje model z Sekcji III DSM-5: ocenia poziom funkcjonowania osobowości i patologiczne cechy zamiast rozpoznań kategorialnych. Odpowiada na krytykę modelu kategorialnego, ale nie daje diagnoz porównywalnych z danymi zebranymi SCID-II.
IPDE (International Personality Disorder Examination)
Konkurencyjny wywiad do diagnozy zaburzeń osobowości, opracowany pod auspicjami WHO i pozwalający stawiać rozpoznania zarówno według DSM, jak i ICD. Ma własny kwestionariusz przesiewowy.
Kwestionariusze samoopisowe patologii osobowości (np. PID-5)
Tanie, szybkie i możliwe do zastosowania na dużych próbach oraz przez osoby bez uprawnień klinicznych, ale mierzą nasilenie cech i nie dają rozpoznania. W badaniach bywają walidowane właśnie względem rozpoznania z wywiadu.
Bibliografia
- First, M. B., Gibbon, M., Spitzer, R. L., Williams, J. B. W., Benjamin, L. S. (2010). Ustrukturalizowany Wywiad Kliniczny do Badania Zaburzeń Osobowości z Osi II DSM-IV. SCID-II. Wyd. polskie: red. B. Zawadzki, A. Popiel, E. Pragłowska. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Źródła
- dokument źródłowydocs/baza_testow_v0.1.md
- wydawcahttps://www.practest.com.pl/sklep/test/SCID-5-PD
- repozytoriumhttps://informatorects.uw.edu.pl/pl/courses/view?prz_kod=2500-PL-PS-SP307-09
- innehttps://old.jpsychopathol.it/wp-content/uploads/2017/12/02_Fossati-1.pdf
- artykuł open accesshttps://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/119778
- artykuł open accesshttps://www.psychiatriapolska.pl/Assessment-of-criterion-validity-of-personality-disorder-diagnosis-in-adolescents,119778,0,1.html
- repozytoriumhttps://katalog.uth.edu.pl/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?bib=26579
- repozytoriumhttps://books.google.com/books/about/Ustrukturalizowany_wywiad_kliniczny_do_b.html?id=ZURntwAACAAJ
Uwagi
Status wydawniczy - sprawdzać: strona produktu SCID-II nie istnieje już w katalogu practest.com.pl (błąd 404, stan na 07.2026); wg strony SCID-5-PD nowszą wersją SCID-II jest SCID-5-PD i to on jest w sprzedaży. Kategoria A wg zasad dla rodziny SCID (jak SCID-I i SCID-5-PD) DO WERYFIKACJI: formalna kategoria dostępu pierwotnego wydania, ceny archiwalne. DO WERYFIKACJI: zrodlo nieaktywne (kontrola 2026-07-20): bw.swps.edu.pl (Baza Wiedzy SWPS wycofana) - wymaga zastapienia. Kontrola zrodel 2026-07-20: po wycofaniu Bazy Wiedzy SWPS wpis nie ma zadnego dzialajacego zrodla opisujacego bezposrednio SCID-II; pozostalo tylko zrodlo o nastepcy (SCID-5-PD). Rekord w Bazie Wiedzy SWPS przestał istnieć (serwer nie odpowiada, brak kopii w Web Archive); zastąpiony rekordami katalogowymi biblioteki UTH i Google Books, które potwierdzają te same dane wydawnicze.
Baza ma charakter informacyjny. Treści pozycji testowych i pełne normy podlegają prawom autorskim wydawców. Dane oznaczone [DO WERYFIKACJI] wymagają potwierdzenia w źródle pierwotnym. Ostatnia aktualizacja wpisu: 2026-07-17.